Skip to main content

Full text of "And. Cratander lectoris, en tibi candide lector, Aristotelis et Theophrasti ..."

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



i" lliffeiria ;' 



i'4m 






4 






1;^ w""*""»g 



Bir 



502 

flr 4 _ 

axsdaaaaiM 



■^^^if' 




AND» CRATANDER LECTORI S> 

EN TIEI CA"NDIDE LECTOR, 

ARISTOTELIS ET 

THEOPHRASTI HISTORIAS, QVIBVS CVNCTA FERE' 
qux Deus Opt* Max,hommi cotemplanda 8C ufurpanda exhibuit, adamuffim 
compledumurrcreaturasinquamomnes,^^ fenfu pr^ditas, qu^ammalia di^ 
cuntur,&: fenfus expertes,quas appellant plantas* Vbihercle neyfv quidem in 
fpeciem tam humilejtam abiecfhjm^tam^ pufillumj in quo fummus iile creator 
non fit fumme fufpiciendus,&: cuius non fit ufus ampIiilimus.Qua profecm re 
uixaliud quicquam exiftitjquod gloriam dC amorem Dei,omnium parentis, in 
cordibus hominum magis cxcitet SC inHammet» Qpod aute huiufmodi rerum 
cognitiOjmeditatio^, cum ad omne Philofophi^ genus,tum prscipue ad Me^: 
dicinam, tum ad uniuerfam denic^mortalium uitam uriliffimafit,acmaximene 
ceiraria,nullus eft adeo naris obefs, dC a comuni fcnfu tam alienus,qui no intel 
HgSitQuumuerd aristoteles 8«: THEOPHRASTVsmihiinprimisad 
hocfadiuidentur,perquos (Aoth^ \my uoluit eiufmodi myfteria benigniiiime 
mortalibus effunderemetibi eaquoc^ partedeeirem,optimelector,p!acuiteoru 
quae hucpertinent opera^fub incudereuocata,multo quam anrehacdiligentius 
emendatius^, publids potius ftxidijs, quam rei priuatae confulens, excudere, 
Proinde abs te uehementer contendo, ut meo in tranflcribens 

dis optimis authoribus ftudiOjtuus etiam in /0 ^ ' 

comparandis fyncerus ani (/ ■ ^^ fif^ 

mus refpondeat, JJJ^^n. T i <^^^ 

Vale,5^ / \/ffh 

Librorumcatalogumuerfapaginarequire* * ^t 




■?,-'^ 




BASILEAE 
1 5'5 4 



H O C O V E It B C O N T I N E H ^ V R* 

ARISTOTELIS 

Dehiftoriaammalfum, Lfbjx* 

Deparabus anfmalium,5«: eanim caufiSsUb j 1 1 u 
Degenerationeanimalium, Lib,v* 

TheodoroG4!^ainter^m, 
DecommunianimaliumgreiTu, Lib^unus, 

De communi animalium mocu, Lib,unus* 

PetroAlcyoniointerfrete. 

THEOPHRASTI 

Dehiftoriaplantarum, Libax* 

EtDecimi principium duntaxat* 
Decaufispiantarum, LiKvu 

TheodoroGa^ainter^rete, 

A B H AE C, 
Vocabulalatina&: grxca,ex Ariftotelis Iibris de ammaiibus,8^ Theophiafti 

deplantis* j- a: 

Indices in pr^fatos libros/ummo labore dC diligenaa digelti. 



ADLECTOREM. 

Aimonenium teduximus optimeleaonprmfqudm indim mlirosddgredidris,pnorem numeympd 
gin<im,aUerum uero uerfum eiufiem pagina defignaremon femper illum quem indicdt.fed dh eoipfodd 
fuhfeqmntem dcmtrium numerum progrediendum effe: ita ut quicquid qu£rere ftdtuerk, 
decemillisuerfihuicomprehenfum,ftdtimfitohuium» 




m ARISTOTE 

lis de Hiftoria animaliij 
libroslndex. 

Bdomen. 14.4 
! Abortioesquf uo 
centuf . xoS.JO 
Aboftum fecit 8C 
,^,, ..,„.,„. , equa 8C mulier, 
odore extm^lucertiK. 12^.50 
Acari nomine animal. gi.io 
Accipenferis branchiae. 27.40 
Accipenferis feL a^.io 

Accipiter auiu c6r no edit.140. 10 
AccipitribusexiguusUen. 18.40 
ACcipitris tempus excubadi.88. 10 
Accipiter ubi fel habeat. 29.20 
Accipitru pulU fuaiies funt.88.40 
Accipitres ubi nidificenr. SS.40 
Accipitrum genera. X46.30 

Accipitres uenandd ihter fe diffe- 

runr. i46.>o 

Accipitrescarniuorifunt. 117.20 
Acecabulum. 14.40 

Acetabula uulug qua habct.34. 10 
Acetabulum quo loco fit. j^ . to. 
Acheolusamnis gignitpifcema- 

prum. S9-^^ 

Achetx«cada?unde di<^. ^6.50 
Acix undc gcnerenmr. 76.20 
Aculeus in'ie<JtOrum. $6.10 

Aculeoquafarmentur. n.t 

Acus pifcis quando ^ariat. 6S.10 
Acusfefdfcptificat. pj.jo 

Ac* pifcis quomo oua acdat. 92.50 
AdepScomuni^animaHb*. 54.20 
Adepsafeboquiddifferat. 45.J0 
AdepSexfanguineiir. 44-4o 
Adipe quar pmgueicant^ 4J. jo 
Adipe pingtfeicentii minus fce- 

cundafunr. 44-i 

AdipisinanimaUiocus. 4J.;o 
Aegithi $C flori fangui$ miiceri 

nequit. ijf.^ 

Aegyptus gignit cquuiii fltiiiia- 

tilem. i4-20 

Aegypti muUeres feciinda:. lop.i 
Acgypticanes. 131. i 

Acrica quo malo uexetuf. 117,40 
Aefalo uulpi ctlinimicus. 234.40 
Aetis quadrupedum quaratione 

nofcatur. 102.30 

Aff icar multiformcs funt animan 

tes. 131.20 

Ala. ij.io 

Alaudalatet. uj.io 

Alaudarnidus. ^^.ir.SC.ijp.jO 
Aiaudarttmgenera* t^hio 



f N D E X* 

Albafdeolaquaritfluuios. 11^.16 
Albicutecibus, nS.io 

Aibugo ocuU in omhibus fere (u 

miUs. tj.io 

Albumenoui. gj.io 

Albumen complecflitur origine 

pulU. 8J.40 

Alcedoamataquas. iiS.20 

Alcedonum fpecies, 8C nidus, dC 

partus, 14J.JO 

Alcmxon putauit caprasperau- 

reslpirare. 15.50 

Alcmanes poetaquo morbope- 

rierit. 81.40 

Akyon quot oua pariat. 67,10 
Alcyonis tempus coirus. 67.1 
Alcyonem uidilTe raru eft. 67.20 
Akyonei dies quare uocct. ^7.10 
Alec grauis utero meUor. 132.10 
Alecmutatur. 152.20 

Aleces quando parianr. 9^.20 
Alecis foecunditas. 95.20 

Aieces gregalcs funt. 155.20 

Aiecum foetura cft apuae genus. 

Algulatrundcnafcantur. 76.46 
AUmentumanimaUura. 114..20 
Alopeconefipifces. 123.1 

Alucoauis. 117.50 

' Aluus. 9.40 

AIuus hominis. 17.JO 

Aluiprofluuio mederi croagulu. 

46.20 . - . 
Amiapifcis. 57.20 

Amia pilcis gaudet fluuijs. 126.30 
Amia^quid comedant. 116.20 
Amisemcremcntum. . 9?.40 
Amiae qmodo fe defcndar.t47.5O 
Amiseubireperiantur. uj.i 

Anasagauiadifridet, 154,10 
Anasaquasamat. - uS.20 

Anatomen primus tradidit Ari- 

fldtelcs. y.40 

Anginacancsinterimit. 128,40 
Anguillaefel. 29,10 

AhguiUa qs pinnas habeac 27.20 
Anguiliae qudr pinnse.- 10,40 
Anguiiia: quomodo capiahf. jS. 

20.^117-^ 
AhguUiarlarucsfunt, i7-4<^ 

AnguiUar gula eft. 29-4?^ 

Auguitia non habet ouuih hcque 

fcmen. 40.20. & 93.30 

Anguiite de lacu irt mare ueni- 

unt. 95-50' 

AnguiIIa nci^mas, nc^ fccmiiia 

eft. 62.1 

AnguiIIa Bon p^teftprokm cx fe 

procrcarc." tfz.i 



Anguiflae qua? bptimsr. 

AnguiUis qu^m loga uita. n 
Anguillac quomodo pmgucf 

45.40 

Anguillarumprocrcatio. 94.; 

AnguiUs imbre dC uiuut &C alun- 

rar. 94-JO 

AnguilUs quibuiciam lumbnci in 

funt. 94-30 

Anguiliar prodcunrextcrrae ints 

ftinis. 94*40 

AnguiilaEquidcomedant. 117.1 

Anguillarnon fuperfluitantmor 

ruar, 117.1 

Anguill» quando transferendar 

fmc. 117.10 

AttguiUaru uitaextraaqua.i17.10 
Anguium i^Ttus ditierunt. 131.40 
Angucs membrana uernaticmi^ 

exuunfuf. 74-.50 

An gues af ca Aethiopiam ao^* 

tes. it.»' ■ 

Anguium magiiitudo £n Afiica. 

151. i6 
Anguli oculoruiti. - . 13.». 
AnguU ocuLoru lon^orcs quid fi 

gnihcent. . 13. i- 

AnimaquidiTt. 4.49 

Animal quibusrcbuscrearipof- 

fit. S2,30 

AnimaUumpartcs. ^.i.S^i^.io 
AnimaUa quarcdegant locisdii- 

iuhcta. t'4-iO 

AnimaUu differetis. 7.20. & 12.10 
AnimaUum mmimum. 82.10 
AnimaUumcditusuarii. 64.1. 
AnimaUbus quibuidam nulluni 

muhus pter generanone. 114.10 
AnimaUa quar quih<5:cnius ha- 

beaiit. ^7.10 

AnimaUu zSnces SCmoves^ »13.50 
AnimaUa mira in mari. 56,40? 
AriimaUura di£e*entia quar cx lo 

ciscft.- IJ0.20 

AnimaUa quar cauta fiht^ 9.20 
AnimaUu iomn* & uigiU^^-40 
AmmaUuminceffus. 20.50- 

Ahfmaliuma^tiO. 121.50 

AhimaUamutanfc<rIum. 121.50- 
Ahirnaliumgenera lummaaS.zo 
AriimaUu difudia ob cibu . 15.40 " 
Ariiihai ^feciu qua:geher&r.io.2o 
Animaliauariebibu.at. «9.40 
AhimaUbus iuntpanesqusbdam 

dat* uelut arma. 62.30 

AnimaUa aUa cxfcmine, alia finc 

leminenafcuntur. 63.20 

AnimaUu motus quomodo aga- 

tur* '2fS4& 




JVnknaiium ftudiu in quiNs uer- 

fetur. iH-^^o 

Animaliu gcnerario uaria. ^j.io 

Animaliupartesdiuerfar. i^.jo 

Animaliuraconfideratio quanta 

fit.' 4.30 

Animatorum & inanimatorum 

mcdiumnonuidetur. «4.1 

Anfer gregalis eCt. 122.50 

.Anferesamantaquas. 118.50 

Anferesqualesfmr. 5».jo 

Anferis uerecundia. r.20 

^Anferes fe a coitu Isuanr. 8^.20 

Anferistempusincubandi. SS.to 

.Anfcris appendices . ji.40 

Anferisgula. Ji.30 

Anfcres ftenUa oua faepc aedunt. 

S4.40 ■ ..... 

JUiferumfo^minsctantu mcubat> 

V8S.40 

^lntandriaefluMtj.duo mu.tatcolo 
. res pccoris. 4^.20 

Antherinaiuxta tcrra parir. ^j.io 
Aorta ardtior ucna maiore eft. 
.. 56. 10 ' ' 

Aortsucnac pulmo annc^Ttitur. 
. 17. io . 

^Aorta multas mittit uenas ad uul 
_ uam. 57-30 

iortaucnafpinxanne^tit. 57.20 
^orta roitnt ramos ad laftes . 

57-20 

Aortauena. . 55^.40 

Aorta quopaftofit ofTibus appii 

cata. jS.t 

Aorts duo {imt meatus ad tefus, 

35.1 

Aort^origo. j^.io 

AppcIUconTcius^d deprauarit. 

5. 20 
Aper exertos dentes habet. 2j . lo 
Aperpifcisin amne Acheolo uo- 

calisexiitimatuseft. jp.jo 

Aper quomodo bene , quandoc^ 

maleineat. 70.40 

Aper quotbranchias habet. 27.50 
Aperquaa^tatecaftretur, ijp.jo 
Apriaiiiisuiruseft. ^6.40 

Apro,coeunti hordcum apponi 

dehet, 98.1 

Apriquando inireincipiat. 70.10 
Apriquandiucoituualear. 70.10 
Apes. 8.10.& 47.50 

Apcsmelfentiunt. J8.50 

Apeshabentaculeum. $6.10 
Apcs murmur ardunt. 59.20 
Apes colliguntfineflorum detri- 
.mento. ..79'»/ 

Apes optiinK qujc fint. 78.20 



I. N © E X» 

Apumfur. 7S.20 

Apumduces non tantum in ex- 

amine. 7S-jO 

Apesquando meUus proueniat. 

78.50 

Apestempeftateprarfagiut. iJ4-» 
Apes quado meUificcnt. 78.4° 
Apum morbus. »50.20 

Apis fibi domum fecit. s-i 

Apes unde accipiant opcris fui 

mai:eriam. »?5.*o 

Apes fonitu gaudent. tjj.jo 

Apes ualere quomodo nofcatur. 

i>3.40 

Apumpennar. s6ao. 

Apesutauesincubant. 79-^0 
ApumfcEtuscandiduseft. 79.10 
Apiiregesfuluocolorefiit .79.10 
Apes ubimel faciant fme fauis, 

79' ?o ' j. 

Apummosin floribus petendis. 

15:0.40 
Apum genus optimum quodfit. 

lyi.io 
Apes cadaucra foras educunt. 

151.40 
Apcs finguUs muneribus lc difbri 

buunt. 152.10 

Apumpuritasinguftu. 58.40 
Apibusquarnoceant. 152.20 

Apesqodioprofcquant. 152.49 
Apesquandopotiffimum argro- 

tenr. 150.20 

Apes uolantficca mcmbrana.n.i 
Apumreges. 5.20 

Apeslatent. 124*1 

Apisammalciuilc. 8.40 

Apumlabores. 5.10 

Apiicibus. 9.1. &«i.so.&[ 152.20 
Apumgeneratio. 78.1 

Apu proles quando optima. 79.1 
Apum duces duplices. 7S.10 
ApCi duces matres uocant. 78.10 
ApumfeduUtas. 149.10 

Apum uita fex annoru eft. 79.20 
Apum genus in Ponto cadidum. 

79' ^o 
Apes in terra etiam fauos ftciunt 

79.20 
Apum ducesno utuntur aculeo. 

78.20 
Apuduces quopa^o nafcantur. 

78. 20 
Apumgencra. 78.20. & 150.1 
Apis quado ftercus emittat, quan 
donon. 79.10 

Apibuspro pafculo funt uermes 
corum. 79.^0 

Apumpcnnaeuuliarenafci non 



poteft. . 42'2<^ 

, Apum ablato aculco br^i mori^ • 

anturneceffeeft, 42,20 

Apum uermes. 76.10, <Si 79-^0 
Apes no(5hi quiefcunt. 41.30 
Aphaca opimat pecus . 121.10 
Apharc* pinnulaThunnar. 67.50 
Apusgeneratio. 94.* 

Apua? genus encraulos parit. 

94.20 
Aquam quo paao accipianrcni- 

ftaime^ta. 51.30 

Aquarum mutatio creat pcdicu- 

los, S2.10 

Aqua qtiaredicat diuina. 145.40' 
Aqua dHlcis qua ratione ex mari 

colligcnda. "5.30 

Aqua: ufus quihufdam adrefrige 

ratic5nem,utnobisaeris. 115.10 
Aquar in generando liis. 98.20 
Aquilonis flatu mares concipiun 

tur. 9S.20 

Aquar quacdam mutant anintaUu 

coiores. 42.10 

Aquaticulus. H'40 

Aquatile quare dicatur animal. 

115.30 

AquariUaaercuiucntia. 8.1 
AquatiUadormiunt. .6i.t 

AquatiUumordodupIcx. 8.* 
Aquilajungues, 40^20 

AquiiabeHumgerit cu dracone, 

154-1 

Aquila anguibus uefcit. , 154.1 
Aquiloniar gtes purpuras nigras, 

auftringrubrasfcrut. 70.40 
Aquilacuardeolapugnat.1j4.20 
Aquil^ carniuorae funtoes.u7.20 
Aquila pygargus, S8. lo 

Aquila marina humore gaudct, 

uS.jo , . 

Aquila qu^ animaUauenetur» 

14^.40 

Aquiladiuuiuit. H^-4o 

Aquilfquotouapariant. SS.t 
AquilaepulU. 88.i 

Aquila quot dicb» cxcabet. 8SI10 
Aquilarum fcx gencra. 144. 40 
Aquila ex cartilagineis. 65,10 
ArabfarcameU. xi.ia 

Araneorum cibus. 9-^ 

Araneorum genera. 149.10 
Arancus abforbetliumore. 82.20 
Arancorum aUmentuin. 118,40 
Aranciundeprocrecntur, 75.40 
Aranciquotdiebus confumiiian 

turad mftum incrementu.£d.3Q 

Aranei uermiculos pariut, 80,20 

Aranci triduum incubant. 80.20 

Aranei 



^zncinhi pariant, go.20 

Araneus ftarim cx uermkulo for 

marusfalir. 80.20 

Aranciprareit{esquopa<flo pari 

ant. 80.20 

Araneus quibus remporibuS ue- 

nemr. i45>-30 

Araneus ttiam maiora animalia 

uincit. 149.40 

Afchanasa?ftateextenuat. 126.4.0 
Arcli qud tcmporc lintiaudatifri 

wicibi. 74-jo 

Ardeolaauispctitaquas. nS.io 
Ardeolg inimica pipo cit. 1J4.10 
Ardeolarum uira . 142. 50 

Ardeolai^genera.Tj4.50.eti42,jo 
Argathylis ingeniofa auis eft in 

•.fcidendo nido. 141.20 

Arietes tcmpore coitus ferociut. 

96.20 
Arietes cornigeri generantur in 

Africa . iji.t 

Arietes noueUasfcemeHas minus 

perfequuntur in coitu. 70.30 
Arietis^linguaad colorem fcetus 

facif. 9S.20 

Arifta pifcis iuxtaterra generat. 

9^10 
AriftoteUs pr^cdniuni. 4.10 
Ariftuiappilcesgregatim habitat. 

xjj. 20 
Aro herba fil>i mecieri urfum. 

UJ.JO 

Arreriaconftatcartilagine. 17.1 
Arteriam habent quibus pulmo 
eft. 17.1 

Arteriaouiparisoibuscft. z8,p 
Arreriafofiicium. 17.^0 

Arteriaquopaiftotendatad pul- 
monem. 17.10. &;50.t 

Arterianonoibus fimilis. 2S.30 
Arteria quse pars nomtner. 14.30 
Arterisorigo iuxta os ferpenti- 
buspofita eft. 30.40 

Articulus digitorurrt. 1^.36 

Arundinis flore apes rialci. 78.1 
Afcalaph' appedices habet.51.40 
Afcaridcs undenafcantur, 76.1 
Afellus pifcis latct. 124.40 

Afiarbcftiaeefferaciores. 131.20 
Afili os. J2.40 

Aiiiisthunnorum. 82.10 

Afilaculeus. ii.io 

Afilis qualis Cit lingua. $6. 10 
Afihfanguiuonfunt. i».2o 

Afili unde proueniant . 8. 10. 

& 76.30 
Afinacpurgarioapanu. 92.20 
Afinus frigoris impaties eft. 130.1 



I N D E Xr 

Afini {anguis._ 44.30 

Afinuslndicus. 21,40 

Afinus non habetfel. 29.1 

Afinx-urina. 97.>g 

Afina a coiru intefpellandai ahas 

femenreiicif.^ toi.40 

Afinicoirus. toi.30 

AfinidenrcSi toi.36 

Afmus non habetpediculii . 82.1 
Aiihusqnincipiatinire, 70.20 
Afina quando gerat uteru . 70 .20 
Afina corinue parere poteft 101.20 
Aiinorum morbus. 130.1 

Annorumalimentum. 120.30 
AfinaET lac. 4f -40 

Afinx uerecundia. 101.40 

Afinorumuitxlpacium. 102.1 
Anna equii in coitu recipit. 102.10 
Afinos,quoshippothebs uocatj 

admittunt equae. 102.10 

Afinum qui fuxitequam, admit- 

tuntequar. 162.10 

Afininum tac miiceiit ad caieum 

conficiendum. 46.10 

Afio auis. ii7-?<3 

Afion um genera, 144. t 

Afpidis i6ms nullum eft remediQ. 
-131,40 

Arhi montis fues . 13 u 40 

Atramentu m moEibuS^eft. 4S.50 
Atricapillai ^U^^t^ 

Atricapilla? partus BC nidus. 142.1 
Attelabum genus locufce quod 

Grgci uocent.. . 3.40 

Attendo pars quaj ad uircs corpo 

rismuat. 38.16 

Aucupandi ratio . 134.1 

Audimsinanimalib^rcdcs.j'/. 26 
Auditus pifciS argumeta. $7. 40 
Audiendi mcatiis. 13.40 

Audiendimeatuspifciumi 2S.1 
Aues qu^ amicx. i3>.t 

Auium Ouii pataihine duro con- 

ftat. . 84. 10 

Aues qu2 apud aquas degant* 

140.30 
Auium coitus. 64..10 

Auiu partus pr^cipue uere . 85.4^ 
Auesquibus ungucs aduiicijpar- 

ciusgenerant. 85.46 

Aues quo loco lel habcaiir, 29.20 
Auium fitus iu Utero. 111.50 

Aues plurim^habenttenue intc- 

ftinuni. 51.40 

Auium odorandi foramina.f 7.20 
Aues urbanas quoties pariant. 

69.10 

Auium uuluarccniix. ?3.50 

Aues qualcm habeant iii uulua 



mcmbranain. jj.jg 

Aucs pedicuiis infeftantur. 8z,% 
Aues qug breuem,quar9iongaiin 

habeantcaudam. 16.46 

Auium lingua. . ^6.46 

Auespalmipcdesin aquamagha 

cxparteueriantur, iiS.io 

Aues hyemc pemnt capos, 122.1 
Auesaritate pemntmont^. nz.% 
Auescuornodo iuqs infiexusa- 

ganr. 20.20 

Aues mammis carent. 4? .30 
Auiumoua. 10.30 

Auiumospecuiiare, z6.;o 

Aucs partum differre pofiunr. 

8>.30 

Auiumappcndices. juio 

Aues aquatics ubi nidificent. 

S0.40 
Auium mares multi ouafei^i^ 

87.i 
Aues qu^ puluere ie uolutenr , 8C 
qua:aqualauentur. i^p.io 

Auiumuens. 86.10 

Aures homini ibli immobiks, . 

15.30 
Auium fcEmin^quandp canant» 

60.-0 
Aues omnes fel habent. sj^ao 
Aues habent teftes, 52.10 

Aues plerg^pullos maruros cx • 

peliunt. " B8.20 

Auesapedes. 8.36 

Aucs pennis pluriinum ualenres* 

8.50 
Aues adtate incubantes celerius 

excludunt. 84.40 

Aues quibiis tcmpo.ribus meiius 

ualeant. 126.1« 

Auium odoraiidi meatus in ro* 

itrpcontinetur, ^6.30 

Auium oculi. s.6.}o 

Aues in nidis pariunt. 8? .40 
Aues fylucftres quoticspaiiant. 

69. t 
Aues quotnotis ie raoueanr.tt.id 
Auibus quc ungues habent adun 

cos , femoraiuntmaxima.25i26 
Aiies omnes oua panunt. 83.36 
Auium femen genitale. 84-2a 
Auis fcemina ubi concipiat.S4.26 
Auium aUfium meatus. 26,30 
Auium morborum figna. 126.26 
Auesnilipanantmoriunt. Sj.zd! 
Aues a coim inhorrefcunt. Sy.26 
Aues pIer£<5lienemexiguumhS 

benr. 2S.4<5 

A.uiumoualientQ concepta infae 

cundafunr, H*^ 

S 1 



iftuium part?s. ^^-^^ 

^iUinm crura. 2^.50 

Auibus quidpcculiareinrercxre- 

raanimalia. -^-^^ 

/.uium femiir. 26. :o 

Auiumcibus. *»7-?o 

ilu«sq«ibu5iunradunci ungues 

carmuoraromncs fiint. 117.20 

Auiummares canumquidam,ut 

fcnninarfua?. 60.20 

Aues quo pa^to efficianr ne quid 

mpulmonem delabatur. 27.1 

Auibusquibufdam naturacakar 

dcdir. . *7-i 

Aues quic uolaces fTnr. zj- 1 

Auesqua:calcarigerx,ad uolan- 

duminepuoresfunt. Z7.1 

Auiumcrifta. 27- ^ 

Aumm generatio in ouo quid cii 

pifcibuscomunchabeat. S9.30 

Auiumteftes. 32. 4o- ^ ^''' -o 

Auibusquibus locunonis prarci- 

.puafecultasiit. 60.10 

Auesmiaoreslinguaciores fuat. 

60.10 

Aucs temporc coitus loquacicrcs 
^, 10 

Aues nouell^oua cdunt paucio- 
. ra. 69. jo 

Aues quomodo bibanr. 119.40 
Auium rofirum augeri in iene- 
. ^turc. 42.1 

Aues quibns parribus S^ a feipfis 
6{ ab alijs animalibus differant. 
. 31.20 

Auiumduces. tit.zo 

Auium pennae g statem nonullac 
. mutanmr. 42.10 

Aumm ofla par um inter fe difte- 
runt. 59 -20 

Auesmultxconduntur. izj.t 
Aues quas uocemus. ". i 

Aues exiguo , autetiam qusdara 
nullo potu contentc funt. nS.jo 
Aues renes non habenr . 29.20 
Auibus quibufdam maribus da- 
rafuntcalcaria , fceminis no iit:, 
65.40 
Auesqusdam uento cocipiunt, 
6J.30 

Aues<5mnescopiam unguiuha- 
bent. 26.20 

Aucs muWfidj funt . 26.20 

Au«planipedes. 26.20 

Auiumdigiti. 26.30 

Auiumpuimo. ^^-40 

,^um quada genera literas^p- 
foTcpolTuJit. 27,1 



I N D E X* 

Auiscuiufdam fcythicx mores . 

14^.40 
Auicularquo pado mutcr uoce. 
.60.50 

Auicularum uentriculus . ji.?o 
Aurats dormicntes capiuniur. 

61.20 

Aurata litoralis pifcis . «2.4x2 
Aurata pifcis frigorc laborat . 

126.40 
Aurata-partus. 9?--° 

Aurata qt pinnas habeat. 10.40 
Aurara: ubi pariant. 6S.1 

Aurararpaucarappendiccs. 31.20 
Aurehar. 76.10 

Auresfimiahominis more habet 

=4-50 

Aurisparscapitis. tj.jo 

Aurisparsinterior. . tj.JP 
Auris meatum nullum habet ad ^ 

cerebrum. 13.30. 

Aiins ex qua materia conmtura 

fit. 13.30 

Aurium meatus auium. 26.30 
Aurcmfolushomo non mouet. 

15.40 

Aurium di£fcrcntia:mults. 15.4° 
Auresad audiendum apniTira». 

13.40 
Auresnonfuntindices morum, 

1J.40 
Aurium magnitudo. 1J.4P 

Auricula aunspars extcrior.j5.jo 
Aurictil^ quorundarn cartilagi- 

neccnftant. 59.40 

Aunculisquscarcant. 2J.30 
Auriuitrisquidcdat. 117.40 
Aufter impedituoiat* auiii. 122.10 
Auftri flatu iCEmina: cocipiuntur. 

i^%. 20 
Auxuraajuocatur catuli thunni. 

9?. 40 

B 

BAlenahabetmamas. 4^.30 
Baleng gencrant animal . 

91. XO 

Balensnatura. «4.40 

Ealenis defunt branchij. 10.20 
Balengubihabeantfiitula. 10.20 
Balenarquota?dant. 91.10 

Balenacquo pa(fto dormiat.61,20 
Eaieruspifcis. j.40 

Balerus quo loco pariat. 93.20 
Baleri morbus . »27.30 

Barbardmerfitas. 41.40 

Eeilum quando ^it fufcipiendu . 

l.lO 

Ecftiolspennatj in igne naicun 



^urinCyprOi • 97*2« 

Biliscommunis cft animalibus. 

54. 20 
Eipcdum fitus in utcro. m.jo 
Biiulcaanimalia. 21.30 

Bifulcafunt qua^cornua habcnt. 

21.40 
Biuaiuia quo loco habeant papa 

uer. 5?.50 

Biuaitsc quod genus appcUet . 

J2.10 

BlattaETubigignantur. 76.5$ 

Bolitgnafpeciespolypi.. 49-^o 

Bombyxundcfiat. 7^-20 

Bobycia tcxiifc quanda m Coo 

infula. , 76.20 

Bombycum induftria in fecien- 

disnidis. So.f 

BombycuinucnncJ. 8.« 

Bombycum cera. S. t 

Bombycum genus. t«. 4^ 

Bonafus. 20.43 

Bonafus in Paironia. 22. * 

Eonafus ubi gignatur. 156.4* 

Eonafi uox. . 1 J6.40 

Bonaficaro. ^si^t, 

Eonafiexcrcmentum. ly^-»*- 

Eonafus omnia interiora ut bo- 

ueshabet. . 29.-2» 

Bofcagaudctaqms. 118.20 

Eosforbendobibit. 119.4^* 

Bosexcartilagineis. 6>.iai 

Eospifcisouanonhabct.. 91.10 

Bouesquidamincordcfuo oflj- 

culum continent. 2S.40 

Boumuox. 62.30.8^70.« 

Eoues claram aquam dcfiderant.' 

120.50 
Boues quibusrcbus uefcantur,et 
pinguefcant. 120.10 

Eoum morbi. 129.S 

Boum pedum cura. 120.20 

Eoues quando dcntes mutent. 

lOO.l 

Bos quinquennis in uigorc eft. 

100. i 

BoucsIaborStpedibus. 100. t 
Boum focietas m pafcendo. 136.1. 
Eoues magniin Epiro . 46.50 
Bouespecaculoshabear. 82.1 
Boum coitus. 99.30 

Eo ues quandiu uiuanr. 9.9jA'=i> 
Eouesmitesfunr. .. "20 

Eoumpofus. »29.40 

Eoyis dentes. 23.10 

Eoues feniorcs quomodo pof- 

fintpinguesreddi. 120.10 

Eoumccrnua. '22.^ 

Bouesfylueftresubifint. . 21 .,1 

Eou^ 



BoUes fylueftreSTquales rintVzt.io 
Eouesfyluellrcs quid differatab 
iirbanis. zi.i 

Bouesin Phrygia funt qui cor- 

nua,utaures,mouent. 40.10 
Boues eaam fomniare. 60.40 
Eoum ungula: pice iliita: ualent 

melius. u^.t 

Bouismorbusftruma qualis fit. 

129,1 - 

Bouis languentis figna. 129. t 
Bubus copiamia£tis augcnt fabj 

46,40 

Bubulum lac. 4^. 40 

Bubulum lac aptum ad cafcum. 

.45.10 

Bubulo ex tergore Bt glutinum . 

40.40 

Brachium. t^.jo" 

Erachiurn infiexus in intcriora 

agitur. ij.jo 

Brachia fimia?. 24.40 

Brachium quomodo infle^f^atur. 

1?.J0 

Brachiafimia; ad modum homi- 

jiis funt, fcd hirtiuicula . 24.40 
Brachialcquiduocetur. 1^.50 
Brachia iimia ut homo inficctit. 

24.40 

Brachij partes. tj.jo 

Brachium etiam ulnam appella- 

mus. ij.jo 

Branchias qu^animalia dete^ftas 

habeant. 10.20.&: 27.30 

Branchis delphinis defum. 10,20 
Branchiaru ufus in locuftis, 50.30 
Branchi^ quot iint gladio pifci. 

27.40 
Branchiar pifcium partim tefhe, 

partimdete«ftefunt. 27.30 

Branchiaruinpifcib^ufus. 27,20 
Branchias integras quae non ha- 

beant. 27.20 

Branchiatorum difcrimina,27.3o 
Branchias baleng no habct. 10.20 
Brafiicagcncraterucas. 76.1 
Brcnthusauis montes, &rfyluas 



coiir. 



140.20 



Brenthi uox &:-ui(?lus. 140. 20 
BrifHechini, 54.20 

Brucus gen us locuftar. 3,40 

Bruci.undeprocreentur. 75.40 
Bruci quando pariant. Si.i 

Brucorum wia qilintereat. 81 .1 
Bubalifanguisfibrasnon habet. 
5S.30 

Bubo. ti^.jo 

Buccmaquandogcneret. 6S.40 
Bucqnafcabra. . , .55^0 



Bucdnisetiacftfeu»quidl 71.30 
Euccinis longum eCt uiuendi tem 

pus. 72.20 

Buccinis quimodus gignendifit 

72.10 
Buccinis quse iit pafcendi ratio . 

72.10- 
Buccinaquando latcat. 123.40 
Butco auis fimilis miluo. «7.30 
Buteo hoftis rang eft. 134,10 
Buteohoftlsrubet^eft. 134.10 

C 

CAebus fTmia gerens cauda. 
24.30.&25.10 
Caicar quib' auibus datu fir. 27.1 
Calcuh quo paclo gignenf.^j.xo 
Cahdris aquas pedt. ixS.20 

Calti qui uocentur. 52.10. & 55.1 
Calua os capitis. 5S.40 

Caluaruertcxquiduoccm*» .12.30 
Caluarforatapars. 38.40 

Caiua mulicris unam habet iuru 
ram. tz-^o 

Calug ucrtcx quibufdam gemin» 
12.30 

Caluaqfitinhomine. 12.20 

Calua canis futuris carcr. 38.40 

Caluxpartes. 12,20 

Caluaqualcos. 12.30. &3S. 40 

Calua tres luraras haber. 12.30 

Cahicfcunt min* quibus jariccs 

funt. 42. j 

Calui partepriore fiunt, fed par- 

tc pofteriorenemo. 41.20 

Caluitium quid uocemus. 41.20 

Caluitium mulieres pucri &C fpa- 

doncsnonpariuntar. 41.20 

Calx. 15.40 

Camelusquo pacio urinam red- 

dat. ^ 71.10 

Cameli tempus coeundi. 71.10 

Gamelus imgulos parit. 71. 10 

Camelusquandiuferat utcrum. 

.71.10.6^102.50. 

Camclicauda. 21.10 

Camcii aquam dcfiderat turbida, 
120.50 

Cameiiiitispatient^funt. 120.30 

Camei^ etia iaborat rabie. uS.40 

CamclinomenuiTtatum unrique 

linguar. 5.40 

Camelus mas iieuit tempore coi- 

rus. ^6.zo 

Cameliseftcumequisodiura na 

turale. 96.20 

Cameh foeminar edam cafn-antur 

160.1 ■ ■■ 

Camelos quotquidam in Afia 



pof!i<{eadt. t6ok 

Cameii celeris cmTus funf. 160.1 
Cameii papiliae. 21. la 

Camehgenitaic. xi.xd 

Cameligenua. 21.10 

Camcii clunes. 21.20 

Camelus animal bifulcum. 21.20 
Camcli pcs. 21.20 

CamcIoscalccanL 21.20 

Camelus diu uiuir. 102.30 

Camciorumgrcfuis. 20.50 

Camelus quomo mingac . 22. 30' 
Camcii ardor in coitu . 64.20 
Cameiilac. 4?.4o 

Cameli caro fuauiiHma. lo 2.40 
Cameli gcnitaic. 22.40.&64.20 
Cameium matrcm non fuperue-' 
nire. 157.30 

Camclidetesuninc^ no habent, 
23.10 

Cameii Ea<f£riani ab Arabifs diffe 

runt. zi.io 

Camelicoims. 64.20 

Cancell* quomo generer. 72.40 

Cancelli deiaipno. 55.30 

Canccr. ^^^^o 

Cancrci^gcn^cniftatecm. 11.50 

Cancrorumforceps dcxteruaii- 

dior. ■ .t;2^ 

Cacri ^funticab ferpera 136.40 

Cancri quidam in nonuHis tefra 

opertis nafcunrur. 72.30 

Cancroruminteftinum. 50.40 

Cancrorumpedes. 49.30 

Cancri quo pacio orc mare ex- 

cipiant. J0.30 

Cancroi^ gen' multiplex 5.4^.20 

CancriexuunturfenecTiite. 126. z 

CancriambuIarcpoiTunt. 8.20 

Cancrorum genus. 47.50 

Cancer mas quid diffcrat a marc, 

66. 20 

Cancri quo paclo coeant. 66. 10 
Cancrorum ocuii. so . i 

Cancroru gen* mirx uclodtatis , 
49.50 

Cancri p ucr crufta cxuunt.74.30 
Cancri fluuiales. 49 -jo 

Cancrimai^. 49.20 

Cancerquomodoincedat. 11.20 
Cadidi fcEt* unde generent 9S.20 
Canes idici unde generent. 131.50 
Canes ut cocant cu feris,quo pa- 
<fto efticicndum. 151.50 

Canes herbaquadam uomitum 
mouent. ^ 137.10 

Canes quo pa»fto mingant,99.io 
Canes quot pariant. 9S!^/^9 
Cams quandiu uiuat, 99.1* 

Z 4 



tenibus luuembus qualeS ffnt 

^enres. ' 25.4« 

iQanesqualcs habeant dentes. 

ij.io . 

Canummamm^. "--«^ 

Cani anguftuseftuenter. 30.20 

Canumainor. S-^o 

Canisfempusaduenerem. 67,1 

Caniscalua fine futuris cft. 3S.40 

Canes ad duodecimum annuni 

<oeunt. 7*-^o 

Canumingenium. 9-^0 

Cancs laconici unde gcneretur. 

tJLJO 

Canes quomodo incrementa ca- 

|>ianf. 2J.I 

Canibusricinuspeculiaris. 82.1 
Canumrabies. 128.40 

Canespropter catellos laeuiunt. 

96. zo 
Cahes quando canire dicantur . 

5>7.i6 
Canispes. ax.jo 

Canioseftrefciirum. 24.20 

Canesanmutentderitcs. 25. jo 

8C 99. 20 
Canicprpusefthirtum.. 20.40 
Canumgeneraplura. 9S.30 
Canes laconici quando coeant. 

^S.jb 

Canum coitus. 9S.40 

Canum menftrua. pS.40 

Canum pruritus. pp.i 

Canumlac. 99.1 

Canesquibus morbis laborcnt. 

128. 46 
Canumsctasexdentibus iudica- 

tiir, 23.J0.&99.JO 

Canesanginacmorbo moriunt, 

128.40 
Canes magni in Epiro . 4<S.;o 
Cahumuox. 69.40 

Canum purgatio 99.^. 6C 119. 10 
Canesetiam fomniant. 60.40 
Canesanniculicoeunt. 70.10 
Canis quandiu uterum gerat. 70 

Vo,&9S.4o 
Cahes herba.m tritici comedunt 

contra lumbricos. »37.30 

CanisVIyiils. 99-^° 

Canicepsqualeitfanima!. 24, jo 
Cani^ula pifcis femel anno parir. 

90.40 

Canicie celeriiis fentiunt tcmpo- 
rahomines. 41.10 

Caniciesundefit. 41.10 

Cantharidsundenafcant. 77.10 
Csnfus animalium tempus. 9.10 
CapcUaauispctitaquas. ns^q 



Capitdcarneabftinct. u6.i6 
Capitonis partus. 9>^^6 

Capitonumalimentum. «<5.20 
Capitones quando pariat. .64.20 
Caper iac pr^buit ih Lenb.^f .40 
Capras fornniare. 60.40 

Caprar non fpirant per aures. 

13.30 

Caprac quo pactb cubent, n6,i 
Caprscoitus. 70.i,.5( 93,10. 
Capraj Aethiopick logg funt ui- 

tar. 93.20 

Capraeius quamobrem concre- 

fcat. 43.?o 

Caprgueneris expertes qua ratio 

nelacpr^beant. 4J-46 

Caprisduces non funt,- 9S.30 
Caprarumfolertia. 137.10 

Capris Ia<f ds copiara augctfabx. 

46.46 

Caprarum cibuS. t^»»» 

Capra: quotmenfes feraiit uteru. 

98.10 

Caprar quam longa uita. 9S.10 
Caprar ubi fint longis auribus . 

130.40 
Caprarpingucfcuntgerentes ute 

rum. 97'40 

Capi-is uox propria ad coitum . 

66.10 

Capraepes. ii-?b 

Caprc menftniorum iTgnum o- 

ftendunt. -97.20 

Capr« qua occaf^one obftupe - 

fcant. .13J.40 

Capra: funt impatientes frigoris^ 

136.1 

Caprarurina. ?7'30 

Caprs rediuos habcnt. S2.1 
Caprx ualetudinariae funt. 121.20 
Capriceps auis non habctiienem 

28.4=> 

Capricipitis locus fcllis . 29.20 
Caprificusgcneratculiccs. 82.20 
Caprificum quare agricolg iuxta 
ficusferant. 82.40 

Caprimulgi forma, 144-30 

Caprinum oculorunl,bonorum 
morum indiciS eft. tj. 10 

Caprinum iac ad caieum aptum. 
46.16 

Caprire. 10^,40 

Caput uiri ffne futura ♦ 12.30. 
&3p.» 

Caput omnibus animali^us fu- 
perius in matre cit «i.jo 

Capitisoifafex. 39.1 

Caputtefta te^oruin. ^2.40 
Caputnon neruis,fcdfutttns of- 



fiumcontirietuf. j8;t6 

Capitis pars pofterior. 16.40 
Capitis magnitudo uaria. 16.40 
Capitaminus laborant quorum. 

pediculus in capillo eft. 82, » 
Capitis fceditas unde ueniat. 

S»-40 .^ . , . 

Capitispars qux fit m liomme. 

12-. 20 . , 

Caputanimalium. 16.10 

Carduelicibus. 117.40 

Caroteftainteaorum. f2.i. 
Caro communis quibus fit.j4.20 
Caro fquillarum. fi.io 

Garo diuifibilis undiqj cft; 4^.10 
Caro aboletur quando anihial 

gracilefcit. 4J.2CJ, 

Caro uerntur in pingue. 4J.20 
Cartiiagineadormientia capiun 

tur. ' 61.20. 

-Cartilagineoru fcecuditas. 90.20 
Cartilaginea particulatim totus 

^dunt: . i?o.2o- 

Carrilagb quid di^erat abofte. 

39.40 

Cartilagineorum oua. id.jo 
Canilago rupta non rcparatur. 

59-40 
Cartilago in quibuS medulla con 

tihcat,in quibus non. 35>-40 
Cartilaginei generis mares qui- 

dam a fceminis differunt. ^j^.io 
Cartilagineorum qu^daafpera,; 

quicdam laruia. 27.40 

Cartilagincorum coitus. 6;.i 
Cartibginei generis foemina ma 

remaior. 6jr.io- 

Cartilagincaquacfint. 6$,io 
Cartilagoquibus fit communis.^ 

34.20 
Cartilagine,extrema nonnullo^. 

ofTium conftaht. 39.40- 

Carhlagineaqtiespariat. 67.40 
Carrilagineaouagignunt. 10.20 
Carrilagineum genus omne hyc 

meconditur. 124.30 

Carribgineorumiecun 45.30. 
Carrilaginei carniuori funttan- 

tura. 116.20. 

Carrilaginea quomodo fonent . 

f9-4o 

Caruius apud mare uerfat.118.20 
Cafeus. 4f'5C» 

CafeusexquoIa<f^efiar. 4;.jo 
Caftrandiduajrarioncs. jj.i 
Caftrarionemutaniur animalia. 

Caftratorum uox. 70- * ; 

Caiaia^tafgula» - 5130 

Catavaaa 



.Carara<f^3ams in mari iii<fHtat . 

' t^O.JO 

Catelh carci gignuntur . ps.40 
Cauda quibus in pro parte infc- 
. ricri . 21.40 

Caudarum pili. , 21.10 

Caudacameli. 21.10 

Caudisnatantia. 10.40 

"Cauda uolucirum. z6. 40 

^Caudam qua» habcant. 20. jo 
Caudafimiarum. rj.xo 

Caudarferpentibiis renafcunrur. 
" ji. 10 

Cauernas q animaliafubeant.p.i 
'Caufac quar primar, qua^qp iecudae 

3.10 
Centipcda quomodo euomctha 

mum, 147.20 

Ccntipedar. 47. jo 

Centipedes maris incolae. 2S. to 
Ccntipedes quomodo moucaht. 

Cerabombycum. .So.i 

Ccra cx q matcria finganr.78..4o 
Cerahth^os. ' 79.1 

Cerebnim quibus animalibus lit 

16,30 

Cerebrum hominis. 16.30 

Cerebru in chamaeleone ubi po- 

fitum fir. z6.i 

Ccrcbrum fenfu carer. 44.10 
Cerebrum adipe pinguefcenriu 

pinguecft. 4? -40 

Ccrebrumfanguinecarer. 15.40 

8C^6.4o 
Ccrebrum frigidu. 16.46 

Cerebru quibus membranis mu- 

niarur. 42.50 

Ccrcbru ouis fqualidu eft. 4;. 40 
Cerebrum ubi fimmfit, 12.50. dC 

t6. ;o 

Cerebri membran^. . 16.50 
Cerebrum bipartitum . 16.30 
Cerebellum. 16. ;o 

Cerimhi florc apes nafci. 7S.1 
Cernua quibufdam temporibus 

latet. 124.20 

Cernuapiiciscitocrefcir. 68. i 
Cernuarquidcomedanr. 116.20 
Cerrusmuratcolorem. 132.20 
Ccrthiaauiculaqualis. 142.20 
Ceruipes. 21.30 

CeruixcoIIipars. 14.30 

Ceruix nulli cft pifcium . 27.20 
Ceruices piurimis neruis cotinen 

tur- 5S.20. 

Ceruusruminat. 160.10 

Ceruorufanguim dcfunt fibre.. 



I N D E X* 
Ceruo mari uox grauior. 6^,40 
Cerui gcnitale neruofum. 22.40 
Ccruorum narura. ^.20 

Ccruis in capire gignuntur uer- 
, mes. zp.t 

Ceruorum prudcntia. 156.10 
Ccruusfelnonhabet. 2S.40 
Ceruar ftarim a partu eduntinuo 
lucrum. 156,40 

Ceruarum inuolucrum crcdirur 
habereuimmedicam. 136.40 
Cerui quo pac^to capianrur, 137.1. 
Ceruus ereclis aunbus acerrirnc 
fenrir. 137.1 

Ceruiarftarepinguefcunr. 103.30 
Ccrui qua caufa m aqua fiigianr. 

103.30 
Ceruorum caro uthircorum oler 
temporecoirus. 103.50 

Ccruihabcnrinteitinu imbedllc 
■■^^^jo 

Ceruas ubi pariant. 1^6.1 

Ceruimorfia ferpcte cancros e- 
dunt. 156.40 

Ceruicornuadecidua. 22.10 
Ceruus foius omibus annis cor- 

nuaamittit. 49 -^o 

Cer uos Achainos fel in cauda ha 

bere. 29.1. 

Ceruos ienes quo pafto cogno- 

fcamus. 156.50 

Ceruoruni adminicula. 15^.50 
Cerui donec recipiat comua no- 

<flupafcuntur. n^.^o 

Cerui quarationeprgparenr cor 

nua. 156.40 

Ceruoruinteftinumamaru. 29.1 
Ceruus captus eft hederam fuis 

in cornibus habes uiride.156.40 
Ceruicomua. 22.1 

Ceruoi^cornua totaroIida.40-10 
Ceruoru fanguis quo pafto fpiC- 

fctur. 38. 50 

Ceruarum ubera. 103 .20 

Cerui quomodo oIeant,qmdqp 
faciantpoftcoitum. 105.50 

Cerua docethinnulu fu2. 156.20 
Cerua pugnarpro hinnulis fuis. 

136. 20. 
Ceruus prarpinguis cur {ccedzt. 

136,20. 

Ceru^ ubi amirtatcornua, 156. 20 
Ceruorii coitus. toj.iq 

Ceruorum partus. 103,10 

Ceruus celeriter crelcit . 105.20 
Ccrua? a panu purgatio. 105.20 
Ceruajquaratiochinnulos fuos 

defendant. 105.20 

Ceruorum uitar ipaaum, xo 5,20 



CcrujE uhi ffnr icifla aurc, 103.^ 
Ccruus mas cornua habet,n6 fce 

mina. _ , 62.40 

Ccrus raro patiutiir raare. 64.10 
Cete. 10.20 

Cete quibus branchiar non func, 

animalgeneranr. ^1.10 

Cete dataemammarfiint.. 4^50 
Cetanj odores pilccs exdtant . ?? 

10 

Cetarij generis coims. 6?. 10 
Chakida. 129 .|o 

Chakispiicisquo malo infcfteti 

127.40 

Chakisqualisfitauis. 140.49 
Chamae ortus . 7?«^'> 

Chama^ieo quandp mutetfuum 

colorem. 26.1 

Chamacleoniger crocodilo noa 

difTimilis . 26.1 

ChamglconiscoIoT mutarur to- 

tocorporc. 26,1 

Chamarieopigremouetur. z6.% 
Chamsleo qualis flr mortuus. 

26.1 

Chamaieonisgula. 26,» 

Chama^leo ubi habcataneriam. 

26.1 ' 

Chamaeleo ubi habeat ianguinc. 

26.1 

Chamaeleonispedes. z$.46 
Chama^Ieonis niembranaefirm» 

26.1 
Chamarleo difTeftus.fpirarc ta- 

mendiupoteft 26. s 

Chamarleonis intemarparte. 

^6.t 
Chamacleo corporis part^ mo-» 

uerc ad arbitrium poteft , 26. 10 
Chamsleonis domicilia. ; 26.10 
Chamarleolacert^fimil^, 2J.30 
Chamarleonis dcfcripno. z$. 50 
Chamarleoniscauda, 2>,50' 

Charadrium auem unde nomi- 

nemus. 14^.10 

Chenaiopeces. 84.40 

Chromisoffenditnralgore. tz6' 

40. ■ 

Chromcsfemelpariunt, 67.^0 
Chromis pifos liquide audit. 

fS. 10 
Chromispifds uidetur uocaiis* 

?9-50 

Chryfalides. 76.10 

Cibiquomododifferant, ii4-«> 
Cibi quiinflantjObfunt nutrid- 
bus. 113.20 

Cicadafblaorccaret, ^6.30 
Cicadfaliraentimaros^^ S$^i9' 



f^ada iio habct excreincnmm* 

Ckadarummultagenera. $6.^0 
Cicada?canunr; - ^9-^^ 

Cicadxubi non funtarborcs, no 

fM-bueniunf. Si.tc^ 

Cicadaroleisdeleifhnmr. gt.io 
Cicadarumcc^ims. 81.10 

Cicad^marcs caaiit , feminarfi- 
lent. Si.30 

Ciczdx qu0 palio capiantur . 
St.30 
Cicadacundc generentur. 7?. 40 
Cicadaruduogenerafunr. 81.10 
Gicadar quas canunt , quales fint. 
-8t. 10 

Cicadaenmtsr. St.to 

Cicadaftris qualc corp» (Tr, ji5. 40 
CicercpingucfciaMfues. «8.30 
Cictndely. .47-4o 

Ctctndeteundc Rafcanmr.76. 30 
CiconiaErcibus. nS.to 

Ciconia feccdit. nj.io 

Ciconi^uulneriqulhcrbam ad- 
ponant. 157-30 

Ciconiamontana. t^j.io 

Ciconiae pietas. f .TO.& 141.10 
Ciconisappendiccs. 31,40 

Cicunia'. 146.1 

Cicuniaauisaduncis unguibus. 

»7^30 

Cicuresan&nantes. ^.to 

Cilia quos pilos uoccm u$. i j. t 
Ciiium fimiarum. 24. 40 

Cilium in palbebris. 20.40 

CiIiciaecapretGndentur. 131. t 
Cimicesundeuiuant. 81.40 
einHces undeprQueniant.S1.40 
• Cinchlus auU undc petatdbum. 

ttS.to • 
Cinclus uitam apud marc tradu- 

cit. 140, ja 

€in<fhis pnecordia appcllanmr. 

28.50 
Giniftu uocant feptunranfuerfum 

tS.2D- 

CmnamOBriis«£quamattria fa- 
ciat-nidum. 141.20 

Ginnamomum quo pa^o legat. 
141, :o 

Circusacdpiteruulpcm inuadir. 

tJ4,20 

Cim unde proueniant. 7&50 
Cirri lolliginis . 48. 20" 

Giuiles animantesqaaeffnt. 8.4t>^ 
Clcrus nocctiauis. »30, 20^ 

Coagtilo iac cogimr. 46. lo 
Coagulumquidiit. 4^.20- 

CQaguliiinqua^habeanr» 4^^a 



•I N D E X* 

Coagulumprarflantiusquod fit 
4^.20 

CoarmentarL 97.10 

Cocalia. J^-» 

Cochle?. J2-« 

Cochlearbdtiolas quafdamin fe 

continent. ^4.^0 

Gochleis quales dentes. f 2. 40 

Cochlearquo pafto iateat.123.40 

Coeuntauerfaquaercnro urinam 

mitmnt. <^4' * 

Coeuntdiutiusquganimal genc 

rant,quam qux oaum, ^jr.io 

Coims tempus plurimoru uer cft 

^^.40 

Coims tcmpora ccrta. 66. 40 
Coitusinfe<ftorum. 66.30 

Coitus crufta in teiftorum . 66. 10 
Coitus quadrupcdum oua pa- 
rientium. 64.30 

Coimstempus omnc quibus op 
portunum* ^7-^ 

Coitustemporchumoif mitnmr 
in genitaiia. 6J.40 

Coim quar animalianaicantur, 
63.20 

Coims ante parmm^citad facili 
tatem pariendi. io$>.t; 

Coimsferpentu. 64.40 

Coitus homini omnctepus op- 
pormnum. 67.1 

Goims uarij animantium. 64.1 
Coimsmollmm. 66,1 

CoitusmamraastasqfTr. 6p.ip 
CoimsTcmporeclcphantt folim 
dinemquacrunt. 64.20 

Cotes. iJ.io 

CoUum qtribus hirmm fir. 20.40 
Collumquodfit^ 14-30 

Ccjllipartes. 14.30 

Collurio auicula. 143.20. 

Colot^hoftisafinuseft. 134.30 
CoIubrisThebanis cornuuefti- 
gium eft^ 2Z.1 

Calumba quo loco fel hab ear. 
2^.20 

Columbac etia hyemepariut li' lo 
cumapricumhabcanr. 6p.to 
Columbarum puili quando mc- 
lioresfint. 65>.2o 

Coiumbis cxiguus licn . 28.40 
Columbicumhominibus de^t 
p.to 

Columborum cibus. «8.1 

Columbar antc coitum mumo o* 
fculanmr. 8^.30 

CoIumbgcjuandiuuiuaT. 138.30 
Columbarprimo marem^demdc 
fcemuiamgcneranr, $7'^^ 



Columbx ambo incubar,roaiSt 
famella. 87/^0 

CoiumbaeAegyptiar. 87.5» 
CoIubsfemcitrescoeuBt. 8jf.50 
Columbxparms. 85.40 

Columbaru fpecics plures funr, 

6^.10 

Colubs coniu^u feruant. 138.10 
Columbs^caftitas. 5 -50 

Colubsefcetanttota aErftate. 69. 10 
Columbar caudam poft coitu dif-' 

tendunt. Sy-^o 

Columbigregalcsfunt. 8.4» 
Columbarum gcHus parit bina 

oua. S7.to 

Columeliaquae-lir. 14.20 

Commofis quid dicamr. 150.50 
Cortccptuspoft mcnftruoru jp- 

^ttuiumcontigit, 107.& 

Conccpmsfigna. 107.40 

Conchx, 52'V 

Ccnchafmuunt immuabili fcdc 

g.to 

Concharum genus. 47-50 

Conchaeubigeneicntur. 72.20 
Conchargaladaf, p-io 

Conchartefta conteiflx. 11.20 
Concharu gcnus uariis locis nav 

fcimr. 7i'f o 

Conch» quaedam fcdemmutat; 

quaedamnon. ^*^^^ 

Concharumqujdam pciftrnadm 

diuifxfunt. ^2-^0 

Conchaquspi<florib»in ufu eft, 

qualis fitjubic^ repenat . 7i-40- 
Concharum hofpes cancellus. 

72.40 
Congcr ubi habcatfcl pofimm; 

Congerquibufdam; tcmpqribuf 
latet. 124.20 

Congrosuincnntlocuftar. «6.1 
Congri polypos uincun t. ii6.t 
Congri uiuilt abfciffa ca uda . 13? 
Congribranchix. 27.40. (20 
Congri caput habet ferpcntcs in 
man. 28.10 

Congrogulacft. »9.40 

Congrifcemra. pS.i 

Congriinalrofunt. 122.40 

Congrilguesfunt. 27.49 

Congri tantum funt carniuori^ 

tl^.20 

Congjri qt pinnas habeat. to.40 
Coniugii uis« 110.20 

Confonantes quo pafio profc-^ 

rantiir. ' " ?:?.2o 

Conuulfionc plcnilunio infcfta- 

turpueri, "5>2o 

ConuuifiOBC 



CoUulfioe excipitiht pueri.t1j.20 

ConuuIfioafcapuUsorta pericu 

lofa eft. 113.20 

Corquomodoihtcr duas uenas 

Cordis fin' iri qbus gexigui. 36.1 

Corfuomucronc in quam par- 

temfpeftet. 17.40. &: 36.1 

Cordisfinusdcxtermaximus eft 

finifterminimus. j5.i 

Cordis finusomnesadpulmone 

habentforamen. 36.1 

Cor tres habetfin^. 17.40. & 35. i - 

Cordisfitus. 17.40. &:2^.30 

Cor membrana opertu . 17.40 

Cor Iiomini ad fmiftram uergit 

potius» 18.1 

Corhominisrotundius. 18.1 

Cordis fmus perurj ad pulmone. 

iS.io 

Cordis mest^ ad pulmone. 18.10 

Coruenaruprincipium. 5?.4o 

Cordis uenar. ?4-4o 

Corprimu in ouo uidetur. 8^.40 

Cor quam partem in animaUbus 

obtineat. 2^.30 

Cordis mucro. 25). 30 

Corarteriajiungitur. 17.20 

Cor fubit ipiritus, 17.20 

Cor eft olbus qbus fanguis. 28.30 

Corde boues quidam ofTicuIum 

continent. 28. 40 

CorefTeneruoriioriginem. ?8,x 

Cordis uentriculus uenaequarda 

pars eit. 36.10 

Corferpentum. 31.1 

Corinmedio finu fanguine te- 

nuutimum habet. 1S.20 

Cordula aquatile animal . 8. 10 

Cordulum nomine animal iij.io 

Cornuaaradicecaua i mucrone 

folidum exeunt. 40 . lo 

Cornigeraanimalia. 21.40 

Cornix etiam uolantes fuos pul- 

los pafcit. , 88.20 

Cornicisgula. 31.30 

Cornixcu noftua bellum gerit. 

i?4.i 

Cornicespetuntlitora. ti8.2o 
Cornicu foeming tm incubat 89.1 
Cornu ceruiniincenfu fugantur 
plurima infecTtorum. jS. 40 
Cornua ceruorum. 40.10 

CornuaqfoIida^qcauafTnt. 22.1 
Cornuaqratioeflevftatur. 120.20 
Cornua difcrepat ab offibus 40.1 
Cornuacun adhgretpoti*quam 
offi. 40.10 

Cornu cerui finiftrum ncn inue- 



I N D E X. 
hitur. 135,20 

Cornuum coior. 40.1 

Cornua in Phrygia boues mo- 
uent. 40.10 

Cortice intedla latent. 124.10 
Corticequganimalia integantur 
45.20 

Cortice intec^ta latendo exuutfe- 
necfutem. 12^.30 

Coruipenn^ fi-igoremutantur. 
42.10 

Coruus hoftis tauri eft. 134. 20 
Coruorum nidificatio &'. fcetus » 
.144.30 

Coruigula. 31.30 

Coruo bino cornua oriunt 135.20 
Coruus quot pariar . 8S. lo 

Corui tempus incubandi. 8S.10 
Coruo ubi fel fit. 2^.20 

Coruus uuipi amicus eft. 134-40 
Coruinam fpeciem gerentes ue- 
nere non ualent. p.20 

Coruuluspifciscumuterum fert 
oprxmus eft. 132.20 

Coftaeafpinaoriuntur» 59.1 
Coftis peftus impofitura eft. 39,1 
Cofta: octonx. i j . 20 

Coftsturdulorum. if.20 

Coftarquotiintferpentib^. st.io 
Coturnices fibi nidii non faciunt 

13S . 40 

Coturnices qn pf nguiores. 122.1 
Cotti quo pacl:o capiantur. jS.x 
Coxa. 14.40.&.' 20.20 

Coxaru doloribus unde mitten- 

dusfanguis. 5>.2o 

Crabronum uermes. 75.10 

Crabronum fauus. 75). 30 

Crabronum fcrrura. 7^.40 
Crabronu proles qii fi'at . 79.40 
Crabrones dacc habentes in ter- 

ra nidificant, 79->o 

Crabronesubinidiiicent. 79.30 
Crabrones unde muant. t>>.2o 
Crabronum cubiiia. tj?,20 

Crancrorum faxatiiiu cibus.ii5.i 
Crangines. 49.20 

Crea. t^.40. (20 

Crex bellii liabet cu galgulo. 154. 
Crifta auiu parrim ex pinnis , par 

timexaliamareria. 27.10 

Crocodilus. 8.1 

Crocodili quo pafto purgct dcn 

tCS 137.20 

Crocodilus tiuuiarilis iaperiore 
maxillam mouer. 39.1 

Crocodili non poiaint hne aqua 
uiuere. 114.40 

Crocodilus^^ueni Aegyp tus lerr, 



linguani non habef. 2^.20 
Crocodili lien. 28.40 

Crocodilus fiuuiatilis nocru in 
aqua,interdiu in terra agit.2j.30 
Crocodili magnirudo. S3. 10 
Crocodilu augeri quandiu uiuat 
83.10 

Crocodili quo loco S^quotpari- 
antoua.83. i 

Crocodilifiuuiatiliscutis. 2>,30 

Crocodilo quo paclo crura fle- 

^tantur. 2o.to 

Crocodili latent. 124.10 

Crocodiliinteftina. 30.30 

Crocodilus qmodo natet. 10 .40 

Crocodili cauda. xo,4o 

Crocodilifluuiatilisoculi, zj.^ 

Crocodih teftes. 32.20 

Crocoditigenusinnocuii, 133,40 

Crus, IJ.40 

Cruraquomodo fieiftunfanima 

lia. 20. 10 

CruraquadrupedumofTeS^ ner 

uo conitant. 21.30 

Gi-urahominis. x5.io 

Crufta intefia omnes fenfus ha- 

bent. js.30 

Crufiaintec^taanimalia. 11.20. 6i 

49. 20 

Cruita intecla ^bus coueniantcu 

his qu^fanguinem habet. ^uio 

Crufta operta dormiunt . 5i,t 

Cruftatahybcmo tempore con- 

duntur. 124.30 

Cruttaceorii cibus. iij.io .& ii5.t 

Cruftatum nuiium aedit namralc 

fonum. J0.30 (20 

Cruftata qmodo oua foueant. 7? 

Ctefia de genitura elephatorum 

faifafcripfif. 47. to 

Cubirus. t>-.3o 

Cuculus faxa pctif,ur nidificet. 

84.1 ' G-9?f 

Cuculus piCcis uocalis exifnmat. 

Cuculinamra&gfuseius. SS.20 

Cuculus quid comune cum acci- 

pitrehabeat. SS.20 

Cucui» inaiienosnidos oua^fua 

ardit. ^ 8S.30 

Cuculusfjnmutatcolore. i>S. 20 

Cuculi fcK-us. 144. ta 

Cuculi timiditas. 144.20 

Cucumere pingucsredduturui- 

es. 120.1 

Cucurbitacapirorfalpa. 115.20 
Culicesundegenerentur. 75.50 
Culex exuit fenc^ftutcm. 123^.40 
Cuiices paluitres , S.io 

Culicis aculcus ua^ 



Culiccs uinarrj unde nafcantur. 

Cuiicesquomodopugncr. ^6.10 

Culicesacidapetunf. 5S.40 

CuUciIegaqualisauisfir. 118,1 

Cuniculi tiroidi, 9-0 

Cunilamauesad uulnoraurun- 

rur, 157-Jo 

Cunila aduerfatur ueneno uipe- 

rar. ^57.-o 

Curfores pifces gregales. S .40 
Curuca. 1x7.40 

Cutis non habet fenfum. 4^- ^ 
Cutis non coit uuinerata. 41.X 
Cutis conflat perpetuo contextu. 

41.1 
Cutemomniahabere quibus eit 

fanguis. 4^-^ 

Cuns quibus fit communis. j4'-o 
Cuti omnium ineft ientorqui- 

dam mucofus, 40.40 

Cymidem quam aue nominent 

lones. 140.40 

Cynoraiftauocaturricinus. S2.1 
Cyprini quones anno pariant. 

95.1 

Cyprinibranchije. -7-4o 

Cyprinipalatum. 57.^0 

Cyprini morbus. 127- 50 

Cyprinoru generatio tarda.pj.so 
Cypriniouimagnifudo. pj.zo 
■Cyrenenfis ager copiam habet ci 

cadarum. 81.20 

Cytifus au get lac. 4^. 5 o 

Cytifus dum floret, lacti incomo 

dus. 46.50 

D 

DAmae fanguisnon concre 
kit. 38.50 

Damaedeeftfel. 29.1 

DafquiUiquidcomedanr. ii6.io 
Decretoni dies in morbis. 77,40 
Delphinus lactenutrit fcetum iu 

um. 91,20 

Deiphinus dormiens fpirat. uj.i 
Delphino ubi teftes locati fmt. 

52.20 

Delphini fagaciter odorat. rS.50 
Delphinopeculiaris natura.114. 
Delphinus felle caret.29.10 (40 
Delphini animal gencrat. 10,20. 

&91.10 
Delphini quarationecapiantur, 

s;7.50.&jS.3O 

Deiphinus in Ponto eft. xzj.io 
Delphini ubi habeat fiftula.10.20 
Delphinusenammammam ha- 
bct,27.20.6^4>.50 



I N D E X» 

Delphinorummores. iJ7'4o 
Delphimgenitale. 22.20 

Delphinorum ceieritas. i>S.i 
Delphinim terra erupunr. tjS.io 
Delphino no funt^auriculx.is.^o 
Delphini nomen k Graecis & La 

tinis ufitatum, 3.40 

Deiphinus quo loco cotineat fu- 

asmammas. 27.20 

Deiphinifnridor. 59-40 

Delpliinus uocem habet. 60 .40 
Deiphiniquomodormiant, 61, 

20.&91.20 
Delphmorum coitus. 6y.io 

Deiphinusquotannisad iuftam 

magnitudmem pcrueniat.91,20 
Deiphini q teporc lareanr, 91,20 
Delphiniergafcetu charitas 91.30 
Delpliinoru uitaeftlonga. 91.30 
Deiphinus oifa habet. 59.20 
Deiphim quot procreent. 91.10 
Delphinibrachias no liabctio.2o 
Demonftratio quibus rebus fiat. 
Dentesierpentum. 51.10 (12.10 
Denres maxiiiares quando homi 

ni nafcantur. 24,1 

Dentes pifcium ferrati funt.23,20. 

ac 27.40 

Dentes crocodili. 25.50 

Dctes fimia ut homo habet 24.30 
Dentium ordo triplex manncho 

rarbellu^. 23.20 

Dentesechinorum. 5440 

Dentes canini qui fint 23.40 
Dentes maribus plures quam fce 

minis. 25.40 

Dentes oifei gingiuis impofiti 

funt. 14-20 

Dentes puerorum. 115.1 

Dentesfcari. 27.40 

Dentesaemulanturoflium natu- 

ram. 40.10 

Den tes equorum. 100.50 

Dentes canini declarantmaxime 

statemequi. lox.io 

Dentes quibus mutentur. 25.20 
Dentes afini quos gnomonas uo 

cant. 101.50 

Dentesqui hominimutent. 25.20 
Dentes maxillares Oiftogefimo 

annocreuerutquibuldam muli 

eribus. 24.10 

Dentes elephanto utrinquequa- 

tuor,quibus mohr, 24.10 

Dentes alios habent elephari ma 
res,ahosfarminar. 24.10 

Dentes maxillis mharrent. sp.i 
Dentes firmiffimi. 39-1 

Dcntcsprioresacuri. J|.2o 



Dentesinterioresplani. 2j.io 
Dennum uarietas. 23.10 

Dentes utrmqj nonhabent qua: 

cornuagerunt, , . 25.10 

Dentes quibus plures uiuaciora 

funt. . 25.40 

Dentes quibus rariores,funtbre 

uioris uits. 23.40 

Dentesnigrifunrcanibus artate 

prouectis. 25.40 

Dentesequocadidiores reddun 

tur. 25.40 

Dentes caninos canes mutare. 

23.50 
Denres nouos enaici prius quara 

extrudantur ueteres. 25.50 

Dentes ferrari quibus funt,habet 

os refciffum. 24.20 

Denrib^ mdicat anni canu. 25.50 
Dentes ferrari quibus. 23.10 
Dentexlitoraiispifcis. 122,50 
Denrices gregales funt. 155.20 
Dennces quid comedant. 116,20 
Denricis fel, 29.10 

DennciS branchiaer. 27.40 

Denrireincipiuntpueri fcptimo 

menfe, 1 12.40 

Di*5tamnu caprae fagitta transfi- 

xg qu^utin Cretainfula.157,10 
Digiti quot auibus fint. 26.50 
Digitorum partes. 15.30 

Diogenis Apoiloniatar de uenis 

opmio. 34.3® 

Diftimiiarespartes. 7.1 

DilTimiiariu parriii oftlcia. lo.io 
Dolenribus iurnbisunde mitta^ 

turfanguis. 35.20 

Domiciliafibiparanria. 9.1 
Dorfum. 15.20 

Dorfum polypi. 4S.i 

Dorfum pifcium. 59.20 

Dorfumfpineumautoifeum ha 

bentfanguinepr^dita. 59.50 
Dorfi doioribus unde languis 

mittatur. 35.20 

Draco q paclo medeat fibi 1 37.30 
Draco diiTidet cu aquila. 134.1 
Duceshabenria. 8.40 



EChinus uidetur no habcre 
oifa6:um. 59.10 

EJimorij genera. 52.i,&: 54.20 
tchinorum aculei. 11.40 

Echinis ulUs ad diftillariones uri 
nx. 54.50 

Echinitoricandidi apud torone, 
54.50 

Echinor«.mfpin;e, 54.50 

Echmi 



Echinicibo idonci a^Iius csete- 
ris mouentur. ^4.50 

Echinisomnibusoua funt.f4.30 
Echinis quiddam nigricans. non 
efculentum ineft. f 4. 40 

Echinorum caput, ^.jo 

Echinorii excrcmeti oftiu , $4., 30 
Echinis quando fitcopia ouoru. 
68.40 

Echini quado meliores fmt.68.40 
Echinis funt quini dentes. ^4.40 
Echinisquidfitproprium. J4.20 
Echinis nulla eft caro. sza 

EcKinisftellanocet. 72.40 

Echinorumcorpus. $?.i 

Echini quo pa<fto fpinis utantur. 

Echinometra. ^4,20 

Elapho montefunt ceru^ fcifla 

aure. toj.20 

Eleginigregalesfunt. 13^.20 
Elephasqhabituquiefcat. 20.10 
Elephanti mamm$.2o.io.& 22.10 
Elephatipugnatinterfe. ijsr.t 
Elephanti inter fe differunt mul- 

tum. x??.io 

Elephantorumuenatio. xjj.ic 
Elephantoru coitus.64.20. 

& 102,40 

Elephantisnafus. 14.10 

Elephantisdifciplina. y.30 

Elephantiubi habeatteftes.32,20 
Elcphantiinteilina. jo.jo 

Elcphantorum fomiing gcnitalc. 

22.30 
Elcphas quandiu uterum ferat. 

71.20. & »02.40 

Elcphanti pullus. 102.40 

Elephantoiecurfinefelle. 2^.1 
Elephamorum curain uarijs ca- 

fibus 130.10 

Elephantorummorbi. tjo.i 
Elephanti etiam lapides deuo- 

rant. x5o,io 

Elephantus minime hirtus,2i.io 
Elephanti genitale. 22,30 

Elephanti ad coitu efterat. 96.30 
Elephantus qualem uoce sdat. 

60.4.0 

Elephantiingenium. 1^7.10 
Elephantorum atas. 1^7.20 
Elephanti paftus. 120,40 

Elephantipotiis. 120.40 

Elephantiuitsipacium, 120.40 
Elcphantis nome ufitatum utri- 

quelingug, 3.40 

Eiephanticxta, 50,50 

Elephantus ftatim dcntes habet 
^ditus. 24.10 



I K D E X* 

Elcphas linguam exiguS Iiabet. 

24.10 
Elephatifaciiemafuefcunt. ^.10 
Elephantinafus. 20.1 

Elephantum natura. 9,30 

Elephantonim morbus. 128.40 
Elephantus fccmina quo staris 

annocoireincipiat. 71.10 

Elephantus rnas quando inire ia 

cipiat. 71.10 

Eiq>has quantum fcetum sdat. 

71.20 

Elephas fing^Ios parit, 7X.20 
Elcphantus grauidam non tan- 

git. 71.20 

Eiephato no funtungues. 40,20 
ElephantidigitiSiicrura. 19.40 
Elephanti iuniorcs 8C ieniorcs 

capiuntur. 13^.20 

Encrauli iiue(ut alii uolunt) en- 

craficholi undegenerent.94.20 
i7ra/x«f OT£f /^K^ id eft. uita degit 

ambiguam. 127.1 

Ephcmerum animai. 77,30 

Ephemerum cjuotnotis femoue 

at. - X1.20 

iTr/^yXw^Tf/cTa nohabet qu^ oua 

pariunt. zy.-.o 

EpiroticsuaccxiacHs abttndan 

tes. 46.40 

Epirusgignitmsgnas quadrupc 

des. 46.30 

Epicragearpifces. €2.10 

Equs lihidine concitatar in qua 

cceii partem currant. 96,30 
Equa^incendfiturlibidine. 96.50 
Equ^Iac. 4?. 40 

Equa fccundas dcuorat. 101.20 
EquaregisScytharum. 1^7.50 
Equas euentari. 96.30 

Equa? purgatio poft partu. 92. 20 
Equ^indidum fuslibidinis prae 

ftant. 97.1 

Equa grauida marc patit. 109,30 
Equafedleparit, 92.20 

Equarum litjido quomodo ex- 

tinguatur. 97.1 

EquifcEminasfuasnorut. 97,10 
Equarura coceptus indiciC^^.so 
Equaftansemitritpartu. 100.40 
Equorumuitaripadum. 100,40 
Equus quadiu augeatur. loi.i 
Equarum ibcietas. 136.10 

Equaru ergo pullos amor. 136.10 
Equicerui coraua. 2i.xo 

Equiceruibarba. 21.1 

Equicerui magnitudo. 21,1 
Equiceruus ubi gignatur. zi.t 
Equi fcniores facundiojes funr. 



106.30 
EquifiuuiatiUsos. 24.20 

Equiiiuuiatilis pes. 21.30 

Equusfluuiatilisqualis. 24.26 
Equifiuuiatilisuox, 24.20 

Equi fluuiatiies aqua carere non 

poiTunr.' «4,40. 6^ 129.40 
Equimatrifimiles mammasha- 

bent. 22.20 

Equidentesinfene<ftute. :^.40 
Ecui amant aquam turbulenta. 

X20.?0 

Equorum narura non eft ftabiiis. 

101.30 
Equorum morbi, U9.10 

Equi quib* paicuislctenf.129.40 
Equi etiam fbmniant. 60.40 
Equorumoculi uarianr interdii 

colorem. 15.20 

Equidentes, 23.10. &I 100.20 
Equi pes. 21.30 

Equorum uox. ^.40 

Equorum uiUi. 20,40 

Equus apud Opunta annorum 

quadragmtapotuitcoire. xoi,i 
Equos tor morbis quothomines 

infeftari, 1^9.50 

Equos quar animalcula neccnt, 

»29.30 
Equus quado coirc indpiar.^o. 

20.&100.t 

EquaquadiufcratuterS. 100.20 
Equusanimai laiadilimu.xoc.20 
Equusforbcndobibit. «9.40 
Equictiamcanifiunr. 41.1. 

Equi quando fanguine detracio 

iauentur. 129.^0 

Equus quado fit in uigore. lox. t 
Equusbakeumamat. 129.40 
Equorumabus. 120.50 

Equsquadiu generare utiiiter 

pofTmt. 70.20 

Equus quadiu uiuat. 70.20 

Equus non habet fcL 29.1 

Equire. 96.30 

Equilelis ucre tantii parir. 68,1 
Erica piids uocalis habitus, j^.^o 
Erica quoties anno pariat. 93,1 
Erithaca. 79»io 

Erucarfauisnocent. 130.20 

Eruc^undenafcantur, 76.1 
Eruds fiunt cidndel^. 76.30 
Eruum auget lac. 46.30 

Eruum pr^nantibus non pro- 

deft, 46.50 

Eruo boues pinguesreddunrur. 

UO.IO 

Etelis pifcis bua pant. 92.1 

Europa^animalxa fortiora. 151,20 



Bxsnguiaqu^ ffnf. »o-^o 

Excrementa communia animali 

busfunr. ?4'=^° 

Excrcmentioftium fcftaceorum. 

Excrcmennim cluplex.. 9.40 
Excmplorum ms, ' j.t. 



FAha 8C fabarum herba bo- 
uespinguefcunt. 120.* 
Fabaelactiscopiafaciunt. 41^.40 
Facies quae pars (it m homine . 

IZ.JO 

Facieipartes. «-30 

Falcula auis pennis plurimum ua 

let. S.5 

Farrago quando utilisiumentis. 

120.50 
Fafiana pulaeratrix eft. i^p.io 
Fauaginem quanominent.71.20 
Fauces. H-io 

Fauum conficiunt primo apes . 

78.30 
Fauis quid noceat. 150.20 

Fauos efloribus conilruur.78.40 
Fauos extruunt cellis fcxangu- 
■ tis, 79-30 

Fauuscrabronum. 7^.50 

Feles quomodo coeant. <54.2o 
Felium fceminas Ubidinof^ funt . 

64. 20 

FeUs partus. ^04.40 

Felnoneitdelphino. 29,10 
Felquoloco inpifcibus pofitum 

fit. ao.io 

Felferpentum. 51-1 

Fel quibus animalibus non fit . 

18.30. & 28.40 
Fel ubi ad miraculum ui^ gradc. 

iS.30 
Fel in auibusquem locumibr- 

dfum fit. 29.20 

Fellislocusinanimalibus. 2S.40 
Femur. 14.40 . & 15^.40 

Femoris uena?. 54.40 

Femora. 39.10 

Femorahominiscamofa. 21.50 
Fcras quas perperuo fint . 9. 10 
Ffber ex aqua uictum qu^it . 

119.50 
Fibra in animaiibus. 10.10 

Fibr^ qu^dam faniem continent 

5S.30 
Fibrarum natura. 58.30 

Fibrs tendunt a neruis ad uenas. 

3S.50 

Fibraeinfanguine. 58.50 

Fibraomnibuscomunis, 14.20 



- I N D E X, 
Fibulaaipinaorimr. 



59.1 



Ficarij cuLices unde generentur . 

82.40 

Ficeduia. 117.40 

Ficulno fucco lac cogitur. 46.10 
Ficupinguisfitfus. uo.i 

8^128.30 
Fidiculaeappendices. jx.20 

Fimbra auriculas pars inferior. 

15.50 
Fiftula quibus fit. 10.20 

Florespurpurarum. 72.1 

Florusoditequum. 154.50 

FIorus,fpinus, argithus odiii in- 

terfeexercent. 15^.1 

Fluore alui laborant elephanti, 

150.10 
FcEmina. 9.40 

Fcemina in marem facile muta - 

tur. xt;.2o 

Fcemina in fmifbro latere mouet. 

loS.io 
Fcemin^ trafhbiliores maribus 

funt. 153-10 

Fcemina minus funt animofs . 

155.20 

Foeminarum genitalia. 52.10 
Fceminis fanguis nigrior.44,40 
Fcsminae maUtiofiores maribus 

funt. 155.20 

FcEmina: ualidiores habet infe- 

riores parres. 62,50 

Foeminamarcinfirmior. 62,50 
Fceminae caro humidior quam 

maris. 62.50 

FcEminae acutiorem uocem ha- 

bent. 69,40 

Fceminxferociuntapartu. 96.10 
Fcemingmaiores euaduntquam 

mares in quibufda animaiibus. 

62,20 

FcEmii^ quomodo mingat,22.5o 
FcEtus qmodo fe moueat. iu.40 
Fcctus iam aeditus quomodo cu- 

randus m, 20 

FcEtusquando inutero mouea- 

tur. loS.io 

Foetum ^ccdit in pariendo aqua. 

112, 10 
Fomim quxdam fimiUa habere 

cum parente. 11040 

Fcttuminuterolaeium mctachcE 

rum uocant. 98.1 

Formicar. 47'30 

Formica ciuiUs eft. 8.40 

Formicafibidomumfecit. 9.1 
Formicarum labores. y.xo 

Formicarum coims 8C partus , 
80,1 



Formicar quado nafcantur.67.20 
„ &80.10 
Formicaeorigani pulucrc fiigiut 

$$, 40 
Formicarum ingenium , 149. 10 
Fratrarequid fit. 106.1 

Frigusmutatpennasauiu. ^^'^o 
Frmgillarius accipiter. 117.20 
Fringillago. 117-30 

FringiUae cibus. "7-30 

Frons qux fit pars hominis.12.50 
Frons indicatmentem. 12,40 
Fros magna fegne incUcat. 12.40 
Frons in hominc parua mobile 

fignificat. «.^'^ 

Fronslatamcntemobile indiczt 

12.40 
Frons rotunda iracundum ar- 

guit. 12.40 

Frugilega. 117.40 

Fucae cibus. 116.40 

Fuca piicis mutat colore. 152.20 
Fucafolainter pifces nidificat. 

152.20 
FucK pufiUae bis pariunt anno , 

92.20 
Fucis ut apes pennas erodanr, 

quo pa<fto efficiendum fit. 79.20 
Fuci unde proueniant. 7S.10 
Fuci carcntaculeo. 78.20 

Fuci quid agatin aluearijs, 15:0.50 
Fulica ubi uicT:itet. uS ,20 

Fulicarum aucupatio. 146,20 
FuIIoubipariat. 93-30 

FuIIoni pennae uagina inciufas. 

Jf.40 
Fufaneipifces. 67.50 

Fufanei quando optimi . 125.50 
Fufaneis quies no(f^u eft . 125.20 
Fufcina qui pifces capiant , 61.20 

G 

GAIad^ conchae, ^2.10 
Gakm Grjcimuftelam uo 

cant. A-i 

Galerita. 143-30 

Galgul' cu Lybio pugnat. 134.10 
Galguli auis magnitudo etcolor, 

uS. X 

GaUcrucxundeoriantur. 77,1 
Gallerucarpennae uagina inciufg 

?;- 40 
GalU poft uiftoriam can ut, 60.20 
GalUnago qualis fit. 143-40 
GalUnagonidificathumi, 159.50 
GalUng ouum a coitu decem die- 

bus perficiunt. 8J.20 

GalUng nonuliasbis pariut. 85.40 

GaUinapuIucratrixefl. »5^9.10 

GaUiDia 



Gallina? fe^me omibus.anni rem- 

p.oribus pariunr. ^9.10 

Galling quordiebus fcerum exclu 

danr. S4. 40 

Gallmarum iuuencx fcecundio- 

res funr uereribus. Sj^.20 

Galiinar quo pacto coeanr. 64.10 
Gallinarum generofarum fcecun 

diras. S3.50 

Gailinashadrianje. 83.30 

Gailinaceus qualem criftam for- 

rirusiir. 27.10 

Gallinaceiquomodo caftrcntur. 

i>-^. 20 
Gallinacei libidinofi. 9.10 

Galiinacei ingluuies. 5i--o 

Gailinacei appendix. 5^.40 

Gallismaribusiolisinfuo gene- 

re canrus eft darus. 60.20 

Gammarus. 49.20 

Gammari quando exuanrur fe- 

neiflure. x26*t 

Gammarorum genus crufta re- 

<ftum. . 11.30 

Gammarorum coirus. 66. 10 
Gammariubi prouenianr.74.20 
Gammariquararione capianrur 

$8.4-0 
Gammarorum inreftinum.jo.40 
Gammari color. 50. t 

Gauiaalbaaquasamar. "S.20 
Gauiaequorouaparianr. 67.20 
Gaui^ gula. 31-30 

Gauiaundeperarcibum. iiS.io 
Gauia ab harpa diiTider. 134.10 
Gemini magna ex parre {imiles 
funr. ^ in.i- 

Genae no poffunt coalefcere. i?. i 
Gencrandirario. 110.20 

Generariones anim^alium uarig. 
6j.to 

Generofiim quod fir. 9 . 20 

Geniraie membrum. 19.10 

Geniraiis mebri foramina. 19.10 
Geniralemarium. 22.20 

Genirale quomodo formerurm 
urero. m.io 

Genirale membru mulieris quale 
ij. to 

Gcniralia fimiarum. 2y.io 

Genirale cicadar. Si.xo 

Gcnirale cameii. 64.20 

Geniralis^difierenria munerofa 

eft. 22.50 

Geniraleh.ominis carnofum car- 

nlaginQrum^ eft . 22.30 

Genirale neriiofum quibus fir. 

22.40. 

Genitaliummcaruspilciu, 27.20 



I N D E X* 

Genirale&teftes qua: conrineat 
condiros. 2;.3o 

Geniraie offeum quibus fir.22.40 
Genu. 16.1 

Gibbs. 49 -20 

Gibber. 1^.30 

Gingiu» came conflanr. 14.20 
Ginni,quos uocanr, ex equa pro 
deunr. 102.20 

Gladius pifcis unde diftus,27. 40 
Gladrj pifces afilo agirant. 127.10 
Gladiolum. 4S.40 

Glandesanimalcula teftacea ubi 
generenrur. 72.30 

Giandere(ftefaginamfues. xzo.t 
Giandes carnem humidam faci- 
unr in fuibus. 128.40 

Glaucus quando ffrmelior.132.20 
Glaucus sftare Iarereriam.124.40 
Glauci appendices. 31. 20 

Glires in arboribus larendo pin- 
guesfiunr. 12^.30 

Glurinum ex c^ua re fiar. 40.40 
Gobio liroralis eft pifcis. 122.40 
Gobionis appendiccs. 51.20 

Gobiones ubi parianr. 92.20 
Gobionis cibus. 116.40 

Gobionesgregalesfunt 135.20 
Gobionesgaudenrfiuuijs. 126.30 
Gobionariaapua. 94.20 

Graculus pifcis parit aurumno , 
9?. 20 

Graculi gregales funr. 135.20 
Grandincs fuum roliuntur npha 
12S.30 

Grandinofi quomodo cogno- 
fcanrur. uS. 30 

Grus amimal ciuile. 8.40 

Grues quomodo uoient. 122.10 
Grues no renerelapidem , ur qui 
dam puranr. u2,io 

Grues nigrcfcunr in fenecture . 
42.10 

Grties quo fe conferanr. 121.40 
Grues ubi; pugnent cu pigmgis. 
121.40 

Grues inrer fepugnanr. 141,1 
Grues quor oua parianr. 141, i 
Grues gregales funr. S.40. 

& 122.20 
Grues ftate fomiina coeut. 64, 10 
Gruum prudcnria. 140,1 

Gruumduxuigilar, 140.1 

Gula. 17-1 

Gulaferpentumlongaeft. 30.40 
Gula uiuipans omnib^ cft. 2S.30 
Gulaaduenrremrcndir. 30.1 
Gula auftainrcflorum. $1 .30 
Guia non omiiibus fimilis, zS, 50 



Gulafiinir inuentriculum. 17.30 
GuIacoUipars. 14.30 

Gulam pauci pifces habenr.29.30 
Guftus hominis . 16.20 

Gutrurcoilipars. H-Jo 

H 

HAdriang gallinae quoridic 
pariunr, S3.50 

Maligtus. 145. xo 

Haloiachna, 141.30 

Hamigpifcesgregales. 8,40 
Hamigfei, 29.10 

Heracleond'cancri. 49.20 

Herculcs quomodo procrearas 

fir, 109.40 

Herculislaus, 4- 10 

Hercules unam tannim fcpmina 

genuir. tto.50 

Herinaceireftes. 52.20 

Herinacei qualcs pilos habeanr. 

11.40. &r 40, 40 

Herinaceorum fblertia, 157-50 
Hcrinaceorum coirus. 64.10 
HcrodorusBryfonis rhcroris pa 
rer. 87-40 

Hcfiodus nefciuit aquilam non 

aur cerrc raro bibere. 126, 10 
Hiarula omnis ^auida capitur, 

92.10 

Hiarulainalto eft. U2.40 

Hiarulx carne ucfcuntur fola . 

116.20 
Hiarul^ uenrer fkpe proddit , 

116. 50 

Hiarularum genus pifdum.62.20 
Hinnuh coagulum laudatifrunti. 

46,20 
Hippardium capronas gerir. 21.1. 
Hippeasquofdamcancros appel 

iant. 49-50 

Hippelaphus iubam habet. 21, t 
Hippelaphus unde diftus. 2i.t 
Hippomanes. 96.40 

Hippoman^ adhsret nafcenris 

puUifronri. 101.20 

Hippurus pifcis abfcondit.124.10 
Hircefcere uires. 70-50 

Hircipinguesminusfunt fceciidi 

70.30 
Hirci tcmpore coitus ferodunt. 

96,20 

Hirundo bis anno parit. 6p.z 
Hirundo bis anno nidificat . 

87.40 

HirundinispuUoru oculi.S^.^o 
Hirundincs maring ftridet. ^9.40 
Hirundo ctiara carnc ucfdtur » 

«7« 50 



Hirundinempennasmutare fri- 
gore. 42-10 

Hirundinis fdlis locus. ^^--'^ 

Hirundinum nidi. ^4-* 

Hirundinis ingenium. xjS.i 

Hirundinum oculi. 31-^0 

Hirundinum uenrrkulus. 31.50 

Hirundmesqudiecedant. -uj.i 

Hirundo magis pennis quam pe 

dibusualet. 8.50 

Homopiurimum feminis geni- 

talis emittit. 47-^ 

Homo mas quadiu generarepof 

fit. 70-30 

Homo foemina quandiu parere 

poffif. 70.30 

Homo fuperiorem partem habet 

minorem. 22.40 

Homo quldo fomniare incipiat. 

61 . 30 
Hom.oomnesfenfushaber, sry.i 
Homo animal ciuile. 8.40 

Homo folus feciem habet. 12.30 
Homo quid cum animalibus ha- 

beatcommune. xxj.^o 

Hcmo folus aurem non mouet. 

15.40 
Homo folus ambidexter. 2o.t 
Homoqualis. x6,io 

Hominis os. 24. 20 

Hominis faliua contra ucneno- 

los ictus facir. 132,1 

Komo aliter quam quadrupedes 

obtinetpilum. 24.50 

Homo quid peculiariter habeat. 

9.30 
Homineprorfusextenuato mul 

ts uene uidenmr , quae no pof- 

funt in mortuis uidcri. 34. 50 
Homini maxillares dentes quan- 

do nafcantur. 24. t 

Hominis ucnter. 30.20 

Homines quotnotis moueanmr 

II. 1 
Hominis partes. 12. 20 

Hominis cutis eft tenuilTima . 

40. 40 
Hominispili. 20.40 

Hominis fcmen genitakquando 

incipiat. 10^,40 

Kominisucnarcrafuores. 18,20 
HominisgrelTus. 25.1 

Hom.inisnamraancepseft. 8.40 
Hominis tdtts, 32.20 

Hominis proprium eft loqui . 

^0.20 
Hominis ftercus contra uenenu 

■ualet. tj7.io 

Homijiispsrtesexteriores, i6,zq 



I N D E X. 
Kominis stas ad coitu apta 59.30 
Hommis genirale . 22.20 

Hominis parrium (ims. i6,io 
Hominis cerebrum. \6 . 30 

Hordeatio morbus equorum . 

125). 20 
Hordeo pinguefcit fus. 120 .1 
Humerariusneruus. 38.1© 

Humerorum offa fcapularuoca - 

tur. 39- 'o 

Humor eft omnibus animalibus. 

lO.l 

Hya^nsnamra. 104.10 

Hyarnxgemtalia. 104.1 

Hyarna molitur homiai iafidias . 
- 119.10 

Hyemis S^imbrium fignu.ioo.ro 
Hypanis fluui* quadrupedes uo- 

lucres fert. 77- -o 

Hypenemiaoua. 84.30 

Hypenemia qu*e uoccnmr. ^3-30 
Hypocondrium. 14.40 

Hyftrixlatet. 103.40 

Cyftrices conduntur certo tem- 

pore. t2sr.20 

Hyftrices quales pedes gerant. 

11.40 

I 

IEesAegypti. »4? -40 

Ichneumo diflidet cumpha- 

iange. 134.1 

Ichneumo Aegypti quomodo fe 

armet. 137,20 

Ichneumones qtpariant. 104.40 
Ichneumoncs uefpae. 77.30 
Ictis manfuefcit, 137.40 

Ictida m.uftela. 4.1 

I<rtidi genitale eft ofTeum. 22.40 
lecur elephanti fine feile. 19.10 
lecur habent quibus eft fanguis, 

28.40 

lecurfellecaret. 1S.30 

lecur hcminis quale ftt. 18,30 
IecurubipoiTtuli't.i3,50.&:!2^.4o 
lecur adipeum quibus fit . 43.30 
lecorariaucna. 54.40 

lecori fei adne^ritur. 28. 40 
lecorini appendices. 31.20 

lecoris qmda dolores ex qua ue - 

na fanguinemifTo Ieuetur.37,1 
lecurelephanti. 30.30 

Ignis alumnum inle^orumge- 

nus. 77.20 

Ileo laborant equi, 129. 10 

Ilia, 14.40 

Uiacum turdorum genus . 143.1 
Imbres fbbolcm apum augent . 
78.30 



Im.brium tempore muha anim^ 

liuminmariuidentur. 124.40 
India producitmantichora. 23.20 
Indiahabet paruum ferpentem, 

cuius rcmedium ignorar . 132. 1 
Indiam fuem non habere. ijo.40 
Infans iam natus uocem emittiti 

112,50 

Ingluuies auium . Ji.20 

Ingluuics qualis fif. Ji.20 

Inguen. ij.to 

Innum fpcreari cx mulo & equa. 

102. lO 
Infefta. 47-30 

Infecla impennata, 47-30 

Infe^ta larent. «4.2 

Inle(fra piurima q pacfto nafcan - 

tur, ^. 20. & 75-. 40 

Infe<?la quo pa^flo coeant. 66.50 
In fcifta e tiam dormire . 61 , 30 
Infecla feneftutem etiam exuut. 

t2J.40 

Infeftaproculfentiunt. J8.30 
Infectorum fceminx maiores eua 

duntquammares. 62,20 

Infecta uermem pariunt . 7?. 30 
Infe^ta quando potiifimum ua- 

lcanr. 130,10 

Infeftapereuntoleo, 130,20 
Infe^ftorum genera plura , 5f ,40 
Infevftaaculeoshabent. s6,it> 
Infesftorum fonus. J9.20 

Infe<flaqu«faliunf. f6.2o 

Infe(ftaquidpro carne habeant, 

$6, 20 

Infe<rtorum inteftinum. 56,30 
Infe£tapennata. 47.30. &s6.io 
Infe^a membranis uolant. ii.t 
Infeftorum panes. JJ.40 

Infe^Tta diuulfaetiam uiuerepoC 

funt. $6.% 

Infe<5lorum difcrimen in {ex\x, 

62,10 

Infciftorum ocuK. s6.t 

Infe<ftorum partes fenfori^. j6.t 
Infciftorum paftio . 121,20 

Infe(fla intereuntfulphurisodo- 

re. 58,40 

Infesftorum generationis temp*. 

77.40 
InfecT:a fiiganmr fuffitu corna 

ceruini. sS.41^ 

Infe(5la quo tempore coeant . 

67.20 
Infectorummutationes in figu- 

ras quot diebus perfidanmr , 

77.40 

Infe<ftaquopa<f^ointereat, 7S.» 
tnfciflaquaefint. S,.ia 



Infeiftomm ingenium. 
Internodium digitorum 
Inreftinum fimpiex. 
Inteftma elephan ti finuofa funt. 
40. ?o 

Inteitinorum diicrimina. 30.20 
Inteftina maiora qu^ habeant . 
?o. 50 

Inteftinum reSta quibus fitjo.jo 
Inuidorum fupercilia. 12.40 
lubata animalia. 20.40 

lugale a ipina oritur. 39.1 

f y^l auicula quid peculiariter ha- 
beat^qualisc^fit. 2^.30 

liigulum. 15.10 

luli. 47.30 

luiix gregales funt. 135^.20 

lumenta qug nominemus. i2.t 
lumentapotupinguefcut. 120,30 
lumenta quo padto incrementa 
capiant. , 25.1 

luuencae qua rationeaugeantur. 

Xi0.2O 



LAbeo quando coeat. 95.10 
Labeones quando pariac . 
68.10 
Labraqu^iint. 14.10 

Lac quando definat. «3 . 10 

Lac quid in fc contineat. 45.30 
Laccameli. 102.40 

Lac mulieris quado utile fir ito.io 
Lac in maribus non gignitur. 
45.40 
Lac in mulierum mammis . 113.1 
Lac quando utile. 100 . t 

Lac qua rc cogarur. 46, lo 

Lacquorufitcafeoinutile. 46.10 
Lac extinguit. quoddam genus 
pabuli. 46.30 

Laccameli. 45.40 

Lacequae. 4?'4^ 

Lac afin^. 45. 40 

LactenueS^craiTum. 45.30 
Lae quod plus contineat cafci . 
45.30 

Lac eorum qug non utrin^ den- 

tata funt coit. 45.30 

Lacleporinum. 104.30 

Lac in uiris quibufdam effe<5him. 

14.30 . 8C 46.X 
La<5li ineft pinguedo. 46.1 

Lac caprinum mifcere quofdam 
ouillo. 4.6.1 

Lacquod potiffimum ipiffetur. 
- 4^» 1 
Lacbubulumcraffifrimu. 45.40 



I N D E X^ • 
149. t Lacignelpifratur. 45.40 

15.30 Lac quando fiatin animalibus .* 
17. jo 45. 40 

Lacqdiitutilt. 45. 40. & 46. 40 

Lac aiiquando edulijs quibufda 

cfficitur. 4?-4o 

Lacquo pa^Ttoinxaprisqugnon 

pariunt,fiat. 45.40 

Lac quando utile. 97.40 

Lac mulierum quod fTt optimii. 

46.40 

Lac melius habent fufca? quam 

candidar. 46.40 

Lac quale infantibus falubrius . 

46,40 

Lac in oibus animaiibus in mam 

mis eft. 4?-^o 

La<ftis copia quibuidam. 46,1 

Lacadcaieosaptum. 46.10 

La(ftiscopiajindicium. 46.40 

Lacdiuduratjfinon coeant ani- 

malia. 46.40 

Lac^Hscopiam habent edaciora. 

46.30- 

Laaes. 17.30 

Lacerr^lien. 28,40 

Lacertaruulua. 33.30 

Lacerta: crura. 20 .lo 

Lacerts chameleo fimile animal 

25.50 
Lacertafquo paflo conniueant, 
26.40 

Lacertas ubi pariant oua^ S3.1 
Lacertarum coitus. 64-40 

Lacertiuenterinteftina^ . 30.30 
Lacerti grcgales funt. 135. 20 
Lacerms agiiis . 15.30 

Lacertis quales tefies iint, 32.20 
Lacertuslatendo exuit feneccam 



125 .30 
LacertiArabiar. 131.10 

Lacerti neruorum Ircquentia prg 

diti funt. 3S . 20 

Lacerti quotpedeshabeat. 10.30 
Lacertis cauda: amputatae rena - 

icuntur. $i.io 

-Lacerti quandiu lateant. 124.10 
Lacerticauernas fubeunt. 9.1 
Lamia ex cardlagineis. 65.10 
Laferferpens. 131.40 

Latax. * 8.1 

Latax gaudetfiuminibus. 119.30 
Latacis piius. ix9'>o 

Latina lingua an a Grarca fupere 

tur. 4-t 

Lea^na a Leone quid ciifferat . 

104.10 
Learnxmamm:^. 



Lacnon coitfrigoFc. . 45.40 Leguminum uermibus fiunt ani 



maliapennata. 77.1 

Lendes a quibus gencrentur *, 
81.40 . 
Leo quomodo mingat. 22.56 " 
Leonis ungues. 40 . 20 

LeonumgrefTus. 20.30 

Leonum mores. 9.20.5^ 156.1 
Leonis fortimdo. 5. 10 

Leo SC lupus ceruarius mimid 
funt. 155.1 

Leo conftatoffibus folidiifimis .' 
39.20 

Lco quct camlos pariat. 104.1 
Leo quibus locis nafcatur .104.1 
Leo quos dentes mutet. 104.10 
Leonis oiTa uidentur nuUam ha 
berc medullam. 39-^ 

Leones quo pacfto coeant. 64. * 
Leoni quid loco tali {it, 21.40 
Leonis ucnter. 50.20 

Leonicorpushimim. 20.40 
Leom funt dentes ferrati . 23.xo 
Leonis edendi modus. »19. 20 
Leo inediam diu perferre potcfr, 
1x9.20 

Leo raro exaementum emittit - 
119.50 

Lconisaluitiatus. «9.36 

Leonisurina. ~ 119,30 

Leonisinteriora^uiter olent. 
119. 30 

Leoignera timer. 156.10 

Leonum artas. 156.20 

Leonum genera. 156.20 

Lconispes. 21.30 

Leon^coimefterantur. 96.20 
Leonis ceruix ofrerigidacomtar. 
19,30 

Leonis os. -4»*i3 

Lepus acetabula habet uuliia: . 
54. xo 

Lepus quo pa<fto mingar. s:.3o 

Lepushabetcoagulum. 46,20 

Lepores quo pacto coeant . 64.1 

Leporesfuperfcetant. X04.20 

Leporislac. 99-^ 

LeporesAegypti. 131« 1 

Leporis coagulum mcdetur ^- 

fluuioalui. 46.20 

Leporumgenusquoddam uide- 

turhaberebina iecora. 29.40 

Leporum foemina marem ikpc 

incoimfuperuenit. 64,1 

Leporum fanguis quomodo con 

crefcar. 3S.30 

Lepores timidi. 9'-<* 

Lepores fuperfcetant. ^7-5o 

Leuiraiaquo loco habcat fel". 

29. xo , • 

b 5 



Libidinofis quidam piU cclmtis 

fefe promunr,quidam maturius 

defluunr. 41-4° 

Librorum AriftoreUs de animali 

bus ordo. 5.io 

Lienemindextro latere inueni- 

re,prodigiofum eft. 29.40 

Lien uenxannexus eft» 18.40 

Lien quibus fitexiguus. 2S.40 

Lien quibus iit. 2S.40 

Lien ferpentibus exJguiis eft. ji.i 

Lien elcphanti . 30.30,6^29.40 

Licnis fitus. 18.^0 

Lien hominisfuillo fimiUs eft. 

xS.jo - 
Lienaria uena. 54.40 

Ligula. 17.10 

Ligulaiinguarpars. 14.20 

Ligurini'alimentum. 1x7.40 
Ligurini uoce ualent. 142,20 
Limaces qmodo lateanr, 123,40 
Limariajubi parianr. 68. i 

Limari^ gregatim ambulant . 

13?. 20 
Limari^quotiespariafit. -g^.jo 
Limariarum uita . ^j.jo 

Limoiaepifcesgregales. 8.40 
Limus producit teftacea . 7?.2o 
Lingua eiephantis exigua eft ,- 

24. xo 

Lingua^coloruarius eft, quibus 

fiint uarij pili. 4.1.40 

Linguauitulimarinibiiida. 5t.x 

Linguapifcium. 2g.i 

Linguzeloco echiniseft quiedam 

caruncula. 45.40 

Linguam fuam pueri regere ne- 

queunt. 60.20 

Linguam omes quadrupedes ha 

bent. 2sr.2o 

Lingua pars fentiens . 14.20 

LinguardifFerenria:. 14.20 

Lingua quali coftet carne. 14.20 

Linguaauiumuaria. 26.40 

Lingua omniaqu^ caro fentit. 

14,20 

Linguapurpuris lo.ngior digito 

eft. 72.20 

Linguapiicium. 25-, 20 

Lingua piidum imperfejfk cft . 

?7'^o 

Lingu^Iocoquibufdam eftpala 
tum. jy.so 

Lingua in{e<florum. $6, t 

Linguaferpentum. 30.40 

Lingu^ierpentum bifid^, 31.1 
Lingua?eft fapores gdpcre. 57.20 
Lingulgcaaui;, m,io 



I N D E X* 
Literarium*ftudium. 1.20 

Liuiacolumba. 69.10 

Liuis diicedunt. 122. 10 

Loca in mores animalium uim 

habenr. tjt.40 

Loca plurimum tenent uirium 

adplantas &animantia. 68.20 
Locellorum appellatio, 33.20 
Locufta. 49-20 

Locuftaequopa<flo fonant. 59.30 
Locufta marina caret fanguine . 

10.10 
LocuftamasafcEminaquid di{(e 

rar. 49. 40 

Locuftarum oculi. 50, t 

Locuftaroptimae funtgrauidar . 

132.10 

Locuftarundegenerentur. 75.40 
Locuftarum corpus afperum eft. 

50. jo 

Locuft^narepofTunt. 8.20 

Locufhedormiunt. 61. x 

Locuftarum genus crufta teftum 

1J.30 

Locuftarum uulua. 51.1 

Loctiftspugnafolers cuferpente 

137. ;o 
Locuftarum dentes SC caruncula 

proiingua. 50.30 

Locuflarum pcdes. 49.30 

Locuftsquibus locis proueniat. 

74.20 
Locufta? quandoexuantfene^flu 

tem, 126,1 

Locuftar exuuntur cruftafuaper 

uer. 74.50 

Locuftarum ouum. 74.1 

Locuftarum coitus. 66.10 

Locufiarum mares minores funt 

quam fomiin^. 80.50 

Locufts ubi pariant. 80 .30 

Locuftarum ucrmes. S0.40 
Locufts: in fine ueris pariunt. 

80,40 

Locufts quo cafu pereant. 80.40 
Locuftarum oua per hyemcm du 

rant. go.46 

Locufrs maiores pifces conuin- 

cerepofTunt. xi6.t 

Locuftarum inteftinum. 50.40 
Locuftarum cubilia &cibus.xt6.i 
Locuftsincefiiis. 116,10 

Locufts quornodo pugnent. 

116,10 
Locuftarum collegium. 116. 10 
Locuflajquo pafto generent . 

74.1 

LocuftjB oua quadiu in utero ge- 
rant. 74.1 



Lccuftarumnominar 4.1 
Locufl:a:moriuntur mctupOly- 
porum. «6.» 

Locuftis data cft uita diutuma* 
74,50 

Locuftarum genus. 47.J0 

Locutio quid fit, 59.^0 

Locutiohominumuaria. 6o,io 
LoUigo. 10.40 

Lolligo mas a f cemina quid dific 
rat. 75.50 

LoIIiginiuitaeftbreuis. 75.30 
LoIIiginum coitus . 66, t 

LoIIiginesubipariant. 75.20 
LoIIigines pifcibus uefcuntur. 
«6.10 
LoIIigines quomodo capiant ci- 
bos. 47.40 

LoIIijquopa^o cibum capiant; 
47,40 

LoIIiusquid a lolligine diffcrat. 
48,20 

LoIIijgregalesfunt. 155.20 

LoIIius lolligine grandior. 48,10 
LoIIiorum os,cerebeIIii 6C oculi. 
48 . 20 

Loquipropriumhominis. 60.20 
Lumbi, 15,20 

Lumbis dolentes uix parturiunt. 
112.X 

Lumbrici undegenerentur, 76.1 
Lumbricorum genera. 76.1 
Lumbricum latum quo iudicio 
mediciinefTedcprehendat. 76. i 
Lupus inimic» eft afmo. t34.2o 
Lupus ceruarius. 50,20 

Lupi canarij partus . 104,40 
Luporum mores. 9,20 

Lupi ceruarri partus . 104.40 
Lupus pifcis oua parit. 92. i 
Lupiquopa(flocoeant. 64.20 
Lupus liquide audir. 5S.1D 

Lupi carnc uefcuntur tantum . 
XX6.20 

Tupuspifcismelioreftcum non 
fertuterum. i^z.zo 

Lupi pifces ubi pariant. 68.1 
Lupi fkuiunt coitus tempore . 
96.20 

Lupus perpetuo ferus. 9 .xo 
Lupi pifces quomodo capiantur. 
61.20 

Lupigenitalc, jj.^o 

Lupusquandopariat. 68.10 
Lupi ubi cum canibus coeant. 
131,20 

Lupus pifcis bis in anno parit. 
67.30 
LupiAegypti. jji,^ 

Luporg 



Luporam cibus tcrra etiatn cfl * 

Xip. lO 

Lupi quandocomedantherbas. 

. lip.lO 

Lupi quihominempetat. 119,10 
Lup» quot pinnas habcat. 10.40 
L.uporum partus. 104.40 

Lufcinia quando canat. 15:8.40 
. Lufcinia puUos fuos modulos 
docet. 60.50 

Lufcinia quot ouapariat. ^y.zo 
Lufcinia quanciiu condatur . 

LufcinijE cantus . ^20 

Luiciniae &:mares&CfcEminae ca 

nunt, 60.20 

Luteaauis undedi^fit. 141.20 
Luteje nidus . 141. 20 

Luteote cibus . u 7. jo 

Lutris. 8.1 

Lun-is unde ui<fium quieritet . 
. 119.30 
Lycurgus in condendis legibus 

beili maiorem quam pacis rario 

nem habuit. i.i 

T^Mjxcdvo^TcaM eft liguriunt. 

127. 10 
Lymphari equum quid f1t.129.20 
Lynx ex auerfo mingit. 22.30 
Lynxfemitalum habet. 21.40 
Lynces auerfi coeunt. 64. i-ir 
Lyra pifcis uocalis exiitimatur, 

J9.30 

M 

MAena uterum ferens mc- 
lioreft. 132.10 

Maisexuuntfene<ftutem. ii6,i 
Malida afinorum morbus . ijo.t 
Malleoiihominis. x6,io 

Malleolus pars pedum. 39.10 
Malleolipars caicar eft. 39.10 
Mammae. 14.30 

Mammas urfa habet quatemas . 

2Z.IO 

Mammas uarias habet animaiia. 
22.10 

Mammas elephanti . 22.10 

Mammashominis. 2o.i.&z2.to 
Mammas qu«e animaUa non ha- 
beant. 2^30.&27.io 

Mammarcameli. 22.20 

Mammaruirorum. 106.50 

Mamm«quibusdata:fint. 4^.30 
Mammis carentoua parientia . 
4?. 30 

Mamm^delphini. 27.20 

Mamm^puellarum uarig.106.30 
Mammis declaratur actas ad coi- 



, I N D E X. 

tummatura. 69.30 

Mammsinuentrequibus. 22.20 
Mandibula maxiilarpars . 14,20 
Mantichorgdefcriptio. 23.20 
Mantichoraedentium ordo.2ir.20 
Manus. 15^.30 

Manus multis continentur ner- 
uis. _ 38.20 

Manuspartes. 1^30 

Mare habet dulcem humorem . 
iisr. 30 
Mare tempore canis euertitur. 

124.40 
Marc mira habet animalia . 
^6.40 
Mares tempore coitus ferociunt. 

96,10 
Mares a fccminis fegregantur . 
97.to 

Mares dentes plures quam fcemi 

naehabent. 23.40 

Mares magis quam fcemina^ ha - 

benthas partes quas ceu arma 

natura animalibus dcdit . 62.30 

Mares habent fuperiores partes 

uaiidiores. 62.20 

Mares longiorisuitaequam fce- 

minaefunt. 62.20 

Marinarum animalium diuifio. 

9,20 

Marifcae unde iiant . 44. 40 

Martamuftela. 5.40 

Mas. 9.40 

Mas in femina facilemutari po- 

teft. tij, 20 

Mafculus in dextro latere moue- 

tur. loS.io 

Matrix eft oftium uulu^ . 55.20 

Matricis auis forma. 122.20 

Maxilla dupiex. ^4,10 

Maxillae quibufda pilis integun - 

tur. 41.40 

Maxilfeoifa. 39.1 

Maxillam inferiore animalia o- 

mniamouent, excepto crocodi 

lo. ^ 39.t 

Maxillares denues quando ho- 

mininafcantur. 24.% 

Maxillares nuiium animal mutat 

53.J0 

Medica herba. 120.30 

Medica extinguit lac. 46.50 

Medicin^ exempla unde peti pof 
funt. 5.30 

MeduUam ienfu carere. 44. 10 
Medulteratio. 4>.to 

Mcdulteuasoseft. 4J.io 

MeduUa noucUorum animahu 
aucnta* 4^.20 



MeduUx parufues habcnt.4y.2d 
MeduUam leonon uelcerte pa- 

rum habet. 4J.20 

MeduilamaUa offa habent,aiia 

non habent. 39'to 

Mel optimum. iJ3.k> 

Mel eandidum m quibufdam io- 

cis, 79'?o 

Melautumnalemclius eft. jSu^ 
Mel undefiat. 78'40 

Mel quando fpiffcrur. 79.1 

Mel dukius eft quod GrafTius * 

79.1 

MeUa (icdns auget. 78,30 

/x£Xcc7Ko^/c;>(^auicula, 117.40 
Meleagridum oua . 84.10 

Membraanimalium. 7.10 

Mebradas apua phalerica gv^pk* 

94.20 
Membrana prsci:& non coit . 

42.40 

Membranxin animalibus. 42,30^ 
Membranae maxims qu« coxdC 

cerebrum ueftiunt. 42.56 

Membrana quibus iit communis 

54.20 
Membranae contineatcs cercbru, 

16.30 

Membranauolant^. xui 

Menfiu profiuuia lunae curfum 

fequuntur. xo^.i 

Menftrua qus difScilius fiuant. 

107.1 

Menftrua quf no habeant, 107.20 

Menftrua in quas res abfumarur. 

107.20 

Menftruaquandoprimum appa 
reant. 106. i 

Menftrua alba ex qua cauia pro- 
ueniant. io6.i 

Mcnfixuaalba extcnuantcorpus 
io6.x 

Menftrua iHint in muliaibus . 
4>-i 

Menftruaquandodefi^nat. iio.io 

Mcnfiruorum purgatio nuUi ics. 
mina: inter animalia «que fit ac 
muUeri, 97.20 

Menftruorum fi^gnum S^in oui- 
bus, 97*^ 

Menftrua etia pr^gnantibus vtfc^ 
in poftremum gerendi tempus 
euenire. 107.10 

Mentum maxill^pars. 14.10 

Mergi. §. « 

Mergusubi ui<ftitct. iiS.2q 

Mergi quot oua parianr. 67.20 

Mergus ubi pariat. 8.« 

Merdps ubi pariat fiia prole 84.* 
b 4 



Weropispietas. r.to.8^ i4t-»o 
Mcropisdefcriprio. 141.20 

Meriila bis anno parit. 6p,i 
Mcrulg pifces mutanmr . 152. 20 
Merulaturmremamar. xj^.t 

Merulaiarer. «^^o 

Merulgnidus. ^ 141.20 

Merulaauismutat colore.1j8.40 
Merularum genera duo. 142,40 
MerachoerumuocStfcetumin u- 

terotefum. pS.x 

Milio fus pinguis fft. i2o.x 

Miluus paucos dies larer. 12?. lo 
Miluusubifelhabear. 29.10 
Miluus pugnar cu coruo . 134. to 
MUuisexiguuslien. 28.40 

Milui.cammorifunt 117.20 
Milui qud fecedant. t2j.i 

Miluumbibererarumeft. iiS.jo 
Miluirempusexcubandi. SS.io 
Mitili. .J2.10 

Mitilis qualia fint labra. 52.20 
Mitili etiam fblent fauificarc . 

72.20 

Miriiis innafd cancros. 72.30 
Molaris pifcis partus. 9J.20 

Molticeps auis. 143.XO 

Mollium differentia eft in fexu . 

^t.40 
MoIIia quiaf uocant , fenfibus o- 

mnibus prgdita funt. 5^8.30 
MoIIia quandopariant. 6S.30 
Mollia quomodo dormianr. 61.1 

^20 

Mollia ouum concipiunt. 74.40 
Mollium partes. 47.40 

MoIIia qii^ uocat , humore pro- 

pter cibum petunt. 1x5. ib 

MolUa grauida optima funt . 

152.10 
MoIIium genem ubi grandiora 

reddantur, n.to 

MoIIia quo pafto coeant, 66.1 
MoIIianamralem fonumnonf-' 

dunr. 59.30 

MoIIium ouam quoraodo crc- 
. fcat. 74.1 

MoiUa effunduntatramentii me- 

mperculia. 48.30 

MoIUaomniahabent quxdaca- 

piUamenta. ' 48.30 

MoIIiumdifferentia?, 48. to 
MoIIia nonhabentuifcera.48.30 
MoUiaquaeuocet. 4720 

Monedulseingluuies. 31.30 

Monedute pifcesfemel in anno 

pariunr. 67,30 

Monedulappifcejquado optimj. 



r N D E X* 
Monedularugeneracria. 143.30 
Montifiringillaauis. 117.40 
Moraprofuntfuibus. ■ 12S.20 
Mordellarexuermicups nafcun - 

rar. 77.^0 

Morcs uariant iuxta diuerfitatem 

iocorum. 131.40 

Moriim in animalibus ueftigia. 

113.30 

Mormurquandopariat. 9^.20 
Morphnaaquilacuius Homerus 

meminir. 14?' t 

Moms animaUum. 11.20 . 8C 

20.30 
Muco quandiu uterum ferar . 

95. xo 

Muconesquandoparianr. 6S.20 
Mugilis carne abftiner. 116.20 
Mugiiis appendices. 31.20 

MugiUs meUor eft cum non fert 

urerum. 132.20 

M ugilis in lirore uerfamr. 122. 40 
Mugilis quando pariar. 68.10 
Mugiles quofdam Umo nafci . 

68. 20 

Mugiles ubi parianr. 6S,i 

Mugilibus quor fintpinn2e.27.20 
Mugiles qua ratione capianmr . 

6j. 30 

Mugilispifcisouaparir. 92.1 
Mugilesuiuunr abfciffa cauda. 

135. 20 
MugiUs Uquidius inter pilces au- 

^t. 58.10 

Mugilispartus. 95.20 

Mugiles quoties pariant. 67.30 
Mugiles de mari in lac» afcendut. 

93.30 
Mugiles dormientcs capiunmr . 

61. 20 

Mugiles fponte nafccntes. 93.40 
Mula aUquado gemeUos peperit. 

109.20 . . 

MulajinSyria. 12,1 

Mulam quo^ grauidam fe^am 

efTe. 102. 10 

Mula^ in Syria pariunt omnes . 

102.TO 

Mutenon menfes,fcd crafnore 
urinam habent. 92.30 

MuU cibus. 120.30 

MuUpes. 21.30 

Muli coims. 102.10 

Mulusquandiu!a(f^er. loi.i 
Mulus quando fitin uigore.iot.i 
MuUuilli. 20.40 

Mulus femper cicur. 9. 10 

Mulo fel non eft. 29.1 

Mulorum uita longa dl, 102* 20 



MuEer ut lion condpiar, quomo 

do faciendum. 107.4» 
MuUeris concepms indicium .- 

107. 40 
MuUeribus quid eueniat a con- - 

cepdonead parmm uf^.108. 30 
Mulieres quo tempore pariant. 

109.1 
Mulieribus grauidis defiuunt pi- 

U congeniti. 109.1 

Mulierum in parm dOioresue- 

hementifTimi. 112. t 

MuUer apta ad concipiendum . 

107. 40 
MuUeriin terraCariaquid cue- 

niat. 4t.2o 

Muliercs uehementius in partu 

laborant quam alia animalia • 

112 . X 

MuUeres qux faciiius pariant . 
112.10 

MuUerum grauidarum morbi . 

108. 30 ■ 

Mulieres impubes. 106. 20 

MuUeresnon crcfcuntpoft tertiu 

partum. 106.1 o 

MuUer arftiuo rempore magis ad 

coirum ftimuiamr . 67. x 

MuUeretiamaiiquando fuperfoc 

- tauir. 109.40 

MuUeris mores. 135-50 

MuUer quor annos generare pof 

fir. 70.30 

MuUeris memhrum genitale . 

15.10 
Mulieres quotpariant. 109.50 • 
MuUer ^auida uirum patitur. 
109.40 
MuUeres uaria concupifcunt utc 
runi ferentes. 109.1 

MuUeris caiua un^m haber futu- 
ram. 12.50 

MuUones cuUces fentiunt . 58^.50 
MuIIusparitautumno. 95.20 
MuIUappendices. 51.20 

MuIU gregales funr.. 155.20 

MuIIus pifdster parir. 67.30 
Muilorum cibus . 116.20 

MuIIus liroraUs eft. 122. 40 

Murenaquomodorcpat. 10.40 
Murenarfel. 29.10 

Murenarcarnem comedunt, prg- 
rereamhil. 116.20 

Murenaepartimin Urore,parrim 
inalrouerfanmr. 122.40 

M«rena; non habent pinnas . 
27.20 
Murenarum branchiae. 27.20 

.Murenalatct, - 124.20 

Mureng 



Murcnar coitus. 64.40 

Murena omnibusannitempori- 

busparit. 67.40 

Murena? ouum. 40.20 

Mus aquatilis q loco pariat oua . 

S5.I 
Mus domicilium fibi parat. 9. i 
M mcs potu moriuntur. ij i ,20 
Mures pontici latent. 12^.30 
MuresArabis. 131.10 

M uris aquatilis lien . 28. 40 

Murus a murena differt . 68.1 
Mures aquatiles. 114- 4° 

Murium nonnuUis dceft fel.^^.i 
Murium mira fcEcunditas. loj.xo 
MuresuafTantfegetes. iof.2o 
Mures cito abolenrur. loj, 20 
Murem in murc grauida inuejita 

lOf.20 

MuresfiTalem Iambant,implen- 

tur, io>. 20 

MuresAegyptij. iojr.20 

Muresbipcdes. ioj.30 

Munum plura genera. xoj.^o 
M ufcs coitus diu durat. 66.30 
Muftax quibufdam pilis obduci- 

tur. 41.40 

Mufc^ uolando fonant. $9.30 
M uicar unde oriantur. 77. i 

Muftisbinarpenna?. y6ao 

Mufculus pifcis pilos in ore ioco 

dentxum habet. 42.20 

Mufcarumcoitugignuntur uer- 

miculi . 63.40 

Mufcaequadogenerentur. 67.20 
Mufca fibi domum facit. 9.1 
Mufcarum guftus. 121,20 

Mufcg quomodo pungant.^6.to 
Mufca anteriore parte aculeum 

gerit. ii.xo 

Muftda odit cornicem. 134.10 
Muftela quo pacio aues capiat . 

137. 30 
Muftela fcrpen tes impugnat . 

iS7.?0 

Muftelorumpartus. 67.40 
Muftelargenitaie. 22.40 

Mufteia dimicatura cum ferpen- 

te rutara comedit. 157.20 

Muftelorum omne genus ex car- 

tilagincis. 6>,io 

MuftclaErnomen. 4.1 

Muftclinebrtj. 90,1 

Muftelo funt branchia: detciix, 

lo. 20 
Muftete rufticg genitale . 22,40 
MufteUfteliaresbismenfe pariut 

90.40 
Mufteli leues quibus Ipci^ oua in 



I N D E X* 
(econrincant. 90.16 

Mufteligenis quales branchi^ . 
27.40 

^VTi^undedicatur. 48.30 

N 

NAndi uim habcntia. 8. 20 
Nares ut homo fimia ha- 
bct. 24.30 

Nares greffiliu , qu^animal gi- 
gnuntjCartiiaginecofcant.jp.^o 
Nares mobiles funt. i4-^<? 

Naris elephan tis. 14.10 . & 20 . t 
Narium foramina. 17-10 

Naiusparsfaciei. 14.1 

Nafus ipiritus inftrumentum . 
14.1 

Nafi intericptumi 14. 10 

Nafiinane. H- ^^ 

Nates. t4- 4^ 

Nates hominis. 21.30 

Natexqualis (iu f4-i 

Naticis paftio. 5^4.1 

Naticesfaxisadhaerefcunt. f^.io 
Naticem quem uocemus. J4.x 
Natices ubi nafcantur . 72,30 
Natices qua induftria capiantur , 

jp, 10 
Nanrix. S.i 

Naturzopera. 4--o 

Natur^ ingenium ubi contem - 
plandum. 4-4o 

Necydaius unde fiat. 76.20 

Nerui namra niTiiiS eft. jS. 10 
Neruorum alimentum quale fit, 
jS. 20 

Neruus incifus folidari non po- 

tdt, 5S.20 

Nerui plurimi in pedibus, mani- 

bus & icapulis funt . 3S.20 

Keruos omnia habent, quibus 

fanguis eft. 3S.20 

Nerui animalibus communes . 

34.20 

Neruorum rigore capiutur equi. 
129.10 

Nerui pifcium. 38.20 

Nerui prartenues quibus fint . 
58. 20 

Neruiquomodo pertotumcor- 

pusdidufti. 3S.10 

Neruorum fumm^panes. 58. 10 

Neruorum originem in cordc ef 

fe. 3S.1 

Nigrifcetus unde generentur . 

9S.20 

Nigrum oculoru in animalibus 
uariat. 15.10 

Nm ucrmcscresntur, 77.10 



Njuis atumnum infefiorum ge - 

nus. 77.20 

Nobilequod fit. 9.20 

Nocliua. 146.1 

Nocliuambulantia, 9.» 

Noclua noclu uagatur. 9.1 
N0CI41S appendices. ji.40 

Noctms exiguus eftlien . 28.40 
Noctua beUum haber cu orchilo, 

134.1 

Nofcu^gula. J1.50 

Nociua quoir.odo capiat . 122.30 
Noctuf ipecie;n gerenres conni- 

uent etiam fuperioripalpebra, 

26. 40 
Nof tua auis zdancis unguibus . 

117.30 
No<fiua non diu abicondit.u^.io 
Nomina olim feptinio die impo- 

fira infantibus funr. 113.20 

Numa Pompilius pacid ftudiofus 

fuir. . 1.10 

Nutiicibus qu^ obfint. 113.20 
Kymph2appellanmrinfe<fra, cii 

uermes mcipiuntformari 76.20 

O 

OEfiemcisofSdum. 112.10 
Ccciput. 16-40 

Ccciputquae capitiipars f1t.12.20 
OccipuruacuumeiTe. 12.50 

oy^iUii^id eft fubigit. 13S.10 

Oculataquidcomedat. 116.20 
Oculicruftaintectorum. ji.20 
Ocuiorum uarius coior. 15.10 
Cculi ikpiarum pnmum gran- 

dcS. 7J.10 

CcuU habent neruoibs meams 

ad cerebrum. ^7.10 

Ccuiiincerebrumfiniunt. 13.30 
Oculoshabentomnia animalia^ 

pter teita inteita &. imperfecra . 

13.1 

Oculihirundinum. 31.10 

C cuii diams-iecntis . 2> .40 
Ocuii auium fme dirfS, z6. 30 
Oculihoisquanriidifrenf. 16.20 
Oculi nigrum quod dicatur. 13.1 
Oculicandidum. 15.1 

Oculorum anguli. 13,1, 

Oculorum in animalibus uarie- 

tas. 13.10 

Cculoru in homine fims. 12 . 40 
Ccuii c^ii] funt equis quibufdam 

15.20 

CcuLimodiciperoptimi. 13.20 
Cculorum iitus. 13.20 

Ocuii conditi clariitime cernuB^ 

li.io 



OcuH qui modiccconniuent , o- 
ptimos fubdTe mores demon - 
fbrant. ^s-o 

Oculirigidiimpudenriam figni- 

ficanr. ^s-^o 

Oculi nimium conniuentes, im- 
pudenri^indices funt. x;. 20 
Oculifpiiliommi uarrj. 13.10 
Odorandimeatusauium. 26.30 
Oleaopimatoues. m.io 

Oleafter opimat pecus. izu xo 
Olea: fioreapes prouenire. 7S.1 
Oleas amant cicadae. 81.10 

Oleraiuuanrurpluaia. 126.20 
Olfaftus fedes. ?7.2o 

Olfa^tus unde adminiftratur . 

14.10 
01ia<rtuspifcium. 57-30 

OlfacTiis pifcium argumenta. 
$8.10 
Oliu^ copia fimul &apum qua- 
refit. 78. jo 

Ololyginem ardunt ranar. 60 . i 
Oloraquasamat. 118.20 

Olqrrepugnataquila;. 134.40 
Olor alter alteru deuorat.134.40 
Oloris mores, 140.40 

Olorescanuntmoriruri. 140,40 
Oloris appendices. 31. 40 

Oloresgregalesiunt. S. 40 
&:m.3o 
Omafi defcriprio. 30,10 

Omentum. X7.30 

Omenri pinguedo. 43.30 

Omentum quibus fir. 42.40 
Omenriorigo. 42.40 

c TT^ iTuXtjJ quomodo tranftule 
rit. 71.40 

Orcin^ubi pariant. 68.1 

o^i^avop cunilamefTe'. 157- -o 
Origanipuiuereformicg fugan- 
tur. 58.40 

Orfodagna: ubi creentur. 77.10 
Oryx unicorms &: bifulcus.21.40 
Os quodfir. 14-^0 

Oshominis. 24.20 

Os quid diffcrat a carrilagine . 

39-40 
Ospr|ciiumnon recrefcir. 39.49 
Os quam partem uocet. 9.40 
Osqujbus fitcomraune. 54.20 
Oris magtiitudoiii animalibus , 
24.20 

Os refciffum quib^ animalibus 
fit. 24.20 

Ofiium extrema nonnulla con- 
ftantcarnlagine. 39.40 

Ofia neruis iigantur. 58. 10 
Q$ calu^ 38.40 



I N D E X* 

Ofla leonis uidentur nulla omni 

no habere medullam . 39.20 
OiTa leonis in primis folida funr, 

59.20 

OfTaauiii inter fedifferunt.^^.^o 
Offa qua ratione cohaereant . 

38. 30 

Offacapirisquotfint. 39.1 

Ofriuminirium fpinaeft. 38.40 
Oifa fuis membranis nudata fy- 

derantur. 42.40 

Offium quardam mcdullam ha - 

benr>quardanon.3p.io.& 45.20 
OfTanon mulrum dmerfa quce 

habeant. 39-50 

Cjrahumerorum. 39.1 

O fTa fi-agiha funt. 40 . i 

Offifraga. 146.1 

Offifragsr magnitudo, eiuf^ q- 

bus. 117.30 

OfTifragajbenignitas. 5.10 

OfToiemquenciam polypum ap 

peilant. 49.10 

Cfphys. 14.40 

Cfirea. 8.1.8^ 47.30. &: 52.1 

Oftreg fc nequeuntmouere, 8.20 
Oil:reisubiorigo lit. 72.20 

Oftrexfcabrarlunt. 52-20 

Cftreisinnafcunturcancri, 72.50 
Ofireumgenus. ii.:o 

C fkeis qualia fint labra. 52.20 
Ofcrearium genus omne opri- 

mum eft,cum fertuterum.. 132.10 
Otusqualisauis. 122.20 

Cuum qualeprimumfit. 84,20 
Cua bicolora teftudinis funt. 

82.40 

Cuum mollium qualefit. 74,40 
Cua hypenemiahumidiora funt 

84,30 

Cua quargenerent, 10,20 

Cua quadam etiam infcccunda 

coitu concepta, 87.1 

Cua gemina binis conftant ui- 

tellis. 87. 1 

Oua quardam binos pullos ardut 

87.10 
Ouum omnium auium durum 

haberputamen. 84.10 

O ua aquaticarum differunr a ter 

refn'ibus, 84,.' o 

O uorum. color. 84. 1 o 

OuaobiongafcEminam ^dunt. 

84.20 

Ouarotundiora marem ardunt. 

84,20 

Oua in Aegypro fimo cbruta aer- 

duntpullos. S4.20 

Puipifciumcolor, , 89.30 



Oua quo pa<flo reddantur foecH- 

da. Ss,v 

Oui uitelli 8C albuminis difcri- 

men. S5.10 

Ouapifcium. 92.1 

Ouaparientia fanguinem enam 

habent. 25.10 

C ua in tepidis uafTs fpon tc xdi- 

deruntpullos, 84.20 

Cua quardam uento concipiunt, 

63.30 

O uorum differenti^. 10. 30 

Cuum crocodili quantum {it . , 

83. 10 
Cua parienrium quadrupedum 

coirus. 64,30 

Cua locuftarum. 74,1 

O ua echinorum . 54.30 

Cuorum in pifceloca. S9.40 
Cua pifcium magna parte pe- 

reunt. 92.10 

Cua qu^ pariuntomnia, corricc 

munmntur. 11.30 

C ua parienria inccrtum an fo - 

mnient. 60.40 

Cuumurinum. S7.20 

Cuum poiypiqualc (it, 74.40 
Cuiparaquxuocet. 11.30 

Cuiparisomnibus eft arteria SC 

gula, f ed uarie . 28.30 

Guium mamma?. 22,10 

Cues ftultaefunr. 135.40 

CuiS ex potu pinguefcit. 121 .1 
Cuibus fal dandum . m.i 

Cuesquidedant, 121.1 

Cucs bibita quada aqua nigros 

agnos generant . 42. 10 

Cuium coitus. 70.10 . & 98.10 
Ouium urina. 97.30 

Ouiliii lac accoramodu ad cafeu , 
46 . 10 

Ouibus fabx augent copiam la- 
ctis . 46,40 

Cuespauciorespariunt quaeiu- 
niores funt. 70,40 

Cues pmguedine renum mori- 
untur. 43.40 

Cuesquotannos parercpoffint 
70.30 

Cuiumpes. 21.30 

Ouibusuoxpropriaad coitum. 
60,^0 

Cufsfenicres fitem.peftiuclibi- 
dine incit2ntur,quid figniiicer. 
9S.30 

Ouium iuniorum hbido tempc- 
itiua quid fignificer . c^S. 30 
C ues fomniare. 60.40 

Cuisiura qre concrcfcanr. 43. 30 
Cues 



Ouesquacaufageminos parilt. 

$8.20 

Ouesmagnarin Epiro. 4^. 30 
O ues qua: ITnt frigoris parienrio- 

res. i2i.to 

Ouesquotmenresuterum ferat, 

9S. xo 
Ouis cerebrum non eft pingue. 

4^.40 

O ues lariffima cauda. 130.40 
Oues cogregantur fa(5lo ftrepitu 

1^6,1 
Ouis abortum facit ob tonitrua . 

136.1 

Ouesquomodocubent. 136.1 
Ouibusdmduratlac. 46.40 
Ouesgrauid<eabortum faciunt, 

{i glandem copiofius ederint . 

t28. 40 
Oues pinguefcunt gerentes ure- 

rum. 97.40 

Ouiumfanguis quo paflo fpif- 

€€tm\ 38-30 

Ouium uitslongitudo. 98.10 
Ouium duces. 98.10 

Oues Aethiopicf longioris funt 

uitae. 9S.20 

O ues rediuos habent. Si.x 



PAbuIorum diuerfrtas.46.30 
Pace nihil melius. 1. 10 
Paguri cancri. 49,20 

Paiatum pars oris. 14.10 

Paiatum carnofum quibufda pro 

lingua elt. jy-^o 

Palea opimatpecus. xzi xo 

'TVoCXivs^iciJL , id eft alleclatrices . 

158 .30 
Palpebrs oculorum. 13. x 

Paipebrgnonpoffunt coalefcerc 

i> . i 

Palumbarius accipiter. «7.20 
Palumbes. 69.10 

Palubes hyeme no gemit. 1^9. 10 
Palumbes camporu incolac funt. 

9.10 
Palubes trimeftres coeunt. 87.30 
Palumbium uita. S7.50 

Palumbium incubitus. 89.1 

Palumborum quidam Iatent,qui 

damnon. t2jr.io 

Palumbiumcibus. nS.i 

Palumbi ingluuies. 31.20 

Palumbes bina oua pariut. 83.40 
Palumbes difcedunt. 122.10 

Paluftriumouapallida. 84.10 
Pamphila^PIatisfiiiadicitur pri- 

jna texifle bombycia. 76.50- 



I N D B X* 

Pantheraqua rarioe uenel.ij^.zo 
Pantheraeodorebellua: deleclan 

tur. 137.20 

Panthera? pes. 21.50 

Panther^ubi fint. 131.20 

Pantheraperpetuofera. 9.X0 
JPantherg dentes funt ferrari.23.xo 
Panthers mamms;. 22.20 

Pantherafcsminaaiiimofior ma 

re. i?>.2o 

Pantherxremedium. 137.10 
Papauerquiduocetintefta inre- 

Papauerculum uocant mulieres 

excrementum infanris primum. 

112.30 
Papilioni antennx ante oculos 

prgtenduntur. J6.20 

Papilla. 14-50 

Papiliones ex erucis nafcuntur. 

76.1 
Papilionum genus quodda qua- 

iem producac p ar ram . 7> • 40 
PapiUarfimiar. 24..40 

Papiltenon funt confpicuc del- 

phinis . -7-0 

Papill^ quaterng uaccis funt.22.10 
Pardalianchis ucnenum. 157.10 
Pardalus qualis fii auis. 143.20 
Pari auis cibus. 117.30 

Parienditempus hominis.109.20 
Parus mulia ^dir oua. 14^. i 
Pafcua ad camis bonitate faciut . 

121 . 10 

Paifares pifces quories pariant. 

67. 30 
PaiTeres mares diurius uno anno 

non poiTe durare. 13S.30 

Pa0erum uentriculus. 3^.?o 
Pafferum genus pifcium, 62.20 
Pafferis cibus. 117.30 

Paiferisfel. 29.20 

Paftinaca prolem non poteit: reci 

pere. 90.20 

Paftinaca pinnis caret. 10 . 40 
Paftinaca qmodo uenet. 147. lo 
Pafnnacx coitus. 64.30. dC6;,i 
Patellar. ?2.xo 

Patellgoftiumexcremenri. ^5.30 
Patella: ubi nafcantur. 72.30 
Patellamouetur. ^2.20 

Patellx uagantur. 7? • ^o 

Patellxubi habeatpapauer. ^3.20 
Patellsabfoluunturut quaTant. 

cibum. n>.40 

Patellam aurem marinam appel- 

laruntquidam. 53,?o 

PauoueslkpeinfcEcundaoua pa 

riunt, 84.40 



Pauonum mores» 9. ja 

Pauo quot dics incubet. 89.10 
Pauo quot quories^pariat 89.10 
Pauones quo rempore cocant l 

89. 10 
PauonumouagaUinis fubijciun 
tur. 89^10 

Pauonisfuperbia, 5.20 

Pauonismta. 89.10 

pesfdnes, J2.20.&J9. to 

Pec1:ines ftrident, $9-40 

Pecl:ines iccis arenofis nafcunt. 
72.20 

Pectines quomodolateat. 123.40 
Pec^tines cum uterum ferunr, me 
liores funt. ip.io 

Peclines dzo crei^unt. 72.30 
Peclius. if.2o 

PecliisanimaUum. 20.1 

Pectus cofrxS eft impofitum . 3? .^ 
Pectorisfitus. i4->o 

Pec^tunculi. ^2,10 

Pectunculis quofdam cacros in- 
naici. 72.50 

Pedarim incedere. 20. 50 

Phalangia unde procreet 7 j.40 
PedefiXium animaliu diuifio.8.20 
Pedes cancrorum. 49, 50 

PedumniTuramuiripIex. 21,30 
Pedes carnoft quibus. 21.30 

Pedis partes. ij.^o 

PediSOiTa. 59.10 

Pedesmulris cotinentur neruis. 
5S.20 

Pedesiolidoshabentes. 21^30 
Pedes chamaeieonris. 2>.4o 

Pedes piures quam quatuor ha -« 
benria. 10.^50 

Pedes bifulci. 21.50 

Pedes quJE animalia habeant. 
10.30 

Pedesduoshabenria. 10.50 

Pedes quatemos habentia. 10.30 

PeduminfimijsotScium. 24.40 

Pediculiquacaufalargius proue 

niant. S2.10 

Pediculcs pro-creat ueftis ex oui- 

umpellibusfecla. 121.20 

Pediculiseriamaues infeftantur. 

82.1 

Pediculus ^ifds circa delphinum 
82, 10 
Pediculicamis humcre aluntur, 
S1.40 
Pediculi unde nafcantur. St. 40 
Pedicuiorum coiru iendcs procrc 
antur. 63.40.& S1.4Q 

Pediculis uexantar piices, ^u la 
acS2,t« 



I*eficu!igaius ferum uocamm. 

82.t 

Pediculimagispueros infeftanr. 

82.1 

PedicuIosfcEmingmagis fentiilr. 
82.1 
Pediculi genus marinum quale 
ffr. 82.X0 

PelagiusloIIius. 4S.20 

Pcllae coitus difficilis eft. 154. ;o 
Penclopsdcfidaaraquas. nS.jo 
Pcnis propria pars maris i^ x 
Pcnnaapum renaicinon poteft. 

42.20 
Pcnnauolanres. to.40 

Pennashabenresaucs uocamus. 
ii.i 
Pcnnis uolantium pedes. tt.t 
Penns auium frigore mutantur. 
42.10 
Pennje cauleconfiant. 26.40 
Pennxquxdsm auiummutant. 
42,10 
Pennsquibus crufta cotcgamr. 

it.t 

Pennasquatcrnashabentia. n.t 

Pcnnae praefefflae non poflunt re- 

parar;utpiii. 42.20 

Pcnnarqu^integutur, quaies ha 

b^ntaudiendimeams. 15.40 

Perca: appcndices. 31.20 

Pcrca? branchiae. 27.40 

Pcrcc ubi parianr. 93 . t 

Percacondunr^r. 124.20 

Pcrdicisingluui^.s 31.20 

PerdixpulucratrixelS;» 1^9.20 

Pcrdices ubi parknt. 83.40 

Perdicibus uox ante pugnam. 

60.10 

Pcrdicis appcndiccs.. 31.40 

Pcrdicum uox. 60.30 

Perdices qua rationc incubent. 

89.t 

Perdicumlibido. ^.io,8C8^.i 

Perdicesafiiamconapmt. 6^.40 

Pcrdices uoce marium concipi- 

unt. 6^.40 

Pcrdices uolaru mariu uteroin- 

grauefcunr. 6^.40 

Perdicumcoims. 6^.40 

Perdixquomodocodpiat. 2^.20 

Pcrdicumolfe^s. S>.2o 

Perdicum uita. 87.30 

Perdices fuos pullos refouet ut 

galiinar. ij^.x 

Perdixingeniofacft. 139.1 

Phagerpirds frigorclgdit. 126,40 

Phalangi^coims. 66.40 

Phakngiadiuinediam pfert,»^»» 



I N D E X. 
Phalan^ quo pa(flo parlant. 

80.20 
Phalagrjs parms numerofus eft. 

80.50 
Phalangij proles matrem occidir. 

80.30 
PhalangiafcEmina maior quam 

mas. 
Phalaris aquas adamar. 



Pili pubis indicantaftatem mam- 
ram ad coimm. 6p.30 

Piiorum mutatio undefiat.40,30 
Piliduri in regione caUda funt. 
40.JO 

Pili molles in regionc frigida ac 

fcunr. 40.30 

62.20 Pilorum namra qualis fi'r.40.40 ■ 

118.20 Pilififlilesfunt omnes. 40.40 



Phalerica apua. 94.20 Pilicanifiuntuitiligine. 41.10 

Phafiianx pcdiculis uexant. 82. t Pili palpebrarum defluunt rebns 

Phafianorum oua. S4.10 ucneris. 4i'50 

Pherecydes Syrius quo morbo pc Pili euulfi fubnafci in quibus pof 

rierir. 81.40 fint. 4i'30 

Philofbphandi in naturalibus or Piii in fua radice Icnrorem haber. 

do&ratio. 4,20 41.40 

Phocarnarpartus. 91.20 PiIiuerficoIorcsquibusfiint,ha- 

Phoc^nam ctiam Ponms haber. benretia eiulmodi cute. 41.40 

U3.X0 PiIosqughabent,animaIgignur. 

Phcenice ferr cancros mirae uclo- w.40 

ciraris. 49.30 Pilicaniquibuftiamrcdditicx»- 

PhoicipecuIiarceftjUtocuIos ap grimdine. 41.10 

petat. 141,30 Piliocyuscanifi[untopcrti.4t.to 

Pholisquomodofemeat. 148.1 Pilorumcolormutamrin icnc- 



Phoxiniadmodum parui adhuc 
ouahabenr, 92,10 

Phoxini ubi pariant. 93.1 

Phrigius cafeus. 46.10 

Phycos appellant pur^tnemm 
maris Pontici. 
Picare quid dicamr. 



ftutc. 4t.t 

Pili aqua parte primum cande- 

fcant. 4i.« 

Pili in morbis quibufHam crefait 

t.70 

92.30 Pili cogeniti hbidinofis celerius 

108.30 defiuunt. 41.40 



Picaenidus. 141.20 Pili quiin homincprimum na- 

Pica uocem mutatfafpc. 141.10 fcantur. 41.10 

Picusmartius. 118.1 Pili capitis primi per artatcm de- 

Picus martius cur mndat arbo- fluunt. 41.20 

res. 159.40 PilianimaIibuscomunes.34.20* 

Picigttiera. 139.40 Pilosnonomniahabent. 11.30 

Picus martius in arborc nidos fe Pilofa quae fint. 20 .40 

dt. 139.40 Pilulano pennas uagina inclufie 

Pigargus. 144.40 jf.40 

Pigmai. 121.40 Pinguefcuntferemeliusfameprg 

7r;K| /d^^i^, idc effe quod agrcftis fatigata. 120 .t 

la(5Uicae. 137.30 Pinguefcutquib'eftparuusuen 

Pilarc malum in mammis mulie ter. 43,20 

rum, 1J3.10 Pinguefcunta^teprouefh po- 

Piliprajcifinoabincifura augen tius quam nouclla. 44.1 



Pinngpinnothcrae. 72.30 

Pinna^ere^quoloco quoquc 

pa^oproucnianr, 72.20 

Pinn^ an platae,an animalia finc 

dubitamr. 140.» 



mr,fcd ab radice. 42. i 

Pili proportionalia quar dican- 

rur. 40,20 

Pilos qui habeant. 40.20 

Pili hominis. 20.40 

Pilorum difcrimina. 40.30 Pinna auricular pars fuperior, 
Pili durioresproucniuntcxcurc 13.30 

duriorc. 40.30 Pinna?fenonmouenr. J2.20 

Pili lepori funr in bucca,ctiam 8C Pinna? fedem non murant. 72.40 
refiipina pcdum parte. 42.20 Pinnas binas qua habcant. 10. 
Piliherinaccorum. 40.40 40 

PiU in mento mulicrum non na- Pinnas habent pi fces rem peculi- 
fcuntur. 41.2 arem. 27.20 



prnnisquafutantur, to.jo 

Pinnorhera qua rationc pifces ca 

piat.' 73.10 

Pinnothcra qualis (it,ubi% nafca 

tur. 75.10 

Pipo cum lufca ccrtat. 154.1 
Pipo uenatu culicum uiuit, tiS.t 
Pu-o pingucrcunrfucs. tzo.t 
Pifcatorcs quid caueant, ^7. 40 
Pifcatores quomodo capiantpi- 

{ces. 6uxo.S>C6$.io 

Piicatores quid obferucnt in lito 

reinaltopiicaturi, 74.1^0 

"Pi^ccs fcl habent, zp .10 

Pifces olfaciunt. jy.jo 

Pifces quo temporc optimi fint. 

IJZ.IO 

Pifcibus ferme omnibus gula de^ 

e^t, 29.40 

Pifciumcor. 29.30 

Pifces marcs turgidos habet mcr 

atus gcnitali fcminc. 90.30 
Pifcium coitus. 6^.t 

Pifcesnidoremfanguinis fugiut. 

y8.2o 
Piicium appcndiccs. ji.io 

Pitcesfceruram deuorant. ii6.io 
Pifcium genitale uirus. 4^.20 
Pifcibus os eft refciiTum . 28. t 
Pifcium oculi. 2g.i 

PitcesnarcpofTunt. 8.20 

Pifcium ouiparorum coitusraro 

cernitur. dj.40 

Pifcium difcrimen loca faciunt . 

68.20 . 
Pifcium lingua. 2^.20. 8^23.1. 

&:?7.2o 
Pifciummeatusin quibus conti- 

neantfemen, 6$.zo 

Pifcium oua etiam finc mare con 

ccpta fcEcunda funt. <Sj. 30 

Pifcibus cxtenuatis fquama^ du- 

riorcscfficiuntur. 42.1 

Pilcesquotnorisfemoueant. u.t 
Pifcibus procidir uenter in os. 

jo.i&tty.jo 
Pifccsquarcdormientcsnon fe- 

cilccapianrur. ^i.t 

Pifces pulicibus uexantur, 61,1 
Pifces infeftant pediculi. 82. 10 
Pifcium nerui. 3S.20 

Pifces nonnuUi animal gignunr. 

«.40 
Pifccsquibufdam cibo funt . 9. t 
Pifcescapiendirario. ^7.40 

&U7.40 

Pifcesmutrifcmelpariunt. 67.30 
Pifcmmoculiprimdm apparent, 

9?.to ■ •■■■ ^- 



I N D E X* 

Vikes quibus ab alijs animalibus 

differant. 27.40 

Pifcesplurimifquamoli, 27,40 
Pifcespaucifcabri, 27.40 

Pifces quo temporc maximc ca- 

pianrur. 127.20 

Pifcibus uulgaris pefbs non uidc 

tur acciderc. 127.20 

Pifcium oua parienrium coims, 

6^.30 
Pifces uorantmaris femcn proli- 

ficum, 6$. 30 

Pifces mares oua foraninarum uo 

ranr. 6^.50 

Pifces funr fanguinis participes. 

28.1 

Pifces quid differant quod ad par 

tumarrincr. 28.1 

Pifces qui oua parianr. 28.1 

Pifccs qui gignant animal. 28.t 
Pifciumoffa. 59.20 

Pifcium peculiarcs fpinulg p car- 

nem paifim. 39.20 

Pifcium gen* numerofum. 27.10 
Piidum pars fupina. 27.10 

Piicium cauda. 27.10 

Pifcium partes. 27.10 

Pifcium ouum unicolor eft.89.50 
Pifciu generatio in ouo quid dif- 

ferarabauium. 89.30 

Pifccs oprimi ^bus in Iocis.126. 50 
Pifces infeftantur frigore. 126.40 
Pifcis qua rarione in ouo augea- 

tur. S^. 50 

Pifcium uulua: figura undepe- 

tenda. S9.40 

Pifces quodanimal , quiqp ouum 

generent. 89.20 

Pifces fuaues funt cu later. 124.20 
Pifcibus ucrmes innafcunr. 9>.to 
Pifcium diuerfa pariendi rempo- 

ra. 9>-. 10 

Pifccs quidam dcntes in Imgua 

habenr. 28.1 

Pifcium femen genitale . 32. 30 
Pifcesquid ioco teftium habear. 

32.20 
Piiies non habent ipftcs. 52. to 
Pifcium conceprus magnacxpar 

teuereagirur. 6S.20 

Pifces criara loca ur aucs murant. 

122.1 

Pifcium fenc<flu ris figna. 132.30 
Pifces uerbafco herba moriunt. 

X27.40 
Pifcium greges duces haber. 123.1 
Pifcesbranchiashabenr. 2720 
Pifcesqui opriraiimtpoftpartu. 

132.30 ' 



Pi/cibus odorandi mcatus nulli 

confpicui. 28. t 

Pifcibusimbres coducunt. 126.10 
Pifcibusincflmarcriacx qua giu 

tinum concoquitur. 41.1 

Pifcium ouum quomodo crcfcat 

74.1 
Pifcibus magna cx parte pinnac 

quaternaffunt. ' 27.20 

Pifcium longorum pinnar. 27.20 
Pifces gregales. S.^o.8Ci^$.zo 
Pifces fortiores dcuorant infir-,, 

miorcs. 13?. 30 

Pifces^busmefilj^pariant. 68.10 
Pifcium audims. J7.50 

Pifcium oua q diffipcnrur. 95 .30 
Pifcium fceminasmaiores euadut 

quammares. 62,20 

Pifces humoreuiuunr. 8.t 

Vikes cur iuxra litora parianr. 

92.20 
Vikes in Ponro circa Thermo- 

doonrem amnem plurimi pa- 

riunt. 92,20 

Pifciumfomniargumenra. 61.10 
Pifcium lacuftrium parms.92.40 
Pifcmm ouorii mulrirudo. 92.10 
Pifces quigenerenranimal. 91. t 
Pifciumgeneramulralatent qul 

bufdam rempcribus. 124. 16 
Pifciu uulu^.50.40.&33.;o.& Z^, 
Pifces eria fencccute uiciant, (20 

152.20 
Pifcesouumgenerantes. 40.20 
Pifcium febum. 45.50 

Pifces carenr pulmone. 28.40 
Pifcescelerirercrefcunr. 9^.40 
Pifcium denres . 25 .20. & 27.40 
Pifcespauciflimii^es. 27.40 
Pifc^ pelagtj . 122. 40 

'9iices mammas no habent. 27. lo 

&4^50 

Pilaufceminsm*uaciores. 62.20 
Pifcesnonhabenrrencs. 29.20 
Pifdum caprura quandofiar. 

124.40 
Pifcium maris & iczmmTc ^enits. 

Iium diffcrenriar. 90.40 

Pifcium coniugia aguntur . 9? . z 

dCi3?.2o 
Pifcium greges confTfhint . ^$.t 
Pifcium fims in urero . tiz.30 
Pifc^ no(ff e pafcere ibler. 117.20 
Pifcium in fexu difcrimen. 62.4 

&92.t 

Pifces in aqua exigua uiucre noa 
poffunt. «7.10 

Pifcibus plerif^ fel intefHno an- 
jicxumdl. 2^.10 



Pifc4^ quidam nec marcs nec foc^ 
minxfmt. ^??'^ 

Piftcs dormiunt. ^»** 

iPirces citd crcfcunt ^S. i 

Pifcesfaxznles bis pariunt.67.jo 
Pifces habcnr fcnTum guftus . 

Pifcibusquaccfca (it grata. ^r^io 
Pifcium naturam rcgiones mu- 

tanr. 9? «40 

Pifds uarrjs dele<ftantur efcis. 

jS.io 
Pifcibusaptaloca. «7-i 

Pifcesquimutentur. 1J2.20 

Pifciumfaxatiliumcibus. ti«J.4o 
Pifcesquifquamis tcguntur,oua 

pariunt. 9--^ 

Pifces faxatiles cortduntur. 124,^0 
Pifcium genera exlimo etiam ^- 

Hcniunt. ?3-48 

Pifces uocis expertes funtl 29 .50 
Pituitacomunisanimalib*. 34-20 
Pianta. 15.4^ 

Planta non caua uerfutum inge- 

niumfignificat. 16.1 

Plantarummunus. 114.10 

Plateg mutant ccdum, »21 .40 
Plateagregalis eft. 122.50 

PUnij libros deprauatiflimos fii- 

ifle. 2. jo 

Podagra equos uexat. 129.XO 
Podagrs equoru fignum. 129. 10 
Podagracanum. 128.40 

Poda^a bubus ^d noceat, »2^. i 
Podex. jo.i 

Pollex. ij.jo 

Polybij de uenis fentenria. 35.20 
Polypus. 10.40 

Polypumquendamnautam uo- 

cant. 49.10. 8C148.40 

Polypi quo pa£lo coeant. 65, i 
Polypicomeduntiocuftas. ii6,x 
Polyporum genera muka . 49 .i 
Polypusquandopariat coeati^. 

68.30 
Polypi ouum. 48.40. 8C6S. 50 

&74.40 
Polypus animal foecundum eft. 

68.40 
Polypusmasquid differat a fce- 

mina. 68.40 

Polypommbrachiaquanta fiant 

48.10 
Polypiuita. yj-.^o 

Polyporum cibus. w6. i<y 

Polypus quomodo foueat oua . 

7J.20 

Polypiingenium. 148.20 

Polyp^nbiobnoxiu^eft» 14^. jo 



I N DE x; 

Polypiquopaftoexoua prode- 

ant. 74'4o 

Polypi primu perexigui , 74.40 

Polypus in quo loco aedat ouum 

74-40 

Poiypiquomodocapiam. jS.40 
Polyporum genus, 47- 40 

Polypus uno brachio in coitu u- 

titur. 48.1 

Polypi fiftula. 48-^0 

Polypus quomodo natet. 48.10 
Polypis aifatis utuntur pifcato- 

res. J8.20 

Polypicaput. 48.40 

Polypusqua rarioe fuisbrachiis 

utatur. 48-1 

Polypi optimi funtgrauidi.152.10 
Pompiluspoiypus. 49-1° 

Pontus belluas pifcibus inimicas 

non habet multas. 123.10 

Poples. 16,1 

Poples qug pars dicatur. 38. 10 
Porph)Tio qualem gula habeat. 

3t - 50 ^ 

Porphyrioqpa£lobibat. 119.40 
Porusexpurefit. 44-40 

Prxcordia. 1S.20.& 2S.30 

Pra?putium, iJ-i 

Primadaj in cceno fe abdunt, 

124 , 20 ' 

Principis officium. tAO 

Priftes oua non habet, 91.10 
Proferum,humorem uocat mu- 

lieres. "1.20 

Profluuium fanguinis. 45^.1 
Promufcidasqufhabeant. 52,40 
TrgouKa^X'**^'* qni^ fignificet . 

7*'50 

Pruina nocet armentis. t2o .20 
Pfitacusloquitur, . «2.30 

Pfychrus amnis. 42.20 

Pubefcuntfolihomines. 69.50 
Pubes tardiffime canefcit'. 41.10 
Pubefcere quado incipiat homo , 

96 .30. S£ 10 J.40 
Pubefcantoportctqui funt habi 

Ics ad gignendum, 41.50 

Puellaj quo xtSLtis tempore praeci 

puedebeanrcuftodiri, 106.10 
Pueriqfiincipiatdentire. 112.40 
Pueri fua membra regere neque- 

imt. 60.20 

Pulex, 149,20 

Pulices unde nafcantur, Si. 40 
Pulices unde ui^Htent. 81.40 
Pulicumcoitu uermiculi proue- 

niunt. 63.40 

Puiicari» herbjc ufus in polypis 
«piundis. f8.4o 



PuUiim anrepuUum emittitur alj> 

cqua, 129.30 

Puliusinouoquo pafto augca- 

tur S5.40 

Puliusinouoquo pa^flo locatus 

fit. S6,^o 

Pullus in ouo dormit, lcd non 

femper. 86.40 

Pulmo auium. 29.40 

Puimo ^bus animaUbus fit. 28,30 
Puhnoncm pifces non habenr. 

28.40 

Pulmonequgcareant. 28.40 
Pulmoplurimumfanguinis con 

tinet, iS,xo 

Piilmo non retinct {anguinem , 

diiTeiftis animalibus. »8.20 
Pulmo non omnibus in eodem 

loco, 28.30 

Pulmo in duas partes difcret* eft. 

17. 10. & 36.20 
Puimo qua caufa fanguine refer,- 

tus uideatur. 36,20 

Pulmoferpentum, 51.1 

Pulmohominis. 17- to 

Pulmoouiparorum, 17.10 

Puhno quibas aen^ conne^tat. 

17,20 
Pulmonesanimaicula teftate^ 

fponteproueniunt. 72,40 
Puimo quibus deeft,uocem nofi 

habent, ^9-20 

Pulmoexcipitarteriam. 30,t 
Puimonemhabentiafpirat, 8.10 
Pumiiio. 102.20 

Pupiila ocuM qusc fit. »3. * 

Pupillarum inftitutio commicnis 

eft aniinaUbus. 44-^ 

Purgationes ante partum pericu 

lofg. tt2.^ 

Purgationes poft conccptu. 10 8. i 
Purgationes etia quibufdam ia- 

(ftantibus fiunt. «3.10 

PurpuraEquemadmodumfc con 

dant. 71.20 

Purpuraeundenafcantur. 71.30 
Purpuraru genera multa. 71,40 
Purpur^flos quado deterrimus. 

72.1 
Purpura^quo pacto tundantur. 

72.t 
Purpurgqfigencrentur. 6S.40 
Purpurg apud Sigfum et Le^m 

Ida^promontoria. 71.40 

Purpura: Carig. 71. 40 . 

Purpura?pelagia?. 7»-4o 

Purpurae ubi magnaf,ubi^ parug 

fint. 71.40 

Purpura:funtcarniuorie. tij.49 



Purpuris quis fir parccndi modus 

yz. 10 
Purpurarubi nigrs, ubirubrac 

fmf. 71.40 

Purpurgquandocapiantur. 72.1 
Purpursquandolareant. yz.i 

& 125,40 
Purpurar ubi habear florc. 72.10 
Purpuris longum uiuendi tem- 

pus. 72.20 

Purpurg breui crefcunt. 72. jo 
Purpuris qualis lingua. $6ao 
Purpuraepluuiis inteftant. 128.1 
Pyrarus euripus qualis ferat echi- 

nos. 63.4.0 

Pyrauflafauisnocet. ijo.20 

Pyrrhicsoues. . 4.6.30 

1^^ Vadrupedcs brachiorum 
V^ ^ uice crura habent. 151.50 
Quadrupedum pars maior cau- 

dam habet . 20. jo 

Quadrupedu fitus in utero.1x1.30 
Quahrate aite^ftuum differentes 

partes. 7--o 



RAbics canum. 12S.40 

Rabie tentant cqui. 12^,20 
Raiarouum. po.i 

Raiarfcecunditas. 9^.20 

Raiarbranchiar. 10 .20.& 27. 30 
R.aia pinniscarcr. 10.40 

Raia quomodo coear. 6;.i 

Raiacfel. 29.10 

Raia^ hyeme condunrur . 124.30 
Rana. S.i 

Ranaquopa£togencret. 28.1 
Ranje coitum noctu magna cx 
cx parte agunt . 60. lo 

Ranarum fcetus. 93.1 

Ranarum ululatus. 60.1 

Rana qua rationc piices capiar.. 

146. X 

Ranaeuulua. 33.30 

Ranxcoitus. 64.30 

Ranaefocmina? maiores cuadunt 

quam mares. 62.20 

Ranguiuerefine humorc nequc 

unt. «4.40 

Ranis lingua eft. 60.1 

Ranarlien. 2S.40 

Raucedo fuum. 12S.10 

Rediuos q animalia habcat. 82. x 
Rcdiuiundeorianrur. 77.1 
Regulus auis. 1x7.40 

Rcguliauiculxfortitudo. y.io 
Rcminifcentiafoiiushois. 9.30 



f N D E X* 

Rcmorapifciculusan habcat pc 

des, 28. 20 

Rcmorsufus. 28.20 

Rcncs maxime pingudcunt. 

43.40 
Rcnestcftudinismarina^. 2^.20 
Renes uituli manni. iS.40 

Rcncs canum . iS.40 

Renes an fanguine habeat. 19. i 
Rcnum meatus. X9.1.&33, 1 
RenumuenaET. 19.1. 6C 37. 10 
Renesquarhabeant. 29.20 

Renum^fitus. 1S.40 

Renum dcxterquiddjfierata iu 

niftro, 18.40 

Reticulus uentris finus. 30,10 
Rhinoban pifcis nomen. 91.1 
Ricinus proprius canum. 82. i 
Rjparia auis. S.;o 

Rpmani potificcs quo pa^fto pa- 

ceufifinr. 1.20 

Roftru aues haber propriu. 26.30 
Roftrum auium ab ofle quiddif 

ferat. 40.1 

Rubecula, tj^.x 

Rubelio omnis grauida capitur. 

92. 10 
Rubelio in alto ucrfatur. 122. 40 
Rubeiiones gen us pifciii. 62.20 
Rubetaocciciitapes» i?2.4o 
Rubetaelien. 28.40 

Rubetraraiimcntum, «17.50 
Rubecula. ti^.^o 

Rubicilla. 117.40 

Ruminando delcifhntur anima 

ha. i6o.t 

Ruminantium ucnrer. 30.10 
Rupex ubi uictitet. 118,20 

Rut^ odor infeftus fcrpcntibus 

^t, X37-30 

RuticiUa. is^.i 

S 

SAIfedtut pccudcs maturius 
cocant. 9S.30 

Saiamandraigncnon abfumitur 

77,20 
Salamandra^nomcn cft grarcum 

&Iatinum. 3,40 

Salc fi mulier immodice utit,finc 

unguibus infens naicirur. xio.t 
Salitium quid nuncupcm*. 41.20 
Sandaraca. 79.1. &1J2.20 

Sandaracg ucneno iumcnta intc- 

reunt. 129.30 

Salpaquidcdat. 116.20 

Saipaiiquidcaudir. sS.io 

Salpaautumnoparit. 6S.10 
Salp%pifciftcrcus dbus cft. 6S.10 



Salpafcmdparit. S7.30 

Salus auis. 142. i 

Sanguinccarcnr^animantes no 

habcntuifcus. J6.36 

Sanguis in fceminis. 4?. t 

Sanguineabundarmulier. 4^.1 
Sanguine habcntia magis adole- 

icunr. ii.io 

Sanguisafini. 44.50 

Sanguinem qvm multum , qu±c^ 

nonmultumhabeant. 44,20 
Sanguinis uafa. 44.10 

Sanguis integer qualis , quaHsc^ 

corruptus fit. 44.20 

Sangumisintcgrifapor. 44.20 
Sanguis teperatus qlis fir. 44. 20 
Sanguis concrefcit. 44.^0 

Sanguis quorunda no coir.44.20 
Sanguis taurorum concrefcit ce- 

lerrime. 44. 20 

Sanguis quorundam fibras non 

haber. 5S.30 

Sanguis bubali quo patfto con - 

cr^cat. 35.36 

Sanguinis & uenarum natura iif 

derorprincipium. 34.26 

SanguincKiquaehabeant. to.i6 ■ 

8£ 11.20. &:2S, 50 
Sanguis r ub cnrior quibus multu 



carniscfi:. 



45.^3 



Sanguis in animalibus. 10 .lo 
Sanguinem a carne ebibi 5J.16 
Sanguis fenfu carer. 44. 10 

Sanguinem non habentqu^ pe- 

dibus pluribus quam quarcrnis 

conitant. to.io 

Sanguineafedlcputrenr. 44.30 
Sanguis hominis. 44.30 

Sanguinismirtendirario. 3>.io 
Sanguis putrefcens pus fit.44.46 
Sanguinisprofluuium imde uc- 

niat. 44.40 

Sanguis nigrior quibus parum 

camis. 43.20 

Sanguinisparticipcs piices fimt, 

2S>t 

Sanguisno fpiflari potcftfibris 

dctra^. 3S.30 

Sanguis communisomnium cft. 

54.10.3^44.10 
Sanguinequarhabetjiccorc prar- 

ditafunt. 28.40 

Sanguis in dormicntibus intcrio 

rapctit. 44.43 

Sanguiscxfanguincfit. 44.40 
Sanguispalpitat. 44.30 

Sanguis fparfus cft pcf totum cot 

pus. 44.56 

Saguis primii orit in cordc.44.1s 



SSgtiinc e1turomtamrerit.44.jo 
Sanguine ualde iiumcfcete mor- 

busmfeftat, 44.40 

Sanguis cordis tenuiiTimus ubf 

fit, iS.20 

Sanguinfs 8C uenarura difucilis 

cognitio. 34-2^ 

Sangais in uenis continetur . 

?4-J° 
Sanguinisaliquidincorde eftii- 

ne uenis. ?4-3o 

Sanguinis morbo minus infefta- 

turmulieresquamuiri. 4^.1 
Sanguis recipit difcrimc artatum 

ratione. 4^-< 

Sanguis in iuuenc & fenc. 4?.i 
Sanguisncnnunquam in corpo 

ribus concrefcif. 4? .to 

Sanies fibris ccntinetur. 38.20 
Sani^quibusfitcomunis. 34.20 
Sanies quid fii, 4> .^o 

Sanies in animantibus. xo.io 
Sarda pifcis adeundo pontum ca 

pitur, tzj.io 

Sarda bis parit. 67.30 

Sardc unde oriantur. 94.20 
Sardmae undc oriantur. 94,20 
Sargiaci gregarii lunr. t3> .20 
Sargusbismannoparit. 67.50 
Sargus quando coeat. ^j.i 

Sargusautumnoparir. 68.10 
Sargi alimentum. 116.40 

Sargones quando pariant. 6g.to 
Sarpedis cfi fci-t,comendat. ts^.jo 
Satherium unde qusrat cibum . 

1x9.50 

Satyrij cibus. 1x9.30 

Scamander amnis mutat oues . 

42.20 
Scapute. xj.2o.6«r;9.i 

Scapula: multis continentur ner- 

uis, ;8.2o 

Scarabei. 47-30 

Scarabei fenevftute exuuntur . 

12^40 ^ ■ 

Scarabei gignunt ex uermibus . 

76,30 
Scarabei uirides undc oriantur , 

77.1 

Scarabeimembranauolanr. na 
Scarabeorij pennajcrufta tegunt. 

IX. l 

Scarabeipilularq conduntur per 
hyemem. 77.1 

Scarabeis diu durat coims.66.40 
Scarabeiquales habcantpennas. 
$6,20 
Scarabeus litoralis pifcis . 122.40 
Sorus unus pifcmm luminax. 



I K D E %♦ 

jt.io,& 116.40 

Scarusquidcomcdat. 116.20 
Scariuenrer. 31.10 

Scariderues. 27.40 

Scaribrandiiaer. ^7-40 

Schadones crabronum quando 

fiant. 7?-4<=> 

Schadones quando optimsr.79.1 
Schadones aiiquando fine pedi- 

bus prodeunt. 79-^° 

^j^ra?, quomodo nranftulerit. 

loS. 10 
Scoiopendrar maris inct>Iac {unt, 

2S.10 

Scombrigregalesfunt. 13?. 20 
Scombri qfi coeant . 9> . 40 

Scordul^exouo thunni prode- 

unt. 9? -40 

Scorpionisaculeus, $6.10 

Scorpionis appendices. 31.-0 
Scorpionis brachia. f 6.10 

Scorpionesubi pariant. 68.1 
Scorpiones uermiculos pariunt. 

80.10 
Scorpiones a fuis Uberis perimu- 

tur. 80.10 

Scorpiones quotpariant , So.xo 
Scorpiobis parit. 67.30 

Scorpioncsubinocui,ubi non. 

131.40 
Scroph^Iac, ^p.t 

Scrofum. i?.x 

Scrofum quod uoccmus. 33.^ 
Scyfharequabus grauibus equi- 

tant. 100.40 

Sebum ab adipe quid diftet.43.30 
Sebum pifcmm non concrcfcit. 

43- 50 

Sebo quar pinguefcant. 43. 30 
Sebu q ioco aialis cofiftat. 43.30 
Semen infcecundu & fcecundum 

qualefit. X06.40 

Scmen genitalc omnia emittunt 

quibus fanguis eft. 47,1 

Semen genitale quando genere- 

tur in animalibus, quandof^ fce 

cundum fit. 69,20 

Seminisquiplusrcddant. 107,30 
Scmen quando reddatur fcrcun- 

dum. 106.30 

Semen genitalc pifcibus copio - 

fum. 90.30 

Seminis generatio in hoiequoto 

anno incipiat. 69.30 

Semengenitalecum fpiritu exit, 
111, 10 

Semineemittendoquomodo di 

ferantanimalia. 9.40 

Scmengcmtalclentumcft» 47,1 



Seminls genitalis coior. 47.* 
Semcgenitale fi-igore non coir, 

■ 47* * 

Seme genitale in aqua probatur, 

an fcecundum fit. 47.^0 

Semixgenitalia. 25.10 

Sempcrafiones. M4-* 

Sene<ft9 generadi uim toIIit.71.10 
Seneccure etiam pifccs deteriores 

fiunt. 132.20 

Sene<flutemqu2exuant. wf.^o 
Senfuum inih-umenta. 16,20 
Senfusquotfint. J7.1 

Sentiendi uis lata eft. 114.10 
Sepia mas fccmina adiuuat. 133.30 
Sepia quomodo natet. 10.40 
Sepif corpus. 47.30 

Sepiaquoiocopariat. 7f.20 
Sepia caret fanguinc . 10.10 

Scpiarquopa<ftocapiant. ^8.40 
Sepic atramcnti ufus. 1 4S.10 
Scpia quomo oua foueat. 73^.20 
Sepije maiores pifces uincunt. 

1x6. jo 

Scpi^ promufcides habet. 47.40 
Scpi^ qn utcrum ferant, 75, 10 
Sepia uere parit. 68,30 

Sepiafcemmaquid a maredific-. 

rat, 68.30 

Scpiguitabreuis. 7?->o 

Sepia habetplurimum atramenti 

48. 30 

Sepig optimg funr grauidae.i52,to 
Sepiarum coims. 66,t 

Sepiar o ua qualia finr, 7S,t 

Sepiolxquomodo ex ouis exeat. 

7M 

Sepiaraluus &oua. 49.1 

Sepiarm.as quiddifferat a fcemi- 

na. 49,i.& 7^30 

Scpiarummagnitudo. 48.10 
Sepia mas ouis xddtis femen ai|H 
- git. ^ 92,20 

Sepiarum partus quc> coliocetur, 

74.10 
Scpiarum carunculas deuftas ha- 

mis affiguntad capicndos pifces 

58,20 
Sepium , 4S.40 

cxTrrmop mcdicamentu. 131. 40 
Sepratranfaerfum.2S.30.& 28.20 
Serpens marina. 147.20 

Scrpens mufteia: eft aducrfarius ♦ 

134. 40 
Scrpetcs fcEminaemaiorcs quam 
marescuidunt. 62.20 

Serpentes iongum fibilum ^duai: 
' 60.1 

Serpetum linguaEbifidgfunt.^x.t 
>erpcn:es 



Serpentcs fine cibo diu uiuunt. 

Scrpentibuspedes no funt. 2S.20 
Serpenres quando exuant {cne- 
<5l2m. 12?. 50 

Serpetes tdtcs non habent.?2.io 
Scrpentum caudaj rcnafcuntur . 
31.10 
Serpentes oua ardunt in lucem. 

n.4o.8^3;.4o,&;4.i 
Serpentes quomodo moueantur 

u. l 
Serpentum coitus. 64.40 

Serpentumdorfum. 59.20 

Scrpentis uernatio , fenecciisue . 

74.30 

Serpentum cor. ji.i 

Scrpentum difcrimlna. 2S. lo 
Serpenresplerit^terreiires. 28.10 
Serpentes maris indigena:. 2S.10 
Serpentum iien. 5M 

Serpentes infidiofs. , 9.20 

Serpentum uulua. 30. 40. & 34.1 
Serpenrum uifcera. 30.40 

Serpentum arteria. 30.40 

Serpenaim mareinhabitantium 

gcneraplura. . 28.10 

Serpentem facrum minutum fu- 

giunt alii magni. x;2.x 

Sei-penteslatent. 124,10 

Serpentum pulmo. ^i.i 

Serpentum iecur. 31.1 

Serpentum genus fanguineum. 

11.40 

Serpentum oua. 83.20 

Serpentum uenter. 30.40 

Serpentibus esdem partes qug ia 

certisfunt. 30.40 

Serpentum lingua. 30.40 

derpentum felUs fitus. 3^.^ 

Serpentes quo paclo fe exuant. 

12^.40 

Serpens mures perfeques, 137.30 
Serpentum uic^tus . 118.40 

Serpentes uini cupidifunt.uS.40 
Serpentes quid loco teftium ha- 

bcant. 32.20 

Serpentum femen genitaie. 52.30 
Serpentum oculos renafci. 31.10 
Serpentum meatus in quibus co 

tineturfemen. 6$,iq 

Serpentescauernasfubeunt. 9.1 
Serpentesca^ciha?. 92.50 

ScrpeRtum uentriculus. 31.1 
Serpentesqualehabeant intefti- 

iium. 3T.I 

Serumladis. 4^.30 

Sefeiim herbgnj ?dit ccrua pofi 

partunj» 136,20" 



I K D E. X. 
Sexus difcrimen in animantibus. 

61,40 
Siciheragri leontini pafcua 4^.40 
Sicuii maris ioca fcmper per bru- 

mahabetdies akycneos. 6j,io 
Sienneiis medici Cyprii oginio 

de uenis. 34->o 

Silicea tefta imeciz coirum igno- 

rant. 7^-0 

Sihceo tegmine operta olfacrum 

habent. ?5>.i 

Silpha exuit feneciatem . 1 25:. 40 
Siluia. 117.40 

Siiuro quo loco fel pofitum fir. 

2^. 10 

Silurus fcEmina pftat mari. 132.30 
Siiuri ouadiuamarecufiodiun- 

tur. 95.'>o 

Siluri quomodo parianr. 93. i 
Siluri ouum quantum fiar. 9;. 20 
Siluri branchiar. ^7-4o 

Siluri morbus. 127.30 

Simiarum umbilicus. 2>.i 

Simiarumx corporis qug pars ma- 

ior. 25.1 

SimiTe quibus caufis degenei-enr. 

2J,1 

Simiiaeplus temporis degunt ^p- 

n_ae quam ereciar. 2j.i 

Simiis nates non iunt. 2>.t 

Simis caudam non habent.2>Mo 
Simia: partim. lioIem,parrIm qua 

drupedem referunr. 24.30 

Simiac fpedcs, 24.30 

Simia ubi piiofa (Tt. 24.50 

Simis brachia. 24.40 

Simiarcilium. 24.40 

Simiiarum iacerti. 2>,x 

Simiarumfemora. 2^,1 

Simiarbinasmammarum papil- 

las habent. 24,40 

Simia: habent partes interiores 

humanis limiles, 25.10 

S miaequopa<fto m.oueantpedes 

8C brachia. -4-4o 

Simiarum manus. 24.40 

Simi^omniarudioraquam ho- 

m.o haber. 24.40 

Simiarum iieitigiu quale. 24.40 
Simiarum pedum officiil. 24.40 
Simiactectarfuntcrafilore pilo^ 

homines. 24.50 

Simias quibus cum homine con- 

ueniant. -4.30 

Similares partes. 7.1 

Similaresa.nimaliumpartcs qu^ 

fint. 54.10 

Similaripanc fenfus conrinerar, 

10, 10 



Simonidis cmufHa,carmmis feit^ 

tentia, 67.10 

Sincipiti cerebrum fubditum dl » 

12. 50, 
Sinciputquarpars fi'tcapitis.12.20 
Simiti-a imbcciihora , 1^.20 

Sipharum lacus. 27.-0 

Sirenis minor. ijo.x 

Sirenismaior. ijo.i 

Sirta cam aquila pugnat, 134.30 
Sirta: auis mores. 142.20 

Somniaremulta prseter horaine 

animalia. 60.40 

Somniare quando pucriindpi- 

ant. 61.30 

Somnium nonnuEos homines 

imm ura ait, ^1.40 

Somnus 8C uigilia animalium , 

60.40 
Somniantetiarecensnari puerf, 

112.40 
Sonus in 'animantibus quomo- 

doelxdatur. J9.20 

Sophiftam Grcci uocant Rheto- 

rcm. j.t 

Spadones caiuitrj immunes funr^ 

4i.2o.6l i>9.;o 
Spargi pifces per asftatcm pariur» 

6S. 10 

Spatagiechini, J4.20 

Spinaxprolemreciperenon po- 

te£t, 90.20 

Spma. i^^Q 

Spma conitat uertebris. 3S.40 
Spinarum in echmis ufus. jj.t 
Spinaoffiumininum. 3S.40 
Spma quibus lir comunis. 34-20 
Spinaces mufteli quo loco conti- 

neanroua. po.i 

Spini auis abus. ^1-7.4» 

Spu"arioanimalium. 8.10 

Spirirus quo pacl:o fubeat caua 

pulmonis. 17.20 

Spongiarum genus niplex. 73.10 
Spongisachiiica:. 73.10 

Spongi^hirci. 73.10 

Spongia: ubi nafcantur. 73.1 
Spongiarumahmenrum. 73.20 
Spongiis ienfum ineife. 75. 20 
Spogqs infunt bcitiok qda. 75.20 
Spongiarenaidtur. 73.20 

Spongia-moIhiTime. 73.30 

Spongia f enfmn crcditur habcre, 

S.20 

Spongia fimilis plant^ eft. ^4,10 
Spongis Hellefponti quales fmr, 

43. ;c 
Spongia: calorem immodicuco 

patiunmr, 734« 



Sfongix optiBixfpio !oco rcpe^ 
mntur. 73?<^ 

Spongrjs uiuis psfitcolor.y?,?© 
Spongiarum genus uocanr aply- 
fias. 7?.4o 

Spuris quories parianr. 67.30 
Squama pifces tantum integunf . 

7.30.&4o-«> 
Squatinae quo loco fel pofitu fit. 

2p.TO. 

Squatina bis parit . 67.40 

Squatina quandopariat. 6S.10 
Squarinasqmodopariant. 5>o.2o 
Squatingduoparnis. px.i 

Sqmllae quo pacto coeant. 66.10 
Squiite quale ouum iiabeant.f i.i 
Squilla animal crufta inte<5him . 

4p.20 

Squi%mutantur. 132.20 

Squiila: gibbs quandiu uterum 

ferant. ^ 74-^0 

Squillaparua. s4-i 

Squiliarum inteftinum. so.40 
Stella animal tefta teftum , calida 

eft. - 72-40 

Stellati ex mufteloru genere quo 

riespanant. 67.40 

Steliio cum araneo bdligerat . 

134.10 

Stelliomutatcutem. t2j.3o 

StdHonum morfus ubi exiriales 

firit. 132.1^ 

Stelliones quandiu latdit. 124. 10 
StelUoesfcemina: maiores quam 

marcs. 62.20 

Stercus comune animalib' . 34.20 
Sternutamentumquaparte aga- 

tur. T^r 

Stefichorus de Alcyone. 67.70 
Stirpes c^uomodo proueniant , 

^.20 

Srirpiumalimentum. 63.20 
Srirpibusquid communefitcum 

animalibus. 63.20 

Scrumamorbusfuum, U8.20 
Stumusauis. *4^.4o 

Sturnus fccedit. x2^.to 

Styrads fuffitus fugatmulia infe- 

'^. 5:8,40 

Subaquila. H^-^o 

Subarc. 96.30 

Subnatale. ij.to 

Subulones undc dicantur corui. 

136.30 

Sudorcruentus undefit. 44.40 
Sulffeuris odore mtereunt infe- 

£la. 58.4« 

Sulphurc fugamiar fonniaB , 

f S. 40 



I H D E X* 

Sum<n. 14.43 

Supcj-ciliahirfutarcddunmr per 

feneftutem. 4^-5o 

Suppuratione cqui ctiS infeftan 

tur, 12^.20 

Sura . i?-4o 

Surdi qui funt,i|dem eriam muri. 

60.20 
Sues fyiueftres ab urbanis quid 

differant. 21,1 

Suicorpushirtum. 20,40 

Suum uenrer amplus. 30.20 
Suum uoxad coitum. 60. xo 
Suum os. 24.20 

Suum mamma:. 22.20 

Sus non amitritdentem ullum . 

23.30 
Sues parum medulte habent . 

4f.20 

Suesfcminardentcsnon habent 

cxeitos. 62.40 

Suis foeminggenitale. 22,30 

Suum ferarurn coitus $C partus. 

103.1 

Suumpedes. 21.30 

Suis cerebrum pingue eft , 43.40 
Sus pnmo partu ardit paucos . 
70.40 
Sus grandinem fola condpit. 

I2g. 40 

Suesfylucftrespcruicaces. 9.20 
Suesgaudent pabuli mutarionc. 

12S. 30 
Suum pedicuK. 82. i 

Suum morbi. 128,10 

Sues cum excitantur Ubidine,ag- 

gredmntur homines. 97-10 
Sues uirulentos i<5lus minime fen 

riunt. 113.40 

Suesquibusrebuspingues fiant 

120.10 

Sus lupo obfiftere poteft . 120.10 
Suis uiui & mortui podus. 120.10 
Sus prardpue radicibus gaudet. 

119. 40 

Sus fecile pinguefcit, 120 .1 

Sucscapitefarpelaborant. 128.20 
Sucs laborant alui profluuio, 

128.20 
Sucsquandorauccfcunt. 128.20 
Sues quo pa^o curandi . 128,20 
Suis urbani & fcri diffarerix.to^.t 
Sues feri quo pa<5lo caftrentur. 

103.1 
Sues fieri ikuiunt. p6.io 

Su^ fferiquomodo fe arment. 

96.10 
$ues quo pa^ograndinofi fijait, 

u8. 20 



Sus annum quintumdecimum 

na<fta,non generat. 70.4« 
Sus ferafcEminameiioreft marc 

105. 1 

Sus ferus quadiu cu fcErminis con 
_ uerfetur. 103.1 

Suem altei-o oculo amilfo , breui 

exringui. 9^-^ 

Susquotannosuiuat. pS^t 

Sus pinguis procliuior ad coitii. 

70.40 
Sus pinguis fceta minus habct la 

(ftis. 70.40 

Suis proles quando optima.70.4 
Sus mas fi pinguis eft , omni anni 

temporeinirepoteft. 71.* 

Sus quo paclo aiiquando coear. 

70,1 

Suis concipienris figna. 71,4 
Sues in terra Iliyriorum. 21.50 
Sues in Paronia folidos pedes ha 

bent. 21.30 

Suibus quomodo pendeat teftej, 

32.20 
Sues quot menfes utcrum ferant. 

97.40 

Suumcoitus. 97-4> 

Sues quando incipiatcoire.^o.i» 

& 67.1 
Sus focmina quando pariat. 

70.10 
Supercilia iuxta naiiim inilexa. 

12.40 
Supercilia fub fronte. 12.40 
Superciliaindicantanimii. 12.40 
SuperciUa re<fla mollcm ai^uunt 

animum. 12.40 

Sutura quot fint in calua uiri . 

?9-i 

Suturae caluae . 12.30.81^38.40 
Syracufis quomodo poraror qui- 
dam,ouis terraobruris,excIufc- 
ritfcEtum. 84,20 

Syria qualesoucs habeat. 130.40 
Syri^mulorum genus . ao^.t 

T 

TAfjanus antcriorc partc 
aculeum gcrit. it.io 

Tat>ani quomodo moriantur. 
78-1 

Tabanios. J2.40 

Tabanis qualis lingua. ? 2. 40 
Tabani fanguiuon funr. 121.20 
Tabani unde nakantur. 77.1 
Tabificis pili crefcunt. 41.40 
Taclushominis. 16.20 

Tactus omnibusanimalibusco- 
nuuus. to,4o.&j7.io 

Taiftus 



Ta4^iis in qua parte corporls con 

fifkt.; xo.to 

Talpa oculis caret. is.xo 

Talp§ oculorum ueftigium quo- 

modoinucniatur. 13.10 

Talpae domiciliii fibi parant. 9. t 
Talpisuifusdeeft. jy.t 

Talparumoculi. 5:7,10 

Taium quo loco cotineant.21 .40 
Talura quac habeant. 21.40 
Taurigcnitale membrum rigidu 

eft. 64.10 

TauriEpiri. 97-^0 

Tauri terapore coitus cum foemi- 

nis,alias non, 97- 10 

Tauri quando feuiant. 95,20 
Tauris robuftiorafuatquam uac 

cis cornua. 62,40 

Taurorumfanguis citd durefcit. 

44.20 
Taurifanguiscraffus. 44.30 
Tempora capitis pars. 14.1 

Temporahominumcelerius ca- 

nitiemfennunt. 41.10 

Tendo qux pars fit. 38.10 

Teredo fimilis crabronibus eft. 

i??.4o 
Ten-ginteftina,quaeuocant, ubi 

quomodotp generentur. 94.40 
Ten-f inteftinapariunt anguilias 

94. 46 
Terreftre animal ^bus cx cauffs 

dicatur. tx;.3o 

Terreftriu animantiii diuifio.S.xo 
Tefla inte<fla oia iatent. 1:^.30 
Teftaceorumos. J2. 40 

Teilaintecftoru nullum eftdifcri- 

men in fexu . 6u 40 

Tefta inte<fla omnes fenfus ha- 

bent. ?8.30 

Teftainte(fla optiraa,cumgraui- 

da funtjhabentur. ^32. to 

Teftainte<ftaplatisfi^milia. 114.X0 
Tefta inte(floram animaUum de- 

fcriptio. j2,t 

Teftis inclufa unde oriant. 7X.50 
Teitariiuarietasraagnaeft. p.io 
Teftes. 19.10 

Teftibusia exeptis , initu ^tinus 

a<fio,taurum progeneraiTe 53.10 
Teftes ouiparorum. 32.50 

Teftes q animalia no habeat 6?.2o 
Teftiiim in animalibus fitus.32,10 

^XJ9.20 

Teftes elephanti. 22.30 

Teitibusdolentibusunde mitta- 

turfanguis. 3^20 

Teftesauium quado grandiores 

efficiantur, 8^.20 



I IJ D E X* 

Tcftesgeraini. t?.i 

Teftes cuius naturas. tjr .t 

Tefles qbiis rebus contineant.33.1 
Teftes non funt pifcibus . 27. 20 
6^32.10 

Teftium capita accipiunt uenas 

exaorta&arenibus. 35. i 

Tcftium flexuofi meatus. 33.1 

Teitium meatuum defcriptio . 33 . t 

Teftibus excifis quid meatibus eo 

rumaccidat. 35. x 

Teftudinumcoitus. 64.30 

Teftudoex genere ouiparo ibla 

habet ueficam . 43 . t 

Teftudiniamarix quiddam ineft. 

?4.4o 

Teftudinisteftes. 32.20 

Teftudines maring non uidentur 

pofTe abfc^aquauiuere, 1x4.40 

Teftudo cum ederit uiperam,cu- 

nilam edit. X37.20 

Teftudo marinareneshabet. 29. 

Teftudinis oua. 82.40 (20 

Teftudinis uenter. 30. 50 

Teftudinis lien. 28.40 

Teftudinum marinarum cibus. 

ti?.4o 

Teftudines lutarig humorc carere 

nonpoffunt. 114.40 

Teftudo lutaria quo loco pariat 

oua. 83.1 

Teftudinesmaringquotouk pa- 

riant. S5.1 

Teftudines habentucficam. 6^.20 

Tcftudo eft in generc oua paricn 

tium. 6>. 30 

Tcftudincsabruptumfibilum as- 

dunt. 6o.t 

Tetrixubipariat. 84.1 

Tettigomctra. 81.20 

Themifcyras apes. 79.20 

Thos quales intus partcs habeat. 

30.20 

Thoes uocantlupi ceruarif .1^6.30 
Thorax hominis. 12. 20 

Thoracispars. 14.50 

Thunnaquandopariat. 6S.10 
Thunnaiemelparit. 67.30 

Thunnus mas differt a fcemina . 
67. 50 

Tliunni afilo uexantur. U7.1 o 
Thunni quando coeanr. 9J.40 
Thunni quid comcdant. «6.20 
Thunni pingues funt. 9^.50 
Thunnigregalespifces. 8.40 
6^x3sr.2o 

Thunnosquomocapiat'. 6t.to 
Thunnuspoft ar^hmiramelior, 
U2.40 • 



Tliunnidcxtro ocub magis ui-,.. 
denf. tt5. 2Q 

Thunniubilateant. U4. 20 
Thunni laeues funt, 27.40 

Thunni ubi pariant. 68, t 

Thunnus quantus uifiis captus^ 
fit. X32.50 

Thymodele^^turapcs. 1^3, xo 
Tibia. i;, 40.8^^^,10 

Tibiarhominis. 21.50 

TiUonipifci^daccidat. 127.30 . 
Tinegnafcuntin iana,fiaraneus 
includatur. 82.20 

Tineac qbus lanis innaicant. 82.20 
Tineg unde nalcantur. 76. i 
Tinuncuius raro bibit. tiS. 30 
Tinuculus auis fcecikius eft.83,40 
TinuncuIiouumrubrueit84. v> 
Tinuncuiiuentriculus. 5i-5£> 
TiphatoUuntgradines fuu tzS.io. 
Tipulgundeoriantur. 76.50 - 
Tipulasin quo gencre aquac celc- 
rius proueniant 76.40 . 

Tirfio iac habct. 9^'^, 

Tofus lapis undc proucniat. 
44.40 
Tonitru, incubante galiina , oua: 

pereunt. 84,40, 

Tonfillf. 14,20; 

Torpedoexcartilagineis. 6mo 
Torpedo quomodo capiat pifccs 
147.10 ■ 

Torpcdinis fcl. ^^.xa 

Torpedines quomo pariat.90.20 
Torpedinis numerolus fcrt* . ^o^' 
Torpedoquado pariat.6S.io (20 
Torpedinis branchig. 27.50. 
Torquiiiaauicula unde appeiia- 
ta. 26.30 

'T^fXf <3C pilarc malu i mamis 115.10 
Trings auicui^ cibus, tiS,xo 
Tririciherbacomedut canes ad- 
ucrfusiumbricos, X57.30 

Trochil* cii aquila pugnat. 154.5 o . 
Trochilus aquasamat. xiS.20 
Trochiii ingenium. 140 .20 

Trochiii aues purgant dcntes cro 
codiii. 137.20 

Trogloditarundcdicanl ui.40 
Tuber cameli. 2i.to 

Tubera. j2,io 

Tubcru namra camofa efiuit4.io 
Turbinatorum differentis. ^2.50 
Turbinatoru genus omne ie mo- 

Uet. J2.20 

Turdus mutat colorcm. t^s.40 

Turdorum gencra tria. 145.1 

Turdorumnidi. 84.1, 

Turdus etiam latct. i^.t© 



Tinrdusinlitoreuerfarur. m.40 
Tifrdibranchis. 27'4o 

Turdulorugenriscoftar. »^20 
Turtur, ^p^'© 

Turtur& lureuspugnat. 154.10 
Turturcuignaria diflidct. 134.10 
Tnrrurbinapariroua. 85.40 
Turturi eucnit crepit* alui. is^. to 
Turniriscibus. iiS.i 

Tumirum uita, 138.50 

Tyrannusauicala. »17.40 

V 

VAccarum urina, 97-^0 
Vaccar purgatio apartu. 

91. ;o 
Vaccarum Iibido. 97.1 

Vaccg incenduntur uenere.^^.jo 
Vacca: niinores natu ad coitum 

pVomores. 97.1 

Vaccae coitum affechnds pnrga- 

,tio. 92.20 

Vaccam anniculam pepenfrc. 

70.30 
Vacca:cum^auidafrunt& pari- 

unturraare,portcndit hyemes 

.6iimbres. ico.io 

Vaccacquando coeant, 9940 
Vaccg quandiu uterum gerant. 

.?P-40 
Vaccis infirmiora quam tauris 

funtcornua, 6^2.40 

Vaccis quandiulacduret. 46.40 
Vaccaru conceptus indiciii. 92.30 
Viaccj tauros quareraro ferant. 

64. JO 

Vaccas quafdam nomiriant letau 

ras. t2o.2o 

Vaccarcoitum cupientes crebrius 

mingum. 97. > 

Va gmipennes q uocentur. ti.a 
Vances quibus runt,minus calue 

fcunt, 42,1 

Variccsexqmateriafiat. 44.40 
Vbera fungofa funt muUerum. 

iij.i 

V berum diucrfitas, to6. jo 

Veharauisdekriprio. 142.10 
Venarum concurlus. 17.40 
Venjhominis quo modocoflent 

34.50 

Vena in animalibus. 10. 10 

Vena maiorquareconfter. 56.10 
Venarquomodopercorpus ipar 

gantur. 55.20. Scjj.iO.&jS.t 
\enaaorta. -55.40 

Venaaortancruofaeft, 38.1 
Venarhominis. 18.20 

y«iJrinutero» ; lu^ 



f H D E X. 

Venar multa: ac tenucs fparfarin 

iecur obliterantur. 37.^ 

Vena maior quas corporis partes 

adeat. 36.10 

Venamaiororiturin cordisfmu 

maximo. ^6.10 

Veng iugulariap. jy .jo. & 36. JP 
Venalenis. 37.» 

Venaomenri, 37.^o 

Vena pancrei, iJ^^^o 

Venaraortsgrcifus. 3<^.40 

Vena communis omnibus qui- 

busfanguiseft, 34.20 

Vena:: fangumis conceptacula. 

44.10 

Venarum onus, 3?.30 

Venarum cognirio unde poflit 

haberi. 3?-40 

Ven^adteftestendentcs. 35.10 
Vencieminariac. 35.10 

Vena: funtar<5riores quibus mul 

tiim carnis efr. 4?.20 

Vcng ad ueficam perucnientes . 

37. :o 
V enar ad genitalia peruenientes . 

37.;o 
Venae ad uteru peranentes. 37.30 
Venatranfiensiecur. 18.40 

Veriarquacadrcnes perueniunt. 

57. ^o 
Venarum aortg 8C maioris in ca- 

piribus renum figura. 57.10 
Venarquopa^io cor copIc6:an- 

tur. 35.40 

Vena cuius meminit Komerus. 

36. 20 
Vena ad cerebrum pcrueniens , 

36. 30 

Venj no omnibus e^dem. 37.40 
Vcna maior erism in paruis ani- 

malibus euidens eft. 57.40 
Vena? principaliores abolentur 

m moifuis animalibus. 54.20 
Venarii 8C fanguinis natura pnn 

cipiumputatur, 54.20 

Venter. 14.40 

Venrcr f mplex quibus Ht. 50.20 
Venterauium. 26.20 

Venterpifcium. 31.10 

Venter hominis. 30.20 

Venter arcflior eft rjs quac habent 

multam carnem, 43. 20 

Venn-is ditferenria?, 50. i 

Ventris quaternos finus qua: ha- 

beant, 50.10 

Vencre plurima pinguefcunt. 

4^.40 

V ennris f^ms in aniinalibus. 30.1 
Ventriculu;/ 9.40 



Ventriculus ferpentumr jtTr 

Vennriculus humanus qualis. 

17. 30 
Venri fpongias reddut durior^. 

37.J0 

Vento quacdam concipiunt.63.30 
Venus quo arraris tempore uitan 

da puelUs fit. 106. lO 

Venere^ uoluptaris cupidinc ge- 

ftiuntommaanimalia. 96.10 
Venerenonuarentes. 9.20 

Ver tempus piurima animalia ex 

cuatad uenerem. 66.40 

Vere pilcium conceptus agitur. 

6S.20 
Verbafcoherba moriuturpiices. 

127,40 

Vererile quale animal, 56.40 
Vermes exquibusprodeunt in- 

fe<fla, ' 76.10 

Vermesquales fintqui in capitc 

ceruorum naicuntur. 29.1 

Vermiculi araneorum. 80,20 
Vermes nariin aridis iignis f.unt, 

fcarabei. 76.50 

Vermes ex niue fiunr. ^^•'^o 
Vermium generationis primor^ 

dium, 76.40 

Vermiumoua, to.50 

Vermium ditferenria. to.30 

Vertebrj foramine medio peruis 

funt, 38.40 

Verricemquamparte calua: uo- 

cemus. 12.30 

Verncesduashabentes. 12.50 
Verribula. 52. 10 

VembuIaoIfa<ftumnon habere. 

59.10 

V erribuU excremcntum , 55. 10 
Vernbulios, 55.20 

Verribulorumcolor. 55.20 

Vertibula qua: appellentur. S.20 

&55.1 

Verribula ubi nafcantur. 72.30 
VefKammembranamefTc. 43.» 
Veficaualdetendipoteft. 45.1 
Vefica quibus animaUbus data 

fit. 43,1 

Vefica ouipari generis foU tcftu- 

dinidataeit 43.» 

Vcficaindefun(^s nullum reci- 

pithumorem. 45.1 

Veficam qua: non habent » idetn 

meatus ficco di humido excre- 

mento cft. 65.20 

Veficgfitus. T9.10 

Vefica hominis, 19.10 

Veficamqua:hab€nr,habent 8C 
aluum. 9.40 

Vcfica 



Vcficaprgcifacoireno poteft^ja 
VeficarecipitetiamiTcca, 4^.10 
Vefpar. 8.10,. 8£ 47,30 

Vefparintus conditum Iiabent a- 

culeura. $6ao 

Vefparum fcetura. 79.40 

Vefpis diuuifis non deeil uiuaci- 

tas. ' $6.1 

V efpar quomodo capiatur, 15:4. t 
Vefparum uermes 76.10 

V efp ae ubi nidificent. 79. 30 
Vefp^phalangia perimut, 77.30 
Vefpa animal ciuile. 8.40 
Vefparumgenera. 1^4.10 
Vefpxquibus locis SC tempori- 

bus oriantur. ijj.x 

Vefpertiliocuteuolat. xui 

Vefpertilio acetabuiahabet uul- 

uae. 34.XO 

Vefpertilio nd(fhi uagatur. 9.1 
Vefpertilionipedes funr. 8.30 
Vigilia&I fomnus animalium. 

60. 40 

Vinago quid edat. iiS.i 

Vinago columba . 6^.io 

Vinago duo oua parit. 83.40 
Vinum couulfionis caufa. 1x3.20 
Vinumnocergrauidis. 110.10 
Vipers uino capiunrur. iiS.40 
Viperarflibfaxiscondunt.124. xo 
Vipera animal gignit. 11.40 
'&: 85.10 
Vipera quo temporeexuatfene- 

(ftutem . i2?.30 

Viper^ uulua. 34.1 

Vipera quo pa<flo generet. 33.40 
Vipera deuorat fcorpium. 132. i 
Viperaquot pariat. 83,10 

Viperarouum. 83.10 

Vireo auis. 145.10 

Vireo dodV.s eil. 142.1 o 

Vir ad coitum hyeme procliuior, 

67.1 
Virquandiufifhabilis ad gene- 

randum, 70.30.8C 110.20 

Viriimpubes. 106,20 

Viri calua quot futuras habeat. 

12.30 

Virimores, 133.20 

Vifus crocodili. 2J.30 

Virtutes unde commode accipi- 

antur. s.t 

Vifui certa ^edts efl. ^7. 20 

Vita breuis quibus funt rariores 

^entcs, 25,40 

\itx ambigu» animalia quar fint 

114. 30 
Vitalongior quibus funt plures 



dentes. 



13.40 



I N D E X» 

Nius hircefcere quid (it. 70 ,30 
Vitellusoui. gj.io 

Vitiligo uitium cnns. 41.10 
Vittaquothabeatpinnas. 27.20 
Vitulo marino pedes funr , 8. 30 

8^20.20 
Vitulimarini inuicem pugnant. 

131.10 
Vitulus marinus non habet auri 

culas, 13.40 

Vitulimariniaquacarereno pof 

funt. 114.40 

Vituloru tempus caftradi. ifp.40 
Vituli marini coitus. 64.30 

Vitulis marinis maribus grande 

genitalc efl. 64.30 

Vitulus marinus mammas habet 

4r.3o 

Vituli marini cauda . 20.30 

Vituli marini renes. 18.40 

Vitulorum uox. 70.1 

Vituius marinus lingua fciffa eft. 

31.1 
Vituius marinus ambiguum ani 

mal. 91.30 

Vitulimarinipartus. 91.30 

Vitulus partum nutrit mammis 

biXaCtc. 91.30 

Vituii marini defcriptio. 91.40 
Vituio marino mugit^ in fomno 

91.40 

Vituii marini genitale. 91. 40 
Vitulusmarinus felnon habet . 

29.1 
Vituli marini dentes ferrati funt. 

23.20 

Viuerra. 4.1 

Viuerracgenitale. 22.40 

Viuiparaqux fint. ii.?o 

Vlna. 1J.30 

Vlula. W7.50 

Vlula colarem rapit. 134.10 

Vlutedefcriptio. 142.20 

Vmbilico aluntur animalia in u- 

tero. 111. 20 

Vmbilicus pulli orirur a corde . 

86.30 

Vmbilicus fimiar. 2j,i 

Vmbilici quando fiia oua habcar 

69.1 
Vmbilicus pars uentris. 14.40 
Vmbilici animakula tefla intecfta 

funt. J2.1 

Vngufe ab ofTibus ciiffcrut .40.1 
Vnguium dC ungularurn incrc- 

mentura augetur in fenctfhire . 

42.1 
Vnguium diftrimina. 40 , 20 
Vnguium color. 40.1 



Vngues ab oife differunr. 40.1 
Vngues animaiibus communcs. 
•34.20 

Vnguesin-quibufdam duri{Tim| 
40.40 

Vngues hominis. 40:20 

Vngues habentquibus funrdigi 

ti. 4oao 

Vngues omnesaucs habent. 

26.10 
Vngues quo loco generentur. 

72.20 
Vngues quae aues habent,calcarc 

carent. 27.1 

Vniualueqdgenus uocet. 52.10 
Vocargregalesfunt. 13J.20 

Vola qug manus pars (it. ij.40 
VotefciiTurg indices iongitucli- 

nis mxx funt. ty.40 

Vulucres quo gencre tcftis tegan 

tur. 26.40 

Volucnim cauda, 26.40 

Volucres quomodouolet. 10.40 
Volucrum differentia. 8. 20 
Volucresmults partum «iciunt 

exnido. 88.10 

Volucresquxgregales. 8.40 
Volucrum agreitium domiciiia . 

140. 10 

Volucres in aqua d^entes. 8. x 
Volucrum tempus ad uenerem. 

67.X 

Voluptas animalium in quo con 

fiitat. 114.20 

Vox fceminarum acutior, 62.30 

&r 69.40 

Voxdiffertafono, J9.20 

Voxequarum&equoru. 69.40 
Voxhominis qn mutetur. 10^.40 
Vocis mutatio indicat tempdii- 

uam ueneri artatem . ^9.30 
Vocis differenriar. 60'. ;o 

Voxquarefine mutatione feruc 

tur. io6.i 

Vocales quomodo proferanrur, 

J9.20 
Vpupa parirfinc nido incauis, 

84. X 

Vpupamuramrcolorc. xyS.jo 
Vpups nidiiicario & part*. 142. t 
Vpupa: monrium incolae. 9.10 

& 140,20 
Vragem quam auem Arhenien- 

fes uocenr. 84.1 

Vrina quadnipedum crafiior ^ 

hominum efl . 97.30 

VrinaediftiUationib»aprum mc- 

dicamenrum. f4.3o.& »37.40 
Vrinatrices. S.t 

d 



yrinatrix aquas adamat . «g.20 
Vrfauribammoffor. m-^o 
Vrfa quacaufa Utear,ambigirur. 

wy.50 

Vrfiuentcramplior. jo.20 

Vrlarproptcr fuos catulos fero- 
ciunr. 96.20 

Vrfi fa:uiunt coitus tcmpore . 

Vrfusmorfubibit. «»9.40. 

Vrfo corpus hirtum, 20.40 

Vrlbrumcoims. 64.10 

jdttoj.40 

VriJcftigiaitcs fiios portant ca- 

tulos. t37-i 

Vrffarumherba comcduntcum 

^laabulo c^ediuntur. 125. zo 

& 137. 10 
Vrfus animal omntuorum e&j 

ti^. 10 
Vrfusquo pa^ fiics feros capiat 

119.20 
Vrfus qua radonc uincar oturum 

«9. 20 

Vifiincefius. 119. 20 

Vrfi utcrum fert triginta dics. 

103.40 

Vrfscfamispanins. 105.40 

Vrfalatct. 105.40. &r 12^.20 

Vrfa quando prodeat cum luis 

catulis. 12J.20 

Vrfa fcm non capitur. 12^.20 
Vrfiinteftinum. 12^.20 

Vrfs quot mammas habeanr. 

Z2.10 

Vrtica adharet faxis. ss» 20 

Vrtica^caro. 55.20 

Vrticaeos. 55.20 

Vrtic£ gcnus a iaxis aberrat.55.50 
Vraca excrementumnonhabet. 

J5'$0 



I N 'D E X* 
Vrticarura gcnus duplcx, 55.30 
Vrticxper hyememcibo funti- 

done». 5f .jo 

Vrticar ajftatc rarefcunt . $$. 50 
Vrticseubinafcanmr. 75.1 

Vmcaenaturacamofacft. 114.10 
Vrticsepiicibus uefcuntur. 115.40 
Vmcjgenusduplex. . ^:^.! 
Vrticae genus quoddara. 8. 20 
Vteras fcemins propria pars . 

14.40 
Vterus eft uulu» pars interior . 

55.20 

Vtcrini fratres. 55.20 

Vteri fitus. 19.20 

Vuae nominac quac uocentur . 

14.1 
Vulneratam ueficam aliquando 

curatam. 45.1 

Yuipanier. 11S.30 

Vuipicumcirco accipitri inimi- 

dtigfunt. 154.20 

Vulpigenitaleofleum. 22.40 
Yulpes quot pariat. 104.50 

Yulpcs grauida feccdit. 104. jo 
Vulpescumferpcnte amiceuiuit 

i5?.i 

V ulpium ingenium . 9 . 20 
Yulpecula cute uolat. ii.i 
Yuipcculis pifcibus quis gcnera- 

di modus. 90.10 

Vultures quor oua pariant . 

87.40 
Yulturum gencra. 117.30 

Y ultures ex diuerib orbc aduola 
rcopiniofiiif. 87.40 

Yulturubinidificet. S7.40 

Yultur & arialo inimici funt . 
154.40 

Yultur repugnat aquila:. 154. 40 
Vulua pars foraiinspropria.i^. i 



Vuluaquo^pafto parandalTr,nt 

concipiat. »07.40 

Vuluaanimalium. 19.20 

Yulua teftudinis. 55.30 

Yulua ferpcntum longacft. 34'» 
Yuluae ceruix matrix uocatur . 

55. 20 
Yulua bipcdu 8C quadmpedura 

omnium infra feptumtranfuer- 

fum. 55.20 

Yuluajauium iuxta feptutranf- 

uerfum. 55.20 

Yulua: pifcium . 55 iio,8C 89 .so 
Yuluaferp.entum. 50.40 

VuIuJE no funt fimiles omnium . 

55.1 
Yuluae finus geminos habent iu- 

xtagenitale. 55.20 

Yuluarmitium qualciit . 55.20 
Yulua fupra aluum eft. 54.1 
Yulua: acetabula qua: habeant. 

54.» 
Yuluarpars intcrior quibusno- 

minibus appelletur. $5.20 

X 

XAnthum pro fcamandro 
Homerumdixiffc. 42.20 
Xylophthorus uermiculus. 82.50 

Z 
r^^ Ephyria oua . 84.40 

F IN IS, 




IN RELfCLVOS 

Ariftotelis de animali := 
bus iibros Index * 

A 

JCerabuIaqusha- 

jjbeaat. 2J5.10 

||Adeps SiiCeuu quid 

differar. xyj.i 

iJAduftahabent cali 

dirarem omnia. 172,20 

Africa quare femper aliquid noui 

adferar. 256.4.0 

Alimentum qua ratione difpen- 

fet narura. 2^4. 40 

Alimenri rario duplex. z;s. i 

Amixfel. 201.40 

Anaxagoras de maris SC fcemini- 

n^rgenerarione. 274.30 

Anguillar quo pa<flo narenr. 

226 , 40 

Aiiima an in feminc fir. 244,30 
Animas plena omnia . 272. 40 
Animsofiicium. 176. 40 

Animxpr^ftanria. 241.10. 

Anima uegetalis. 246,10 

Animalium munus. 240.30 

Animalia quor modis genererur. 
223.30 

Animalia uirg breuiffimg. 107,40 

Animaliu&planraru quodamo- 

do fimilis generario eft. 271.40 

Animalium magnirudinis mera. 

2^J.l 

Apes fiicos generanr. 271. 40 
Apes finecoiru generare. 271.50 
Apes officiofe funr, 271. xo 

Apes fequunt fuos reges. 271.10 
Apes a regibus proficifci . 271.10 
Apesmulra^a regibus paucisge- 

nerantur. 271.20 

Apum fcEtus quando fuperet . 

271.10 
Apumreges a laboribusimmu- 

nesfunt, 271.10 

Apumreges uidenturnatiadfo- 

bolis procreationem. 271. lo 
Apum duces quomodo generent 

271.20 

Apumregesalijs apibus maiores 
^funt. ^ 271.20 

Aporcellum. 2^9.20 

Araria ex qua materia conftet. 

190.30 
Arbores quomodo nafcantur . 

223.1 
Afina quandiu ferat uterum . . 

2^g.40 



I N D E x; 

Aiinaconceptusincontinens eft. 

2^8.30 

Afinarmamma?. 214.30 

Afinusfrigiduanimaleft. 2^8.30 

Afinus ubi non Cit. 2; 8. 30 

Afinus fel non habet. 20 1. 40 

Auesquardamcajcospariunt pul 

los. 286.10 

Aues fceminae minus uenerem 

appetuntquammarcs. 285.10 

Auium uterus. 22^.10 

Auium oua bicolora. 2^9 .40 

Auium dC pifcmm generationes 

cur difieranr. 26^.10 

Aues uncae falaces n5 funt.260.10 

Auibus menftruorii decefTio non 

fit. 261. t 

Auium uenter. 199.50 

Auesacutiuifusfunt. 182.4Q 

Auibus omriibus teft^ funt . 

219,10 

Auium meatus auditorij. 1S2.10 
Auium lingua . iSs^.^o 

Auium generatio exouo. 263. to 
Aues hyperina: fiunt. 260 . 40 
Auibus qualis cura ergaprolera. 
263. 50 

Aues quid inter fe differant . 
218.1 

Auesqua^propriahabeat. 2ig.io 

Aues carent mammis. 217.30 

Aues quje uolaces, quar^ non uo 

lacesfint. 219,10 

Auibus quibufdapedesad iian- 

dum apti. 219.20 

Aues paruae uolac^ fiint. 260 .20 

Aurium fitus inquadrupedibus. 

182.1 

Auriummeatus. tSi.20 

B 

Blfulcaperfciflu animal pa- 
riunt. 28>,4o 

Bonafis cornua inutilia funt . 

189.1 
Bouesquidamquomodo pafca- 

tur. 1S4.50 

Boum teCtes. 225^.10 

Brachiorum fiexus. 213.30 

Branchiariimultitudinis &pau- 

citaris caufa . 221.20 

Buccina quomodo tegatur. 20^.1 
Buijdnaquidlocofeminalis na- 

turar emittat . 272.20 

Buccin^ouum. 274.1 



^AecosquaErpariant. 286,1 
i Cfpequomodofoboleo- 



rianrur. x^,-^ 

Calidiora qua? finr animalia . 

242.20 

Calidius quid fir. 171.40 

Calormoucr. .^41.30 

Calorisparricipiaomnia uiuen- 

tia. 175.20 

Cameli fel. 201.40 

Camelimamma?. 214.30 

Cancellorumpedes. 209.40 
Canes Indici unde generenrur. 

256,4.0 

Caniscarcosgenerat. 252,% 

Canum mamm^, 214. xo 

Canis catuli. zs^.t 

Cancrorum denres. 204.30 
Capiris ^2.110^% temperatus ^ 

211.40 

Caprsmammas:.- 214.30 

Caprarum uenter. 199.20 

Carrilagineoxum generatio . 

227.30 

CarriiagineoruraDua. 2^9.40 
Cartilaginea quo tegumaia ge- 

nereconftent. 221.40 

Caudaanimalium. iSj.jo 

Caudapifcium. 22020 

Caudam qus habeant. zij.io 
Caudarum differenrias . 215.30 
Caufarum genera. 225 .lo- 

Kif a^op uas fiaile figniiicat . 

255.10 
Cerebruracalorem corporis mo 

deratur. 17-7,1 

Cerebri fluxiones undefint . 

177.1 

Cerebriqui plushabeant. 177.20 
Cerebrum biparrirum eft. 195. i 
Cerebrum quid a medulla diffe- 

i^at. 176.20 

Cerebri morbi. 177. 30 

Cerui cor. 195,20 

Chamsleo timidi£Gmus. 217.40 
%Ci%ici. uocanfurfecunds.249.50 
Cibus in femen conuerrirur. 

260.40 
Cibi conrinenriora qua-firit ani- 

malia. 200,50 

Cicads quo pa(flo genercntur. 

230, t 

Cicadaruranatura. 107.30 

Clunis auibus eft. 21^. 40 

Coagulum qus habeant.200.40 
Coagulumexqua materia confi 
ftat- 2oi.t 

Cochlescoeum. 2^.1 

Ccdeftium rcnim cerriorftatus, 

quam tcrrcnarum mortalium. 

163.30 

d s 



Coelum & fo!«n cur parentis no 
mineuocarint. 224.20 

Coeunt aniroalia diuerfi: generis 

• 256.40 

Coimsprouocatmeftrua. 261.20 
Columbacaecosgenarar. 286.10 
Columbarium bma parit. 260.30 
Columbarium genus fajpe parit. 

260.10 ' 

CoUum. tpo.io 

Coiliufus. . 2«.i 

CoUum habent quibus eft pul- 

mo. 211.40 

CoUumauium. 2^8.10 

Compofitio rerum triplex eft. 

169.10 
Conceptus fit fine uoluptate foe- 

mingnonraro. ^jT'» 

Conceptus habet in fe animam 

uitalem. , 246.10 

Concoquendi modus. 173-30 
Cor prindpium uenarum. 179.1 
Cor uitijs Jio obnoxium , ut aUa 

uifcera. 193.30 

Cor quorundam animaUum os 

ctiamhabct. 192.40 

Cor fanguinis initium. 170,50 

* Cordis difcrimina quod ad mo- 

resattinet, i^j.io 

Cordis fiws. 192.50 

Cordis in animaUbus locus . 

191.30 

Cornix caecos generat. 2S6. lo 
Cornua quibusfunt,nonhabet 

utrinquedentes. 190.1 

Comuum conftitutio. 188.50 
Cornuum ufus, 179.40 

Cornuaquomo<{o fiant. 255.10 
Coftarum ufus. 179.10 

Crabronum generatio. 271.50 
Crocodilo fluuiatiU Ungua non 

cft, 216.20 

Cruftati gencris mas & fcemina . 

266,20 
Cruftacea quomodo coeant. 

229. 30 
Cruitatorum dentes. 204.50 
Cruftatorum fumma genera . 

209.50 

Cuculusparum generat. 260.50 
Cutis generatio. 253.30 

D 

DAmanon habetfel.201.40 
Definiendi ufus Socratis 
temporibus increuit. 164.10 
Delphini tefks, 22j.*to 

Delphinioifa. 179.20 

Dcmoaims Abderitcs dc gene- 



I N D E X* 

ratioemarisS^fcrminaf. 274.50 
Democriti feifa fententia. 257.50 
Dentes femper accrefcunt. 2J5.1 
Dentes alijs dccidunt , alqs non. 

255.40 
Dentium in animaUbus ufus , 

iSo.i 
Dentium hominis diuifio.iS^.^o 
Differetia uniuerfaUs,fpecies ha- 

beatneceffeeft. 164.40 

Digiti hominis breues quare fint 

in pedibus , in manib» uerd ion 

gi, 2l6.tO 

Digitorum compofitio ingenio- 

fa. 215.20 

Diuidendiratio. 164.40 

Diuini officium. 212.10 

E 

EChinus optimc munif eft . 
205.10 
Echiniouum. 105.40 

\ii<^^6fxiVo^M cft renraheretur. 

164,10 

Elcmetorum compofitio. 169.10 
ElemcntorumnaturaUii initium 

171.40 

Elephantinafus, iS4.io 

Elephantisquid fitloconarium, 

218. 10 
EmpedocUserror. 274.50.& 

257.40 
Epipetrum Parnafus fert. 106.50 
Equamenftruofanon cft. 285.10 

&25S.50 
Equa grauida coitum patitur . 

285.1 
Equxmammar. 2x4.50 

Equus feUe caret. 201.40 

Equi qui mammas habeat.21 4.50 
EquigenituracaUdaeft. 258.40 
Excrementorum meatus diuerfi. 

228.40 
Exercitatio dum muUer geftat u- 

teru,facit utfacile pariat. 286,40 

F 

FAcies hominis. 18S.30 

Felquac animaUa habeant. 

201. 40 
Felquoloco animaUa habeant. 

201.40 
Fibraein fanguine tcrrcnx funt. 

174.10 
Fieri aUud ex alio. 253,30 

Fomiinapr^bcthofpitium fcmi- 

ni. 276.20 

Fccmina quarc fanguinc abun- 

dct. »76.20 



FoKniriarqasfa?pegencrarut, mi 

nusUbidinofsfiunr. 285.10 
Fcemmae SC maris ratio, 224.20 
Fcemina quare marem ddideret. 

251.1 
Fcemininum fexum laffione na- 

mraeeffe, 286.50 

FcmiinaErmaribusfirigidiores dc- 

biUores^funt, 286.50 

Foemina prouenit a finiihra parte 

274.50 , ^ 

Foeminse foUdaj Ubidinofiores < 

funt. 2S5.10 

Fceminis prius quam maribus ui 

goruenit, 2S6.50 

Foemina tardius in utero perfici- 

tur quam mas. 286,20 

FoEtus in uteronimiomotufra- 

guntur. 2S6.20 

Fcetus in uteroperumbilicu au> 

gentur. 256^ 

Formicarum generatio. 230. t 
Fucifuntociofi. 271.10 

Fucorum proucnms ubericr .j 

271.1 
Futisquid fignificet. 2?3-io- 

G 

GAIIis prouincia frigida cft. 
258. 40 
(JalUna plura parit, 260 . jo 

GalUnaehadrianaj, 26.20 

GaUina: perier unt fcpcun ditate a- 

Uquando. 260.40 

Gemini homines nati quare uix 

feruentur, 286.30 

Generis per differentias diuifio. 

164.30 
Generandiuis in afino exigua» 

259.1 
Generarequarecxe^non pof- 

fint. 225.40 

Generatio animaUum quare fic 

241.10 
Generationis principium mrTcm 

&:fceminameire. 224.10 

Genitale membrum quarc dt qui 

buldam,quibuidam non.226.50 
Genitalemcmbriincruofum cit 

226.10 

Genitaiis m embri mutatio. 215.1 
Genitura quibus defit. 257. 10 
Gcnitura afini frigida, 258.4 o 
Genituramafinaemingit. 25S.50 
Geomctricarationes. 25S.20 
Ginnuscxmulo. 259.20 

Gulaexquamateria conftct . 

190.20. 

Gulxulus. 190.10 

GuU 



Cula quid im ' t^o.to 

Gulx fitus. 1^0.20 

Gulam qua? non habeant. ipo.to 
Gurtur exquibus confter. t^c.20 
Gutniris uius. . i^o.io 

• H 

HErinacei teftes. 22^.20 
Hirundo carcos excludit. 
z86. 10 

Hirundinis pullorum oculi pun - 
Tti fanantur. 28<5.io 

Homo diuinitatis particeps . 

■i80.JO,& 2U,TO 

Homo quare ere(flus incedat. 

177. 50 
Homo copiofius alijs purgatur . 

238.1 
Homo prgfcEcundum animaieft 

28<r.i 

Hominiscaro. iSj.20 

Hominisnuditas. 213.10 

Homomultahabetarma. 213. to 
Homines pilofi libidinofiores . 

-28>-.4o 

Kommis pedes. ii^.i 

Homo cur titilletur. 198.30 

Humida potentia aut a^u. 173.1 
Humor multiformia producir. 

<i72.I 

Kyenaecor. 193,20 

v^iviqy membrana:. 249,30 
Hyperina: aues &plant« fiunt . 

260.40 



IEcur mliltum ad longam bre- 
uem^uitamfecit. 202.30 
lecurquomodofe habear.196,10 
Ignisinaliocorpore cft femper. 
-272. 10 

Imbribuscrebris fomis fucorum 
.multusfit. 271.10 

Infantespomilioncsfunt. 212.20 
Infantes quo pa<fto in utero nu - 

nriantur. 2^6.30 

Iniefta quas partes ad cibum con 

ficiendumhabeant. 204.1 

Infe(fta quaErdam diu coeunt. 271. 

30 

Infc<florum partus. 271 . jo 

Infe<J^a cur habeat multos pedes. 
xoS.i 

bifeaorumaculeus. 108.30 

Infe<fta quare habeantpedes pri- 

OEcsIongiores. 209.1 

Infeaa quid loco lingua? habclt. 

*S^.30 



1 N D E X 
Infc^orum gcnitaUa. 22^.26. 8C 

2JO.tO 

Infe<florum coitus & gencratio . 

230.1.&;242. X 

Inteftina terrae uermis habent na 
turara. 273.20 

Inteftinorum natura. 200. 10 
Inteflinorumufus. 199.1 

Inftrumentariaepartesomncs di{ 
fimilaresfunt. 170.1 

lulorumpedes. 208.1 



LAborexcremcnta cofumir. 
286,40 
Lacerti teftes. 225", 10 

Lacertis qualis fi t lingua. 215.30 
Laflequsecareant. 217.30 

La<5ies. 205.10 

Leaaiarpartusimpcrfecflus. 286.1 
Le^aeff<mredditur. 260.40 
Leo caecos generat. 2j2. i 

Leonis offa. 176.1 

LeoniscoUum. 2iz.x 

Leonis mammae. 214.10 

Leonum generatio. 271.20 

Lcophanis fentcntia de genera- 

tionc. 276.1 

Lepusfuperfcetat. 28^.30 

Lepus piios muitos habet. 28^ . 

jo 

Lepus coagulum habet . 200.40 
Leporis cor. 193,20 

Lienis in animalibus ufus . 196 

40 

Lienquibuscxiguusfit. 196. 40 
Lienis morbi. 197.1 

Linguahominis. 18^.20 

Lingua quibus animalibus fit,q- 

bus nonfir. ipo.40 

Locufiz quopaflo gcnerentur. 

230.1 
Locuftis nantib» cauda utilis eft . 

209.40 

Lo^cademonftratio. 25S.10 
Loliiginum pedes. 210,40 

Lunaclocus. 272.20 

Lupuscajcosgcncrat. 2^2.1 

Lupa?partus. 286.1 

Lupus cemarius impcrfc^tum gi 

gnir. 286.1 

Lupi collum. 212.1 

M 

MAmmis carcnt aucs . 
217.30 
Mamma coccptaculum la^tis cft. 



MammiBCcruarum*. 214.36 
Mammarum ufus in maribus . 

214.1 
Mammarum officium in fcEmi- 

nis. 214.1 

Mamma^clephantis. 214. 10 
Manus cur homini dztx, 213.X 
Manuum uarius ufus. 213. 20 
MascalidiorfoEminaeft. 276.20 
Mas proficifcitur a parte dexnra . 

274.30- 
Mas in generatione quid prarflcr. 

276. 10 
Mas&fcmina quid differant. 

224. 20 

Mas pr^fQtfcemina?. 241.20 
Maris partes qua^finr. 224,30 
Masanimal eft quodin alio gi^ 

gnit. 224.20 

Marcs in hominum genere poti* 

imperfe^ nafcuntur quam fce- 

minje. 286.20 

Marisqualitattt. 272.10 

Mare plurima gignit, 271. 40 
Marifcae non accidunt fcEminis 

menftruahabentibus. 256.30 
Membranammofficium. 199.10 
Melliscopia quando proueniat. 

271 . i 
Menfiruorum purgatio,feminis 

exituseft. 28J.10 

Menfbruafemen inco^him funt. 

28f.io 

Menfbruafttminarum. 214.40 
Menffaruorum & feminis initui. 

258. 10 
Menfbrua auibus & pifcibus nul- 

lafunr. 26t.t 

Menftrua quo tempore potifn- 

mumfiant. 248.1 

Menftrua quibus dcfint. 2J7. 10 

Mcnftrua effe exaementa. 256. 

20 

Mentem diuinam cfrc. 246,30 
Metachcmim in porcis. 2^9.20 
Metus quid feciat. 174,20 

Mitulorum ouum. 274.10 

MoUia cur tergis copul&ur,igno 

ratur. 250.« 

Molliumpartesexteriorcs cxpli- 

cantur, 210.20 

Molhumgencratio. 227,40 
Mollium coitus. 229.40 

MoUium mas & famina , 26^. 

20 
Mulorum coi^ora magna qua- 

refint. 259.10 

Mula concipcre potcft. 2^9. to 
Mulicrcs quaffihtfterilcs. 257, w 
d j 



MuUeram fecunditasquo pa<fto 

probetur. 2^7-^0 

Mulieresdifferunra c^eris ani- 

maiibusureriiferendo. Z8S.4.0 
Mulierum urerus. ^^S^ 10 

Mulier grauida coitu patit. 28>.i 
Muiieresargredegunt quu ferut 

uterum. 2S6.40 

U ulierum uita ociofa . 286.40 
Mulieres qusfe exercet, fecile pa 

riunt. • 286.40 

Mulieribus quibufdam grauidis 

purgatiofit. 285:. jo 

Multifida complura imperfeafi 

pariunr. 2SJ.40 

Muiusfellecarct. 201.40 

Mulorum genus folum fterile cTt 

Muri cor magnumeft. ipj.20 
MufcarumgeneratiQ. 2jo.io 
Muftelgcor. 193.20 

N 

NAnorugeneratio. 2^9.20 
Narmmfitus. 181.30 
Nates habethomo. 21J.10 

Natices. ♦ ^oj.t 

Namrauitatinfinitum. 223.40 
Naturg opera omnia mirabilia. 

167.40 
Narurs operum omniu finis eft. 

168. 10 , 
Neruiexlentore. 247.10 

Neruorum copia in cordeeft . 

»92.30 

O 

OCuIi quomodo gignamr. 
2>4.i 
C cuii uenere immutatur. 257. 20 
Oculos animalia contecta habet. 

182. 20 

Oculorummeatus. iSi.20 

Omentum pingue e&, 202.40 
Omenti ufus officiumue. 203.1 
Omentum qualis raembrana fit. 

202. 40 

Omentioitus. 202,40 

Oryx habetunum cornu. 189.10 
Os animaliunrT xSS.i 

OiTaquopaclofiant. , 25:3.20 
Oifm in corporibus ufus. 178.10 
Offacontinuafunt. 178.40 

Olfium principium, 179.1 

OfTa abignerefoluino poffunt . 

2f5.70 
Ouiumiyderatio. 198.1 

Ouium uenter. 199.20 

Oua imperfe<?h«dita quomodo 



I N D E X, 

augeanmr. 26<r,4o 

Ouaquopaiflo corrumpanmr . 

263.40 

Ouaurina. 263.40 

Ouiluteum&candidum diuer- 

lam habent naturam. 264. 1 
Oua paluftrmm. 262.10 

Ouum quomodo in utero has- 

reat. ^62,30 

O uum pifcium unicolor. 2^9.40 
Ouum a uerme quid differat . 

241. 40 
Oua fubuentanea quare fiant . 

261.1 
Ouumauium, 25-9.40 

Ouum carrilagineorum . 265:. i 
Ouumqu^ gignant perfectum. 

241.40 

Ouaqua: arditaaugeantun^^r.x 
O ua pifciii cur imperfec^ta ardan- 

tur. 227.10 

Cua q pa(fto perfi'ciantur.227. 20; 
Oui luteum cibus eil pullis. 264. 

50 
Ouum Oj^uo pavfto augeamr . 

261. 50 

Ouiteftaquopaiflo fiat. 262.40 
Cuum quomodo gignat. 263,10 
Cui uitellii laclis loco eft. 263. 20 
Cua quomodo foueantur utex- 

cludantur. 263.20 

Quum nulium exangue animal 

generat. 261.40 

Cuafubuenranea minus fuauia 

funt. 261.20 

Cuorum putamina humore ii- 

quefcunt. 253.10 

Cuipararumquadrupedum den 

tes. 21^.40 

Crdinem habetquicquidfecun- 

dum naturam eft. 271.1 

Cilres quo pa^Tto proueniant . 

273.40 
Cftreas non emitmnt femen . 

274.1 
Cibrearumoua. 274.1 

Cftreg plantx aquatiles. 272.1 

P 

PAIpebra uuineratanonco- 
alefcit. 182.30 

Palumbes c^cos generat pul - 

los. 2S6.10 

Pantherscor. • 193.20 

Parmedesputauitmulieres calj- 

dioresuiriseffe. 171.30 

Parmsqua ratione reddamrfed 

lis. 286.40 

PaiTer parit caecos . *86.io 



Pe<5Hnum ouum, i^i^^.io^ 

Pec^tus auiu ad uoiandum aptum 

218.40 

Pectonsfitus. ^i^.^o 

Pedes unde dicxi fint. 220. 30 
Pedes in generatione nullum ha 

bentdiiferentiam. 242,10 

Pedumdifterentiaj. 21J.36 

Pcnis quib^ longioi: cft, infoecun 

diores funt. 226.40 

Perdix plura parit. 260.10- 

Perdicumpartus. 261.30 

TT^^iUi^-^coIesdicimr. 276.30 
Phalangiaquomodo generetur. 

230 , 1 
<po^oi , delatio. 276.40 

Phrenes. 198.20' 

<|>6o5a, corruptio, 276.40 

Picacarcosgenerat. 286.10 

Pili argumento funt libidinis. 

Pilorum hommis m capite caula. 

183.30 
Pinguedo fenfu caret, 17^. 20 
Pinguia quare fint infcECundio- 

ra. 236.40 

Pifcesquidiutius in ficcouiuere 

poiTint. 22i.t 

Pifcium coitus, 226.Z0 

Pifciumdentes. 187.40 

Pifcibus exiguus linguas ufus. 

216.20 

Pifciumfel. 201.40 

Pifcium uteri. 22^.10 

Pifcium gen^ mutilamm eftpar- 

tibus exterioribus. 220.20 

Pifcium fcEcunditas. 227.10. SC 

261,40 
Pifcium generationes curdiffc- 

rant a generatione ouiura . 

26^ . 10 
Pifcium quorundam uteruspraj 

multitudine ouorum difrumpi- 

tur. 26^.40 

Pifdum genus ouiparum eft . 

264,40 

Piicium oculi, 183.10 

Pifcesfceminac paulatimpariunt 

266.30 
Piices mares paulatim emitmnt 

femen. 266.30 

Piicesomnesfoeminasnon funr, 

utquidam opinanmr. 266.10 
Pifdbusnonfuntteftes. 222.1 
Pifcibus menftrua nulla prodeut 

261.10 
Pifcium conceptus fine marc . 

261.20 

Podex, 200.20 

PoUices 



PoUidsurus. 215.20 

PoUutionem &maribus SC fcemi 
nisaccidere. 249.1 

Polypi gcneratio. 2jo. t 

Polypipromulcidc cur careant. 

211 . JO 
Pomilionum generatio . 2?^ ,20 
Porailiomsforma. 212.20 

Plantis&animaUbusnon abfi- 

milisgcneratiocft. 271.40 
Plantac hyp«inac fiunt . 260. 40 
Plantarurafeminis principium. 
' 262. 40 

Plantarumorms. 224.1 

Plartrarum munus. 240.20 

Planrx in terra multar nafcunt . 

272.1 

Plantarfuntpftr^aterrena. 272.1 
Praecordia. ipS.to 

Principium in quibus qujrendu, 

inquibusnon. 2^2.40 

Principiu in gencratione.17^. 10 
Priusmultrpiexeft. 2f2.io 

Pubes fcEminis prius ucnit quam 

maribus. 28<s.jo 

Pueri quidam imperfe^ nafcun 

tur, z86ao 

Pueri mobiliorcs funt in utero ^ 

foeminje. 28(^.20 

Pueriquarenequeant continere 

caput. 2^4* 20 

Pulicum generatio, 2jo. xo 

Pulmonis ufuS. i^f.io 

Pulmonis differenti^. t^sr. jo 
Puimouolucrura. t^j.jo 

Puimonem quar habentiCalidio- 

rafunt. 242.20 

Purpurze. 20J.1 

Purpurxouum. i74.to 

Putredoquid fit. 272.40 

Pygmaeorum generatio . zs^,zo 

K 

RAia quomodo natet. 221.10 
Rana non parit animal . 

259.40 

Rans corpus. 264, 40 

Ranarum pinnae. 22X. 10 

Rationi quando credendum . 

271. 20 

Rationes inanjcs qu;tfint. 2^8.20 
Renes quje habeant. 1^7 . 40 
Renes hominis. i^g.i 

Renesquid faciant in corporc. 

Renes ouium opplentur obciita 
J^- 198,1 

Renum dextcr fuperior finiftro 



I N E X. 

*ft. 19 S. 20 

Renesquarc rcddant fcedum o- 

dorcm. t^s.to 

Rcneshumidi cxcrementi rece- 

ptacula. ips.to 

Rhinobati ereduntur cx fquati- 

na.dC Raia gigni . 2^6, 40 

Roftraauiumdifferunt. 218.20 
Roftraauium. i79,4o.& iS; . 10 
Rolbra quo padlo fiant. 2jrj.xo 
Rubelliones pifces omnesfcsKni 

nx. 25:1,20 



SAnguis tenuior & calidior 
ingenioffor eft. 171,10 
Sanguinis fons cor eft. 170. jo 
Sanguinis differentiar. 171. i 
Sanguis fortior qui fif . 171. 10 
Sanguine omnes partes corporis 

conftant. 1^4.10 

Sanguinis profiuuia. 194. 40 
Sanguis cibo augctur. 1 74.1 
San^isbonusundefit. 174.10 
Sanguis non omnis fibras conti^ 

net. 174.10 

Sanguis fcnfu caret. x^s'.^© 

Saniesfanguinis* 174.40 

Scarabei quo pa^to nafcantur . 

2JO.tO 

Scrofehabctcommodum «uime- 

tum porccllis fuis. 28^.10 

S^meneircexcremcntum, 254.10 

Scmen cmifrum quarc aliquado 

iuuet. 23J.1 

Semcnproptcr caiorem fofcun - 

. dum. 245. jo 

Scme an habcatanimam. 244. jo 

Seminum principium. 262 . 40 

Scminis fcecunditas . 2^7. 20 

Scraen quale fatfcecudius. 276.10 

Scmcnfrigidum infoecundu eft. 

226.40 

Setncnquscmittanr, qiixnon. 

2JO.JO 

Scmen an cx toto corporc ueniat 
2J0.40 
Seminis in animahbus diffcretia. 

Scminisnatura. 244,1 

Scmeomniura album eft. 24^.40 
Semen quid fit. 2JJ.20 

Sene<flus prius uenit fcrminis ^ 

maribus. 2S6.J0 

Senfusfimilaribus partibus ad- 

fcribitur. 170. 10 

Senforiabipartitafunt. t^o.io 
SenfQrium pamu quid flt. iSt. jo 



Senfuum principium cor cffei 

tSi.i 

Sepia?pcdes. 210. 4d 

Sqjtitranfuerfi officium quod fir^ 

tpS.to 
Seipentibusnoluhrtefles. 222.1 

&22y.t 

Serpentum natura. 201.10 

Serpcntum pulmo. 201.26 

Serpcntumuifcera oblongafimt 

201 . jo 

Serpentum fel. 201.40 

Serpcntesquomodo narent. 220. 

40 
Serpentum coitus . 226 . 20 

&227.t 

Scuum & adeps quid differant» 

t7?.t 
Scuum habcnt quorom fanguis 

corpulentior eft x^j.v 

Seuum quashabeantj&qusadi- 

pem. t7f.to 

Siccaa^ & potentia quas iknu 

17?. t 

Simiaformaambiguaefl. 21^.50 
Simia non habet nates . 21 j. jo 
Simia caudam non habet. 21^.50 
Similares partes humidse.170 . 40 
Similarcs partes ficcae. 170. 43 
Simiiarium partium dii&rentije/ 

1^.40 
Somnus unde profidicatur . 

177. lO 

Spina in corpore quid dicamr . 

17^.1 
Spongiaquatcnusuiuat. 206.20 
Squatinarpinns. 221.10 

5quillaequidacancris differanr. 

209.40 

S«rriiitatiscaufae, 2^7.1 

Sterilcs funt & mulieres & uiri . 

257.1 
Sterilceffctomm mulorii gcnus, 

2J7.t 

Stirpiumexcrementum. 1S0.20 
SeHrpium uenter. 175.50^ 

Struthio plura parit. 266.10 
Struthio Aphricus qualis fit . 

222.JO 

Subfiantiarpartim mortalcSjpar- 
tim immortales . 167.20 

Suispartus. 286.1 

Sus qrefrtpartusn,umerofi.2S6.» 
Sucsinucniunturfblida ungula. 
2S6.1 

Sus copia alimeti abundar. 2S6.10 
Suum teftes. 22^.10 

Sttummamm». 214,1* 



\v. C; 



^^^T^ Mti^pnmusfenfiis. 17S.1 

""'*Rrraquarematerdicat. 224.20 

Tcfta in tdtacds gd faciat. 17S.20 
Teftatorumgeneratio. 267.40 
Teitarorum genera. 205.1 

Teftatorura biualuium difcrimen 

20p. 20 
Tcftatorum corpus non multi- 

plexeit. 2op. xo 

Teftatis quis iitaugendi modus . 

273,40 

Teftes hominis. 225.10 

Teftesqu^nonhabeant. 222.1 
Teftes quare quibufda intus,qui- 

bufdara foris habeantur . 22S.20 
Tefticulos cur natura dederit. 

225.30 
Tcftudolutariauefica &rembus 

caret. ^97 • 40 

Teftudo ueficam habet. 1^7« >o 
Tcftudinis teftes. 225.10 

Tinnunculus fcEcundiiTimus eft . 
. 250.30 

Tuberaquomodo uiuant. 106.30 
Turbinatorum difteretia. 209.20 
Turmr generat caecos . 286. lo 

V 

VAccarum mamma?. 214. 30 
Vena maior quantum ab 
aona diftef. j^j.i 



I N D E Xv 
Venaru principiu cor eft. 119. 40 
Venaru graria uifcera ejTe. 196.20 
Venxocs unius pars funt 178.40 
Venusundedisfta. 245,40 

Venusquaredebilitet. 235.1 

Vena? dux principales. 192. 40 
Veneris uoluptas. 235.10 

Vcneris celerioris qugfmt.225.40 
VenterfuiUus. 200.10 

Ventercaninus. 200,10 

Ventris officium. "^99-* 

Vermis abouo quid differat. 

241. 40 
Vermes nati quo pz6io augean- 

tur. 265.50 

Vcrtibula parum a plantis diffe - 

runt. 106.20 

V eiicam qua: habeant. 197,20 
Vefic^ofticium. 197.20 

Velpa^ quo pacfto generentur . 

230.1.6^271.50 

Vefpertiliones. 222.10 

Viri quifmtfteriles. 257.10 

Vifcera quibus animahbus finr, 

quibus%riOn{int. 191.20 

Vifcera quid a carne differant . 

199.40 
Vifcerum corpus quo paclo co- 

agmentetur. 199.1 

Vifcera quibus fimilia. 201. lo 
Vifcerumforma. 196.1 

Vifus ubi habeatuim fuam. iSi.i 
Viteshircirequidfit. 23J.20 



Vituli marini pedes. 222.20 

Vituli mznni meatus auditorij . 

1S2. 10 

VitiiiOru marinoru lingua.2x6,3o 
Vitulus marin» feilecaret.201.40 
Viuiparorum aha perfe<ftu , alia 

imperfeiflum animal pariunt . 

285.40 

Viuiparorum generatio. 227.30 
Vmbilicus uenis conftat. 250 , 10 
Vmbilicus auium. 219.1 

Vmbiiico augentur fcetus. 256. i 
Vngues quomodo fiant. 253. 10 
Vnguibus quare digiti muniant 

2l6. lO 

Vnguiumufus. 215-30 

Vngularuni ufus. 179 . 40 

Vniuerfalia quas fint. 166. 40 
Vrin^profluuium. 235.30 

Vrf« catuli inarticulati. 2S6. i 
Vrticsquatenus uiuant. 106.40 
Vterumferentes a c^teris mulie- 

res differunt. 286, 40 

Vteri omniu bipartiti runt.225. iq 
Vterorum differentix, 260.1 
Vulnere morientem aliquando 

ridere. 198.30 

Vuipes cjecos parit . 252. i 

Vuipispartiis. 286.1 

Vuluarudifcrimina multa funt. 

227. 10 

F I N I S . 




THEODORI GAZAE THESSALONI 

CENSIS PRAEFATIO IN LIBROS DE ANIMA- 

hlBVS AKISTOTELIS AD NICOLAVM » i^ ^- _^<<^ 

Q.VI N T VM PO N TI F I C£ M M A X» ^^ P^'f? ir^6*^ 

I^YCVRGVM Lacedaemomunijquilegesdufbusfuisconftiis 
] tuit^reprehenduncnonuIli^PontirexrumnieNicolae quinte, 
1 quod ita tuleritleges, ut belli potius, quam pacis raaonem ha* 
buifle uideretur*Numam ueroPompiliumregemRomanu 
laudant maiorem in modum^quod pads adeo l^udiofus fueri^ 
j ut nulla caufa moueri ad bellum pateretur* quoru fentenuam, 
j Qx.{\ alias probo, ut debeo (nihil enim pace comodius, nihil fans 
dius)tamen cum uita hominu ita ferat, ut bella uitari interdum nequeant, fic cen* 
feo prxfiniendum,confuIendum^, ut Sk: bellum interdum fitfufdpiendu, fi res ur 
get,&: pax feruanda fit femper/ifieripoteftmec belliratio ung probanda fit,mfi \x% 
demum rebus compofitKjquieto, tranquilloqp animo uiuamus* Non enim ad pu^ 
gnam, bi homicidia, non ad difcordias, bC beila nati fumus, {^6. ad concordiam, bC 
humanitatem ♦ itac^ prindpis inftitutum, atc^ officium id eflereor, iitpacem fum* 
ma opera petat,feruet,& colat* Quod cum Romanos pontifices fere omnes feciile 
20 quoad potuerint,inteHigam,laudo illorum animum,quod ne<^ ab inftituto naturg 
bon« recefl^rint,^ prf ceptii autoris diuini feruarint,quod faepiiTime pacem cond 
liarint,^: comendarint* Sed ufum nonulloru aufim reprehendere* Pace emm,qua 
utidebuerantad Iiterarum,6<:artium bonarij ftudia,et uirtutum ofFida,i!li quidem 
ad uoluptates parum honeftas abufi funuquod cum omni hominu ordinifit turpe, 
tum pontifids perfonae turpffllimii eft*Fuerunt tamen ^ qui rede pace uterentur, 
bi pontificatum magna cum laude gererent, quibus te fimilem uideo plane fuccei^ 
fifle^Prf ftas enim dodrina,8s: moribus:quo fit,ut nomen tuum immortalitarimaa 
dandum cenfeas, ftudiopotius literarum, quae nun^ pereunt, quam uel aedifido^ 
rum,qu«breui temporc delentur,uel thefauri gemmarij,^: auri,cuius heredes ini 
. jo mici plerun(^ fuccedunt : ut^ uoluptates^quae animilumen extinguunt, Wpuas, 
unam^ literarum uoIuptatem,quae animum illuftrare poteft,expetas,atc^ in ea rc 
quiefcas Jtac^ omnes pontificem talem habuiflrel^famur,6(:quifc^ fiueduis,fiue pe 
regrinus ftudet pro uiribus rem afFerre,qua bi uir tutum tuarum laudem, & animi 
tui uoluptatem augeat*Quem enim ob eius merita no folum ueneramur, bC obfer 
uamus, {^^ etiam perinde ac patrem amamus, d perlibenter opera ftudiorum no=: 
ftrorum dedicanda putamus. Alij igitur alia : ego tibi libros Ariftotel^ philofophi, 
quos de natura animalium fcripferat, conuertere m hxxm. fermonem uolui, sxHH^ 
tmm rem tibi gratam me ^cflurii, fi hi libri latinis literis mera indufiria mancJarenis 
tur,6^ cultius,arc^ integrius,quam acftum ab alfjs adhuc eft,exponerenf ♦ Videbam 
40 per multa erraflfe interpretes,tum imperiria linguae,tum Ariftotelicejdifcipline inisx 
tia Jtac^ oflFidum eflfe putaui, ut fi quid facultatis in me efl!et, qua pr^ftare harc poC= 
fem me}iora,rem aggrederer, ^ pro uiribus dignius quicq^ efficere conarer.Labo^ 
raui equidem hac in re uehementer,quoniam nihil adiumenti ab fjs,qui eadem in=s 
terpretari uo!uere,capere poteram* Aut enim graece illi dixerunt, quae larine aucH^s 
re hommes latini defiderant, aut rerum aliarum nomina alfjs improprie tribuerut, 
aut noua ipfi inepte fiinxerunt* Sentenriam ueroautoris pafHm adeo deprauarunt, 
ut argumento quidem interpretationis eorum nemo tam indocftus fit, qui non re^s 
dius iudicare de rebus naturs, quam Ariftoteles pofle uideaiur, Locurionis eriam 
genus ne tale quidem, quod legi poflletj non modo non Ariftotelis doquenmi d^ 

A 



% IN tlBROS ARISTCTELIS DE ANIMALIB# 

gnumjadhiberepotueruntQuodfiquid praefua fadlima cognitionc peruertfab 
omni ueritate non potmtjid etiam propter incultum^horridum dC ineptum fermo^ 
neminterpretisuix imdligi potelL Afferrem hoclocofcriptailloruminterpretii, 
erroresq^ligiliatim enumerando reprehenderem, nifi longior eflem in re non du^ 
biajprxlertim apud te princeps doctifiimejqui ut ante dodor pro tuo fingulari iu- 
dicio femper damnafti illorum interpretationemjmeliorem^ defiderafiijfic niic fa^^ 
das princeps accuratius agiSjUt hxc aliquando explanentur, 6C una cum fui auto^ 
risfententialucem latinxlmguxrecipiant* Vnnamtantum facultatis in me eilec 
princeps fapientifTime, ut hoc meum interpretandi genus elle optimum illud, 
quod qua^ris, confirmarepoflem.Sedquoniamhocpluseftjquam ut ueihomo lo 
modeftus de fe polliceri debeat, uel meae uires attingere poffint, nihilegotalede 
me^IIIud uero dicere licet, hanc efle omnibusj quae adhuc fadse iunt, horum libro^: 
r um interpretationemj6(^ pfailofophis ad eloquendum commodiorem5& eloquen 
tibus ad difputandij utiliorem^et utrifc^ ad Ariftotelis fenfum percipiendii aptiorc 
Nec ada equide egijfed a male conueriis primus ego latinis hoibus aper ui, qux his 
libris Ariftotcles fcripferat Sed illuc redeo^Me plurimu elabprafte in his libris inters: 
pretandis fateorjdi nihil a primisinterpretibus illis iuuari poflem: kd omnia ex co^^ 
dicibus ueterij autorn petereneceOe haberemjlectionelonga^notatione^uaria* 
PliniUjCorneliUjColumella, Varrone^Catone, M^TulIiiij ApuIeiUjGellium, Se^ 
necam.coplures alios lingug latine autores euoluere diligentius oportuittquorij li^ 20 
bros, uei femel acciirate legiffe laboriofum eft, nedum ad ufum interpretandi acco 
modaffe^Non enim ita ufum uerborSaccipit intcrpreSjUt fuo arbitratu rem difpo^ 
nat, mandet^ elocutioni:fed toddem fere uerbis fenfus alienos accomodate cxpvi^ 
mere cogitur.quod perdifficile eft. Accedit ad h^c altera caufa laboris^qd exempla^ 
ria graeca,libros hos de animalibus dko, mendofa admodij habemus^uel librarioru 
cu]pa,uel eo cafujquem apud Strabonegeographa legimus* In his enim emendan 
dis elaborare interpresfine dubio dcbet^ neipfe erraffe in conuertendo uideatur* 
Itaenimpleric^ iudicmt^ m fiquid beneab interpretediciturjid autori operistri^ 
buant:Si quid makjid interpreti ukio afcribant* de fjs interpretibus loquor, qui no 
minus laudis mereant in conuertendis alioru libris^quam illijqui eos magna cu lau 50 
de ediderunt:non de ijs, qui dCiibi.dC autori,quem interpretant^dedecus pariunt* 
Quid autrcum uel ipfa latina exemplaria^ quorii ope iuuari nftim ur, no mf nus iint 
emendanda^quam graeca.Quse enim utilitaslibrorum Plinfj fatis interpreti afFerre 
curjnifi emendarenf ^Si: corrigerent clam ante aetatem noftram.feculis mukis iacufc 
inutik opus eius autoris^qucd de hiftoria naturalifnfcribitur/cilicet propter innu^ 
meros librariorii errores. ^uis enim autoritate, tum fcriptoris, tum rerum fcrfpta^ 
rum peteretur3&: a pluribus fcriberet, tamen legi nea dodiffimis qufde uirfs pote^ 
rat, ufc^ aded mendofum, corruptumq^ habebat* Caruer unt certe diu larini hoks 
magno frucftu eorumlibrorii- quan^ nunc doctrinainfignijiinguiari^ induftria 
loannis Andrex.prefulis Hakrienfo/acflfs facla eR,^kdio eorum librorij,&: imi 4.0 
tatio.Hic enim prfmjjs hos libros emendauit^atc^ uoles reddidfnQuod munusj in 
caeterfs quoc^ ffbrfs corrigendis hic fabfjffetjabor fane aut nullus.aut longe minor 
fcriptonbus interpretibus relinqueretunSed quoniahunc uirum, alfa munera tui. 
felfdillmi prindpatus^6^ reipublica? a Ifrerarii ftudffs priuatis diuerterint,accidit res 
cuic^ proculdubio-ditRdlfonMihiaiit uel flla diflicultas labore accumulat, qus non 
adeosfntcrpretesfpecftat,qui res difficiles graece dicant, facfles uero latinis uerbis 
improprijs peruertant:fedad eos,quf n^ ea quideinconfiderata relinquunt,qug an 
tfqu! autores negligenria quada non facfk excufanda pr^termfferunt, quafis qus^ 
fiio.de Thpequadriipede, arpanth^ere/dedafypode^de IvncCj deaIf|spkrifc^oc^ 

currir» 



T H E O D R I G A Z A E' P R A E F A 1 1 O* j 

cumtSedanego dignu quicqp uel meo tanto labore, uel tuo deiiderioefficerc po^ 
tuerimjtu mihi eris &: iudex,^: cenfonFuit quide ft udia mihi certandijno cum in* 
terpretibus illis, quos uincere nuM negodu eft, fed cum Ariftotele ipfOj ut libros» 
quosille Alexandro regifuo prindpinominoriinduftria^^dodrina confaipfe^ 
ratjhos cgotihi principi meo iatinos reddere no deteriores* Sed an eiFecerim^quod 
mihi ftatueram, tu uideris . Habes uero in hoc codice libros duodeuigmtf : fcilicec 
nouem de hiftoriaanimaliii^quatuor de partibus.quinc^ de generarione, Hiftoria 
primuobtinetlocii, atc^ utnomenipfum fignificat, expofmone conrinet rei, quod 
eft^fiue utfinquod fchotephilofophorn noftrse aetaris,quia eft dicere folent. Mox li 

iobn'deparribus,acdegenerarione,caufamcuritafit,dedarant:aiterifmaIempr2ed^ 
pue alteriagenteXum enim rem^cuiuscaufam reddere uoIumus,expIoratacogni 
rione quod eft^habere debeamus,rede & faibitur hiftoria animaliu, &: prxceditin 
edocendis caufis,unde nam,aut que ad fine, fiue cuius graria, condiu quaei^ funt a 
natura,prgdpue in qua finalem^agente^ caufam.Nam obiter quide materialis qc^ 
paffim pro rei defiderio exponit.ut fimul aut neceilitaris, notae§ melioris raao de^ 
daretur^aut ex quo^undecp confiftantjqus^ demonftretur* Sed quan^ libris no^ 
uem interpretatio hxc hiftoriarij confummat, tamen qui nonus in exemplari gtx^ 
co conrinetur^hunc ego feptimii coIIocaui:necid temere fada exiftimo. Agitur cm 
ineodehominisgenerationejquaremAriftotelesconrinuoagenerarionec^tero^ 

20 rum animaliij pollicetur explicaturii * Ita<^ cum quinto dC fexto libro caeterorii anf^ 
malium generatione expofuiflet^nulli dubio efle debet^quin ille feprimu hunc col^ 
locarit.Sed Appellicon Teius^de quo Strabo plura,ut alia permulta in exaibendis 
Ariftotelicis libris deprauauit^fic id permutafte uidetur^exifrimans ulrimum eiTe lo 
' tius hiftorix colIocandij:qaonia cum Ariftoteles agere de generarione inciperet,ul 
timolocodehominedidurtjponicitUseft^Atilleno ulrimototiushiftori^ dixicjfed 
eius loci^que de generatione tradaret:quod patet ex ijsjqus in fexto^ qui fecundus 
degenerarioneeft,Iodjeumabfolues/aib!c:Sequitur,inquit5Utparimododer)S5 
quS in terreftriii genere animal pariunt^att^ etia de homine diileramus^Terrius igi 
tur hic a primo de generatione collocandus eft:quo fit^ut idem feprimus torius ordi 

^o nis hiftorix habeatunSiit eriam exemplaria^tum greca^tum uero latina^qua^ habe^s 
antfi-agmentu quodda hiftorijsaddita^fedidcaufasquafdamateriales^agentes^ 
generatiomshumanaeexponit^no hiftoriamcompledir* Itac^no interhiftoriacli^ 
bros hoc ego ponendu duxi:fed fi collocanda ufpiam eft^Iibris degenerarione^meo 
quide iudicio coniungendueft^Infpicere fingulos hos libros^ac legere uelis fumme 
princeps, quoad tux occupariones parientur:ut dC re explorata iud!carej& fi quid 
uoluptatis eft in legendis naturae operibuSjObledaripoffis* No enim me ottenfura 



fenfum Ariftotelis ita expIicabitjUt minime grsca deiideres:nihil mifcer^nihil inojl 
4.0 cat 5 nominat ufu ueterii probatiflimorii autorii genera animaliu * Si quid noui im^ 
ponit, ita inferit^ut femiliare, cognatti^ id quoc^ uideri pollit.Si quid grxce appel^ 
latjidnodurumoccurrit^autenim ufitatUjS^ (utita dixerim) uagiilatiniseft, quale 
eft nomen delphini^cameli^elephanriSjaocodili, ichneumonis^afpidis, falamadra?, 
dC reliquora generis eiufde.aut ita fonat^ut no minus latina effejquam grecii uidea 
tunCur enim tetricem auemjaut crecemjaut derumjno eodem hoc nomine uoce, 
fi no comperio latiniijCum quafi larinii fit,ita congruatfQuis latacem ambiguam il* 
iam belluam,aut balerumjfluuiarilem pifcem ita nominans, peregrinii fonare uide 
biturc' Nec uero contemnendii uulgus interdii dft, fi quid nodum a literara profef^ 
/bribus nuncopatum/uo ipfum nomine appellat:utbrucum genus locufts terre^ 
iiris, ^d Graed attelabum uocant» Aut martam genusmuftdx ruftice^quod Gre* 

A 2 



4. I N 1 1 B R O S ' A R I S T O T E L I S D E A N I M Aht B* 

d Jdrida dicunt, qpuis plura efus genera fmu nec temere adum dixerim, fi qufs ui^ 
uerrf nomme ea compledituriplanius enim ita docebimus,fiid martam^aut uiuer. 
ram uocemus» muiiel^ ant nomen in eo tantum remaneat^quod graeci Galem ap^ 
''pellant.eodem^ modOjfi locuilx illius terrefirisalteru genus loculiamjakerij bruss 
cum nuncupemus^Sedenim fufficit lingua latina iingulis graece orationiSj fiue uo^s 
cabuliSjfiue fententijs:quan^ nonulli^quae larine exprimere nequeuntjif c inopie 
linguae tribuuntlarinaesfuam^ pauperiem uitio darelinguse locupleridlm^ audet: 
quos iatis conuind i M. Tulho puto^cum ille lingua Romana ne copia quide uer^: 
borumagraeca fuperariautumet«ExcIamat illealiquantuluquidem importune:0 
inopem interdii linguam grecam/ed no fine caufa^quando nonulli ita cotendunt, lo 
m Gtdcds nihil deeiiejLatinis permultadefiderari pronijcient*Sed de his hadenus,. 
Ariilotelis uero laudem^c^uis mos interpretii (it^ eum, que interpretant autorem, 
uberius laudare^tamen fi larius perfequar^uereor ne mihiidem obifdaturjquod illi, 
quiapud Lacedaemonios^de Herculis laudibus agere uoIuit:Quis Herculem uiiu^ 
peret^aut minus bene de eo fenriatc" Quis illum no inter deos immortales enume:^ 
retjcolat, obferuet, ut tu laudare uelis^ Lacedf monij fubdiderunt ♦ Tanta eli enim 
Ariftotelis exiftimatiOstanta autoritas iam apud oines mortales^ut frufira quis pre^^ 
dicet, quo ingenio, qua dodrina hic fuerit , quo arrifido rem quacunc^ explicanda 
fibi ftatuerit, tradet : quanta uis in hoc diiTcrcndi , quanta in cognofcendis^ expo^ 
nendis§ rebus diIigentia.Hanc 8C Larij decus M^TulIius ita laudat^ut excepto Pla 20 
itone,facile philofophoru principe appeIIet,Excipit ille que amat^iaudat uerOjquem 
dodiifimij eife iudicat,MilTa haec hdo, Libroru quos interpretatus fum, frudum^ 
quantus fi't,explicaire quoad poflTum, 8C locus hic patitur, non ab re fuerit fortalTe* 
Omnis enim philofophandi rario naturalis, ubi a primis illis naturx initrjs, materia ' 
dico,forma,finem,agens,6j: motu(ut ita loquar) emerferit^hic uerfatur, ac diutiffi^ 
meimmorat,hicfuasuiresexercet3at9multiplice,uariam,a:admirabilererumco^ 
fiitutioneampliflmie explicat.Perfequit ordinedifaiminaomnia, quibus natura 
fuas animantes difFerre inter fe uolui t: colligitfumma genera, reliqua figillatim ex:s 
|K)nit:parriturinfpeciesgenera:&:fingula,qu^circiterquingentanumeroinhis 
continentlibris,defcribit:pergitquae<$expIanans,quemadmod5oriant,fiueterre 50 

"^' ^^ aquatica : quibus nam coniient membris, quibus uefcant alimentis, qui^ 
bus afticiant rebus,quibus moribus praedita fint, quantu uiuendi fpadu datu^cuics 
efi,quanta corporis magnitudo,quod maximu^quod mimmu efi : qux forma.quis 
coIor,qux uox^quse ingenia,quae ofRcia^deni^ nihil omittit, quod in animaliS ge=^ 
ne^naturagignat,aIat,augeat,&:tueamr.Quxomniae6fpedant,ut,quodfan^ 
diiiimus quoc^ autor ille, que deus fibi ueluri fupelledilem quanda preciofam ele^ 
gerat,admonet,ex fis, qux a natura proueniut, deum immortale,ex quo ipfa pen?= 
detnatura,intelligamus,admiremur,at(^colamus:quarenihilpulchriusn!hiloras: 
uius,nihil dignim homini eife poteft*Tantus fi-udus horum libroru erx Nec audi- 
en(^ iunt,quiinquiunt:MuIta Ariftoteles de mufca,de apicula,de uermiculo, pau 4,0 
ca de deo.PermuIta enfm de deo is tradat,qui dodrina rerum conditaru exquifitif^ " 
toa,conditore /pfum dedarat:nec uero mufca,nec uermiculus omittendus eft,ubi 
denatursmirafolertiaagitur.Vtenimartificiscuiufuis^ficnaturxinaeniuinminu 
tiliimis potius cotemplandu eH. Qumetia cum rerum caufas cognofcere pukherri 

mumfit(hacenfmunacognitione,homoperfi'c4abfolui9potefi,utdeoimmortal2 
limiIisquoadeiusfieripoteii,euadat)hisfanelibhsp!enedocemur,curquec8resia 
anima!iugenereitafit:plane9felicitateairequimurillamnobiliore,qu^in\dione 



hislibnk 



THEODORI GAZAE PRAEFATIO* $ 

hk libris^qaid anima (it,mdcc^ in corpus redpftur. Ad hgc mores m,ec aktim offi 
da quibus uirum appellamus bonij^laudc^ profequim ur, longe meiius hmc aca* 
nipolTunt,quamueiarhetore,queGraedfophiftamuocant,uda>r^^^^ 
mineiamtritoiatinisauribus Jis enimfsepenumerouitadifaepat a praecepns, OC 
meliushortanturalios,quamipiioffidofun§antur:utinterdumfruitra!Jiauirtuns 
egremalausredtatafit^prolixa^ eorumpr^ceptio uacet,a^iaceaf,cumexempia 
defiderent uitx,pr^ceptoris & autoritas,qua qui refpidt/adlius dC mouetur ad um 
tutem, &:inoffidotenetur. AtueroincontemplandisanimalmmonDUsexempla 
fuppetuntomniuoffidora^S^effigiesofFeruntuirtutufummacumautoritatena^ 
totuSomnigparentis,nofimulata^,noncomentiti^,noinconftam^^^ 

uereingenuLtc^perpetue.a"isenimtamperuerfanaturahofiisfuigenemelt, 
quinemendeturT&miagetur^cumnulluanimalocddiafuigenensbehiauideatf 

Qiiis tam in parentes impius, ne cum dconix auis, aut meropis pietatem erga pa^ 
rSitesintelligat,pientiorefficiaturra«^'sadedinhumanus,iiliberalis9d^^ 
offifrag^benignitasinpullosaquiI^nofadatbenigniore:Quistampiger,mers,CC 
fegnis efl^quin excitetur ad uit^ munera,cum formicarS, aut apum labores^atcp m* 
duitriam intueturcQuem no p udeat per metum peccare^cam no folum leoms ani 
mum inuidum cogitat, kd etiam reguli auicul^, qus cum aquila pugnat, certatc^ 
de imperioC Quis prindpem bonu non colat atc^ obferuet, cum B rex ap um m iti^ 
SLonereaberrauerit^omneseuminquirere^odoratu^fagadperfequi^donecmuene^ 
rint co2nituhabeatgeftari:etiamregemaplebe,cumuolare nopoteftja^upene* 
ritomnesdifcedererNunquidparumexempliadboniprindpisfiuedeiiderpa^iiue 
obieruantiam daturrQuis princeps non ad dementiam fadle inuitetur, cum reges 
apum armari quidem aculeo,fed eo nun$ uti intelligatCQiise fides^quis amor m ca 
nlbusrQuanta in dephands manfuetudoC Qu^ in anfere uerecundiar Quanrum 
ftudium ornatusjac politurae in pauoner Quanta opera uods amc^ns, fuauis^ in 
lufciniarQuid de iuftitia apum dicam, quae colI%unt quidem ex ijs, quibus aliquid 
dulcedinis ineft/ed iine uUo frucfhiu detrimentcr Quid de cafKtate dephantis, qui 
quamimpleueritcoitu^eamrurfusnotangitr AutcoIumbs,qu^ ne^cofre cum 
50 pluribus patfturjnec^ coniugiu iam inde a primo ortu initum deferitjnifi uiduajaut 

ccslebsrDifciplinaaat&:erudidoelephanti5quemnonfadatftudioiibrerOmnino|i. .^ 
nuHaparsuit^human^ eft^qu^nofuorumoffidornexempla comodiiTimehinc /^4 vT c,x< 
accipiat Nam, u t omittam artes illiberales, qus S;: ipf^ ingenijs anfmaliii non paa ? 
rum iuuanturjUaletudinis exempla qu^fo unde comodius petij^quam ex animalt* [ 
bus poffintrLoca pro temporfs conditfone folent illa mutare:no plus edunt^aut blS 
bunt, quam fibi falubre fit : no diutius dormfunt, quam ratio ualetudinis poftulat: | 
modum mouendi^quiefcendi^ feruant : nouf t fua quodc^ medfcamenta: uf uf t fuaj 
quodcp forte contentUs^ gaudet Ji^c late a medfds prxcipiunu At uero exempla, 
in quibus uis mafor, quam in prc^ceptfs eft, ab anfmaliibus certibra pr^ent* Addo 
^o utilitatem^qu^ fn dicendi fecultate ex hac animaliS ratfoneafFerripoteftXompara 
tiones emmjaffimilationes^ ill^jquas Graedparabolas uocant, quae plurima oras: 
tfonem exornantjauditore^ tenent^hfnc uarfejCopfofejaptfffime^ acdpi pofTunt: 
ut iiue oras, fiue comunem parriris cum alifs fermonem, eloquens^aptus, fuauis^ 
cfle poffis * Poeta uero unde nam pulchrius fua illa rara, dC mira accfpfat, quam ex 
hfs libriSjqui natur^ arcana rimantur, enarrant, aperfuntcMedfcus autjquod fate^ 
tur/e fua indc ordfri,ubi philofophus deiinft^nuf^ plenf us, § hic uiderit^quod^ a 
Galeno medicorij prfncipe tradftur, Ariftotelem prfmu anatomen, hoc eftjmemis 
brorum dffTecfHonem fcripfifTe, hic agnofcet : dC quod fdem 6;: primus, & optimus . 
fuerft autorjpercipietJam ScTphilofophi nofhraextatis, qui quadrifaria rerum cau^s 
famexprimaillalibrorumnaturalis aufcultatfonis inftttuuone^acdpiunt quidem 

A 5 



> "^io 4 *- '<^ 



e I N L I B , A R I S T O T. D E A N I M A L I B. P R AE F* 

comuni quadam rarione ; ied quemadmodum his natura utatur, m conftitutione, 
generatione^ animaliumjparum, aucore Ariftotele, uidentj inopia fdlicet exem^s 
plaris Arirtoielici,quod legere poffint^hic uidifle aliquando gaudebunt,5^ Phylici, 
quo fe appellant,dignius de caetero profitebuntur ♦ Rat iones enim ideo q u^rimus 
uniuerfales, m demum res particulares, dC fenfiles teneamus * Accedit ad hxc uo^ 
kipras^quaiuuarijacperficiquauis actionem Arifioteles ait^quam in contemplan^ 
dis rebus naturae auidiflime cap!mus*Nam fipidor nos uehementer obledatjcum 
animal fdte pinxerit : quanto uehementius natura ipfa afficiet uoluptatejcum eius 
tam multa,^ oaria animaliajmira membrorum conuenienaajinaudita^ modera=? 
tionej dC elegantia fadar C um hos legimus IrbroSj contemplamur proiedo quam iq 
uarius^ac puicherrimus irudushorum librorumj&T utilitas amplior^quam ut uer^ 
bis exprimrpoflir* Sed quorfum h^cf Vt fi in traducedis his tam neceirarijs, tam^ 
commodis5&: amoenifiimis libris^fatis ego interpretis munere fundus fum, tu fen^ 
fentiamferasprincepsdodifTime^^das^ inufumpublicumopus^quod ego fine 
tua autoritate aedere necpofrum5necdebeo.Siquid etiam dignum ex meo ingeni^ 
olo exitjquod in ea bibliotheca ponatur, quam magnificeconfulens hominu com^ 
muni utilitati^condere liatuifti: fi quid inquam tale efiid mea opera potuit, cenfeas 
ea ipfa bibliotheca tanquam ciuitate donarihunc codicem, nodum cognitum, auc 
ullam in fedem receptum^Non ego primus te confiituo iudicem : iampridem con* 
fenfuomnium dodorumuirorumhabitus es exifiimator, &: archicedus eorum, 20 
qminftudijsiiberalibuselaborant.Facitenim tua fIIuftrisdodrina,tuum^ fum^ 
mumingeniutr^ut nemoteueliudiciograuior^uel autoritate locupletiorhabea^ 
tur.Prindpem etiam fummam te nuper quidem habuimus:fed,quod optauimusi 
talem habemus^ut facile temporibus his tuis fperare pofTumus publicam iilam feli^ 
citatem, quam Platouir dodiflimus futuram confirmatjCum aut philofophi re^ 
gnanc, aut reges pbilofophantur . Tu enim &:philofophus es illuftris, dC formm 
fummiimperij uirrutituasconiundaeftXegeigiturprinceps fapientiflime, dCiu^ 
dica^anegoremtibinonrepudiandam attuferim: & fibene,ut fpero 
ceflerit^ageprotualiberalitate, utpariftudiolaboremfufd 
pere alterimij plura^ indics afFerre huiafino- 
dfoperapoflim* 



ARISTOTELIS STAGP 

RITAEDE HISTORIA ANIHALIVHLIBER 
PRIHVS, INTERPRETE THEODORO. 

I» quihus mmdk interfe diffsut,<]itiihm 'm cotieniint,eorundc^ niti^£ diuerfitiu Cdp. I 

^^^ gS2 ^^ ^ :i^<2:^i^l N I M A L I V H partes^aut f ncppofice funr^qus foljcet tn 
j^^-^g^^P^^^^^r^jiiniiles fibi partes dimdunt, ut caro in carnes, & ob eam 
^' ol\C^^\V^?P^^^' ^^^^^ iimilares appellennaut copofitae^que aptae fecari in 
f<' rSfeK^A^A^^^iAl^^Ji^jpartes diffimiles fint^no in fimifes:ut manus no in man^ 
J-^fecat^aut facies in faciesrquapfopter eas ditllmilares no^ 

EM^^k^^^^}^fJ\ tes^uerumetia mebra appelle|it ruidelicet quae cum ip% 
^/^^^;;^<^i?^\^^ ^^toms integritate defaibant. habeant tame intra fe par^ 
fefg^t^/xr ^i^^^ |tes diuerfas fuiq^ generis opifif ia.ut caput.ut pes,ut ma^ 
fer Siy^^ ^-t^^TW^Qnus, ut totu brachiij aut pedusrquippe qux dC ipfa par* 
tes fint lotx.SC ex partibus coftent diuerfis^Quaec^ aijt pars diffimilaris ex fimilarib^ 
conftatjUtmanus ex carne,offibus,neruis. Habent uero animaliapartes^auteafde 
fibi omesjaut diuerfas ♦ Partes eafdem uel fpcdcimdlig. uolo^uthois nafos^aut oca 
ius/pecie cum nafo^aut oculo hois alterius couenit^et caro cii carnejet os cum oile* 
«o Quod idc de equo^S^: ceteris que fpecie inter fe cofentire iiatuimus^intelligi debei::: 
ut enim totii fe habet ^dtotu.Uc partes fingul^ fefe ad fingulas habeant necelle dh 
uel ^yenere^quan^ exceifujdefedu ue inter fe differant^peijsloqaor^quora idem 




tefla pro tegmine habeat:et alfjs roftrii porredius lit^ut gruibus:alrjs breue,Penna 
item alifs uberiqSjalijs parcius data eft* Sed tame m ijs qi^ocf ratio parda nonullara 
diiierfa eft, cum alia calcari, aut aliquO arment acuieOj alia nihil eiufmodi habeant; 
dC alfjs apex in capite ftt.alfjs defit«Sedenim qd prope dixerim.partes plurmiejet ex 
quibus tota moles copada eft^aut esde fontjaut ratione conirariorij, 6C per exccC^ 
' '^ '^' - ^ . - .^ idefe 



r^nec^ex^ 
ceffu^detedo ue/ed proportione coueniant : quomodo os cum fpina, dC unguem 
cum folida ungula.Si:: manu cutn fordpato pedi%etpenna cum fquama conuenire 
animaduertimus*Quod em penna in auiu genere eftjidem fquama tn pifcibus ha^ 
betunPartes quas fingufa animalia habent^h unc in moda diuerfas^eafdem ue intel 
ligimusjatcp etia (itn contemplamur.Sunt enim compIura,que eafde habeantpar^ 
40 tes/ed non litu eodem:uerbi caufa, mammas alfa in pedore habentjalia in femini^ 
bus.Partes autftmilareSjaut molles^achumidxfuntjautficc^j&folidx* Mollesina: 
quam.uel omnino, uel quadiu in fede maneant naturali, ut fanguis, fanies, adeps, 
feuum, medulla/emen genitale/el^lacjubi haberi id poteftjCaro,^ que tf s propor 
tione refpondeant Jtem excrementa omnia^modo tamen dluerfo^ut pituita^ dC fe« 
dimenta alui^atc^ uefic^tSiccas ac folidas imclli^i uolo^n^ruu^cutem, uena, pilum, 
osjcartilagine, unguem, cornu : ^quiuoce enim adgenus appellamus^cum cornu 
tam figura^tum toto dicimus, Item qux ifs proportione ^'efpondent* Animalitj ue^ 
ro differetias,aut per uitas ^aut per adiones ^aut pcr mores, aut per partes coftitui di 
gnn eft.Quibus derebus primiiformula quada agendiia deinde generatim difcuf* 
fione diligeciore diilerendil cefem«s*Profe(ft6 diffetetiae queia morujuiduujactio* 
'- " A 4, ' 



A R I S T O T. D E H I S T* A N I M A L I V M 

tiu& ratione uerfanf , colligi debet, eo qd alia fmt aquatiha^alia terreftria,Et aquatf^ 
lia ordo duplex:alia ein in Huido degot^uidu^ petut ex humore : que etia humpre 
per uices recipiaf38(:; reddut:nec uiuere poifuntjnifi uerfent in humore*quod p|uri 
m^pifcifipartieuenire apertfi eft* Alia degijt quidein fluido , uidui^ inde emplius 
tmiicd aerem no humore recipiut5& foris parere folet,CopIura huius generis funt 
partto greffilia^ut lutris^lataXjaocodilustpartim uoluaes^ut mergi,ut urinatrices» 
Quinetia que nullis pedib.innitant^ut natrix* Nonulla cum uiCtu in humore exer 
ceant^nec foris uiuere queat, nihil uel aeris uel humoris redpiut^ut urtic^^ut oftrea* 
Aquatilis aut generis alia marina, alia fluuialia, alialacuftria, alia paluftriajUt rana, 
ut cordula.Terreftri5 uero animantiu, alia accipiiJt, reddmc^ aere (qusjes ipiratio lo^ 
liominat)ut homojd: quaecuc^ terreftria habet pulmone^ Alia ^uis aere redpiat^ta 
men fcdc in terra perpetuo tenet^S^^ uictu indidc capiuntjUt uefpae^apeSjS^ reliqua 
infeda*quo noie ea appellOjquorii corpus incifuris prgdngit, aut parte tantij fupi^ 
na^aut etiaprona^Sed cu terreftriu plura^ut didu eftjCibu ab aquis petantjnullii ge 
fier^ aquarilis £%^d dC aqua recipiat^d!: terra cibi caixia petat^Sut porrOjquf prima 
uiuat in humore^deinde forma immatata/oris uita indpiant agere^ut culices palu:* 
ftres:ex ijs em afiliproueniut, Ad h^Cjalia kde ftabili degantjalia mutabilijSi^ uaga» 
Sedes ftabilis in humore tantfjmodo eft*Terreftriu nulla ftatu immutabili uiuiir* A t 
aquatilicplura faxisafiixa uita omne traducut:ut conche genera copIura^Quinetta 
fpogiafenfumhabereaIiqueaedit:argumet03§d multodiffidlius abftrahunt: nifi iq 
clanculu agatjUt refernt auuIfores^Sut itemjque BC adh^rere foIeantj& qties libuit 
abfolai:ut genus quodda eius^qua urtica uocamus:quippe cum nonuil^ ex ijs noi= 
du abfolute pafcant^No defunt coplura^quf cii fint abfoluta^mouere tamen fenci: 
queantjUt oftreej&^ que tota fimplidjmitiori^ tefta operta^ uertibula appelIant,Si^ 
callijaut tubera* Vis item alff s nandi tributa elt^ut pifdbus^ut molIibuSjUt auftans, 
iielut locuftis^Qusda ambulare poiluntjUt genus canaoru: quippe qd quang fu^ 
apte natura aquatile eftjtamen uim habet ambuladi, Terreftriu uero^alia uoluaes 
funtjUt aueSjUt apes:qu^ modo inter fe quoda alio diiFerunt* Alia pedeftriajquora 
item alia greiTilia^alia reptilia^alia tradilia funt Animal qd uoluae|antu fitjUt pifcis 
natatile foISmodo eftjnulla nouimus* Nam SC quse penis cuteis uolat, ingredi pof;= p 
funt* Vnde uefpertilioni etia pedes funtj dC uitulus marinus pedes habet minutos, 
Sic nonull^ aues depedes funtjquae ob eam rem apedes^a paruitate pedii nucupan 
tur:qd genus auiculf pennis plurimu ualetjiicut catera ^^ prope fimiiiajUt pennis 
preualere/icpedib* degenerare ufdentj uthirudoj&falculajfiue riparia:h^c enim 
omniajS^ moribuSjS^ uolatUjSiT fpede proxima inter fe confpiciunf ♦ Apparet apes 
omibus anni teporibus^Riparia xftate tantUjCu imber inceiTit:tunc em 6^ apparetj 
6C capit.deni^ rara hec auicula eft. At uero que greftiliajeade^ natatilia fintjcoplii 
ra repen'unt*!s^ecno difFeretias illas uite,actiones^ animantiScotinenL Sunt enim 
ali^gregaleSjaliaefolitariXjtum uolucres^tum nantes^tum etiapedeftres* Vitaali^ 
ancipitc dcgat^ut eaede modo focietate^modo folitudine gaudeat. Item ali^ ciuiles, 4.0 
alie inciuiles^Tn ex gregalibus,tum eria ex folitarifs funt, gregales in uolucrG gene 
re coIiibijgrueSjOlores.NuIIij cui ungues adund gregatile eife perpedimus^CopIii 
ra etia inter nantes pifciu genera gregarim degere icimus, ut qs curfores uocant,6<! 
thunnos5&: limofaSj&T hamias^Hois natura ancipitem fodctztis^ ac folitudmis eile, 
apertu eii^Ciuiles appello animates,quf labori comunicat idem,quari5 opus com^ 
muni cMdt opera^munusq^ idi omi eftj^dno omib.gregalibus copetit* Ciuilis ge^ 
neris eft homo^apfejUefpajformicajgrus* Quaru alif fub duce degunt, ut grues^ut 
apes:a%nulIifubditeimperiofunt5Utformicfj&:aliainnumerapenegenera.Sunt 
item tam exgregalibuSjq ex folitarfjsjalie quf fede nunq mutentj aliae qu^ mutare 
fiato tepore ibkat^Ot ali^,qus carne «cfcant;,ali^ quf frugibusj aJie oiiiia attingat^ 

Noa 



LIBER PRIHVS. » 

No defuntjquecibo [ai generis utant^ut apes^uc araneu Apes em melle^Bf^quibul' 
dam alrjs dulcibus alunt* Aranei uenatu mufcara aium, Nonulla pifdbus uefci na 
tura uoluit. Ad hecjali^ aut uim habent uenandijaut ingemo recodendi dbi docatae 
funt* Alie nec ad uenandS aptf^nec ad recondendajte alig domidlia fibi parant, ut 
talpajmus/ormica^mufca^apis. Alignullisfeincluderecafispadunt, ut plures tam 
inkdi generiSjg quadr upedis*Quineaa lods diicrimen aliud exiftitrquippe ca ali^ 
cauernas fubeant^ut lacerrijUt ferpetestaliae per fumma telluris degant, ut canis, ut 
equus:acali3£ foramina fibi excauent^ali^ nung eo munere fungant; dC aliae nocflu 
uagentjUt nodua, uefpertiIio:aIiae interdiu tanta > Addo etia alias elle dcures, alias 

10 feras.Et alias perpetud cicureSjUt hoiemjUt mulmalias perpetud feras^ut panthera, 
ut Iupa:nonuIIas eria faeilepoife mafueicere, ut elephacos* Sed quin aliter partien^s 
du eft* Genera em qugcijc^ pladda funt, hec eade fera §qp poiTunt reperin^ut fues, 
equi^hoieSjOues^caprae^caneSjbouesJtealiae mut^ omnino funtjali^ iirepitu tantS 
eliduc^alie uoce eriam formar^quarij ali^ loqui polfuntjalie uoce iblam nullis expri=s 
menda literis reddat* Atc^ alia loquaces, aliae tadcurnae,aiias ofdnes. aliae inofdnes* 
Omnia uocalia animancia comunis mos efi, ut fui initus tepore potiflimg czDzt^dC 
blaterec. Alie preterea campora incole func^uc paliibes:aliae mociSjUC upupf :afe c5 
hoibus degere folenc,uc colSbi Jcem alie copia iibidinis gaudeCjUC perdica genus^S^ 
gallinaceora* Alie minus Venere ualet^ut quae coruina fpedemgeradquippe quae 

20 raro foleanc coire^Marinara ecia animantiu aliae pelagicagjalix IitoraleSjalie faxaciles 
funt. Ad hscjalijs daca uis eft dimicadijalijs ingenia cauedi^ dC eui^di.Viribus pol:* 
lenc,queiniuria uel inferant alrjs^uel illarafibi propulfent^fecp defendant* Caut^ dC 
prouidgfunt, que aliquid in feipfis prefidij habent cotrainferenda iniurS* DitFerat 
pr^tereamoribus^Nam alix mitesjremiilk, dC minime peruicaces funt, utboues^ 
Alie animofgjperuicaces^brucf omino,uc fues fylueftres» Alie ingenio% ac timid^, 
uc cerui.leporesjcuniculi. Alie illiberaleSjperfidg^infidiof^^jUC ferpences^ Ajie libe 
rales,fbrces,8(: nobiles^uc leones^ Aliaegenerofaejferoces, infidiofx^ut lupi* Nobile 
ein id eft, §dex bono prodfjt genere:generofum aiic, qd no a fua nacura degenera 
ric*Ec alie aftucf ^maliriofgjCallidejUC uuIpes^AIi^ animofe, dC amatrices^ &: aflenca* 

jo triceSjUtcanes^AIiaemiteSjStrmafuetudiniaddidae^ucelephaces^AIi^uerecadaf^S*!: 
cauce, ut anferes» Aliae inuidae, dC ornacus ac polimr^ ftudiofae^uc pauones» Homo 
unus ex numero animaliii omniij uim obrinec cogicandi^Ec cu memoria£,aC9 Md^ 
plinf coplures animares elle parcicipes poiTinc, nulla came prascer hoiem poceft rei= 
minifci\Sed de moribuSjUita^ generis cuiufc^ diligencius pdft» 

QU£coYpompanes mimdibui commum^qu£ item propri^ fint. Ciput 11 

"^^! Mmu aiic partes comunes animaliii funCjqua dbus redpitjet in qua de.^ 

I uorat^Quas quide parces bC eafde eiTejS^ diuerfaSjnihO prsdictis xmo^ 

J nibus prohibet, Auc eiii ipeciejauc exceftlijauc proporrione,auc ilcu de 

^^ 1 cerminandii eft» Ab ijs alie comunes plurimorii animaliii parces haben^: 

40 curjSx^qua cibiexcrementii emictit^Non eiii hec ommbus daca eft,Parce3qua dbus 
recipitjos appellamus:in qua deuorat^uencriculii* Reliqua pars muloplidnomine 
fignificat.Sed cum duplex fit excremenrii,hoc eft ficdi^ac humidii:qu^ parte illam 
humidi excremeri capiente habentjhec (icd quoq^ recepcaculii cotinenu Que uero 
hoc habec^no illud etia habere otnia nouimus^Quamobre qu^ ueiica habeCjiuum 
eadeetiaobcinec* Atuero que aIudhabet,no oiiiiaS: uefica poffidet.Humidinac^ 
excremeti coceptaculijuefica^ficd^alua nominamus,ReIiquis magna ex parre cum 
easjquas enumerauimus partes tribuc^ func^cum eriam qua femen gemcale miccat* 
QjiomodoanimdiainterfedifjhrantinfemimproUfidemi^ione* Cdput m 

QVx modo gignere animal poftlnCjaut in fe ipfa femen prolifica mittat, aucHi 
alterut Fogmina qdin fe mittit, appellat^MaSjqupd in alcerCft Sedianonulliai 




jo ARISTOT: DE HIST* ANIMALIVM 

difmme id foeminf &: maris no eft,Species qucx^ partiu que ad ipfam pcftinet pro^ 
creatione^diuerfa eft,cu alia uuluam hab^ntj aiia quod uuluae proporrione refpoi= 
deat^Partes bx funt quae neceflari^ ud omibus^uei plurimis datae animalibus funt*. 
Omnibus uero fenfus unus tactus ineft commui^is Jtac^ pars qua fentiendi uis ifta 
contineatur, nomine uacat* Alijs enim eademjalrjs ex propornone habetur* 
Umorm<im(%mmdhdimydkertmmuclhmc3ueUUimeff€. caput lUl 

jVmoreitemgenusquodqpanimaliucorinetjquofiautperuimjautpcr 
I natura ipfam priuet , in permcie agatur neceffe eft* Habent etia id diuer 
I fum,in qao humor ille dC rm,dC conti|ieat*Sunt hxc in alfjs fanguis, dC 

^.. _■■■ I uena : in alfjs^quod ifs proportfone refpondeat: quae qmde imperfeda lo 

funt:aEq^ alteru fibra^altera fanies didt^Tadus mcp in parte corporis fimilari confis» 
ftitjUt in carne:aut in alfqua generis etafde^denic^ in parte fanguineajaut in eajqu» 





cum eft:ut ort dboru confedioneipedibusjaut alis,aut quibufuis proportione acco 
modaosjoffidu incedendi* Ad h^ c^animaiio alia fanguine habent^ut homo^equust 
denij^ omniajquas aut perfeda pedibus carent:aut binisjquaternis ue pedibus co* 
ftant* Alia exanguia funt^ut apes^ut uefpg* Atc^ inter marina/a^piajlocuftajdemc]^ 
omnia^quae pedibus plusjquam quaternis innitantur. 

<:^<emimdUapeYfi^umimd3qtuom>qu£uememgigmt:quouentuqu£^^ Cap* v 20 

" "|Tem alia ammal gignut perfedujalia oi^Ujalia uermem» Proaeat animal, 
' }; homojequus^uitulus marinas:&: reliqaajque pilis integunnatc^ in gene^ 

^ „Jre aquatiii, quae ceteappeilamuSjUtdelphini: 8(:qus cartilaginea uocan^ 

cur*Quc>ru akeris fiftuia data eft,brachiae defunt^ut delphinis3& baIenis*Habet del 

phin j fiitula a dorfojbalen^ a fronte* Alteris brachi^ detecftaCjUt muftdo, tzix^tdu: 

quisc^ generis dufde . Ouu id ex fceribus perfecflis uocamus, cuius ex parte prind^ 

pio animal confiflit^Reliquij uero alimeto ei^quod gignitjeft* Verm]^ id eft ex quo 

toto^animal totSf per fubiecSi fcctus fbrmationejinaementu^ gigm^* Animaliii er 

go quae ammal generant, aut oua intra fe prius confiduntj ut cartilaginea: aut illico 

animal intra fe formatjUt homo^ut equus* At ue^ o in lucem fcctu perfecfto^aut ani;= 50 

mal ^diturjaut oua^aut uermis*Ou5 ipfum aut putamine continet teftaceoj 6^ bii: 

coior eft^quale auiu eife uidemustaut cute molli obdudt , unicolor^ eft^quale car^ 

tilaginea^uermes^ pariot* Vermes item aut cocfnuo mobiles funt, aut immobiles* 

Sed de ijs accuratius poftjCa de generarione agef jdifleremus^ N unc animaliu rdi;^ 

quas differenrias addimus^Enimuero altjs pede^ natura dedit^alris negauitEt qu^: 

obrinet pedes^aut binos ha?c habet,ut hoiesjatc^ aues^duo hxc tantumodo genera,. 

Aut quaternoSjUtlacertijUt canes* Aut plures, ut centipedes, dC apes, Veru qu^ 

cun<^ ambulat^omia pedes pari numero pofHdet* Qus aut in genere natante pedi 

bus caretjhaecautpinnis natantjUtpifcesCquoru alij quaternas , binas {ciicet parte 

Rddm certe pfona, BC binas fupina habetjUt aurata^ut lupus : alij binas tantUj qui longi leues^ 4.^ 

rheodor, pro f^^tj ^^ anguillafjUt congri)aut nullas oiiiino habetjUt murena:fed ita mari utunt, 

uatracho, fm ut terra ferpentes, modo^ fimili repunt in humore* Cartilagind quoc^ generis alis: 

ranZ quddoc^ qua pinnis carent, uiddicet quas plana funt, dC cauda habent, ut raia, & paftinaca, 

ucrtit : nifi aU fua^ ipfaIatitudinenatant.Raiam tame pinnas habere uidemuSjSir quseciic^ fuam 

tsrutra lingua latitudine no colligunt in mucrone» Qiiae aiit pedes habere putanf , ut molliaj tum 

lihrarius erra pedibus ipfiSjtum pinnis natant, 8C quide ijs celerius, iners aut alueus dudt : ut fae^ 

uerit. pia^loIIigOjpoIypus poteft^faepia dClolUgo nequeunt»Crufta intecfiajUt locuftx fuis 

tCorduIa caudis natantjcelerrime^ retrorfumjpinnarii cauds adiuiicftaru beneficio*tCroco 

dilus eriam pedibus natat, BC cauda : qua fimilem filuro habet, quoad paruum ma^s 

£no licet confme* Volucru aot aliae pemu uoIaiit,ut aquila,ut accipiter:alig mem^ 

brana 



LIBER PRIM7S. ^ xf 

bratia fic^ajUt apes^ut fcarabci : a% cuteyUt uulpecula^ut uefpertiIiaVo!atit plnis^ 
autcute, quae habent fangumcMembranisiiccis, quae ianguine carent, ptinfeda^. 
Satporro^quae uel pennis, uel mebranis uolantjomnia bipedajautapeda^ Angues 
cnim drca Aethiopia tales uolare narrant*Genus pennatii,auem appelJamusrreli- 
qua duo genera nomine carent comuni* Volucris autgeneris exanguis d^ijs pmz^ 
m tmcld£ cr uila fiiperucnit, ut uagimpennes pofHnt nucuparijuelut icaralf)cts* Alijs 
pennae nalla cruiia integunttquorii alia bipennes funt,alia quadripennes^Gerunt 
pennas quaternaSj quaz aut grandiora funt^aut aculeo in aluo armant, Vaginipen 
nis illius ordinis nullum efi, quod acuIeS gerat . Bipeda anteriore parte aGuleos ge^ 

io runtiutmufcajtabanus^afduSjCuIex^Omnia qu^ ianguine caten^minu^g que ha 
bent fanguine adolefcuntspaucis marinis exccptiSjUt mollifi n5nullis:que quide ge 
nera grandioralocis tepidis reddunturj&maripotiuSjautdulcibusaquis, ^ terra* 
Omnia quas ie mouent^aut quaternis notis mouenf^aut pIuribus^Quaternis tan* 
cum^quae habent fanguine:ut hoies binis manibus^binis^ pedibus: aues binis alis, 
dC binis pedibus:quadrupedes pedibus quaternis , piices pinnts quaternis* Nam dC 
quae pinnis autno amplius binis^aut nuHiSjUt ferpentes, utunt, quatertiis ea quoc^ 
notis nihilominus mouennfiexus etiim quaternitjs agunt^aut binicapinnis binis, 
At uero qu^ fanguine uacua pedibus fe pluribus moueant, fiue uolucres funtjfeu 
pedeftres, ijs certe motus per notas plures exercet : ut animal, quod a uita die uno 

20 defcribenda ephemera appellatu eft, pedibus quatuor, penis^ totidem mouetur*. 
Qufppe quod no fola uitx fuae ratione propriii id meritd habear, fed etia cum qua^ 
drupes fit^uoluae quoc^ eft*Omm'a porrd tam quadrupeda^g mulripeda modo & 
mili moueri folita funt:cundis enim motus per diametrij agitur Verum cum c^£e= 
ra ducibus binis pedibus incedant^cancer unus quateriiis regi folitus eft:* 
Quce animaUa hSeint[mgu,inm->^u£'m eoim caremt . Caput V I 

p; Vmma uero animaliu genera, tn qus fingula digerant, redigantur^ 



^^l animalia^qufbus fcilicet illa cofummant^Sc: conftentjhec funt^auiSjpii: 
y^ : fciSjCetustquse quide omnia habent ^guine* Ad harc genus tefta in^ 
)^ tedu eft^quod ofhreSjfiue concha appellamus: dC aufta inclufum alt^ 
'"^ udjquod noie uacat comunijUtlocuftarUjS^ canaoruj&f gammarora 



30 



genera:aliud item moIlejUt lolIigeneSsUtloIItjjUt fepia?> Adde genus infectum:quc 
omnfa genera fanguine carentEt quoru natura pedes habere parif jmulris haec pe^ 
dibus coftantSed inkCtoxu uel aliqua uolucres elTe apertu eiiReliquoru atiimans: 
riugenera nulla prg terea ampla intelligunf ^unii enim quod plura genera cotineat, 
nulla eft*Sed aut ftmplex efi,nullis ipfum fpedfids euanas difaiminibus^ut homo: 
aut diiiidi quide poteft in fpedesjfed nullis noibus diftinctas»Que enim genere qua 
drupede no penato contincnf /anguine qufde omnia habecfed alia animal pariiir, 
alfa ouij^Dixerim haec ouiparajilla uiuipara.Qux igitur animal generantj pilos no 
omnia habent : qu^ aiit oua pariiitj cortice omnia mutiiunf ^Cortex hic loco fqua=: 
4.0 m^ iimilis poteft appellari^Pedeftre fanguineu^quod pedibus careat cx natura^ge^ 
nus ferpentu eftjid^ intedu cortice efi Verii cum caeter^ ferpetes oua pariantjUisJ 
pera una animal gignit^No enim pilos oinia habentjqu^ animal geiierant: quippe 
cu nonulli ex pifcibus animal procrcent* Qiix tame pilos forrita funt^animal oinia 
progign5t*Nam pilos quoc^ efiigie aculei fpiculatos^genus quodda efle pilorS pu^: 
tandum eftjquales herinaceijatc^ hyftrices gcrunt^ uicem enim utllorijjno pedum, 
ut echinnorum aculei prxftant^Gcneris quadrupedg>quae animal gignunt^plures 
quidem fpeciesintelliguntur/ed nullis fere notate nominibus.Singuloru etiim no=: 
mina habentur^ut hominis, leoniSjequijCeruijCanis, reliquorume^ ad huncmodi!* 
N ullis fere inquam^quonia genus unumjUel fuper i|s omnibus, qu^ lumenta no^ 



12 ARlSTpT. DE HIST. ANIMA1.IVM 

mmamus,efl:utequo,afino,muIo,gmno,inno,a:muIis,quasterraSymfcrt,^^^ 

iimilitudme quadam nomen mularum acceperut, quanquam non ommno eaaem 

quamul^fpedecontinenturXoeuntenima:mu£uamterferaaoneprogenerat** 

Naturamitaqueeorum^qu^minusgenerecertocontmentur^feorfumiigillatim 

confideremuSjneceiTe eft.Hxc ita impra^rentiarumformulaexpofuille quad^ 
preguftandigratiaplacuit^uidelicetutquibusderebustradandij^etquatenusellet 

perfequendum imelligeretur:pdft accuratius de ijfdem diftercmus, ut pnmum 
difFerenrias, atque accidentia, quae iunda cuic^ funt, acdpiamus, deindc ad eorum 
comperiendas caufas enitamur:ita enim efFid poteft,ut uia, ratione^ docendi uta^ 
mur naturs congrua^cum commentatio fingulorum antecedat* Hmc enim apen^ lO 
turquibufnamderebus,&:exquibuseffiddemonftrationemoporteat.Primum 
itaque partes animalium,ex quibusconftant,enumeraire pareft:ijsenimponfli* 
fnum,at^ in primis^tota quoc^ ipfa inter fe differunt,uide]icet,aut eOjquod alia ha^ 
beant5aIiacareant:autfitU3&: ordine,autdifTerentf|s, quas antehacexpofuimus, id 
eft fpedejexcefTujproportione, dC afFeduii contrarietate . Sed primii partes homi^ 
nis explicare debemus» Vt emm numos ad id quod fibi quifc^ exploratii, certum^ 
habeatjprobare foIet,ita caeteris quoc^ in rebus agendum eft^ A t homo animalium 
maxime omnium notum nobis necelTario eft . Partes igitur hominis exteriores, dC 
fi non fenfum eftugiunt,tamen ne feque]a3&: feries continuanda doctrinae practer* 
mittatur^atc^ eaanTutfenfumrario comitetur,partes primum enumerabimus otii^ zo 
dales/iue inilrumentales, deinde fimilarium ordinem profequemur* 

mfummismhomimscorporepmibuSiZfr^uidcaputoqidiitmthoYsixfiL Caput VII 
Fsif-^^Tc^y mmx i^tur partes,in quas primas totum diuiditur corpus^hae funt: 
^caputjcollumjthoraxjbrachium duplex,crus duplex^Thoracem eam 
g partem appellOsquae a collo ad pudenda uf(^ trunca pertendit.Capitis 
y. autem pars, qux capillis inte(^2i eft, calua appellatur, cuius pars prior 
S finciputjnouifilme confiftere foIita^Omniu enim offium corporis,ulti 
mum id concrefdt,&: induratun Pofterior ocdput eft*Media inter ocdput dC iinci^ 
putjUertex+Cerebrum fmcipirifubditum eft:occiput inaneXalua ipfa fane tota,os 50 
rarum,rotundum,cute gradlenta obducflum eft ♦ Habet futuras, quae mulieris eft, 
unam in orbem:quae autem uiri,tres in idem magna ex parte coeuntes, lam uifum 
etiam fine ulla futura caput uiri eft, Verricem caluae, medium difcrimen, dC xqua^^ 
mentum capiilorum uocamus:quod nonnullis geminum eft^Sunt enim qui facfri i 
naturabiuerticesfintjUerum non ofTe^fed capillorum aequamento* 
Quid fkiesinhominc. Caput VI II 

Adem partem eam nominamus duntaxat in homine,quf caluae fub^s 
iecfla eft^Nam pifcis aut bouis feciem dicere non folemus* Partes faciei 
frons,quae fub ancipite pofita inter idipfum,&: oculos eft.Quibus hec 
magna,fegnes:quibus paruajmobilestquibus lata,mente moueriido^ 4 
neirquibus rotunda,iracundi* 

Befupercilijs^iOcuUsipalpehriSiCilijs^pupiUainigYo^candidOiattgulis tcrdeijs anima^ 
libusquteocuUscareant. Caput IX 

Vperdlia fub fronte bipartito diftincfla: qax fi in recflum porriguntur 
mollem fubefle animum fignificant^Si iuxta nafum inflexa funt^aufte 
r um notant3&: acerbum.Sed fi iuxta tempora inflecluntur,denforem 
difiimulatorem^ indicant:fi uero in totum dem jfTa^notam inuidiaz ha 
bentt Oculi i]s fubiacent duo,Iegitimo fcilicet naturae ofHcio: quorum 

partes 






L I B E R P R I M V S* «| 

partcs fupcrlusinfenus^ tegentes, palpebrae appellantur* Pi!os,qi» extremo pa!« 
pebrarum ambitui adhxret, dlium nommamus* Humor oculi interior, quo uide* 
mus^pupilIaeft^Q^Jodeamambigit^nigrgdicitunQuodpofkemon^amdr^ 
dat,candidum, fiue albugo ♦ Pars comunis fuperioriSjinferiorisq^ palpebrae,angu* 
lus eftjquem duplicem uter^ oculus habettaltera iuxta nafum, alterumiuxta teia 
pora^QuifiiuftofuntlongioreSjnotammorummaleficoruprabenttficamofimo 
repeduncuIorumfunt^quinaribusiunguntur^malitiampraeferunt^Habentpro^ 
fedo oculos, tum cxtera animalium genera omnia^praeterquam tefta inteda^a^ fl 
quidimperfedumaliudefiuumeajquae animal generantomnia^praetertalpam; 
.10 quammodoquodamhaberedixerim,cumtamenomninohaberenegem:quippe 
cum omnino quide nec uideat, nec perfpicuos habeat oculos* Verum 6. quis prac* 
tentam membranam detrahit, locus oculorum apparet, &: pars n^ eorundem: 
fitus dcni%dC ddaiptio eadem, quam legitimam confpicui oculi obdnent,utpot€ 
cum obduda cute oculi preflijconfufi^oblacfi^ eflentjdum aearentur- 

Beoculommuarktatemqtdbuf^aninmtihus, Caput 2C 

Andidumoculimagna ex parte fimilein omnibuscft* Atquodni* 
I grum dicitur, uariat. Alfjs enim atrum, alijs admodum caefium, alijs 
I tuIuum5aIi]scaprinum,quodmorum optimorfi indidxim eftjd^^ad 
j cernendiclaritatem primatumobtinecSolus ergo potifGmumani» 
I malium homcrnumerofa oculorum uarietate notaturjquum c^eris 
in fuo fingulis genere,color fit idem, equis exceptiSjqui interdum ocuiis proueniac 
c^fijs* Sunt oculorum alrf grandiores, alij parui, alij modid, qui optimi habentur: 
fcem alij nimium prominentes,ali] conditi^al^ modicefiri* Qui conditifuntjdarifll 
me cernere in genere quoc^ brutorum animalium pofTunt Modicus tamen fitus, 
nota morum eft oprimorum* Et^aut nimium conniuent, aut rigidi, intenti^ con* 
ftantjaut modice nutant*Notam morum laudabilium haber^quimediocriter con* 
niuent,ReIiquorumaIteriimpudentiae3aIteriinconftantiaeindicesfunL- 

Bemrei>nAfo>temporihus,maxii[lk:,UhmgingiuisJetihusdingua^^^^ 

eorum^i'mqiiihuf(^animantihuidiffirent^s. Captd XI 

] Vris^pars capitis qua audimus^efiijita ut nulla fpiratio defider^ur* Et 
i! rat enim Alcmaeon, qui capras fpirare per aures credidit . Auris pars 
1 exteriorjCui eft nomen auricul^, parte conftat fuperiorejpinnatinf^ 
riore fimbra : tota autem ipfa ex cartilagine, came^ conftituta eft» At 
i parsinteriorformaanfraduicochlesfimilisdefinit in oSjquodauri* 
culamplane imitatur^in quodquafi nouifIimSuafculumfirepitusdeuenit*Hinc 
meatus ad cerebrum nuUus eft * At in oris palatum u[c^ femita pertendit, dC uena 
de cerebro defcendit eodem^OcuIi qaoc^ in cerebrum finiunt, dC mcrq^ pofitus fa 
per uenula eft, Aures homini tantu immobiles : nam eorum qu^ fenfum obtinent 
4-0 audiendijalifs auriculae funt, alijs defuntjmeatus^ patent ipfi audiendi, ut j)s quae 
penna, aut corrice, fquama ue integuntun At ea qus animal generantjOmnia au^ 
riculas habentjexcepto uitulo marino^ 8C delphino^ dC reliquis ita cetar^'s*Nam dC 
quae cartilaginea appellauimuSjammalpariimt^Verum homounuSj auremnon 
mouet Vitulus ergo marinus meatus continet manifeftos, qua audit tat delphinus 
audit quide,fed nullis cauerniSjquae uicem praeftent aurium.Caetera fuas auricidas 
omnia mouentSitum aures hominis eundem in orbe^quo oculi obtinent : non ut 
quadrupedumnonnulIispofitasfuperiusfunnAuriumaliaeleueSjalixpilofkjali^ 
medium tenent , quae qiridem ad audiendii apriffimas funt* Morum hincpraefcita 
nulla habentur ♦ Item aliac maioreSj aliac paruaej aliae medioaes:SC aut nimium,aut 

B 




j. ARISr. -DE ^IST* ANIMALIVM 

parum aut medioaiter arredae.Nctam moram opnmorahabentqu^ medfocres* 
At qui magn^^arr ed^ofjUlcra modum ftultitiae indices funt^aut loquadtatis.Par 
teminter utriimlibet ocuium, dC aurem,&: uerticem pofitaj tempora appellamus, 
Itempars fadet nafus, quae meatS praebet fpiritui: aerem enim ea parte reddimus, 
a: acdpimus^Sternutamentij quoc^ eadem agitur parte. quod flatus uniuerfi eru^ 
ptio eft^iignum augurale, 2^ unum ex fpirituum omnium genenlsus fandum,&: 
faaum»Tum eria fpiritum trahi in pedus, dC inde reddi neceffe eft : quod fieri non 
poteft^nifi naribus ipiremustcum reciprocauo fpiritus de pedore per gurgulione, 
non de capite parte aliqua actitetur:fed datur uiuedi facultas, etiam (i dcCtt fpiratio* 
Olfadus quoc^jid eft^fenfus odoris^hac eadem parte fumminiftratur.Mobiles effe lo 
nares natura uoluif^nec iicut aures immobiles fua compage* Pars nafi^qux cartila:= 
ginea nares difcriminar^interfeptum uocamus* Meatum uero utrunc^^inane^Na^ 
ftis enim b/partito diiiindus eft tramice* Elephatis prolixa, ualida^ naris augetur: 
cius^ ufus idem qui manus:ea nanc^ cibos tam ficcos quam humidos colligunt^ca 
pium^dC in os admouent foli animantium ommum* Eft pra^terea maxilla duplex, 
cuius pars prior mentum^pofterior mandibula eft, Mouent animalia omnia maxil 
lam inferiorem, crocodilo fluuiatili excepto:!s enim unus fuperiore mouet» Labra 
tnox a nafo habentur ^caro permobilis» Quod autem intra maxillaSjdt^ labra defcri 
biturjOseft^cuius partes palatum,^ fauces* Ineft pars fenties faporem^Iingua^uim 
iftam fenriendipra^cipue obtines parte fuiprimore* Nam ftinteriore tangatjminus 20 
fentiet^O mnia pr^terea qu^ caro fentire poteft, lingua etiam poteftait durum.ca 
iidum, &igidum5 fua quauis parte,(icut dC faporem. Hxc aut lata eft, aut angufta, 
aut mediocriSjquae quide optima5&: explanariftima eft Jtem aut abfolutajaut con^s 
ftrictajqualis tortorumj balborumcp eft.. Came folutajrara/ungofajlingua coftat» 
Eius pars quaeda ligula eft.Bifida oris compagOjtonfillae* Multifida gingiu^ appel^s 
lantur : carne h^c conftat^intus^ dentes oi!eicoh^rent*Parte uero penitiore par^s 
ticula pendet^alia uufgera, uens applicatajcolumella nomine^qu^ fi f mmodice ha 
mefada intumefcatjinflammetur^jnomfnc uuae uoczmr^dC ftrangulat» 

BecoUoppe^ore^eomm^panihm Cdput XII 

j Ollum^quod inter pedus^&^ faciem eft* Cuius pars prior guttur^pos : 
! fterior gula ♦ quantum^ colli ipfiuscartilagineum priorem obtinens 
|1 fitum juocem tranfmittit3& halitum, id arteria nominatum eft* At ue 
1 ro quant5 interius carneum fpinae praeiacetjgufa dicitm, Pars autem 
■^ ^— — ^^ pofterior colli exrima^ceruix appellata eft*Partes thorace tenus^difpo 
fitx hx funt^Thorax ipfe parte priorejpofteriore^ coftat Mox i coIJo pecftus prio 
remobtinetfitum biparritumjinmammam parte fuiutrac^extuberans.Mammis 
faxior contextus corporiseft^iunda papilla,per quam fccminis lac tranfmiflum elt 
dtur* In maribus etiam lac fieri poteft : uerum caro fjs fpifla, mulienbus fungofa, 
foramfnuIenta<^ eft* 

Iieuenws^infemnhm(^^u^(^idfmimhmmhmn^ Cdput XIII "^^ 

I Enterinfra peduseft partepriore^eius^radixumbilicuseft* Cufra* 
I didpars fubiecfla in latus utrunc^jilia diatur.Qu^ aute recfle {uhiun^ 
j gitur, fumen eft, fiue abdomen. Cufus ppftremumjaquariculus. Sed 
I fuperumbilicu hypochondrigeft^acartilaginejquafifubcarrilagium 
, — -- — i denominatum. Cauum aute commune fubcarrilagtf ,&: iTium,cho!a:* 
go eft.Partem pofteriorem lumbipari ftrucftura pr^dn^unt, unde nomen ofphys 
inditum eftParris uero exaetoriae, qucd fubditum quafl ftragulum eft, nates ap* 
peilatur, In quoautefemur uerfatur, coxa^ a^acetabulumt P^s fcemin^ propria, 

■ i- " uterus 







L I B E R P R I M V 5/ i$ 

utcf uSjaut uulua eft^MariSjpenis/oras poftremo thoracepropeftdes^partc fui pri 
ma carne propemodum confias5& aequabili fecie turbinata,Nomen a glande pars 
haec mutuata efttquam quae inte^t cutK^uacat nomine:qu^ uulnere obdudo coa 
lefcere nequitjficut nec gen^, aut palpebrae pr^cifae reduci ad unitate queat*Totil 
tamen^quod ex ea cute, glandeq^ coftat, praeputium eft, Reli qua pars carrilaginea 
cRydC augeri ampliter poteft38^ ingredijatcp egredi contra^^ iumentorum^Subia^s 
cent membro genitali teftes geminijCUte obdudi^quod fcrota nominamus*Teftes 
ipfinec eiufde naturxfuntjCuius caro^necmultii a carne diffidet, Sed queadmoda 
haec fe habeatjac oino de cseteris huiulmodi partibus^poftea accuradus diiTeremus^ 
' BeumetatefemmUsmemhrhuirhO^mdiens» Caput XIIII 

^ Vlieris autem genitale contrajqtiam uiri formatum eft^Cauum enim 

j fubditu pubi eft>no ficut maris propenfum^ac prominens^Ceruix ab 

I; utero effertcrj acceflum prolifko maris feminiprsbes* Exitu humidi 

^ I excrementi fuo fexus uterc^ genitali habet fubminifbrandii.Comma 

AM niscoIli^d^pedonsparSjiugulijeftXoft^sbrachijj&humer^ aIa.Fe 

moris^dCimi uentris3inguen,Parsitem interior femoris, S^natis communis,coIes: 

exteriorjfubnatale^Thoracis iam partes omnes primores diximus* 

BedorfoyCcetem^pdnibuipojlerioribm, Caput XV 

I Orfum pone, peclus eft^Cuius partes fcapulae, dC fpina, infi-aq^ e re^ 
I gione uentriSjlumbi habetur* Communes aute pards fuperioriSsinfe 
|:riorisq^5Coftac octonx. Nam de hominibus gentis turduiorum^quos 
I feptenis coftis ferunt crearijnullius idonei autoris tefHmonio conitat. 
1 Habet fane homo fuas partes ita difpofitasj ut in eo dC fuperius fit^&^ 
inferius,^^: priusjfic pofterius^S^ dextrumjSi: fmiftrumXonfiat fane dextrum dC (i 
niftrum ex fimilibus fere partibus, at(^ eifdem* Verum finiftra omnia funt imbecil 
liora. Atpofteriora prioribus, 8C fuperiora inferiodbus difcrepant : pr^ter^ quod 
inferiorafimilitudinem fuperiorem prseferreeadixerim ratione, qua uentenmus 
refpondere affolet facieijin corpulentia, uel gracilitate; dC crura cum brachijs com^* 
50 munem incum ratione* Itac^ quibus cubiti breues, i)s etia femora magna ex parte 
breuia funt:&: quibus pedes exigui, ijs manus quoc^ paruae habetur.Membri ue^ 
ro fuperioris bipartitam compacftionemjbrachiumjiiue ulnam appellamus.Cuias 
partesjlacertus agiliSjgibber^cubituSjmanus^Partes manus5palmaj&: digiti quinc^ 
numero^Digiti pars quae fe infleditjnodus fiue articulus eft:qu^ rigida conftat^in^ 
ternodiumdicitun Digitus pollex nuncupatus^uno infiectitur nodo, c^teri bin^ 
adducuntur Jnflexus uero^tum brachif,tum digitoru omnium agitur in interiora, 
Brachium ad gibberum appellatu infleditur.Nodus quo cum brachio manus iun 
gitur,coartatur^,brachiaIe uocamus, Pars interior manus uola didr : carnofa eft, 
dC fcifTuris uitx indicibus diftinc?ta:Iogioris fdlicet uit^,fingulis aut binis ducftis per 
4.0 totam:breuioris binis,qu2: no longitudine totam deOgnent, Exterior neruofa eft, 
dC nomine carens * Membri inferions bipartita compadtio aus eft , Huius femur> 
quod biceps*MoIa,quod locum orbiculatum foris adieclum eft^Tibiajquod gemi 
no ofTe fubiacenCuius pars prior aea,pofterior fura,caro neruofa, uenofa ue^alils 
retracfta a popIite,qu!bus nates funt pleniores : alijs denadtajquibus graciIiores.Po 
itremu cruris malleolus geminus utricp partitus lateri eft^Pes aute, quod mulriplid 
oile conftat . Cuius pars pofterior calx, prior difcret^L in digitos quinc^ eft : media 
p^nt^ nomtne explicatur,cuius quod carnofum inferius, folu atringit, Veftigium 
eft,quod fuperius,pronam confidt parte,neruofum, dC nominis adhuc indigii eft. 
mretfummisdigitisunguis^&nodusinteruenitjfednonnifiunoinflexuaddu^ 

B i 



IG ARIST. DE HIST. ANIMALI7M 

cuntunQiiibus pars interibr plantae no caua^ fed ita pleniufcula eft, ut folum tota 
attingat ueftigiOji) uerfuti funtjS^ firauduIenti^Comune fanoriSj dC tibi^,genu po 
plesffi eft*Paites maiiSjac foemin^ comunes hx funt:quarij fituSjquemadmodoni 
ad fuperiuSjinfeduSjpriuSjpofterius. finifirUjdextrG fe habearjtametfi per corporis 
famma, uifu exploratjac patetjdefcribedus tamen is quo^^recitandus^ ei! eadem 
ilia de caufa^qua fuperiora enumerauimus omnia, fcilicet ut ieries comentandi ier^ 
wetur perpetuajdum ordine perfequimur omnium^quo minus lateat ea^ qu^ non 
modo eode hominesjquo cxtera animalia poffidet*Ergo fuperiora^inferiora^ ho^ 
minem omnium maxime animaliijfaabere, racionelocoru naturalia intelligirnus* 
Efus enim partes tam fuperiores ^ inleriores, ad litum orbis uniuerfi fuperiorem^ lo 
inferiorem^ difpout^ funt Jtidem qua? priores^pofteriore^^jatc^ etia dextr^jfini^ 
ftr^'% habetur : cum caterorum animalium genuSjUel omnino refpeclu dufmoiii 
careatjUel cofuiius ita coftet^Caput itacj c^teris omnibus foperiore obnnecliEumj 
corporis fui raticne» At homo^quoniamCut mcdo diximus) ad uniuerfi orbis habi;= 
lum infiitutus eft^idcirco parte eua iitam habet refpondente parti fablimi uniuerff* 
CaputjCeruices, 8C collum, excipiiit tum peclus &. dorfurr|, Alteru priuSjakeramt 
pcfterius eft S ubiacent ijs uenter5&: Ipmbi5genitale5&: na^es:mox femur,&: tibia: 
poftremo pedesXr ura uero antefiectut eode fdlicet quo BC incedotPedis etia pars 
mobilioi: eode fe fieditCalx e tergo poficus eit.MalleoIi5lit2 immm auric:quippe 
quilatera teneat imi cruriSjquomodo aures iud^ lateribus capitis habeiur,Brachia zo 
exlatere corporis f niitro, dextro^ dependetjarq? fe infroileclutsita m hominipo^ 
tiiTimum deuexa crurum dC brachiorum aduerfa inter fe fint^Senfus autCjpartes^ 
eora fenforias.oculos dico^nares^lingua^eodem fcilicet priore in parte fpectates ha 
bemus* At audftn, efusc^ partem fenibriamjid eft aures.a latere, eode in orbe.quo 
oculos* Diitat oculi hominfs iibi interuallo.proportione magnirudfnis refpectu cs 
terorum animalium.minimo.Tadus e^^enfibus homimexqui/itiiiim 
fius:r£iiquis iliperatur imuhis. Ira parres extcnorcs collocar^, atcp diipofic^ fiint, 
nominatun|pr^cipue5&:cogm't^perufum,iirum^euidentiorehabentur. 
Cum quibm mimMihi^ homim cerebrum:>guk, arkria^a' uefitercomsnimL 

Caput X7I ja 

^y^97^^Jl! ^ ^c* o interiores contra.Sunt enim hominum in primis iticettx ztc^ 
^tifU^^^ incognit^^Quamobremadc^terorij animalia partes^quariifimiles 
JiSl^^^^^^^t' ^^^^ human^,referentes5eas cotemplari debemus* Primum igitur ce^ 
I ^i;..^;^A \|j rebrum capitis priore obtinet fitum, non m*odo in hominejUerum in 
•^ ^-—-'--^ ^ caeteris etia animalibuSjquibus ea pars data efi Omnibiis autem in ijs 
eft^quae fanguine obtinent, bC ob eam rem fanguinea appellatunatc^ etia qu^ mol 
lia nomine fpeciali nuncupatur* Sed homo plurimu cerebri proporrione magnini 
dinis^zc humidiflimu habet^Conrinent id mem.bran^ dus:airera offi adh^rens^ua 
lida:altera ipfum cerebrum attinges,infemior,Bipartitum omnium. cerebrum eft, 
pofiremum^ i2gitur,quod cerebellii appellatur.quod cert^ bC t^du.bC fpecie for^ 4.0 
mam habet diuerfam.Pars uero pofterior capitiSjinanis^ &: paua omnibus eft^pro^ 
ut in ^n^is magnitudine uariatun Quibufda cnim caput grande, facies fubiecta 
capiti parua^ut qu^ rotuda funt facie, AIi}s caput paruu^maxilfe logs2,ueIut aene^ 
riomniiumetorum.CerebriJommbus priuatij fanguineefi, nec uenainrra fe ulla 
conrinet, bC ad tadum fxh^du per narura eaHabet fuo in medio plerifq? omnibiis 
cauum quodda exiguutmembrana obh^rete uenofa,cuticular% obducitur. Oife 
poiiremo cotinetur tenuiffimo, infirmiffimo^ omnium capitis offium.cui nomea 
occipiti.Meatus ab oculis terni ad cerebru pertinet, ita ut maximi, SC medfocres ad 
cerebellu tendat^minimiipfumcerebrijadeantMinimiij funt, quipropioresnari:. 

bus 



LIBERPRIMVS* I7 

bus oriuntut*Maximi porro tlli xqvd diftatjHec ufquam coire poffunt* Mediocres 
coeunt:quod praecipue in genere pifdum patet:& cerebro funt i| propiores^^ ma 
gniMinimi per^ laxo inrer fe dlftant interuallojd^ nun^ ob eam repoflunt coire^ 
Gulaintra coilu eftjab anguftia 6^ longitudine n5cupata:cui comes arteria iugitur, 
priore obtines fitu in omnibus ^s^qu^ eam habere naturae placueratHabet autem 
ommajquibus pulmo eft^Natura cartilagints arteria conftatj^K^ fanguinis per^ exi 
gui compos eftjUenulis coplexa tenuibus*Quod ad fuperiora, id eft or^ habitum 
pertinet^e regione pofita eft foraminibus nariS^quae in oris partem patefcut* Vndc 
fitjUtquotiesinter bibendahumorretrahitur, effluatexoreper nares* Ingiturlin* 

io gu^ poftremafjqux ligula nominata eft^ pofita inter ea^qua^ modo dixi^foramina: 
uiddicet aptajqug per uices arteriae foramentUjquod ad os ipecftatjoperiat» Arteria 
akero fui extremOjCu lingua ima coiungiturjaltero ad pulmonis intercapedine de* 
fcedit,tum in utranqp findimx parte puImonis*Efl[e nanc^ bipartitus pulmo omniis 
expetit* Verij in tjsjquae animal generat^diftindio non a?que apparetjminmie^ in 
homine.Eft prxterea hominis puimo fimplidorj nec ita muItifiduSjUt nonnuDoru 
animal procreantia eft^nec leuis, kd inasquabilfs eft, At in ouiparo genere^ ut aui* 
buSjS^: quadrupedibus, quoru partus oui primordioinchoarifblitus efispars altera 
pulmonismultu difcifTa ab altera eft^ita^utbinos habere pulmones uidektur. Ak^ 
aflngulariarteriapartes in utrun(^pulmonis latusduae dependent*Ven3equo<^ 

2P maiorijac alteri^cui nomen eft aortae, pulmo connedtitur^Spiritus uero quoties in;s 
flatur arteria^caua fubit puImoms,Haec mucronata fpecie cartilagineis diducuntur 
corpufcuIiSjde quibus foramina quoquouerfus per diminutiones arctior&us/ub^ 
inde ampliora excipietibus tranfmittunturXor etia arteriae iungitUTjObefis^cartila 
gineisjfibrofis^ uinculis:6(: qua anneditur, cauimi efiSpiritus du arteria itifiatur, 
an fubeat cor^minus in nonullis coftat fcilicet minutis* At in gradioribus animalai, 
ipiritum cor fubire ipfum apertum eft» Arteria ita fe habet:2<- acdpiedijreddendi^ 
tantijmodo fpiritus oltido fsng(tur*NihiI etenim aliud uel ficcum^uel humidij pa^ 
ti ipfa uidetimfed ubi in eam tale quid deerrauerit,iandiu torquetUTjdimi excutiat 
quod delapfum eft^GuIaab ore dC ipfz dependetjContinua tum ipinaCjtum arteriae 

p nexu fibrarum:&: per feptum tranfuerfum in uentriculii finitjcamis fpedem tdc^ 
rens^dC pariter diftendi in longum Iatum% habilis* Ventriculus aute humanus ca* 
nino fimilis eftjquippe qui no multo amplior fit^quam inteftinujfed quafi inteftfitio 
fimilisampIioritTuminteflinu fimplex flexuofisorbilDUseftjaquoproximuinteis 
ftinum admodum ampluim Aluus aute ipfa fuillae fimilis eft:quippe quae BC ampla 
{it.dC quod ufc^ in fede porri^itur, breue id^, corpdetum^ tranfmittat*Omentum 
medio a uentre dependetjquod non nifi pinguis membrana efkficut etia in c^teris 
animantibus, qu^ unum continent uentrem^S^ utrac^ parte oris dentata funt*La UBei re^it 
cfles fuper inteftina pofitifunt^qui dC ipfi latiore conftatmembranajS^ pinguefcSt* Tbsod.promc 
Pcndent ex uena maiore, atc^ aorta, uenas^ permultas frequenri concurfu dde^ fmcrio.Quo^ 

4P runt ex pari illo uenarum grandium ad intefiinaj de fumm^ ad ima v&^ fpargen^ trMo ml «* 
tes^GuIajarteriajUenterjitafehabent* cufcturMd^a» 

jyecordehominlSiCieteroYum^mmtttimi^eiiisfede, dtput isvil ^udUsrml 

1 Or finum triplice continet^iacet paulo a pulmone fuperius ad arteris 
1 fiffuramjOpertum membranaeinuoluaopingui^Ss^corpuIentOjqua 
j uenx maiori adneditur, dC aortae, Fungitur cum aorta fuo muaonas: 
I to turbinejin pedus^ parte eadem uergit omniii pariterjqux pedus 
h fortiuntunOmnibus uero tam pectore cofiitutis^ quam ea ipfa parte 
carentibusjcor ^que fuo muaone inpartem uergit priorem : uerum latere fxpius 




iS ARIST.- DE HISTt ANIMALI?^ 

poteftjqaonM difledo anmiate dimoueatun Atparte fui ampliorej&rgibbajftipea 
riora corporis ipectac^Habet maiore parcem fui mucroins carnoiamj& ipillamjSS 
neruulos fuis iix cauis continet , Situm csteris animalibus in medio pectore eft, in 
quibus fcSicet pedus incH^ Homini tanto in partem finiitram potius uergitspaulo 
a mammarij dMndione ad laeuam inclinas papilfam pectoris parte f upenore : nee 
magnfi efi, dC fpecie tota no oblongu/ed rotadius.Parte lamen extrema in acuta 
. fc colUgiucxitq^ pene in mucrone, Habet^utmodo expofuijfinum mpiicem:maxi 
inum dextro in iaterejminimu in finiitrOjmedium magnitudine inter iimftrum dC 
dextrum*Omnes ad puimonem foraminibus peruij redduntur» Qux res in uno 
canta perfpicua eftinferius uero a nexu fuo, maxmio iinu uen^ coniungitur ma* i«r 
iori^ad q aam lades eria funt* Sinu aute medio aorcae annexum e£t ♦ Quinetiam ad 
pulmone meatus a corde ducarur perpetuijfindiitur^ eodem^quo arteriajmodoj 
m omnes pulmonis parces ; dC meacus, qui eodem ab arteria tendunt, fequuniur* 
Verum hifuperiorem obtinent iitumj ncc^ ullo communiforamine ad ilios com^s 
meant/ed fua ipfi copulatione fpiritumjquem cordi tranlmittantjrecipiunt* pertiiJ 
net enim a!ter ad cauum dextr um^alter ad iiniilrum, De uena maiore, ac de aorta 
leparatim ratione comunipoft difleremus * Sanguinis aute plurimii pulmo ex cac^: 
ceris cdtin.tt membris^qu^ animai pulmonis compos^idem^ uiuiparum intus/o^ 
ris ue conilituant^quippe qui totus snanis (it^dC fungofus^ac riuulos ucnx maioris 
lingulis fuis fiiiulis excipiac* Errant cnim qui fanguinis uacuum pulmonem eiie ar ^® 
bitranturjdecepti idlicct cofpectu eorum pulmonu^quos diileciis detraxerint ani^ 
malibus.quorii fanguis ilico efHuit uniuerfus.Cor unam ex reliquis uifceribus fan 
guinem habet.Et cum pulmo no intra fc/cd in uenis cotineat fanguine^cor eunde 
-intra fe cotinere apertu eft ; fingulis enim fuis fmibus fanguine tenetjUeru tenuiffi^s 
mum medio*Sub pulmoce feptu tranfuerfum pedoris c^cpx prxcotdiz^dC dn:* 
cflum appellat.coltis^d:: fubcarDlagineis56!:: fpin^ annexujparte media tenuejmem 
fcranea^ exiJita^ contextu. Venas eciam per fe condnei porredas* Sunt porro ho 
miais uenae cralik proporrione h umani corporis» 

I>ei€cinoreMsne,ftUe^rembuiZ^uefica^ Caput XVIII 

^ps^^, EcurfuprafeptumpoiitumadextrolatereeitXienafeuosquein I® 
f^^ '&^! omnibus^quacmembraifkdifpoiitahabenipernaturam^nonprodi 
Pfe^ CNj ^'^^^'^^^^■^^^"^'^^g^t^n^SJlitimiocuminnonnullisquadrupedumlie^ 
^3 *^^i ^'^'^^^^^^^^^^^^^""^"^^^^^^^^fi^Ventrilienanneditursqua 
^^^p omenium obducit . Efi hominis hen fuillo l^milisj {ed fpecie angufta^ 
6C longa,lecur magna ex partejmaximoc^ animalium numero fcUe carer Verum 
in nonullis id habere fibi adnexum uidetunRotundum iecur homfnis eil.ac fimile 
bubulo^ Fellis priuarionem uel in uidimis nonufquam perapi cerr um di : quippe 
cum ^arte quada agri ChalddidEuboise fcl nuilii pecori iit, At in Naxo.omnibus 
ferme quadr upedibus adeo grande, ut qui faaa fccctint aduen^ fiupefcat,rem fd 
licetprodigfj loco fibi arbitrates,no tafem effe naturam terr^ uUus quadrupedum, 4.0 
Iecuruenaemaioriadnexumeii,nullaexparteaortam2ttingens.Venaenimqux 
amaioreprofidfdtur,iecurtran%it,qua portsappellat^ iecoris habentur.Lien 
quoq; uen^ uni maiori adnexus efi . uena enim inde ad lienem pertendit* Renes 
pofi h^c iuxta fpinam ipfam adh^ret, bubulis fimiles . Dexter in omnhus.quibus 
funt renes animalibus, fuperiorem obtinet Jocum, mfnus® ptngui obducitur,6^ 
liccior eftquod uel in omnhm ^que liquido manifefiatunPerrinet ad renes mea^ 
£us tam ex uena maiore, quam ex aorta, fed non ad cauum . quod alij amplius^alii 
arc^tiusfuamedia partecontinent:prxterquam in uitulo marino, cuiusfanerenes, 
quamuisbubuIisfimil€sfint,tamenomniu foIidifTimi uifuntur.Meatusueroqui 



L I B E R P R I M V S. i» 

co pcttincnt, omna in temm corpus abfummmtxmm rdargumcntu efl,quod 
fanguinc carent, nec intra fe quicquam conaefcere oftendunt . Habent igttur,ut 
modo dtxijiinumexiguum, a quo meatus duo iniignes ad ueiicam deueniat. Alif 
etiam ex aorta frequentes^ac ualidi eodem pertendunt*Ex medib aute renum Rti^ 
gulorumuen^ fingulaj^cauae^neruof^ dependent^fpinam prastercuntes ipfam an 
guftoitinerettuminutran^abolenturcoxam^ac denuo ibi porred-asapparent, 
demum^ in ueficam defcendunt^Haec enim ioco ulnmo poiita eft,mearibus annc 
xaillisporredis a renibusadceruicem^urinarium producentemmcarum.&fere. 
circumundic^ extenuatis in fibras membranulis proximiSjqaodammodo fepto Bi 
lo tranfucrfopedoris dcIigata^Eftprofedo uefica faominisproportione,quamcae^ 
terorwmjamplior* ^ 

Begenitalimembm cr ttjHhui : quibm mmporU pdrtibm mns l fx^ 

mina diffmtiitt. Caput X I X 

I Enitale ceruici ueficx adnedtitur^foramine foras dircdo peruiumtfec} 
I paulo inferius altero intra eandem femitam ccuio dedudtum * Quo* 
! rum foraminumalteru ad teliesj alterum ad ueficam, neruofumjcar^? 
tiiaginofu mcp tendit^Teftes ex eo maribus pendet : de quibtts pofte^ 
5 partiumcommimiexaminCjquemadmodum iehabcat^diileremus* 
Haec eodem modo uel in fexu fccmineo omnia natura conformauit^atcp difpofuit» 
zo Nulla enim parte interiore fcxus inter fe difFerunt> niti urero : cuius forma qualis 
nam (it^ex confedionum defcriptione petendS, expedandumc^ eft . Situs eiusa^i 
inteftina inira aluum a parte priore:tum uelica iundia fupra uterii eft.Sed de utcri$ 
quoq^ pariter omnibus dtfTerendum poftea eft* Neque emm iimiles dati cmmbus 
f unt^nec forma fimili conftitudjfi uterus c^terorum quoc^ animalium uulua dicen 
daei^> Partes hominis, tuminterioreSj tumexterioresjhasjtales^^dj: ad faunc mos 
dumhaberiperfpedum eft« 




30 



ARISTOTELIS STAGIRITAE DE 

HISTORIA AKIMALIVM HBER SECVNDVS, 
INTERPRETE THEODORO. 

Qn£ {mintcdiit m quAufdm commimtM quSfufddm auti dij^-rant. Cdput 1 




iAETERORVM animalium pattcSaaut comimcs omniuiQ 
. funtjUt fuperiore uolumine cxpiicatum eft:aut aiiquorum gc 
; nerum propris.Exdem aute, diuerik ue inm fe funtjCO mo^ 
I do quo fuperius didum eft : quippe cum omnia rere animalia 
I genere diuerfa, partium quo(^ fuaru plurimas fpcce faabeanc 

^_ .^J dmerfas^Si^autproportfonetantiieafdemjgenereautediueri: 

^o i rr"^^:^ :^ ^ ^!-: fas : aut gencrc tantSeaidemsipecicautediuerias.Simtetiam 
compluresjquae alfjs dataejaltjs denegat^ funt^Ergo quadrupedes qu^ animal ge^ 
nerantjcaput^collimij dC omnes capius partes fortiatar:uerum ipfa? iinguls partes 
forma inter ie difFerunt Jam leoni ceruix ofie uno rigida conftaf^nec uertebris uilis 
iungitur Jnteriora aute omnia cambus fmnlia continentur. Habent quadrupede^ 
quae animal generatjOmnes irice brachiorum aura priora:fed pr^cipue, quae mu! 
tifidae funt^faae manibus fuo digitato pede refpondent. hoc enim ad pltira quafi ma 
nu utuntun Partem etiam latuam minus quam faomo abfolutam faabet>&: agilem: 
excepto elephanto, quidigitos numero quinc^ indiuifos, leuiter^ difcrctoSa cr ura 
priora multo pofterioribus longiorajSs: malleolos pofteiioribus imis cr uribus pofll 

B ^ 



^ ARIST. DE HIST, ANIMALIVM 

det^Habet pmereatalem tantamcBnarem,utea manusuiceutaturtqulppequi 

noanifiadosilIamadmouens,&bibat,S^edat:fuoetiamredorieamerigit,atc^ 

offert &:arboresquo^eademprofterm'£.&quories immerfusperaquammgre* 
ditureaipfaedi£ainfublime,reflat,atcprefpirat.Adundufculapartefuipoitrema, 
narish^ceii/edfiedinonpoteft:carrilagineaenim,a:proinderigidmiculaeit^o 

lus cta ammalium homo ambidexter^hcc eft,dexter manu utrac^ nafotun PecJtus 
animaliaomniahumanoproporrionatumpedorihabereuifuniur^uerumnonlf^ 
mileJatum enim pedus humanu eft,c3etera angufta, Nullum eft enim quod pr^ 
ter hominem mammas parte geratpriore.EIephatusmammasduasquidem,iect 
noninpeaorehaber/edpaul6dtra.Heduntauteauraprioracontra,at^poite^io 
riora:8Cecontrarioquamfaomomembrainfle<ftunt,exceptoelephanto,Quadru;* 

pedes enim qu^ animaigeneranr, genua antefefieaunt, fuffiragmes m auerfum: 
aduerfa^ inter fe habent conuexa curuaturae aurum fuorum* Ekphas^non ut ali 

qui retulerunt^agit^fed confidendo aura inflecflit, nequit tamen prae nimio ponde 
te.mmnc^ in latus ^quilibrio quodam uergere : (cd aut Ixno incubat, aut dextro, 
at^ eo ipfo habitu requiefdtFledit hic certe fuos pofteriores poplites modo homi 
nis. At ouiparis quadrupedibus, ut aocodHoJaeertae^ ^(Creliquisgeneriseiufdem 
crura^tumpriora, tumetiampofterioraretrofiecluntur^pauluminlatusuergen* 
cia^Necfecus in c^terismukipedibusagitur,nifiquodmedtj pedesfubindeambi^ 
gui amplius in latus fleauntur. Homo inflexum membrori^ fuorum eodem econ io 
trarioagit:quippequibrachiaretrorfumflectat,quanquamita,utpaulumuergat 
in latera exteriora^aura ante contrahat rede. Sed quod ante tam priora,quam po 
fteriora infleaat.nuUum eft. Omnibusucrohumeri, armi ue contra^quam cubiti, 
aut crura priora flediitur. Coxas eriam contra quam fuffragines, Cum itac^ homo 
cpntra, quam magna pars caterorum animaHum fledat/it^ ut fi qua alia membris 
huiufcemodi conftanf,ea quoc^ e contrario flecSant. Aues etiam fuos inflexus fimi 
les quadrupedibus agunt : er ura enim qu^ bina habet,in pofteriora curuant* alas, 
quas uice brachiorum, aut aurum priorum obrinent, in priora, Vitulus marinus 
tanquam Isefa, imperfecfta^ quadrupes cft : quippe qui continuo a fcapulis pedes 
habeat manibus fimiles modo urf^ * In quinos enim finduntur digiios, qui iinguli 50 
temis arriculis fledantur^ SC unguibus muniantur non magnis . Pedes quoc^ po^ 
fteriores quinis difaetos digitis habet, dC curuatura dC unguibus cum primis con^ 
uenientesjuerum forma proximos pifdimi caudis. Motus animalium quadrupcis 
dum^ac mulripedum^per diametrS agitur:quo modo fubfiftere etfa folent Jnitium 
autem incedendi ommbus a dextrisparribus* Gradiiitur pedatim Ieones:& genus 
cameloru utrunc^^badrianii dico, atc^ arabium, pedarim incedity cum pes finifter 
non tranfit dextrum/ed fubfequitur * Partesjquas homo habet priores^quadrupe 
des infra habet fupinas.Qiias afjt ille pofteriores,hae pronas.Magna item quadru^ 
pedum pars cauda habet : nam uitulo quocp marino cauda ineft, quamuis exigua, 
cerui modo*Degenereiimiar3poftea dicemus*Omm'afere quadrupeda^eadem^ 4.0 
uiuipara/untpilofa : nec hominis modo l^uia effe nouimus*Homo certe paudfl^ 
miSjexiguis^ integit pilis,ni(i in eapite, qua quide parte hirriiTimus ommu ipje eft* 
Caeteris quaepilis ueftiuntjpartes prong pilofiores funt/upinx aut giabra omino, 
aut minus pflofachabentur * At homo contri Cilium etia homini utrac^ in palpe^s 
bra, &: alae oppletae pilis 6^ pubes : quod csteris abeft.Carent enim cilio palpebrae 
mferioris/ed paulo inferius pili rari nonallis exeunt* Ipforu aute quadrupeciu pilis 
intecfloru,aItjs corpus totij eft hartn^ut fuijUrfa^.cani. Alifs collii hirtius pari undicp 
modo^ut leoni,^ reliquis iubaris* Alif s prona tanra ceruicissa capite ad fummos ar 
mos uflli gerijturjUt equo,ut muloj dC reliquis capronatis* quo in genere bonafus. 



quoc]^ 



LIBER SECVNDVS. n 

quot^ t fylueftribus coraigeris enumeradus eft ♦ Qumetia fafppelaphus fads iubss 
fummiscontinecarmiSjqui a formaequi, S^ceruijquamhabeccompciiia.nanien 
accepitjquafi equfceruus (Mci merui(iet*Necnon ferajqux dC ipfa ab equo Hy P^ir 
dium nominata eft, capronas parte gerit eadem> Sed utrunc^ id genus icauiiiimo 
iuhx ordine a capitead fummos armos ainefdt* Propriu equiceruo uilluSjqui eius 
gutturi modo barbae depedet^Gerit cornua utrunc^, excepta fozmina equiceruini 
generis:&^ pedes habet bifukos.Magnitudo equicerui non difludet a ceruo.Gigni^ 
tur apud Arachotas:ubi etia boues fylueftres f ixnt^qui difFerant ab urbanis.quan* 
tum mter fues urbanos,&: fylueftres intereft^Sunt coiore au-o>corpore robufto^ri^s 

10 clu leuiter adunco^cornua gerSt refupinatiora^Equiceruo cornua funt caprae pro^ 
xima.EIephatus in quadrupedugenere hirtus mmime eft* Caudae etia ammalium 
pili corporis modum imitanturjdummodo cauda nota aliqua aucliore dependeat: 
eft enim nonullis tam exigua^ut uix dsgnofci a fenfu poflit* Camelus propriu inter 
caeteras quadrupedes habet in dorfojquod tuber appellat : kd ita, ut Badrian^ ab 
Arabtjsdifferant^Alterisenimbina, alteris iinguia tube:ra habentur» Sunietiam 
omnibusfmgula parteima, qualeindorfo tubera^quibusincubatreliquucorpus, 
dC iirmetur^quoties in genua inclinatur^Papillas quatuor modo uaccae habet came 
lusjcaudam alino fimilem, genitale retro* Genua imgula in iingulis cruribus funt, 
SC flexus artuumjno ut quida perhibent plures : ied propter alui interuallu plures 

20 eile uidentur*Habet etia talum fimilem bubuIo:clunes proportione magnitudirAis 
paruos. Bifukum id animal eft^ nec utrinc^ dentatum. Sed bifulcum fic eft^ ut pes 
parte foperiore iciffus paululii (it ad fiexum digiti fecundii : parte aute priore fum^ 
ma.quadripartitofindatur difcrimineparuo^ quantuprimotenus digiainfiexu-2€ 
quiddam inter fifiuras^perinde ut in anferum pedibus adiectum contexat.Pes ue^ 
ftigio eft carnofus^ut urfasrqua de caufa eas quae per exerdtum longiore itincrc h^ 
tifcunr^calceantcarbannis* Omnium quadrupedo crura cfie neruo^abundani, 
carne deiiciunt.Quinetia nullujquodpedibus ccnftetjexcepto hominejpedes ha=? 
bere carnofos peripeda eft^Coxaru etia carne exuberante^in clunes uacant,quod 
in genere aufi! confpici apertius poteft, A t homo contra ; quippe qui nulla fere fui 

50 corporis parte tam carnofam habeat,^ nates/emorajtibias. Quas enim furas uo== 
camusjno niii carnis copia^parte tibi^ pofteriore complet ur. Quadrupedac autem 
qux ianguine conftat, esdem^ animal generatjalis mukifida flint^quales homi^ 
nis manus^pedes^ habetur . Sunt enim qux mulaplid pedu filTura digitentur^uc 
canis.leo3panthera,aIiae bifulc^ funt, qu^ fordpem pro ungula habeatjUt oues^ca 
prx^cerui^equi fiuuiatiles , ali^ infiiTo funt pede^uc qus folipedes nominantur 'ut 
equus3muIus.Genus iane fuillum ambiguum eiiNam & in terra OlyriorumjSc: m 
Paeonia, bC nonnullis alrjs lods fues folipedes gignutur. Bifulca igitur binis fifruris 
utrinc^.id eft a partepriorejpofterioref^ didacutur.SoIipeda eam parte connnente 
ex toto habet^Sunt item animanng^alia cornigera.alia murila ♦ Qux comua gerat, 

40 bifuka magna ex parte per naturafunt, ut bos, ceruus, capra.Quod auteidem bC 
fol!pes5&: bicorne iitjnullii eft^quod nos adh uc norimus» At folipes^idem^ unicor 
ne eft^quan^ rarg,ut afinus fndicus, Ille enim bC unicorniSja: folipes eft* Vnicor^ 
nis uero.idem^ bifulcus oryx eft.Talum eria afinus ille Indicus folus in folipedum 
genere poiIldet.Sus enim, ut modo dixi; ambiguus eft:quo fit etiam^ut taio careac 
probiore* Permulta ex bifulcorii numero talum habet* At uero mulrifidg nullum 
adhuc talg eiufmodi habere cognitu eft, ut ne homine quide habere certu eft , Sed 
lynd femitalo fimile quidda : leoniaute tortuofum in anfradu eft^quale eiiingunf* 
Omnia uero ^bus datus eft talus^auribus eu pofteriorib us continetrita ut erecrus 
infuffragineparte fuipronaforas^fupina incrorfumipedec^&qu^' ueneresuo* 



^j ARIST. DE HIST. ANIMALI7M 

canturmtusaduerf^fibipofitaeiinttquaecanes^foristquaeantenn^/uprahal^^^ 
tur.Situs talorum omniu talis eft ♦ Sunt nonnulla,quae fimul bifulca fint, & mbam- 
habeant^S^ cornua bina, orbem inflexu mutuo colligenria gerant^ut bonafusjqui 
in P^onia terra,^ Medica gignitur.Que aute cornuta funt, cadem omnino quas 
dr upeda efle certum eft,mfi quid per translatione cornu habere dicaturtquemad^ 
moda Aegy ptt} de colubrisThebanis perhibent^quafi aliquid illis ueluti ueftigmm 
cornus extuberet* Ceruo ex cornigeris uni cornua tota folida ^ cateris caua qucxia 
tenusja: mucrone demum coaeta funt* Pars caua ex cute potius oriturjquam fo^ 
lidum quiddam ofle enafcens fubit^implet^ totam:quomodo coraua boum con== 
ftare uidemus^Soli etiam ceruo cornua omnibus annis decidua^ initio a bimatu:^ lo 
teris perpetua^nifi per uim aliquam amittant, Mammas item haberi uarie certu efi:^ 
Nam&inter fe ipf^quadrupedesjaclabhomine mammarumdifFeruntratione» 
Membroru eria qux ad uenereii coitum accomodatahabetur, difcrimen plane eft* 
Paret rario uaria mammarum : cum z\x)s mamm^ parte priore, hoc eft^in pedore, 
aut iuxta pedus fint bin^, binis^ papfilis,ut homini^ut elephanto fub armis du», 
tam marijquam fceminae perquam exiguSjnec pro corporis uaftitatejita ut eas a la 
tere confpicere propemodu nequeas* Vrf^ mammas habet quarernas* Alijs mam 
in^ inier fcemina bin^, papill^cn bins", ut ouibus. Alijs papill^ quaternaSjUt uac^ 
cis^Quibufdam nec in pectore^nec in. feminibus mammae/ed in uentre habentur, 
dC quidem plures,uerum no omnes pares, ut canibus, m fuibus, Cum ita^ caetera zo 
id genus habeat plures, panther^ quaternas uentre medio gerut* C amelus quoc^ 
in uentre mammas duas cum papillis quatuor habet, ut bos* Le^na etiam duas in 
uentre.Manbus folipedis generis null^ funt mamm^jnifi ijs^qui matri fimiles pro 
dierunt:quod in equorum genere mcniu Genitale marium alijs foris eft^ut homi^ 
ni^equo,^^ alffs mulris : alijs intuSjUt delphino* Quibus foris eft, ijs aut ante habe^ 
tur^ut homini,a: reliquis qu^ modo dixijaut retro* Quinetia fis^qua antegerunt, 
aut &:penis5 8C teftes abfoiuri pendent, utfaomfni:aut aluo adhxrent, SC autplus, 
aut minus abfoIuuntur.Non enim pariter apro, dC equo membru hoc abfblutum , 
€ft,Elephantus etiam gem*tale equo fimile habet, fed paruum:nec pro corporis ma 
. gnitudine*Teftesidemnonforis confpicuosyfed intuscircarenesconditoshabet: 50 
quodrca initum celerius agit, Alijs ita<^ teftes abfolud, ut equo : alijs non abfoluti, 
ut apro,Sus fo2mina, genitale ea corinet parte, qua pecoris ubera habetur:8s: cum 
per iibidinem turget^ac prurit ad coitum/urfum tanrifper hoc retrahit^uertit^ fo^ 
raSjUt inde mari coitus fit facilior, refcifTum id longe produdius, BC dehifcens ams: 
plius eft* Genitale maxima animalium parte ita fe habet* Nonnulla ex auerfo 
minguntjUt lynxJeOjCamelus 5lepus.Mares igitur ita inter fe difcrepant, ut expo^ 
iitum eft. Fcemin^ omnes ex auerfo mingut:quippe cum etiam fcemina elephan^ 
torum genitale, ut caetera?j inter femora habeat*Genitalis uero ipfius difFerentia 
numerofa eft* Alfjs enim cartilaginofum^carnofum^ eft^ui hcmini:qucd ut parte 
carnofa inflari nequit^ fic cartilaginofa intumefcit, exaefdtc^* Alfjs neruofum, ut 40 
camelOjUt ceruo. Alfjs olieumj ut lupo, uulpi, muftela?, ididi:, id cR muftela? ruftii^ 
c^^quam uiuerram interpretor:nam is quoc^ ofl^eum gerit, Ad haec^homo cum ad 
iufta incrementa peruenit, partem fuperiorem habct minorem quam inferiorem, 
contra^atc^ cstera animalia, qu^ fanguine conftennPartem fuperiore intelligi uo^ 
lo^quantum de c^tpite ^id eam pertedit partem.qua exitus patet excrementis* Infe^ 
riorem autem^ quantum ab ea ipfa fubfequitur reli quum corporis, Animalibus cr 
go^qu^pedibusinnitinatura uoluit, crurapofteriora partecomplentinferiorem* 
Qu^autem pedibuscarentjffscaudajS;: quicquid uicecaudaf^fimile^ habetur, 
pro parte inferiore eft»Tales perfeciis iam inaemends animanies cmduntDifai^ 

mm 



LIBER SECVK'3DV5t. , ^l 

men aute iti aefcedo eft^Homo enim prius quam aduk ior fit, partem. rupenorem 
corporis habet maiore^quam inferiorem : dC quo per ^tatem amplias aagetur^eo 
contra uenitjUt inferiora iint fuperioribus logiora* Quamobre unus ipfe non mo^s 
do eodem ingredi foletjinfirma adhuc 2etate,quo iam firma ingrcditurScd primum 
dum infans eft,quadrupes reptat,ddnde fe erigit,bipes^ inceditSunt quae ex pro 
portione inaemeta partis utriufq^ capere foleat,ut canis.NonnuIla primum parte 
fuperiore minora funt^poii: maiora cum creuerint^eade parte euadunt : ut iumeta» 
nullu enim ex ijs addita ^tate audius redditur ea parte, quae ab ungula ad d unem 
porrecla eft.Dentes etia cxterorilanimalia mulriplici difFerentia^tum inter fe^tum 

10 hominisrationeeuariantHabetenimdentesomnia^qu^quadrupeda/anguinea, 
qux uiuipara funt/ed uarie.Sunt enim alia utrinc^ dentata, alia aitero dentium or 
dfne carent.Qu^ enim cornua gerunt, h^c non dentata utrini^ funt:quippe quse 
primoribus maxill^ fuperioris careat dentibus . Quanquam funt nonulla, qus a: 
cornibus uacent,^: utrint^ dentata no fintjUt cameli* Item alia dmtes habent exer 
fos,ueIutaper:aIiafineijsfunt.Etalijsdentesferrau;utIeom;pantheraf,cani.Alifs 
continui^ut equo^ut boui-Sunt enim dentibus ferratis.quora feries acutorum dea 
tiummutuainfertione pedinatimiecoftipat.Quodautefimul&:denteexertum, 
dC cornu habeat^nullii eft:nec uero quod fimul dC ferratis detibus fitjSd alterutrum 
habeat illorumjhoc eft uel cornUjUel dentem exertumPrimores maxima ex parte 

:^o habent acutos, interiores planos* Vitulus marinus ferratis omnibus eft , ut generi 
pifcium affinis : pifcibus enim fere omnibus ferratt Tunt dentes* Genus aute^quod 
duplicem dentium ordinemhabeat, nullum noftrb in orbe eft:uerum apud Indos 
({( Cte&x credendij eft) bellua gignitur(ut ille fcril)it)cui nomen mantichor^, den 
tes triplid utrinc^ ordinejmagmtudo^hirritudo, dC pedes leonis, fedes dC aures ho 
niinis,ocuIi csfij, color rubricx, cauda icorpionis modo terreftris aculeo armata, 
fpicula^agnata iaculans^uoxfiftulae^tubaeuencn abfimilis, curfus nonminoris 
pernidtatis quam ceruis, feritas tanta, utnunquam poilit mitefcere^appetitus pra: 
cipue carnis humanae^Mutantur dentes,tum homim^tum etia quibufdam altjs ani 
malibuSjUt equo.muIOjafino^Homini primores mutatur.Maxfllares aute nidlum 

5P animalmutat.Sus5nulIumomninodentemamitrit* 

An cms mutent dentes, g«o k modo uetuHioret l reccntionBm dl» 
gnofcdntur* Caput ll 

I E canibus diueria fentetia eft,quippe cum alff nullum ijs deddereden 
I tem opineturjalfj caninos tantii appellatos mutare uelint^ quos etiam 




4-0 



I homo amitat:uerum hoc laterejpropterea quia no ante mutatjquam 
1 pares intus enafcantunQuod idem uel in cst eris f<^icct feris euentre 
i ueriiimile eft^Et quidem caninos tantum mutare perhibentur* Aetas 

uetuftidrum^recetiorum^ canum dendbus iudicatunf uuenfijus enim dentes caa 

didijdi^ acuti:aetate prouediSjnigrijObtufi^^ 

Bentes e^mrum mfeneduts candidioresfieriipkres^ miCreSiqudmfccmin^s 
hiberedentes, Caput III 

m ^-vl ^^^^^ ^^^^ ^^ equis cotra, at(^ in csteris animalibus:cum enim caete^ 
l^^^l ris fenedute dentes n^refcant, equo candidiores redduntur.Planos 
^ ^^} ab acutis diftermtnatjqui canini appellatur/ormse utrorunc^ parad^ 
!! pes^quippequiinfralariufculi/upra acuriufcuIifincMaribiisdentes 
plures ^ foeminis^utingenere hominu, ouiu, fuum, caprarS patenc^ 
In caeteris nondum exploratum eii Quibus plures^hxc uiuadora magna ex pane 
funttQuibus paudores dC rariores^h^c magna ex parte uit^ funt breuioris* 






24. ARIST/ DE HIST* ANIMALIVH 

Uondnihmcimterukefvmmtdnmmgeminosdmtesgipu Cctput ini 

n Omminouiflimimaxinares^quosgenumosuocamuSjdrdccruicefl^e 
I mum annum gignuntur,^ uiris S^mulieribus Jam uero quibufdam 
I mulieribusannoetiam odogefimomaxillares illinouifliminonfinc 
I dolore exiaruntViris quoc^ idem euenifle accepimus:quod certe qs 
I acciditjquibus in iuuentute ipfi genuini nati non fuerint* 
^phmtesmiireslfceminHdi^aYemoYdinedentium. Cdput V 

i Lephanto dentes utrinque quatuor^ quibus cotiBdt dbum, atqucin 
I farinae fpedem molicDuo prsterea prominent grandes^quos mares lo 
j grandiores5reiimatosqphabent:fcemin^minores3& contra quam 
I mares : uergunt enim deorfum, proni^ deuiant* Statim cum natus 

I efi elephantusjdentes habet;quanquam grandes illosjnon illico pertf 

ipicuosobtinet> 

ExigumejfeeUphm^Ungum* Caput VI 

Llnguam perquam exiguam habet^atc^ interius pofitam, quam in c^teris {it^itst 
ut uix eam uidere poifis* 

(^^tmnaUainorismagnitudinedifcrepentiihi^deeqt^flmdatiUagyptio, 

Caput VII 3,^ 

^^^^^; Risetiammagtiitudinedifcrimenexiiicreammalibusplaniicfi:^f|s 
^^^^^ enim os refdlTum^ut canijlconijdenic^ omnibus quibus dentes ierrass 
l^^^^l ti^AlijsparuumjUthomini^AltjsmediocrCjUtgeneri fuumjcquoflu 
^^^gM uiatili, quem gignit Aegyptus : iuba equi, ungula qualis bubus, ro^: 
^^^^^^^^'^' firum reiimum^TalusedaineflbifuIcorumodOsdentescxerti/edie^ 
uiterjCauda apri, Vox equi>magnitudo afini, tergoris aaffitudo tanta, ut ex eo ue^ 
nabula feciant:interiora omniajcqui 6<: afini fimilia^ 

Dff generefimiarmjquodpartim bominem, partim quadrupedes imitatur* 

Caput VIII 
■ Vntqu^naturaandpitCjpartimhomine^partfm quadrupedemimi 30 
; tentur^uelut fimiacjcaebijcanicipitcs* Sic enim cynocephalos appello^, 
[1 Cxbus, fimia gerens caudam efl ♦ Caniccps ctia eadem formajqua G^ 
I mia eft/edmaior, ualidior^j8C fack caninae fimflior, unde 6«rnomen 
^ accepit:ad haec moribus feroeioribus efi, dC dhe robuftiorejcaninocs 
propiore. Simiatam partefuicorporisprona pflofaeii, utpote quadrupes, quam 
fupina^ut fpeciem gerens hominiSjqui contra^atc^ quadrupedeSjObtinetpilumjUt 
dictum iam e^,Sed aafliore pilo fimis ueitiuntur, longe^ hirtiores parte uaaque 
funtConueniuntcum homine plurimum fua facie , quippe qux nares^auresjden 
tesjtam primores^quam maxillares hominis more habeat* Cilium etia cum c^tera 
quadrupedes no in mrzq palpebra habeant, fimi^ habent, quanquam pr^tenue 4.0 
acprolixiusjpotiflimumin inferiore* Cseter^enimquadrupedes inferioribusca^ 
rent cilijs^Habent fimiaz in pedore binas mammarum papillas^d: brachia hominis 
modo/edhirtiufcuIasquaeairipfajS^pedesuthomoinflecfmtjhoceft^itautcircun* 
ferena^membrorumutrorunc^obuerfaeinterfeadducantunAdhxcmanuSjdi* 
^tos^ungues homini fimileSjUcrum omnia rudiora^efFeradora^.Pedes fui gene* 
ris ha.bent : fimt enim uelut manus maiufculae, dC di^tis m manus conftant medio 
longiore^VefHgium eriam manui fimile eft, nifi quod in longum fe porrigat,8^ uo 
lamreferenstendat ad poftrema*CaIIofi'ushocakerafui parteextremaeft^&^cal;» 
cemineptejat(]pexiIiterimitatur^Ped«mofBdijdupIexeft:r|seiiim&:utpedibus, 

ecm 






L I B E R S E C V N D V S* ^l 

g^utmanibusutuntur^infledimt^eofdeperindej ^cmanus. Lacertos ^femora 
habent breuia proporaone cubitorum dC tibiarum* Vmbilicum qui emineat, nul:^ 
lum habent : kd durum quiddam continetur loco u^bilici^Partem corporis fupc^ 
rioremmuliomaioremhabent^quam inferiorem, uidelicet morequadrupedum: 
quinarij enim fere ad ternarium ratione conftant.Degenerant ergo^tum ea de cau 
fa^tum etiam qdod pedes manibas habeant fimiles, dC quafi ex manu. pede^ con^ 
ftitutosXalcis enim poftremum ad pedem, reliquae autem particu!^ ad manum & 
cHc referunf :digiti nanc^ uol^ fpeciem gerunt.Degunt plus temporis pron^ qua^ 
drupedumore,quam eredx* CarentnatibGs,utpote quadrupedes.Priuat^cauda 
jp funt^utpotebipedes.Exiguaenimomnino caudainelt^quatenusnotafolumha^ 
beatur.Genitale etiam fcemin^ mulieris eft:mari potitis canis^quam hominis. 
-Decahiu Caput IX 

I Aebi( utfuperiusdixi)omnescaudamhabent,Partesueromterioreshutf 
I manisfimilesjgenera hxc omniaconunent^Partes animaHumuiuiparo;! 
1 rum exteriores ita fe habent» 
ViuipAU quadrupeda quihus cum c£teris quadrupedihus cQmenianhO- diffentiant, Cap. X 

ri| Vadrupedes quae oua pariunt, eaedem^ fanguinem habent ( Tcne^ 
|ftre autem ac fanguinis particeps nuUuflioua awiitjquin idem aat qua« 
idrapes fit,aut pedibus careat omnino)omes caputjCoUajdorfumjprOis 
Ina atc^ fupina ccrporis poiTident : pedes etiam priores, pofteriores^» 

ioc quod pedori proportionetur^modo uiuipari quadrupedum gene^ 

neris. Caudam qaoc^ habentlongiorem, exceptis pauds* Sed h^c omniapedes in. 
plures digitos habent difaetos* Ad haec, ommbus his fenfus totidemj quot caeteris 
quadrupedibus funt: 6^Iinguaomnibusdataefl> excepto, quem Aegyptus fert, 
crocodilo:nam ille fimilis quibufdam pifcibus eft^Cumenim pifces omnino ipinea, 
nec abfolutam continent linguam, tum uel maxime nonulli adeo laeuem indi£ac^ 
lum^ eum ipfumlingu^ tributumlocum forriuntia-jUtnifiadmodumlabrum di^ 
duxeris^ne ueftigium quidem linguae infpicere queas» Auriculis tamen haec omnia 
20 carent, meatus^ tantumhabent audiendi» Carenteriammammis^ Nec genitale, 
aut teftes foris obrinentmanifeftos, fed intus conditos. Nec pilo, kd cortice omnia 
teda funt» Denribus etiam ferraris funt omnia , Crocodilo fluuiariii oculi funt fuis, 
dentes magnijexerri^^ungues robufti^cutis corricofa, contra omne ictum inuicfta, 
ilifus in aqua hebes, extra acerrimus ♦ Dies itac^ in terra parte maxima agitj nocftes 
in aqua teporis rarione:tepidiorem enim aquam experitur^quam aerem* 
Bechamdeone^fO-eiuscumaeteYisfimlitudine* Cuput XI 

|Hamadeo figuratorius corporis lacertam plane repraefentat, Latera 
I deorfum duda uentri ianguntur, ut pifdbus : dC fpinz modo piicium 
I eminet:roftrum fimi^ porcarix fimilimumj cauda pr^onga, in tenue 
I definens,8<: longis implicata in fe orbibus lori modo permuItis.Blatior 
ii a terra eft, quam lacerta : infiexus aurum perinde, utlacerts * Pedes 
iingali bipartitofecantur^partes^ taleminter fehabentfitum,qualem pollex ad 
manus reliquam partem obiecftum, Scd ipik etiam reliquaj partes paulotenus in di 
gitosquofdamfinduntur:uideIicetprimores,triplid filTura interiusjduplidexte^ 
j-ius:pofteriores interius duplidjexterius triplici* Vnguiculi adunci^Corpus afperg 
totumjUt crocodilo.OcuIi in recefTu cauo intus recepri, prsgrandes^rotundij cate 
iimili^atc^ reliquum corpus obducfii, media fui parte perquam exigua detecfti, qua 
tJideant^Quae quidem uidendi fedes nun^ cute operiturjnec pupill^ motu: fed to 
lius oculi uerfatione ia orbem mutationem^ quoquouerfus afpidt^qua? uelit.Ma 

C 




2(5 ARISTOT. DE HIST»ANIMALIVM 

tat fuum colore mflatus^ Verum dC niger no longe diffimilis crocodilo eli^&T pallM 
dus ut lacert^^maculis diftindus^ut parduSjnigris^Mutatur color toto in corporej 
nam dC oculi concolores reliquo corpori redduntur5& cauda eundem colcrem aoj 
dpit , Motus ei piger admoda, ut teftudinis eft : pallefcit cum moritur, defunct us^ 
colorem eundem feruat*G ulam atcg arteriam fiiu eodem continetjquo lacerta: car 
nemnufqua nifi in capite dC maxilliSjS^ poftremo caud^ admodum exlguampoill 
det:nec alibi fanguinem quam in corde, dC oculis^ dC loco acorde fuperiore, 6^ ue;s 
nulis hinc lendenribus ♦ Verum necin rjs quidem ulla copia, kd pauxillum habe^^s 
tur fanguinis* Cerebrum pauld fuperius oculis poOtum eft^ dC prope' ff s contiguSf* 
Cute autem exteriore detrada oculisjquiddam lucens ueluti anulus ^neus tenois, lo 
nulla pelie interceptus cingit* Membranxin omnis fere corporis partes multae, ac 
uaiid^slonge^ &miores quam in c^ter£S3tendunt.Diire(flus hic totus fpirare pr^ 
terea dlu potei% motu admodu exiguo adhuc drca cordis fedem extante » Et cum 
omes corporis partes cotrahitjtum uel maxime coftas cogere^atc^ adducere poteft* 
Lienem conlpicuum nufquam continst* Subit cauernasj dC latitat more lacertarut 

De mm mUuUi 0* quihus cum c^teris terr£ mimmtihus conummt, Caput X 1 1 
rp^^^i N auibus etiam partes nonnull^ iimfliter^atcp in ijssqu^ expofuijani:* 
y^ l^- malibus habentur. Omnibus enim caput ineft:, dC collumj6^ dorfiim, 
•1^5 |i^'&:fupin2parscorporis,8Cquodpedoriproport!onetur*Cruraetiam ^<> 
^^ '^^ ^^^^binahomtnismodo,fedqu2e in auerfumftedanturjeodemritu^qao 



9 quadrupedes feciunts ut didum iam eft* Car^nt manibus, pedibus^ 
prioribus.Peculiareinter c^tera animalia alas poilident, 6C dunem femori fimilem 
longiorSjUentrem^ medio tenus porredujcohxfione perpetuajita \it ipfum^diuul 
iam tciaux eile iHdeatur^iedenim femur parte alia iundu tibiae eft» Sunt femora fa^: 
ne rnsixiiria ijs aujbus^qua ungues habent aduncos^&T peduSsquam caeteris robu* 
iXiUs,Cop;';i omnibus auibus unguin ei1:,Multifid^ etiam omnes quodamodo funt^ 
quippe cum pars maxima digitata Gt^BC nantes quauis planipedesstamen dC ipfx di 
gitos perfedosjdiftinclos^ habeanttOmnibus qa% fe efFeruntjquaterni di^ri da^ 
£i ilinijterni in priore parte^iinguli in pofteriore maxima ex parte pro cake, Paucis 5* 
quibufda utrincg bimVat auiculaejqua lyngem uocant.Haec paulo malor^^ fringifi: 
la eftjcolore uario* Habet fibi propria digitoruj qua modo dixij difpofittonc, BC lin^ 
guamferpentibusiimilemtquippequa inlongitudine menfura quatuor digitorij 
porrigat,rurfum^ contrahatintraroftrs* Coiln etiam drcumagit in auerfum^relis 
quo quiefcente corpore,modo ferpentg:imde torquilla uulgo appellata eftjquang 
lurbo ab anttquis,Vngues et grandeSjS^ fimiles ut moneduils exeunttuoce act ftrl 
dettOs fibi propria uolucres pofiident:no enim labra, non dentes/ed roftrum ha^ 
benu Auriculis etiam carent & naribuSjmeatus^ odorandi in roftro conrinentjaii 
dicndi in capite, Oculi omnibus, ficut cxteris animalibas binijline ctli|s* Graoiores 
palpebrainieriore conniuent*Nidanturomnesabanguloobeaate membrana^ ^^ 
Atueroquaefpedemnoduxgeruntjfuperiore enam palpebra conniuent ♦Hoc 
idem corrice intectz animalia qu0£$ faciunt, ut lacert», 8C reliqua generis duidcm^ 
Conniuent enim palpebra inferiore omnia^ quan^ no more auium nidanf ♦ Vola 
aes item no pilis^no fquamajno cortice, fed pennis teguntur. Perin^ omnes caule 
conftantXauda etiam tali^qualis data quadropedibus eft^ uolucres carent:fed pen^ 
nis coditam geruntbreuemjqu^longipedes^acplanipedes funnmaiorem autem, 
qu^ econtrario conftant, qu^ uel contracris ad uentrem pedibus uolant, cum illas 
caudas pufillae gerulae, porredis in caudam cruribus feranturXingua ommibus eft, 
fcd uarie ; ali|s enim longa , altjs breuis , al^s lata , al^s angufta , Omnium maxime 

anim alio 




LIBER SECVNDVSt ^"7 

anfmalm poft homf ne literas proferre nonnulla auium genera queunt, \Mdkti ea 
prxcipue,quibusImgualarioreftXmguaauiemilIam minorem operiendi minti: 
ftram^nullum ex ijs,quae oua pariunt/uperimpoiica fuae arteriae continecfed mea^ 
tum ipfum modo trahuntjmodo laxant^pro fui comodi defiderio : atc^ ita efridcur, 
ne quid ponderis in pulmonem delabatunSunt nonulla ex auibus genera^quibus 
natura calcar euam ktdimt : fed nulli datum hoc z% cui ungues adund fint* Vola* 
ces porro notantur^quae ungues habent aduncos: cakariger^, qus pr^ fua graui^ 
tate fint ad uolandij ineptiores, Ad haec^auium nonullis aiiia addita e{t:quam cum 
c^ter» pennaru eminentia quadam extrudam gerant^gallinaceus unus peculiare 
10 fibi fortitus eft : fic enim inftitutajUt nec caro fit, nec a natura carnis omnmo aliena* 

Begmerepifcium^em^diffhmtijs. Capta XIH 

^lfcium genus inter ea, quacaquasincolunt, unudiftinguiacaeterisiui 

Irepoteft, cumformaeuarietnumerofiore. Habet id caput, dCpronZy 

i dC fupina^Parte qua uenter^^: uifcera continent/upina habet: cauda 

'I continua, indiuiiam^ parte gerit pofteriore uarie. Pifdu nulli ceruix, 

i nulli manus,aut pedes^nulli teftes,nulli mammae. Sed mam ma c^tc^ 

ris quoc^ negata eft omnibus, quae animal nequeant generare, Nec uero uiuiparis 
omnino data eft, fed ijs tantii quae protinus intra fe animal format, nec primu ouii, 

20 deinde animaK Vnde fit^ut delphinus etia mammas habeat : animai enim condpie 
illicOjS^ creacContinet hic fuas mamas no parte fuperiore, fed prope genicaie* nec 
modo quadrupediJ papillas cofpicuashabet/ed uelut alueolos quofdahumoris du 
oSjUtroc^ delaterefingulare, equibusIacfiuit>quodorecatuIornfedantiii parente 
exdpiatur:id^ iam a nonuUis peripedS eft.Pifces igitur(utmodo dixi) ncc mamas 
habent,nec^ meatii genitaliu ullum intus confpicuij.Branchias aut rem habent pe^ 
culiarem,quibus humore,que ore acceperint,reddat.at9 etia pinnas, quas magna 
ex parte quaternas geriit* Attamen longiSjUt anguillae,bin^ iuxta branchias heret* 
mugilibus etia quos lacus Sipharu gignit^bin^^atc^ etia ei qua uittam appellacJ^as 
nullis e longis null^ omnino funt pinne,ut murena£.nec branchig integrg ,ut csnc^ 

l c ris pifdbus habent.Qui aiit brandiias habent, aut intedas continent eas, aur dete^ 
das,ut cartilaginea genera ofnia . Qpi intectas habent, ijs in obliquu utro(^ latere 
tenent* Quae tegumeto carent,eartilaginea dicOjijs fi plana funt,parte inferiore, fu 
pina^ habennut torpedini,ut raiae.fed fi oblonga funt,eorii lateribus adh^rentjUt 
in quouis muftelino genere cernit ♦ Raia tametfi deductas in latera habet brachias, 
tamen no fpineo intedas operimento, ut qu^ n5 cartilaginea funt, fed cuticulari^ 
Item branchiatora ipforu alijs fimplices branchif funt,alijs dupIices*omibus tamen 
fimplex, qux nouiillma corpori admota eft ♦ dC alijs pauc^, alijs mukx : uerum in 
utrunc^ latus aeque partit^ ommbus funt^habent quibus paudffime funt, fingulas 
branchias utrinc^,eas^ duplices,ut apen alijs binae utrinc^, alter^fimplices, aker^ 
4.0 duplices,ut congrOjUt fcaro*aIfjs quaterne utrinc^ fimplices,ut acdpenferi^dentid, 
muren^,anguillas*a!ijs quaternae duplici ordine,nouiffima excepta, ut turdo, per^s 
cae,fiIuro,cyprino*MufteIigenis etia duplices, dC quine utrac^ ex parte funt. gladfo 
a roftri muaone ita appellatOjOdonf duplices ♦ Ita branchiaru colligitur numerus* 
Sed praeter branchiarii difcrime,pifces a c^teris animalibus difFerutjeo quod no pi^s 
iis ut terreftria,quae animal generatjno cortice, ut nonullae oua parientes quadru^ 
pedes-no penna,ut genus auiii integunt : fed plurimi iquamofi funt^pauci qufdam 
fcabri,paudffimi Iaeues*Ergo cartilagineorii alia afpera, alia laeuia funt. Congri em 
dC anguillae, 8C thunni, laeues funt. Dentes omnia pifcium genera habent ferrato^, 
pedinatim^ coeuntes,excepto fcaro; ac omnia ferie denrium acuca,atc^ m ulriplid 

C z 



^5 ARlSTOr. DE BIST* ANIMALIVM 

McmntAn Ungm eriam dentes nonullisXmgua autem ipfam dQtl,6C pene fpfn^ 
habenc, k ta adh^rente^ut interdu carere Imgua ufdeant.Os refdirum^ut nonul^ 
lis ouiparis quadrupedibus eft . partes audiendi, odorandi, denic^ fentfendi nulls 
confpicu^^prxterquaoculihabent Jatentetiammeatus, quibus fentireneceffe (iu 
OcuU omnibus fine palpebris , fed non duri ^ Efi omne fane pifdum genus fangufc* 
nis particepsrdifcrimine autem partus fic difcrepant, ut alfj oua pariant, alij animaL 
Pariunt oua omnes qui fquama conteguntur^ Anima! omnes, qui genere cartila^ 
gineo continenturjexceptarana, 

Begenerefsrpmtum, Cdput XIIII 

^. Eiiquum ex ijs,qux fanguine habent animalibaSj^genus ferpentu ei!, 
^ 1 qaod comuneambobus fuperioribusefrepoteft^Suntenfm ali) terre^! 



m 



r. fm 



% £^^J iires^aiii aquatiles:quan$ maxima pars fic terreftrfs^exfgua uero aqua 
Pa ^%}^ f ''* ' '^' ibiicet ti umino fncola * S unt etia marfs fndfgenae ferpentes terre^ 
|y:Jl^^^#S^' ftribus ilmfles, nifi quod caput habeant congri , dC quide genera eorS 
complura funtjColore numerofae uarietatis ♦ nafci eos no in altiffimis gurgitibus cei? 
tum eilScoIopendras etia, quas cenrfpedesaoco>marisincoIas effe nouimus, fpe^ 
£ie rerreftribus iimileSjmagnftudfne paulo mmoreSjColore rubetforeSjnumero pe^ 
dum copioiiores, 8C aum tenuftate gradliores ♦ nafcf lods faxoiis folent, dC modo 
ferpentum^no magna altitudine gurgitu ♦ Caret pedibus genus omne ferpentiijUt 20 
pifces , nam remora errore nonulli pedes habere prodideruntjexpes enim om.nino 
eft. Sed quonia pinnas habeat pedibus fimileSj bfnc fit ut pedibus inftare uideatur* 
pifciculus quida h^c eft/axis aiTuetus, in dbosno admittendus, nome a remoransj 
dis nauibus adepiUs^utilis ad iudiciorum caufaSjS^ amatoria ueneficiajUt alfquf uos: 
lunu Partes exteriores fangufneorj anfmalfum qu^nam {im^ dC quot numero, dC 
qiiibus inter ie difterentifs diilbnentjexplicatum fam eft* 

Q:;^ mmhu amd([i mmaUum gmus intenorafortiatur* Caput X V 

!^^^^^ Vnc fnteriora ordfneperfequemurj&rprimu in eo genere §d fanguine 
i^^sS. ^ conftat: hac enim ratfone fumma genera a c^teris di&runt, quod haec 
y f^£^:ftf, .angufnea funtjilla exanguia*Sangufne prxdfra funt, homo 6c quadru J^ 
! y^^^^ pedes^qu^ anfmaljouum ue parfatiatc^ etia aaes^pffceSjCet^: 6C (i quid 
aliua uacans nominejquonia genus no (it^fcd fpedes fimplex in fingulis fntelligar, 
ut ferpens^ut aocodiius* fgitur qus quadrupedes ufufpars funt, ijs gula at^ arte^s 
ria oiiiibus eft, dC eode fitUjquohomini* Ouiparis etia quadrupedii^us, aw^ auibus 
eade illa adiunda uidemus/ed difaf me fpecfes afFert earam partii5 * Denic^ omnia 
quae aerem accipiiit^S^ redduntjhabent pulmone^arteriajgula^&^ fiai gul^ at<$ ar^ 
teri^ fimf!e,quan$ eas partes diflsmiles : pulmone aiJt ne fitu quide fimili cotincnt^ 
Cor item omibus eft^quibus fanguis BC Ceptu tranfuerfumjquod prscordfa5& cin^ 
dus appel[at:uer3 hoc in mfnutis pr^ fua tenuitatejexiguitate^ no aeque fpectari 
poteftsnifiih corde, Peculiare eft, quod de nonullfs bubus proditfj eft : genus enim 40 
quodda boum fuo in corde offtculii cotinere aiunt. At aero pulmo no omnibus da 
tuseft:pifcesenim 5C omninoquae branchias habent, carent pulmone Jecur in 
omnibus eH.in quibus ianguisXfen magna ex parte omnfbus^qufbus fanguis: fed 
magnae partf eorumjqux n5 anfmal/ed oua pariunt, lien ufc^ adeo exfguus eftjUS 
propemoda fenfiim eftugiat:quod magna m parte aufum experfmur:uerbi caufa, 
in columbiSsmiluis.accfpitrfbus^nocmis^Capriceps auis liene omnfno caret Jn qua 
drupedibus etiam oufparis fimilfsrario eftrnam ea quoc^ admodii exiguum habent 
iienemjUt teftudo^mus aquarilis^rubetajacertajaocodilus, rana, Fel alif s adnedit 
lecori, ali|s minime. Ex genere enim quadrupedu qu^ animal generant, ceruo^S^ 

damg 



LIBER SECVNDVS. 2^ 

dzmx deefle tiomu efttatc^ etia equo^mulojafmo^uitulo inarmo,6^ mmiu nomh 
iisXeruis Achainis cognominejfei cotineri in cauda credif* Eftjdd ibi cotimii afut, 
colore quide fimile felli/ed no ita ut (d humid5> kd lieni (imile parte interiore. Ver 
mes tame cerui cotinent omes fao in capite uiuos, qui n^iki folent fub Imgua in co:* 
cauo drater uertebram^ qua ceruici imic&i caput^magnitudine haud minores fjs 
uermibus, quos maximos carnes putres sdiderint ♦ Gigm' uniuerfi atcp cotfguifois 
lent numero adeo cirdter uigint!*Sed ceruus fdle(u£ didum eit) uacar:quan^ eius 
inteftinij amaruf adeo eft, ut ne a canibus quide attingaf , nifi ceruus pr^pinguis iit* 
Elephanto etia iecur fine fdle:inci(o tame parte qua fei adh^rere folet, humor fcU 
10 leuseffluitplus minus* Delphinusinter ea qugmareexdpiut,pulmone^habent, 
unus felle priuatus eft* Aues^pifces^ omes fel habent:6<: quadrupedes qu^ oua pa 
riuntjdixerim in uniuerfum,omes aut plus aut minus fellis foruunf ,Sed pifdijjalijs 
in iecore pofitii eft,ut muftelfgenis,8(: f^mo^dC fquatin^jleuiraiSjtorpedini^acc^ ex 
longisanguill^acuijIibelfe^Pukhro etia, iniecoreineftproportione corporis ma^ 
xime omnia copiofum* Alffs inteftino annexii eft,dependes a iacore^meatibus qui 
bufda perpetuis fumme tenuitatis.Ergo hamia fuo inteftino pari proceffu obducla 
habet/^peetiareplicat3,redux^aliquatenus: reliquis colledim inteftims cornif^ 
fum eft^aut femotius a iecore^aut propius,ut raiae,accipenfen;dentia;murene5 gla^ 
dio^S^pe etia genus idem utrunc^ patitur fitnjUt conger:aIi]s enim ad iecur^ alifs in 
20 fra fe pofitu adhaeret* §d etiam in auibus pari modo perfpectu eft:a1r)s enim uentri, 
alfjs inteftino iungitur^ut columbe>coruo,cotumid5hirundini,paireri.alt]s iecori fi 
muIjSC uentrijUtcapricipiti* alfjs iecorifimulS^^inteftino^utacdpitri, miluo^ 
QuamimAliirenihuuo^ueficacdfunt. Caput XVI 

II Enes atcj^ uefica omeSjqu^ animal generatj quadrupedes poflldet, At 
1 uero ex ijsjque oua pariuntjaueSjpifces^jnon habent* Quadrupedg 
i una teftudo marina habet magnitudfne ad c^terarii parttu rationem* 
1 fimiles bubulis renes ei omnino adh^rentjquafi ex multis exigufs coa 
i ftitut!3onafus etiam interiora oinia bubus fimilia contiaet^fitus idem 
earum parnum eft omnibus, quae ex fjs conftant* 

Qudmcorpompdrteminquihuf^iinimmtihuscoYiiecuY^pulmodisn, 

feko^uenterohtineant. Caput XFII 

Or prorfus in medio pecftore omnibus preterq in homine eft:huic em 
parti potius leu^ comilTum eft^ut ante expofui* Tendit ommbus prio 
l rem in parte^fuo turbinato mucrone^preier^ pifalsus : i|s enim no ita 
_ j efle uideripoteft 5 cum eorij cor fuij mucrone no ad pecius fpectante, 
t^^^-^^d fed ad os habeat, extremu^ inde pendens, qua branchix dextrxj at:* 
que finiftrae inter fe coeunt, copulantur^ ♦ Sut etiam meatus alfj de corde ad bran^: 
diias tendentes fingulas pro defiderio magni£udinis:hoc eftjmaioribus laxioresjmi 
40 noribus arcftiores:inter quos crafTa admcdujS^ candtda fiftula eft^que de cordis ex=» 
tremo oritur.GuIa paucis in pifcibus ineftjUt congro, anguilla^, fjs^ exigua^ E t ie^ 
cur qui habent^fi no fiflum eft^dextro latere lotum continet : fin fiiTum a principio 
ufc^jdextro maior pars applicata eft^Quibufda cni partes fepofit^ funt^nec eadem 
certa orfgine continent, ut inter pifces muftelfno generi, SC int er quadrupedes ie^: 
porum generi cuidajquod tum alibi, tum etiam in Sycino agro drdter Bolbam la^ 
cumgignitrquippequos bina habereiecinoraaedideris,quoma meatus procu! 
admodu coeant:quod idem ud in pulmone fpecf^are auiu licetXten enam parri fini 
ftrae adnedtitur iecori aduerfus, fitu^ ualet iufto natur^*Quod fi qua diilecfta qua^ 
drupede liene latere cotineri dextro, iecur finiftro uifum eftj prodigiofe id emni^c 

C j 




|o 




^^ ARlSTOr DE HlSr. AHIMALIVM 

Dtttanda^Tendit arccria omnibus ad pulmone, quemadmodu poftexplicabimus* 
Gula ad uentre perfermr,tranfigens leptiJ tranfuerfum , fcilicet in fjs qii^ habeant 
gulam:pifces enim magna ex parte gula careni^ut didum ei%ut qui annexum fia^ 
cim ori uentrem habeant, Quocirca f^pius euenit grandibus nonulliSjUt dum per 
impetu infedantur minores^uentriculas in os procidat* Habent omnia qug adhuc 
enumerauijUentre fitu confimili: fepto enim tranfuerfo.cotinuo fubeft, inteftinii^ 
de eo porrecte finit ad exitu cibi,8^ eam partem qux podex dicitur^Sed uentris dil^ 
iimmtudo primujquod quadrupedes uiuipar^, corniger^, altera maxflla dentat^, 
qaaternos eiufmodi habec finus:que quide dC r uminare dicunr.Gula em indpiens 
ao ore deorfutn tmdk ad pulmone/eptucp tranfuerfum: hiv.ck ad uemrem apph' lo 
cat maiorej qui parte interiore afper,interceptus9 eft, ac prope gufe corniiTura fu 
nuni iibi adnexii habet,queex argumeto reticuls uocant:eft enim uentri^extrinfe^s' 
cus fimiltSjintus rcriculis muJierum implexiSjmagnitudfne multo $ uenter minor* 
hiic cxcipit omafum parte inceriore aiperu^canceliara^j cruftatu, magnitudine reti^* 
culi* Abomafum uenter ab eo alms iungiCjmagnitudine amplior omafo^forma ob^ 
longior^cancellis intuSjd:: auftfs mulnsjmagnis,^^ leuibus innormatus: mox inte* 
ftinum iam fequit.Cornigera altera maxiila dentataj omnia ad hunc modii fua ha^ 
bere uentre certum eft.Sed difFeruc intcrie magnitudirie,aut flgura, mc^ etia quod 
gula,uel in. mediix uentris tendat^uel in latus uergat. At uero oiiiia demata maxilla 
utrac^ uentres fingulos habet^ut homOjCanis/uSjUrfuSjkoJupus . Qinnetia thos, lo 
qae lupum ceruariu appellem, interna omnialupi fimtlsa habet . i)s igitur cmnibus 
iimplex uentriculus eft,que excipit inteftinu: uerum alijs ampliorjUt fui^ut urfo: dC 
fufliO qaide cruftae kues pauciores funt, Aiijs ardior^nec niulto amplior tnteftinOj 
ut cani, ieonijhomini,Ceterori3 eriam fpecies cmmu rerpedueorS^quos modo ena 
merauijdiftinguuntun Alfjs enim uenieriuillo iimiiiSjaiijs canino.tam m maiore,^ 
in miiiore animaliu genere^Sed dikrimi in ijs quoc^ magnitudinejfigura^corpule^ 
m^ exilitateae orirur : arc^ etiam iitu gufe, quo meafu ad uentre ducar; dC conuio 
iangat foramini. Inieitinoruetiam narura utric^ illianimaliiigenerij hoc eftjUtracp 
deatato,e£ akeramaxilia detatOjfibidiffert magnitudine^craffitudinejreplicametis* 
Sut certe maiora omia inteftina no utrinq^ dentatis:nec immerlto , nam ipfa ita den^ ^a 
tata omnia funt audiora : pauca enim parua eoingenere habenEA dmodS paruiS 
inter cornigera nullu eft,Quibufda etiam appedices funt inteftinorii.Redi5 aiit in^ 
teftinu nuili eft jCui no parte utrac^ dentes* Elephanto intcRinu ita eft 11 nuofum, m 
aluos habere quatuor uideaf Jn hoc eria cibus recipit:nu1Iu enim conceptaculu cibi 
aliud feparadm adeft«Exta quoc^ eidz (unlis proxima, fed maiora , lecur enim qua^ 
druplo maius bubulo eft : dC reliqua pari ratione, excepto liene : hic enim minor es 
proportione eft*Hasc eade rario uetriSjinfeftinoro^jUel in oiiiparis qoadrupedibiJs 
eftj utin teftudine tum terreftrf,tumetfa marina^in lacerto^crocodilo utroc^:omni^ 
bus denic^ genetis eiufdcSimpIice enim unii^ habent uentre^aut canino^aut fuil;* 
lofimilem.Genus ferpentiinullaeuariatratione^&omniafereproximalacertis ex 40 
terreftri ouiparo genere habere fpedes, fi pedes tjs demas, logitudine addas : quip^ 
pe quod inteda corrice fit, SC prona. fupina^ perinde at<^ lacerti habeat, fed tefti^^ 
i^us carecnec alio modo ^ pifces meatus duos coeuntes in ide^dC uulua longa,ac bi 
fidam habet ♦ Caetera interna eade ferperibus funt qu^ Iacertis*Vera oinia earii uii: 
fcera. propter longirudine,^: anguftia corporis^Ionga.arda^ habenc, ita ut digno 
fci pre fuf figure diftlmilitudine no queant* Arteria nac^ longa admodi! eft,atc^ eri5 
gula iongior. Arteri^ origo ita iuxta os ipfum pofita ed^m eite fub lingua uidear. 8£ 
quide uidet lingu^ preminere^quonia lingua contrahit.nec ut c^teris maneL Lin 
gua zm ipfa tenuisjlonga, SC atri coloris ef^ at^ fi extrahas, porrigi longius poteft* 

Peculi^; 



Peculiareprf tcr cseterorulmguas {expmmus,8ChccrmcR, utfammaeorglmgua 
bifida fitrfed prxdpue ferpenm, quippe que tenuilTmiis qufDufda quafi capiliamen 
tis di(act2L uihrcu Vimlo etia marino iingua fciifa eft* Ventriculii ierpenies, ueluc 
inte{iinulaxiushabent3caninofimile:tuminteftina!onga,tenue,&:adexitumu% 
uniformeXor arteri^poftrem^ adheret exigu5/ed iongu,a:renu fpedem re.o-es: 
quaobfemuideriinterdupoieliminusmucronefuum dirigereadpedus^PulmQ 
deindeadnedit fmipIex,fibrofus,fiiiuIofus,prdogus,!oge^a cordefepofirusje^ 
cur item long3,6<: fimpIex^Sed lien exiguus^rotudus^sUt lacertis^Fel iimiliter atcp 
in pifdbus habetmatricibus enim adnexu iecori eil^ceteris inteftino magna ex par^ 
10 teadh^et.DentesexertiomnibusfuntXofiaetotide,quot dies menlem integrS 
compIent:fmguIis enim tricen^^Euenire ferpentilDUS idem, quod pmis hirundmil 
nonuiliaiunt:oculisenimferpentalaceratisfubnafdaliosreferuc.caudaeeaam!a^ 
certis, ztc^ ferpetibus amputatx renafcunt . H^sc eadem ratio mteftmoru, U ueiris 
pifdum quocReft. Venter enim ijs unus, dC fimplex, fed Hgura uaria eit:nonnuiiis 
enim diuerfa omnino fpecies uentris eft, ut ei quc fcar um uocant, qoi BC r ummare 
folus pifdu credituninteftinij etiam fimplex replf cans fc^^d m unum,continuum^ 
refoluatur . Peculiare pifcibus, dC magna ex parte auibus appendicum agnatio eft* 
Sed auibus fubter,a: pauc2e:pifdbus fuperne drca uentricuiii exeunr. a^nonuilis 
compIures,ut gobioni.mufielo^percae, fcorpioni, fidicul^^mullo/caro^mugiii: cui 
20 parte altera plures exeunt^altera una tantu.alifs pauc^ut iecorino,g!auco . auratae 
etiam pauca:.Tum aut ipfi dufde fpccici confoncs inter fe differunt , Aurataru cm 
altjs plures^alijs pauciores^Sunt etiam quibus nullae cmmno fmt,ut magnc cartiia::^ 
oineoru parti : c^teris ita ut alijs pauc2e,alf|s uel plurimx habeant . O mnes ramea 
pifces ad ipfum uentrem eas appendices continent* Aues, 6i: inter feipfas difierre, 
dC a c^teris difaepare animalibuSjinteriora partium rauonejaperta eii AIf]s enitn 
ingluuies pr^pofita uentricuio cA.m gallinaceojpalumbo^columbOjperdicf ,lnglu 
uies cutis in amplii finuata ei%qua prima dbus ingeftus conrinet incodus.hsc pai: 
te qua iungitur gulacjanguftior eft^mox amplior^ tum qoa dcSnk ki uentriculum^ 
arclior^ Ventriculus parti plurims carnofus^callofus^ eiijCUtis intus robuftajau^ 
|o ilatis^ facile detrahi integra poteft* Altfs ingluuies decfty fed eius uice gula pcxtinct 
IztiorydC potentior,uel totajUel qua propius uentriculfi adit, at moneduls, como^ 
cornici, Qiiinetiacotumiciguiaamplior inlra^ &:capridpitipars inferior paulo la- 
tior c%ztc^ etiam nodue* At anatijanferi.gaui^jCataractae^tardaesguIa toia ampla, 
dC lata eil ♦^Mukis etiam alifs auibus gula huiafmodi efle perfpecta c£t Nec defuni 
quibus uentriculus ipfe fimilis fit ingluuid, utrinunodo * Suntirem quibus neque 
gula, nec^ ingiuuies amplior fit, fcd uentriculus longior, fdlicet auiculis omnibus, 
qualis paiferjaut hirundo eii.Sunt etiam^quauis pmc^.qux ingluuieijgulx^ am^ 



4.0 caeteras foIent^retidunt^Coturnid prae cxtcris hxc propria habent, ut dC ingluuie, 

dC gulam prope uentricula ampIam^S!: latam habeat*Diftat ingluufes a partegul^ 

propinqua uentriculo multa^pro magnitudinis proporrione* Tenue quoq^ tntefii 

num parti plurime auium eft,^: fimplex refolui poteft, Appendices autem ille pau 

caeinauibusfuntjUtdiciume&necfupraj ut in pifci>us,fedinfraqua 

definit inteftinum ♦ habent eas non omnes, £cd plurimae , m 

gallinaceusjperdix^anasjciconiajafcalaphusjanfer, 

olor, tarda^nodtua^minoris eriam generis 

nonnullshabent, kd perext* 

gue^ut pafTer* 

C 4 



5^ ARISTOTELIS STAGIRITAE DE HI- 

STORIA ANIMALIVM LIBER TERTIVS, XN- 
TERPRETETHEODORO* 

Befituo^formdgmitalium memhmm ommmdnmaniium» 
€OYum^(U^rentijs. Caput i 



mterioribus partibus, quot nam^aut quales 




'^j^l cormentjaut lumbis adhgret circiter fedem renu^aut aluo credi^ 

ti funuAirjs rbns dependent, quibus genitale aut aluo annexii (uRincti aut demifi: 
fum pendet cum teiiibus^Necuero modo eodem ad aluum omnibus continet/ed 
aliter ijsjqui ex aduerfo mingunt^aliter tjs, qui ex auerfo* Pifciu igitur nulli fmt i^^ 
ftes, nec c^teris quibus branchiSjnec^ ulli ferpentUjnulIi deni^ qd pedibus careat, 
niii' intra fe formare animal poflit* Auibus teiles dati omibus funt^no tame qui foris 
pendeant/ed quiintus adh^reatlumbis: quo modo quadrupedibus qucc^ ouipa^ 2© 
ris habentjUtlacertOjteftudinijaocodilo, 6c inter ea quae animal generant, herina^: 
ceo,Qux aixt intus cotinentjtjs ad akm nedunt^ut delphino ex ijs qu^ pedibus ua 
cant:ut elephato^ex ijs qug quadrupedes uiuipar^ funt* C^teris cofpfcuos eife te^ 
ftes natura uoIuit*Diicrime aut eorum, qui ad aluum^ aut locum proximiS podti in 
propatulofuntjdiximus* Autenim h^rentannexiretro, nec tremuli pendent, ut 
fuibus^autantepropenii^demifli^gerunfsUtfaomini* Pifces^ mmododixi^SCkrn 
penresjteftibus carenr : ied meatus cononent binosjquf de fepxo exorrijlatus fpina 
urrunt^perreptentjcoeant^fupernein unuj atc^ ira ad oitiii excrementi finiant: 
quod enim ad fpina eii^ id fuperius nomino, Pleni hi mearus humoris fcctilici red^ 
duntur tempore coitus^attritu^ mutuo femen effluit genitale candidum. Sed qui^ 50 
bufnam ipfi inter fe difFerentijs difcrcpait^ in diifectionibus fpeculari oportet * nos 
etiam diligentius pofi exponemusjcum fua fingulisreddiderimus* Oinibus autem 
quae oua sedunt/iue bipeda/iue quadrupeda funr, teftes lumbis innexi fnfra fepta 
continentjuel candidioreSjUel pallidioresjuenulis admodum tenuibus circundarf* 
Meatus de fingalis finguii pertinenr^eodem^ coeunt fupra oftfum excremenn;fi^ 
cut agi in pifcibus dictu efl : isc^ meatus qui ex coitu amborii coisftir^genfrale eii.qd 
in minonDus latet^in maioribus uero^anferem dfco. 6<: reliqua huiufcemodi.euidea 
tius eiijCum recens inierint ♦ Meatus aute tam rjs^quam pifcibus lumbis adh^rent, 
fubter aluum, uentrem,&:inteftina, inter uenam maiorem, dequa mearus ad re^* 
ftem perrinent utronc^ . Sed utpifcibus lentor ille prolificus tempore inirus haberi 40 
fentiturjmeatus^ latifiime patent:ubi uero id tempus pra>terrjtj inceni uel meatus 
ipii imerdum redduntur : fic auium teftes , prius quam cofre fncipfant, alffs exigu/, 
aii]s omnino obfcuri funr: at uero cum uenerem exercent , fnfigni tantffperma^ 
gnftudine augentur* quod apertiflime palumbis 8C perdicibus euenft: arque ita 
ut hybernis menfibus ne iillos quidem\efiesin ijs haben ncnnulli arbitrentur ♦ 
Quibus autem parrf prfori refies commifli funt, ffs aut imiis iuxra aluum condun^ 
rur, utdelphfno : auttbris inaperto ulrimaaluopoiiofunt. QLiibus utrffque cum 
c^tera iint eadem, unum illud dffcrimenexif^fr, quod qux intus contfnent fuos 
teftes, nulla cute habent obdudos : qu^ autem forfs. hsec conieclos in concepta^ 

culum* 



L I B E R T E-K T I V S. n 

ciilam,quod fcrotumuocamus,gemnt.Te£esuero ipdomtihmgtcMihmui^ 
ujparis funt ad hunc modum. Mearus duo uenales ad capita teftium de uena aorta 
pertendunt3&: alfj totide a renibus eodem deueniuncfed fj fanguinolenu, iiii quos 
mittit aorta,exangues funt* A capite autem ipforum teftium meatos exdpit fpufior 
illo fuperiore, atcp neruoiibr : qui progrefTus per teftem Ecciit fek indc^ dC caput 
eiufdem repetit; underurfusinidemcoeunt, dC inpartepriore fubeunt gcniulc^ 
Qui caput repetunt, ipfi tam continua membrana obuelant cum fjs^ quirefidenc 
teiiibusjut unus eile meatus uideantur,nifi membranae diuortium feceris.humore 
adhuc fanguineum continet is^qui refidet, fed minus quam illi fuperiores, At uero 
10 quireuerfi ceruice fubeunt genitalis^humorem iam habent candicanie.Quinedam 
de uefica meatus perfertur,a: fe ad ceruice applicat^que ueluti putamen cannalicu 
iatum ambit id, quod penem uocamus. Speda ea quas dixi def criptione hac;Sic ce^ 
micium meatuu,qui de aorta proficifcunt.^c x.meatus defcendentes ad capita tcfim 
00 a).qui ab ijs affident teiiibus Ji^,qui repetunt kilicct quibus humor candicans co* 
tinetun<^.gemtale,£.uefica,^^4.teftes. Exciiis detradtisue teiiibus,meatusfurfuni 
fe retrahijt [ Caftrare folent duobus modisraut enim tc^cs nouellos adhuc frangutg 
aut adultos iam firmos^ c^ddnnt . Taurii aliquando excifum initu prorinus zcto^ 
progeneralTe traditij efi.Teftes animaliii ita fe habere cognitii eil ♦ Vuluae fiue ute^ 
^ n;nec eodem ficu habent ^nec fimiles omniu funt:fed difterunt inter fe^ tum eor un» 

' -26 qux animal generant^tum iilorumjqux oua pariunt.Habent omnes qui iuxra ge^ 
nitale concinent, finus geminos^alt erum in latere dextrOjaltera in finiftro, Initiunx 
uero unum eii,^^ comune oftium, quafi ceruix carnofa admodum, cartilagtnea^^ 
panipluriiTi^au<fiiiiimx9animantiutributumeii.ParsuuIuaeinterior,loci36<:uie 
rus appeilatur:unde fi-atres uterinos cognominamus * oftium zxli 5C ce£uix,ma£ri22 
didtur^Sed bipedes^atc^ etiam quadrupedes qus animal procreantjOmes uuiuam 
aut uterum infra feptum trafuerfum cotinent.uthomOjCaniSjfuSjeqauSibos^Corsi 
nigera quo<^ omnia fitum habenc eundem^Extreaia pl urim.arii uuluaru^qii^ cor^s 
nua uocanCjinuoIui peripedii efi At eorum quae oua eduntjfitus no lim ilis omnia 
eit.Sed auium uuluae iuxta feptum annexae {unttpHciu infra.ficut bipedajautqua^ 
|o drupcdum qux animal pariunc:fed tenues5& membrana conftantes^S^ iongx, ica 
' ut in. minuciilimis pifciculis fina uulux utxunc^ iungi in faciem oui unius uideatur, 
tan^ bina habeant oua i) pifces, quora ouum arenidii elt: non enim continuii, fed 
quoddam arenulentii efi ♦ ita difFundi in muita potefi* Vulua auiii ceruicem habec ^ 
carnofam jcaliofamcp parte inferiore:at fuperne qua fepto itrngiturjmembrana co^s 
ftat3& prxtenuis adeo eft^ut oua extra uulua effe exiitimes, Auibus ergo auctiorisi 
bus membrana confpedior eft,8!rper ceruice infiata extollitjatc^ finuat* At in mi^s 
noribus obfcuriora hxc omnia habenuQuadrupeda quoc^ ouiparara hxc eadem 
ratio uulux eft^ut teftudinisjlacertx^ranae, dC reliquorij generis eiufde . Enimuero 
ceruix una in unOjSi:: carnulentior eit:fiilura aat dC oua proxima fepto fuftinentur* 

■ 40 Necno eajquae in genere pedibus priuato animal xdunt in luce, poflea^ oua inter 
fe pepererut.ut mufieli3&: reliqua carrilaginea dicta (quicquid ein inter marina pca 
dibus orbatU38£ branchias habens animal generat.fub eo nominefntelligit ) tjs uuf 
ua partita^pertines^ ad fepta quomodo auibus eft.atc^ etiam* de medio fui bipartiti 
finus, ardior ad fepta ufcg pertendit:ac oua tam hic,^ fupra ad fepri origine confi^ 
ftunt:mox prolapfa in fpacia latius fcetus animales excIudunt.Sed eorum ipfbrum 
difFeretia uulue^qua tum inter fe^ta aero a ceteris pifdbus difcrepentjaccuratius per 
diflediones fpedari figuris fingulis potefi. Serpentes etia tam ab fjs fupradictiSj q| 
inter fe differre apertumefl+ Viperaenimanimal^ditj poflquam intrafeouape^ 
perit, cum caetera ferpentum omnia genera oua ^dant in lucem ^ quo fir, ut ufpe^ 




34. ARISTOT.be HlST.ANIMAtlVM 

X2t uni uiilua fimilis, ut caralagineis (it ♦ Tendit porro ferpentibus uulua pf olixioif 
modo corporis exoria inferius uno cotinua meatu, diduda^ in Jaius fpinse utrun* 
quejquafiduplex meatus ufc^ ad feptu: in qua oua ordinatim gignunt, bC ^diindc , 
no fingulatijnpfed ferie continente folent* Vulua omnibus quac bC intra (clbC foras 
animai generant, fupra aluu pofita eftiquae oua pariunt, ijs infraj lumbis adharet^ 
Qu^ animal aedunt in lucem^cum intra fe oua generarQt^ijs anceps ratio eft ; nam 
dC infia lumbis adiungit ea pars uulux, qua oua continenr , & fupra inteftina oftiii 
eius fuftinet* Adhaec difcrimen uuluarii eft> quodcornigeraj dC una parte dentata, 
acetabula habent uulusejdum partu gerunttatc^ etia parte utra<^ dentatorij,lepus, 
mus^uefpertiliOjeade illa acetabula fuis cotinent lods* At c^tera utrin^ dentata am' lo 
malis fcxcundajpedibus pr^ditajUuIuam laeuem omniahabent, bC partus ipfi uul- 
uXjUon acetabulis adhssret.Partes diffimilares animalium interiores, exteriores^, 
hunc in modum haberi cognitum eft* 

m partihus animaliumfimikrihuSi ihi^ Syemfis Cyprij> Diogenisqj ApoUoniAta 
opinionssdefinguine^Z^uenii. Caput n 

^lmilariumfanguis potiffimu comunisanimalibus fanguineis oiriibus 
^i eft*nec minus comunis ea pars eft^qua fanguis continet, qu^ uena dl 
t citunLocii aSt coihunitatis fecundij obtinent ea,quf ijs proportionetf 
I turjhoc eft faniesj^ fhxz^zK^ etia caro^quod pr^cipue corpus anima^s 20 
i lium ineft*Os item^Si: quod uice fungitur ofiis, ut ipina, dC cartilago*. 
Addc comunitatieiufmodijCUtemjmembranajneruoSjUngueSjpiloSjS^ quf rjs ex 
proportione refpondeant^ad haccjadipemjfebiijatc^ exaemeta, ftercus dico, pitui^» 
tamjbilemjtum flauamjtum etiaatram+Sed cum natura fanguinis uenarij^ princi 
pium effe uideat^primum de ijs diflerendij efttpraefertim cum autores nonullos ex 
ijiSjqiiires eas tradtarintjminus rede dixifle intelligaXaufa uero ignorarionis occu! 
t/oni earum parriS^ac perdiiRcili cotuitui trib uenda eft: nam in animalibus mortuis 
natura uenari! principalioru aboJef jpropterea qd ipf^ in ptimis efHuente fanguine 
languefcantj&: collabant^ex i|s em quafi uafe, uniuerfus fanguis efFundit : quippe 
qui omnis in uenis contineat,pr3eter exiguujqui in corde efi» In uiuis aiit fieri no po 50 
teftjUt quemadmodu habeantjCernannintus eih naturaearum occultat. Imc^ alif, 
cum in cadaueribus difledis infp!cerent,fumma prindpia cernere nequiuerut* Ali| 
in homimbus admodu extenuatis per ea, quae extrinfecus uiderent, interna uenass 
rum prindpia definiere«Syennefis medicus Cyprius ita fcribit: Vene corporis craf^ 
fiores oriunt ad hunc modi5,&: tendunt de oculo propter fuperdliumjper dorfum 
adpulmonefubmamis ♦ Alteradelateredextroadfiniftriijalteradefiriiftro in dc^ 
xtrum:8^ altera per iecur in renemjac teftem,altera ad lienemj&rrenem,^: teftem* 
Poftremo ad genitale perfert» Diogenes Apolloniata hxc: Venas hois conftare ad 
hunc modu nouimus:du^ maxime habent,quf per uentriculu prop ter dorfi fpina 
pertendaf,alrera dextrorfum,aItera finiftrorfum, utrac^ ad pede fibi fubiedii : dC in 4.0 
caput eaede per iugulii propter h umeros efferunt :hinc fparfa ramorn rerie,alix mi= 
nores membris omibus fanguine riuant^de dextra dextrorfum,de firiiftra finiftror^ 
fum.Maxime ailt illae duc cor adent,drca ipfam fpina dorfi':alter^ item du^ paulo fu 
perius per pedus fub ala utrac^ in mana difpenfata pertendSt, quarii altera liena== 
m^altera iecoraria uocat^Hariipoftremaita fcindunt,utparte pollice adeant,parte 
uolam:tamen ex ijs ramoru tenuioru fi-equetia in digitos^ manii^ fpargitur totam* 
Propagines tenuiores a primis uenis mittunt,adextra ad iecur, a finiftra ad lienem, 
6£:renes*Quaeautperrinentadpedes,fcindunturquafemuriungit,tendunt^per 
totum femur :quarum maxima femur ex auerfo perreptat, craiTa^ apparet:al# 



L I B E R T E R T I V S. j^ 

tera paulo intcritis minus craila procedit per femar: tum propter genu tcndunt adf 
cruSjpedem^ {mum, quo modo ad manus. hmc fubeunt plantam, BC fe fpargut in 
digitos ♦ Complures etiam tenues de eifdem illis ad aentrem dC coitas fparik obre^ 
punc^qu^ porredas per iugulum petunt caput^apparent^ craiTiufcute in. ceruice: 
. qaarum extrema fiiTura multiplici permeant per caput^ dextra dexcrorfumj fim* 
. llra limftrorfum : atc^ ucraci ad aurem definunt* Sanc prsecerea uenae collo com^ 
miilaeiuxta maiorem, paulo minores, utro<^ ex latere tranfeuntesj ad quaspluri* 
ma illarum capiris pars contendit:que immerfae per iuguium mittunt alias ad fcapa 
las,6<: manus * apud lienariam etiam, SC iecorariam, aliae paulo minores apparent, 
10 quibus adigere cultellum folemus, quoties aliquid fub cuce zfBigit ♦ Ac fi quid circa 
uentrem infeltat/anguinem ex iecoraria,8<:Iienaria mittimus* Quinedam ad mam 
mas faincali^pertinent* Sunt item quae de utrac^ perferantur ad teftes, per dorfl 
medullam, tenues : at(^ etiam ali^ qu^ fubdit^ cuti tendant per carnem ad renes, 
ceiTent^ ad teites uiris, ad uterum mulieribus* Prodeunr prim^ a uentriculo <iiw? 
pliores^mmattenuanturjdumdepartedextrainl^uam^inde^ tranfeant ad de^ 
xtram^ quae ieminari^ nominantur* Sanguis cradior a carne ebibitur : fed cum ad 
loca deuenerit^tenuis redditurjet calidiorjSi^ fpumofus.Syennefis3ac Diogenes ira* 

Vobhij fementia ds uemrumordineiihiqifklfamm opinionum re^Utio* Cdput 1 1 1 
=^c^ Olybius hec* Venarum paria quatuor habentur:primum quod a Im* 



[^ ^^^cipiceortumtendit perceruicemjfummaperreptans lacerafpmxjad 
^^% ^^^ ciunes QC aura:deindepernbiasad malieolos exteriores^ &: pedes^ 
cT| fe."^5^ quam ob rem doloribus dorfi^S^: coxarum, de poplmbus malieolisue 
|6J&^' exteris fanguinemmim' folitumeit* Seamdum uenarum par deca* 
piie circum aures per ceruicem^quae iugulariae diCt^ funt> inrus propter fpinam ^ 
iumbos ad teltes bC femora perfertur : atc^ per poplites & ^izs^ texkdii ad interio^ 
res malkolos bC plantas : quapropter doloribus lumborum bC teitium fanguinem 
cx popliubusjautmalleolis mittimus^Tertium par uenarum a temporibus per ccx^* 
uicem iubfcap ulisporrigitur ad pulmones: bC altera de partedexcra in fmiltram 

30 pergensjmammam fubit, ^ ad lienem^renem^ defcendit : altera de imiitra in deis 
xtramprocedenSja pulmonibus mammamfubitjmoxiecurpetirj&rrenem : urra^* 
que poitremo ad tc&cs defim't,Quart5 par ortum parte priore capitis, de fsidc. ocu* 
lorumperceruicesadhumerorn clauicuiasdeuemt:undeper lacertosad agilem^ 
mox per cubitos ad uolam bC digitoSjad malas eciam de humero prcpaginem miDs '■ 
tii: quae coftas perreptat/dum altera ad lienem, altera ad iecur perueniatj deinde 
utrac^ eminensper uentrem ad genitale ddiniu Haec iere funr, qux a c^teris medi 
cin^ aucoribus dida accepimus.Nec ddnm. natur^ itmx^xctcS:, qui tametfi accura 
tius perinde ut medici non tradar unt de ueniSjtamen omnes earum ortum a capi^ 
tt^zi^ cerebro deducunt : quod en'or efi * Cum itacp perdifficile iic uenarum exa^ 

4.0 men, folis in iirangulatis animalibus iam ante excenuans effici potefi, ut iacis perd^ 
piat,cui h^cres cur^ fit.Sedenim natura uenarum ita fe habec^JDux intra pe^ 
clusuen^ continenturipinx appoiitsejalteramaiorjalteraminor^maior partan 
priorem aditjmfnor pofteriorem: QC maior dextram potius iedem obtinerjminor fl 
n&arn : qaam aortam nonnulli uocanr, eo quod ner uofa eius pars confpici uel h^ 
mortuis potuit* Ambas ex corde or^inem ducunt:tranligunt em totae catera uifce 
ra per qu^ rendunt, fuaferuantes natura; uc nihil contrahr.nt detrimenri, quo mi^ 
nus & Unt uenx^Si^appellencur^Sed cor no eodempermeac modo:uerum ei canqp 
fu^ parti continuantur, magisfe ea, qux prior, &: maior eil . Situ autem tali ori^ 
imturj ut altera fuprajaltera infra (iu dC cor inter fepoiitum ampkdantunHabeni 



§ ARISTOT, DE HIST* ANIMALIVM 

intra fecorda omnia finum triplicem, fed magnitudine naria ♦ minutiffimoru enim 
animalium finus ardiores funcjita^ut unus^qui amplior eft^uix confpici poffit, reli^ , 
quifenfum efFugiant*Mediocrium animalium fecundus etiam confpicuus eft: ma* 
ximorum perfpid omnes poffunt^Et cum priorem in partem cor fuo mucrone fpe 
detjUtdidumeft^iinusquiampIiffimuseftjdextrum fupremum^ recipit iimm^ 
minimus finiftrumjmedioais medium^qui autem maximus inter eos eftjhic longe 
reliquis ambobus amplior eft : oines tamen ad pulmonem foramine fpedant per^ 
petuo/ed propter exiguitatem meatuumlatent^praetergin uno^Oritur exeo ams 
pliffimo/upremo^ finu uena maior, fedem^ dextra tenetjmox per mediij iinum 
ibrmam recipit uense, utpote cum ipfe uentriculus eordis uenae particula fic, in qua lo 
fanguis reftagnet* Aorta de finu medio exitjnon eodem modo, (cd per fiftula maU 
to ardiorem init fodemem^dC tendit a latere cordis^cum uena maior fua radice cor 
tranfigatjcum fepromir, Vena item ipfa maior membrana, dC cute conftat» Aorta 
ardior eii, dC uehementer ner uofa, deducfta^ longius, hoc eft, ad caput^ aut imas 
partes in anguftum admodum coardatur, ac neruinaturam ex toto accipit ♦ Pars 
prima uen^ maioris furfuma corde proueniensj fcinditur bipartito ♦ Adit alterum 
membrum pulmoneSjalteru ipinam 8C uertebram colli nouiffimam* rurfus memi: 
brum^quod pulmone adierit, bipartito fe fcindiCjquia pulmo in duas partes difae^: 
tus fit;deind€ fingulas fiftulas, fingulaq^ foramina fubitj amplius ampiiora, ardius 
ardiora^itasUC pars nulla fit fine foramento^et uenuIa:quangpoftrema diminutio:? lo 
num pr^ fua exiguitate uifum effligiunt : quo fit, ut p ulmo omni ex parte refertus 
fanguineuideatunHos autemuen^meatusinducifupra fiftulasex arteriaperni: 
Jientesjcertum eft . Membrum alterum, quod ad fpinam, dC colli uertebram dixi^s 
mus tendere^per fpinam ipfam porrigitur^quam uenam Homerus notat, cum ait: 
^Venamq^ indderzt omnem, Quse per dorfa means ceruices feriur ad imas* Hinc 
^uenuls fingulae ad fingulas coftas, SC uertebras feruntur ♦ Finditur etiam biparuto 
haec eadem uena iuxca uertebram^quac fupra renes pofita eft Jta hf c membra ueng 
inaioriS;»inramosiparguntur:fedrurfuspartefuperiore,quaexcordeprotendic 
fdfla numerofiore uenarum propagine, duo petit loca : quippe qu^ alias in latera, 
&humerosmittat5qu^mox per alas homini admanusferuntur, quadrupediad 50 
pedespriores3ambusadalas5pifcibusadpinnas,quaepartepronacotinentunqua== 
rum uenarum capita iugulares^qua primum fcinduntur,appellamus* fed qua fdf^ 
faeceruicemfubeuntjiuxta pulmonemarteriam tendunt^quibus interdam foris 
apprehenfis corraunt homines fenfibus ereptis^S^ palpebris compreffis* ita porre^ 
dae,amplexx^arteriamad interuallum aurium feruntur, qua maxili^ faudbus 
coeunt > Denuo inde fdnduntur in uenas quatuor, quarum una remeans per cols: 
lum, &:humerumdefcendit3 &:cum priorepropagine adfiexum brachi] copula^ 
tun fecunda ad palmam dC digitos ceiTat . teni^ de utra^ fede aurium ad cerebrum 
pertinet,af(^ in multos pr^etenues ramulos fpargitur: itac^ membranam cuftodem 

.cerebrifubit.Cerebrumautemipfumomniumexpersfanguinisert,necaliqmdae4o 
nae,uel audioris, uel minutioris in id ceifat. Reliquirami, qui ab eadem uena mit^ 

luntur^partimambiuntcaputjparcimadfedesfenfuum^dentes^graciliuenula:* 
rumferie terminantun . 

Deaortauefmminoreieius^fcde, caput 11 II 

iEna eriamminor, quam aortam diximus nominari, eodem fpargitur 
I modoin ramos,quipartes uen^ maioris confequantunuerum meatus 
d\xs,dC uenulx multo minores funt,qua m uen^ maioris . lods a corde 
fuperior^us,uenashuncia modumhaberiaoumiiis» Parsautmaioris 




LIBER TERTIVS* %j 

ucnxcordifubiedia/murelaaor,perfept5^app!icafa,mmadaortam,tumetiam 
ad ipina membraneis flacddis^ meatibus conrineumox oena ad iecur ab ea mitat 
breuis, fed lata : de qua mukae actenues iparik in^ecar obliterantur* Ramiindeab 
ipfa iecur tranfigente duo procurrunt , quoru alter ad feptum, ^ praecordia dida 
cefiat : alter fupera repetit , dudus^ per alam ad lacertum brachij dextri fe porri;: 
git, qua caeteris uenis fe applicat iuxta fleximi interiorem ♦ Quamobrem fanguine 
hinc miflbjdolores iecoris quidam leuari poflijnt ♦ Pars altera uena eiuidem breu^ 
quidem/edcrafla^Iatuspentfinifirumjpergit^ adlienem,quae fpar&inramulos 
fubitjitaq^ aboletor* Quinetiam ab eadem maiore propago pari modo adiacenum 

K> finiftri bracb^ mittitur:fed quae ad brachium dextrum proceditj eadem quae pertin 
git ad iecur^eft^H^c uero diuerfa ab ea,qu^ ad iienem pertinet^efi* Aliae item a ue« 
na maiore duae propaganttxr, quarum altera ad omentu, altera ad id^ quod i came 
pancreum appellatum efl.de qua uenarii frequentia per lades tendunt^quae omes 
m unam definunt uenam grandem^per totum inteiteium dC uentriculii ad gulam 
ufc^ porredam, quae &: ipfa ramos de f|s quas perreptat partibus, fpargit complu^s 
res^ Vtracjigitur, tam maior, quam aorta, renum tenus^una atqp peipetua tcn&u 
hic capitibus rena porius adhaerefcunt, finduntur^ biparutOjUelut in literam lam^s 
bdajaut V literam inuerfam ♦ uergit^ magis in parte pofteriore corporis uena ma^ 
ior^quam aorta^Spinae annedi aortam potifTimu circa cor uenulis pr^enuibus dC 

20 iieruofis,notum eft* Dudtur eadem de corde nimiru amplitudine infigni, fed pro* 
cedens ardiorjatcp neruofior euadit * mitrit ea quoc^ ad lades raraos, quemadmo^ 
dum maior, uerum longe minores : peranguftos enim bC fibris proximos , quippc 
quos extenuatos in fibras^cauas tamenjcei&re aduerterimus. Ad iecur aut lienem, 
nulla ab aorta pertinet uena^Rami autem illijin quos uenam fcindiutranc^ dixijad 
coxam utranc^ profidfcuntur, atquc os ipfum atungunt ♦ ad renes etiam a maiore, 
aorta^ uenx deueniunt:fed cauum non fubeunt renum, ueram in corpus eorum 
abfumuntur ♦ Necnon alif duo meatus ab aorta ualidi & perpetui ad ueficam pro^ 
cedunr*at<5 etiam alij de cauo renum eodem uemunt, qui nihi! commune cum uei= 
na maiore fortiuntur ♦ Singulis item renibus de medfo uenx exorfx, cau^jneruo^s 

|o fae^ iuxtafpinamipfamperuenas feporrigunnmox in coxam utrancj condun^s 
turjac delitefcunt*deinde denuo porredae in dunes apparent : quar um dC ipfarum 
poftrema^ut in fexu uirili ad ueficamj genitale^ conijdunt : fic in fosmineo ad uul^ 
uam^aut uterum pertinet^NuIIam fane uenam de maiore uuluam adire uidemus, 
cum de aorta multx^fi-equentes^ ueniantRamis etiam tum aortXjtum eriam ma 
ioris^aliae mittuntur propagines : quae primum ad inguina ampliufcul^jcauae^ ac» 
cedunt:deinde per femora^aura^ in plantaSj^: digitos finmu Atc^ eriam duae aliae 
per ingninz dC femora commutaris uidbus perferuntur: altera de parte dextra in fi 
niftram, altera de finiftra in dextram, ac caeteris uenis circa poplites fe coniungimt* 
Quemadmodum uenae fe habeant, 6^ undenam fuam originem ducant, apertum 
40 iam eft* Conrinet autem genus animanrium omne fanguinis compos, uenaru iniis 
ria^di^ genera fumma^eo quo expofuimus modo: nam reliqua copia uenarum non 
fimili ratione in omnibus eft * nec^ enim partes eodem modo, aut exdem in omni^ 
bus habentun nec uero aeque in omnibus patet uenarum feries, fed poriflSmum in 
if s conftat^quibus fanguims copia dC prxdpua magnitudo eft*nam in minutis^fan:* 
guinis ueinopibus, uel per naturam, uel per immodicam corporisobefitate, hauci 
aeque infpid poflunt. Alteris enim meatus quafi afueoli quidam multo interf^pri Ihs 
mo permifcentur^alterispaucae^exdem^ fibrxpotius quam uenae continentun 
una tamenjquam niaiorem ex prardpua magnicudine cognominamus, porif&ns 
euidens in omnibus eriamminutis animalibuseftt 




3$ ARISTOT. DE HIST» ANIHALIVM ' 

DensYtdSjeormqiorigine* Cdput V ' 

I Eruorum mox ordme perfequemur» Origo eorum quoc^ mccrde eft» 
i id enim neruulos fuo amp]k>re uentricuJo continet ♦ dC uena aorra apss 
i peilata^neruofa eftjS^ quidem poftrema eius neruo omnino conftanr: 
^^__^ I qufppe quf nullo intus cauo diftinguantjtendantur^ modo neruoru^ 
qua aeimuntjapplicaja ad nodosofCum lubricos* C^tem natura neruoru no mo?; 
re uenarum continua de eodem initio procedit* Venae enim, ut in depiciis canabis, 
hoc eft fontibus riuo muidplid fparfis patet, figuram torius corporisdiftnhuur, ita, 
ut corporibus admodu extenuatis, partes cmnes uenulis refert^ confpicianu Lo^ 
cus enim idem uenuiis in macilentis, carne in corpulentis redundat , Sed nerui du ^^ 
ductidiiTradi^ pafum ad artuSj&^ fiexus ofllum applfcant^quod inde etiam perci^s 
pi poteft:nam i\ eorum natura effet cotinuajiate iam m menuaris corporibus con^s 
tinentia omniu parerecSumms neruoru partes.qux membru ad faljendwm acco;* 
modatum cenunet, poples dida : dC quse fe geminam porrigit, tendo nomme : 6^ 
qu^ ad uires corporis iuuant^attendOsS:^ humerarius * reliqu^ quibus oftium jiodi 
deliganturjnomjne uacant*Nam oiTa omnia ilue foris uiciftlm tangunf jfiue alterii 
inferitur alteri^neroisligantor; BCciscitcr oila quacuis neruoru copia ducitur, capite 
excepto:id enim non neruis/ed futuris ipforum oflium continetur ♦ Nerui natura 
fiiillis in longicudine tendit*fcindi per latitudinem no poteft , intendic^ uehemecer 
idonea eft , Humor circa ner uos mucori fimilis, albidus, glutfnofus^ confifiit : quo 20 
ipfos neruos dC nafd> dC ali certum eft ♦ Neruus ignem no pariturj cum uena patias= 
tur* dC incifus folidari non poteft* Pars cotporis nulla ftupore tentatur ^ quse neruo 
caret.Neruis plunmisjpedesjmanus, 5:: fcapul^ continent : au^ etiam ceruiceSj dC 
lacerti,Quibus datus eftfanguisjijfdem omnibus nerui adiundifunr^Sed qu^nul 
los liabent articulos, priuata^ pedibuSj Sc^manibus funr, i]s prxrenues, incerri^ 
habentunquapropter in pifcibuSjqui iuxta pinnas pofiri funt, ij pr^cipue ueniunc 
in conipeclum* 

Defihm. • cuput VI 

^^^^' Ibr^ inter neruumj&T uenam/uam habent naturam:&: nonntilte ha 
S £0^"^% morem faniem appellatum, continent ♦ tendunr a neruis ad uenas, ac 5© 
N ^^ J^ '"^^ ^^ neruos^Secund-j etiam genus fjbrarum eft, quod confiftere in 
'^i t^A^ fanguine folettquan^ no cuiufc^ animalis * SpiiTari autem fanguis no 
Ir^J i ^ ^ Ti . poteft,fiid genus fibrarum detrahatunfpiflatur uero/i non derrahafr 
Genus id ergo fibrarum tametfi maiore ex parte in hnguine animalium f neft, ta^ 
men cerui, damsejbubali, &C aliorum quorundam fanguini deeft : quocircaeorum 
fanguis non fimiliter, atc^ caeterorum concrefcit . Sed ceruorum perinde ut leporu 
folet ipilTari^uidelicet non coitu firmiore.ut cxrerorum, (ed E uido, quale lac eft^qd 
ilne coagulo fponte coiucrit ♦ Bubalifanguis aliquantulo ampiius fpiftatur : quipi^ 
pe quiproxime ouillo^am paulo mfnus coliftat* Venajneruus^S^ fibra ita fe habet* 

I>copibui:>€orum^difjtrentijs, caput VII 4-® 

r Sfa alia ab alff s nexa, dC omnia inter ie apta, unam conrinuant feriem 
^ J modouenarum:neceftullumos5quodfeorfumipfumperfemaneaf* 
W' 1 ^ ^J}^^^^ "^o ^^ omnibusjqux oflibus conftant/pina eft:qus compas: 
g^ cta ex uertebris a capite ad coxas porrigitur. Verrebrx omnes foramJ 
— __:^ ne medio perui^ fibi iunguntur.Extat os capitis continuum, nouiflt^ 
mis fuperimpofltum uertebriSjquod calaa dicitur.Eius pars ferrata/utur^ nomine 
%mficamr . Pars haec non {imili modo in quoc^ genere animalium habetur . A Hf s 
cniin pfTe continuo calua perficiturjUt cani;alijs compadOjUt homini, eius^ foeml 

n^fa^ 




LIBER TERTIVS. |S> 

m futura ctrculariter eft Mari tres in fummu uerricem afcenduftt future^coeunt^ 
in fisur^ triangul^ fpeciem/ed iam 5C mi caput uifum fine ulla futura eft,Conftac 
fanecaputnonquatuoroffibus/edfex.quoruduoexigua^fcilicetreliquorncom^ 
paratione circa aures pofita funt.Maxilte a capite protenduntur.ofla duorquarum 
mferiorem animalia omnia mouent,excepto fluuiarili crocodilo. hic enim unus no 
inferiorem/ed fuperiorem mouet*Maxii]is,dentium genus inhaeret* os parnm ca^ 
uum,partim foIidum,&: adeo firmum, ut folum inter olTa ferri adem refpuat» On^ 
turafpina,fibuIa,iugaIe,&:ordocoftarum.Pedus eriamcoftisimpofitum eft, quae 
quidem aduerfxinterfecoeantjCumrdiqu^breuioresfintjquam ut facereidem 

lo queant.lSIuIlum enim animal eft,quod circa uentrem os habeat» Sunt item ofla hu 
merorum, dC qu^ fcapul^ appellantur, dC qux ijs annexa dependent, brachia, dC 
fnanus.Modus idem compaginum,uel in rjs eft^quae aura habent pnora. Acecabu 
iuminfra,quafpinadefinit,acoxaeft:&:ofraiamaurumoriuntur,quft)usfemQra 
dC tibix conftant^pernsjaut culinae nomine^quorum pars malleolus eft, dC malleo 
iicaIcar:uidelicetinijs,quehabentmaIIeoIos*abrjsofl:apedisminuta,&:pIurafub* 
iacent^Qux igitur ex fanguineis pedeftribus animal generant^haec oflfa non multo 
diuerfa habent:fed ad proporrionem tantumodo duriria^mollirie, magnitudine di^ 
fcrepant^Offium item animalis eiufdem^alia medullam intra fe continentjalia mini 
me.Sunt nonnullajquxfuis in offibus nullam omnino habere medullam uidean^: 

20 tur^ut leo:quod admodum exiguam ac tenuem habeat jCam^ in paucis offibus Jo^: 
lis enim inferioribus^atc^ brachifs. Conftat profedo leo prxdpue omnium anima^ 
hum offibus folidis:funt enim adeo dura,ut ex eis concuffis, ignis uelut a filice elida 
£ur* Delphinus etiam olTa habet, non fpinas . C^terorum animalium fanguineora 
oira,autpauIointerfedifFerunt,utauium:autproportioneeademfunt3Utpifda. 
Qui enim inter eos animal generant^carrilaginem pro fpina habennut ea, quae car 
tilaginea appellauimus ♦ qui autem oua pariunt , fpinam continent : qu^ perinde 
utdorfum inquadrupedum ordine habetur^Sedproprium inpifdbuseft^quod 
nonnullis fpinul^ qusedam prstenues feparatim per camem inhaerent* Serpenri^ 
bus etiam dorfum pifdum more compleri apertum efi ♦ At uero ea qa^ inter qua^ 

20 drupedes oua pariunt^os aut fpinam pro fua magnitudinis modo meruerunt^ma:: 
iora enim offis naturam potius obtinent^minora fpina potius in oflis uicem fiildun 
tunOmnia prorfus animalia quxfanguinemhabentjdorfo conftantjaut ofl^o^aut 
fpineo ♦ c^tera ofla alrjs infunt, alijs defunt * ut enim partes corporis quaec^ habenss 
tur^ita ofla quoque ad partes accommodata habentun Quibus enim aurajS^ bra* 
<hia defunt, ijs pernae aut culinae pr^didas etiam defunt ♦ Nec uero fjs quibus par=s 
tes^e^dem quidem, feddiffimiles funt, eadem offium ratio feruatur : fed aut plur^ 
minoris ue modo difFeruntjaut proportione* Ofl!a igitur ita fe habenu 

HecaYtiUgmoeiusq^cumoffediffermtLi* Cdput VI 11 

i Artilago difFert ab oile pIuris.m!noris ue rationejCum alias natura ea^ 
I dem^qua ofla conftet Et quemadmodum os pr^dfum nunquam re^ 
I addt^ itz dC cartilago rupta nunquam reparatur > Terreftrium, quae 
I dC animal gignuntj^: fanguinem habent,cartiIago nullo foramine hi^ 
i fcit^nec offium more medullam continet . At uero aquatilium cartila^ 
gineiSjquod per dorfum proporrionatum offibus tenditjcartilago efl^hii 
morem in medull^ fpedem continens ♦ Greffilium qux ani=s 
mal gignunt auricul^^naresjextrema^ offium no;; 
nulla cartilagine conftant* 

D 1 





,40 ARISTOT. DE HIST* ANIMALIVM 

neungue,ms^^corm^dentibus^eomm^cumoffe 
comtemmtk* .Cdput IX 

n Vnt item alia partium gettera^qu^ naturam nec eanflem habcntjquS 
I ea qux expofita funt, nec longe ab v\s remotam, ut ungues, ungute, 
1 comua:praeterea roftrum^quale datum auibus eft ♦ h^-^c enim bC flexi:* 
liia&ififfiliafuntscumnullumosuelfledijuel findi poifit/ed fragile 
^,_-^^^ i quodc^ habeaturXoIores cornuum, unguium, ungularum^ pro cu* 
ris pilorum^ colore fequuntunetenim cuas nigraejCornua nigra, U ungulae nigrac 
oriuntur:8^ candidx parimodo in colore refpondent^a^ cornua5& ungues,& un^ 
gulx.medrjs etiam medium eadem colorem praeferunt, At dentes naturam oflium lo 
semulanturtquam ob rem hominum nigrorum,ut Aethiopum at^ fimilium^dens 
tes &:oflra candent: ungues nigri modo fuae cutis apparent ♦ Cornua parte plu^ 
rima caua funt ab radice^quatenus ambiunt os, quod ortum a capite cauo cornu in 
feriturjtotum^ implet : in mucronem tamen folfdum exeunt, bC fimplici parte sx^ 
trema conftant*Ceruis tantummodo tota IblidajSi^iparfa in ramos, & omnibus an 
nis deddua,nifi caftrentur:cum ex c^teris cornigeris nullum cornua amittat*De ca 
ftratis autem poftea difl!eremus* Adh^rent cornua cutipotius,qu3m oflj : unde fit^ 
m in Phrygia bC alibi boues fint,qui cornua perinde ut auriculas moueant^Quae ha 
bent ungues (habent autem quibus digiti* digiti uero fjs funt, quibus pedes , exce:= 
pto e!ephanto:huic enim digiti indiuifijac leuiter formati, nec ungues oinino funt) -o 
hscergo,autredisunguibus funtjUthomo^autaduncis, utinterpedeftrialeo, in* 
teruolatiliaaquila* 

BepiUsiO-ijs^^Uiepilorumuicepinguntun Caput K 

I E pilis,atquedei)s quae uicem pilorum fuppetunr, dC ob eam rem pili 
* proportionalia dicuntur,atque etiam de cute,res ita fe habet^Pilos ha^ 
I bent quaepedeftria, eadem^ uiuiparafunt» Cortice aurem integuns 
I tur,qua? oufpara funt pedeftria, Squama uero pifces tantum, qui ou5 
J arenidum illud pariunt ♦ Nam ex longis conger, tale ouum non aedit, 
nec murena.anguilla uero nullum omnino ouum generat* Craflfitudinis, tenuita^ 
tis,copi3e,& magnitudinis pilorum difaimina,pro partium quibus adhaerent con* 
ditione^atque pro cutis qualitate proueniunt^fit enim magna ex parte, ut pili dC du 
riores,8^ aafllores cuti aaflfiori enafcantur» Plures autem longiores humidioribus 
locis,atque cauatioribus ( dummodo fint ad gignendum pilum idonei ) prodeunt* 
Hoc idem de genere quoque tam fquama munito,quam corrice intelligi licet^Qug 
igitur molles fuapte natura pilos habere folent, haec per ufum pabuli melioris, du^: 
riores incipiunt gerere:contra autem moIIiores,pauciores^ ea, qu^ duros, copioi: 
fos^ habuerint,eadem illa fcilicet rarione^Regionum etiam tepore, aut fi*igore dii^ 
ferenria eft,ut pili hominum lods calidis duri^frigidis molles oriuntur^Sunt molles, 
qui promilfi 6^ fimplices:duri,qui crifpi^ 

BepilisQrcute^Qrijsquibuspilia-cutis. Caput XI 

I Aturaommum pilorumfifliiseft^fed plurisminorisue rarioneinter 
|fedifFerunt. Nonnullipaularimadedduritate degenerat, ut nonpilis 
j;praeterea,fedfpinisfimi]esefleuideantur,utpiIiherinaceorum.Quod 
gjidem unguibus etiam euemriquippe cum in nonnullis ammalium, ce^ 
nus ungumm prae nimia duritudine, nihilo ab oflibus diff^erat . Curis hominipro^ 
poraone magmtudinis tenuiflima eft. Ineft in cuteomnium lentor quidam muco^ 
lus:uerumal^'s minusjalijs magis:ut m tergore bubulo, ex quo glutinum facere fo 

lent^ 




JO 



40 




LIBER TERTIVS. 41 

!cnt ♦ Qulnetiam e pifdbus gludnum i nonnullis excoquitut. Senfu cutem ipfam 
carere conftatj maxime^ in capite, quoniam ibinulla interpofita carne offi adba&s 
reat* Vbicuncj cuds per le, aciine carne eft, uulnerata non coit: ut in gena, bucca, 
pr^putio, palpebra ♦ Contextu perpetuo cutis in omnibus ammalibus continua^s 
tur;nec alibi interpellaturjquam ubi naturales meatus folent euaporare^atcj etiam 
in oxe^dC unguibusXutem omniahabent quibus eft fanguistpilos non omnia^ied 
ficut diftindum iam eft*Mutatur color pilorum in fenedute, cmdidic^ pili effidua 
tur in hominibus.quod uel caeteris animalibus accidit, fed non fatis aperte, pr^ter^ 
quam in equo*Candefcunt pili a parte fui poftrema^PIurimus tamen canor um nu^ 

10 merus candicans iIlicoexiftit:qua ex re patetcanitiem nonariditatecommittisUt 
quidam uolunt*nihiI enim illico aridum gigni folet* Cutis autem uitio, quod uitili^ 
ginem appellamuSj pilos omnes produci canos apertum eft. lam nonullis pili dum 
sgrotarentjincanuerut^quibus in bonam ualetudinem refiitutiSj nigri renati funt, 
canis defluxis* Canefcere pilosocyus opertos, quam detedos, difflatos^ aduertiis 
mus^Temporahominum, &partesprimoresquampofteriores celerius caniriem 
fentiunt.pubes nouiftime canefcit^Pili in homine animalium omnium uno partim 
fimuljpartim poftea per ^ates gignuntur.Congeniti funt pi!i capitis5&: fuperciliois 
rum, &:palpebrarum : poft gemtiy pubis primum, moxalarum, poftremomenti* 
Loca enim quibus pili proueniant^toudem funt congeniris deputata^ quot poft ge 

20 nitis^deficiunt acdefluunt maxime^primi^ per aetatem pili capitis, non tamen 
omnes, fed tantum priores : parte nanque pofleriore caluus nemo effidtur . Ergo 
capitis IguitatemjCaluirium nuncupamus:quam rem in fupercilijs falirium appelle^ 
mus^quoad melias uocabulum inuenerimus^ neutrum eorum priufquam cocptus 
coitus uenereus fir, accidere nouimus, Caluitij mulieres efleimmunes, dC pueros, 
a:fpadones,apertumeft*PiIip6ftgeniti5tjs3quiantepubertatemcaftraafunt,non 
€xeunt:5<: poft pubertatem exdfis/oli decidunt^pr^terquam pubis. Pili in mento 
mulieris non prodeuntjnifiinterdum paucijCum menftrui curfus fubftiterunt: 
dC m in terra Caria mulieribus facerdotibus euenire aiunt : quod diuinarionis indi^ 
duminterpretantur.ReliquipilfjquipofteagignifoIent^muIieribusquoquepro^ 

50 ueniunt/edparcius* Fieripoteft, uthomo, tum mas, tumetiamfcemina^pilispoft 
genitis careat,iam inde ab ortu natur^ uirio contrado:& nifiutpubercanEjConrini: 
gatjfteriles in gignendo funt*Crefcunt cxteripili plus minus ue,prout iingulorum 
ratio poftulat, maxime in capite, mox in barbaj dC pr^cipue qoibus pili tenuiores, 
Nonnullis etiam fuperciliaper fenedutem adeo hirfqta redduntur,ut tonderus 
dum fitquod propterea euenitjquia coh^fioni appofita fint ofliumjqux fenefcen= 
te ^tate Iaxantur5&: inde plus humoris tranfmitri pariuntun At uero pili palpebra 
rum, nunquam plus iufto excrefcunt ♦ defluunr rebus uenerds incceptiSjeocR ma^ 
giSjquoufusuenerisfuerit ampliorveofdem eriam lentiflime omnium canefcere 
clarum eft* Pili euulfi fubnafci denuo paflTunr, dum dtra statis florem degitur, nec 

4.0 ulterius ♦ Habet autem genus quodc^ pilorum ad fuam radicem lentum quendam 
humorem, quoprotinusubieuulfumeft^iiqua lemufcula tangat, adh^ret, ut ea 
traherepofliittenadus* Quibus ueroanimalibus uerficolores funtpili^ dfde etiam 
in cute uarius ille color habeturjatque^tiam in lingua.Barba non pari modo efFun 
dimr omnibusjfed alrjs tammaxiilx,quam maftax,6<:mentum,piIorum frequen^ 
£iainreguntur:alrjs mentum leue^d^^muftaxtmaxilL^ pilofae cernuntur* Caluefce^: 
re minus folent, qui mento funt biparrito» Crefcunt eriam pili quibufdam in mor^s 
bis,ut prxcipue in tabificis* Quineriam in fenedureB^ defuncto augefcunt, dmip^ 
resq^ redduntur : quod idem unguihus quoque euenit * Libidinofis pili congeniti 
maturius defluunt : poft gmiti^ celerius kk promuntt MinuSjqui uarices habent, 

D 5 




^ kKl ST aT. -D E H I S T* A,N I M A L I V M 

caluefcuntEtfka!iahabereinceperint.pi1osnonnulIiproddcunt*pi1fpra?dfinon 
abtncifuraaugentur^fedinfermsabradiceexeunttatque ita euadunt longioj^e^* 
Pifdbus quoque extenuaris ac fenefcentibus, fquamae duriores , craffiores^ effici^ 
untunQuadrupedum eriam uillijlan^ ue/enedtute prolixius augenturjquanqua 
rarefcant,fiant^ pauciores* 8C ungulae quoque maiores in feneCta reddniur» quod 
idemroftris eriam auium euenit Jnaementum ungnlarum idem^quod unguiii eli 

De pmnU ^«ikjk, ct ^<^um mtatione a dlioYum^ animdium^e potu 
quormdmflmimm, Caput XII 

^EnnxauiumnulI^per artates mutantur, prxterquam grtiumjquas ^® 
linigrefcere in fenedaperfpedumeft* At ueroperafFedtus temporais 
I rios, quoties frigora urgentaaiora, pennx uoluaum unicolores in* 
S terdum enigris, autnigriufculis, aibidis ue, in albas tranfeuntjUt cor^ 
S aij pafleris, hirundinis^ cuius rei contrarium, ut quicquam ex generc 
albo ueniret in nigrumjnunquam uifum eft , Temporum quoque uiciflitudine bo 
na pars auiam ita colore immutatur , ut quxnam finty latere poffint, nifi rem peri^» 
tius noueris^Aquarum itemdiuerfarum ufujnonnullafuos immutantcolores:aIis5 
bi enim candida, alibi nigra redduntur , Sunt etiam aqu^ multis in locis, quas cum 
cuesbiberintjmox^ inierint, nigros generent agnos: ut in terra Afiyriride agri 
ChalddiciThraciaefacitamnis,quempraenimiafi:ig!ditate Pfychrum uocant.Erin ^® 
Arttandria quoque duo funt fiuui],quorum alter candorem, alter nigritiam peco^ 
ribus fadt.Scamander etiam amnis fiauas reddere oues creditur:qua ob rem Xan=s 
thum pro Scamandro nuncupatum ab Homero autumant , Lepori uni pili, 8Cm 
bucca intusjet fob pedibus funt:cum cetera animalia nec intra os habeant pilosjnec 
parte pedum refupina/ed prona^MufcuIus eriam pifcis pilos in ore intus habet ui^ 
ce dentium^quibus omnino caret/uillis fimiles, Sed pili^ut didum eft, pr^fedi aUis 
geriab rad/ce pofIunt,fuperne non pofruntpennx autem nec ab radice, neque fti 
perne ab incifura pofTuntrepararf, fed cadant, necefleeft ♦ Nec penna apum, aut 
qu^uis infifla renafci poteft^cum euulfa eft ♦ Aculeo eriam apibus detrado, nullus 
fubnafdtur alius:imd breui morianturjnecefle efi. j<a 

BmemhnminfimguineisutmMui^ Capta Xlii 

Vnt SC membranae inlangaineis animalibus:qu^ quidem pars fimilis 
curipr^tenui, fpifrse%eft*Sed diuerfumfane genusid adeft, quippe 
; quod hec necfiflile^nec euulfile fitAmbit fingula,tum oira,rum eriam 
jj uifcera membrana, tam in maiore, quam in minore animalium gene^ 
ii re: uerum in minore fenfum effugit, quoniam admodum tenuis, at^ 
queexigua du Maximaeinter membranas duae funtillae, quibus cerebrum oper^s 
tum munitur. altera fupra adhxret ofIi,quae iirmior, dC crailibr eft : altera infra con^ 
rigua cerebro. m ox quae operit cor,magna habetur. Pr^dfa membrana ipfa fynce^ 4.0 
ra non coit; dC ofta fuis diipoliata membranis fyderantur» 

Beomcnto. caput XIIII 

Mentum quoque non nifi membrana eft: quod omniahabent, qusc 
fanguine npn carent,fed alia pingue,alia madlentum^Oritur id,8C de 
pendet in f|s, qus animal generant : eadem^ dentata parte utraque 
funt, a medio uentre qua uelutiquaedam futura ducitur . nec fecus in 
ijs^quae altero denrium ordine carentja maiore ueaure dependet* 

Deuefia! 





LIBER TERTIVS. 



4} 



De ueficd}^' pomodo generentur calcuU. 



Caput 



KV 




nEfica enammembranaeftriedgenus id aliudmembranaceft,qufppc 
! quodtendiingenuepoffit^Non omnibus dataueficaeft^fed fjs tan* 
I tum, quae animal gignunt ♦ ouipari autem generis nulli, prxter teftu^ 
I dtnem, dataefi* Nec ueiicapraedfacoirepotefij nifiad ipfum exordi3 
i fuae ceruicis ♦ quanquam non ignoro ita aliquando contigifle, ut au^ 
nerata uefica folidefceret ♦ fed quod admodum raro contingit^par um id obferuan* 
dumcenfeo^Defundis nihilhumorisfn aeficam tranfmittitur* At uiixis non fo^ 
lum humor, fed etiam ficca quaedam concrementa defcendunt, ex quibus calculi 
*° conficiantur ♦ lam nonnuUis talia in uefica confiiterunt, quac nihilo difTerre a cons 
chylijs uiderentur « Ergo de uenis, neruis, fibris, cute^ membranis, atque eoam dc 
pilis, unguibus, ungulis, cornibus, dentibus, rofiro, carrilagine, oflibus, eorum^ 



proportionabilibus fiatuendumadhuncmodum efi 



"Decim* 



CdpUt 



XVI 





I Aro autem haec, bC quod carni fimile in genere fanguineo, efi omnf^ 

Ibus inter cutem, 6(1 offajaut quaeoili proporuone continentur* Vt 

I enim fe habet fpina ad os, ita carnis aemulum illud ad carnem . Diui^ 

I fibilis undique caro efi, nec uenarum aut neruorum more in. longum 

l fecari tantum idonea . aboletur, QC in uenas, fibras^ tranfii, quoties 

animalextenuatur,6^gradlefcit* Vertitur item in pingue, quoties pabuli copia 

fuppeat*Quibus multumefi:carnis,i]s uen^ arctiores,&: fangufs rubentior,8^ 

uenter ac uifcera parua ♦ Quibus parum, if s uenas ampliores, fanguis atriorj uifce* 

ra maiora, &: uenter audion Pinguefcunt intra carnem, quibus paruus efi uenter» 

De rfitpe» CT" ^eho : O" ^U£ mmdia ctdipe^ qu£ [eho 
pinguefcunt. CapiU XVII 

rDeps autem dC febum difFeruntinterfejCumfebum fragiic ufqae* 
I quaque fit, dC cum refrixi|,concrefcat:adeps liquidus fitjminime^ 
1 aptus durari Jura enim febo opimorumconaefcuntjUtouis/utca^ 
j prae* Adipepinguium liquida refiitunt frigori, ut equi, ut fuis , locis 
^ eriam difcrepant ♦ Adeps enim inter carnem cutem^ fblet confiftere; 
febum in fine carms femper efi* Omentum quoqueadipepinguefcentibus adu 
peum efi^febo obefis febale* (^ux parte utraque dentata funt^adipe pingue^ 
fcunt : quae unajfebo* lecur e uifceribus adipeum nonnuilis confifbt,ut imec 
aquatilia cartilagineis : quorum iecinoribus colliquatis oleum fadmus* ipfa ra^s 
mencartilagineanullodifcretoadipecarnijuentri^ue adhxrentepinguefcunr* Pi^ 
fdum febum adipem prx fe fert, nec concrefcere folet . Animalia quxuis aut inrra 
4.0 carnem,aut feorfum pinguefcunt . E quibus autem pingue feparatum non ed, ea 
minusperuentrem^omentum^ pinguefcunt, ut anguill^, paucum enim efteis 
febum in omento ♦ Plurima tamenparsanimalium uentrepinguefdt, dC prxd^ 
pue quae parum fe moueancCerebrum^ut adipe pinguefcentiumjpinguiufculujn 
eft, uelutfuis^Sicfeboobeforum/qualidiufcuIumfenritur, utouis. Renes ex ui* 
fceribus maxime pfnguefcunt. uerum dexter minus femper, quam finifler*8^ 
quamuis uehementerfuerintpingues^tamenaliquid fempermedijs deeft^Quse 
febo pingtiefcunt,magis quam qux adipe, in renibus opimandis luxuriantjac 
omnium praecipue oues^quippe quse renibus pingui undique obdudis intereanr* 
quod ubertate pabulifit, ut in Sicilia agro Lconrino fieri conftatu^Qpcirca fcro 

D 4. 





^^ ARISTOT, DE HIST. A N I M A L I V BS 

diel asere oues adpafcua paftores lods illius folentjquo minus capfant pabuli» 

~ :pupOlii$omnibusanimantihui€afdmejfe, Caput XVIII 

, Mnium uero animalium communepupillae inftitutio eft.omnibus 
I enim quae partem hanc poffident, nec duris oculis funt^ febo conftat» 
I Minus eflefcccunda, quae adipe pinguefcunta iiue mares, fiue fa^mi^^ 
I nae, notum eft. Omnia aetate proueda potius quam noudla pingues: 

I fcunt ; fed prxcipue, cum iam fuae longitudinis ac latitudinis modum 

adeptajaugeriin profundum indpiuntt 

Sanguinemomnihm cr communemo U neceffirim ejfe animantihusfangui 
neis;de^fanguinmuari€tate» Caput XIX 

f Anguis in primis neceflarius, communis^ fanguinds omnibus znU 
I malibus eft : ncc aduenntius fuppetit ^ fed uernaculus atque intimus 
I in omnibus integris, atque impundis habetur ♦ Venas hic uafa fibi, dC 
l conceptacula habet : nec in ullo aliOj nifi in corde, pra^ter uenas conti=s 

i netur-i Tadum nullo in genere kntii : ficut excrementa quoque in 

aiuo contenta , fenfu carere certum eft . Quinetiam cerebrum dC meduUa tadum 
nonfenriunttEffluitfanguisquancunque partem incideriscarnisuiu^jac incor^ 
rupt^ ♦ Si fanguis integer eft, rubet, &:dulds faporis eft : fcd (i uel natura, uel mor^ 20 
bofituitiatus^atrior cernitur^Necuero admodum craflTuSj aut admodum tenuis 
eft, qui optimo habitu conftet* humidus d^calidus femper eft, quandiu in corpore 
animalis continetun At ubi effluxerit^concrefdt omnium^preterquam ceruorum, 
dC damarumj dCCi quid aliud natura eiufmodi &t ♦ Itaque c^terorum omnium fan== 
guis ipiflari folet, nifi fibrx quibus refertus eft, eximantur : fed celerrime omnium 
fanguis taurorum coit, dmefdtc^ ♦ Copia fanguinisin primis animalibus ijs , quas 
animal dC intra fe formant, SC in lucem edunt: mox ijs fanguineis,que pariunt oua* 
Qu^ autem uel natura^uel arte^bono habitu funt, rjs nec multum admodum fanrf 
guinis eft, uelut tjsjqux per aliquam porionem recente fanguine exundancnec pa 
rumjUelut fjs quae nimium funt obefa^qui^pe cum prsepinguiaomnia fanguinem 50 
quamuis purumjtamen paucum hdbcmtidC quo plus pinguedinis^eo minus pof== 
fideant fanguinis.pingue enim omne exangue eft* Obefaitem fanguinem habent 
imputidum^quanquam fanguis dC qus fanguinea funt facile putrent : ac pr^dpue 
qu^ adoflapropius 2ppIicantur*Homim fanguis tenuiflimus ac mundiflimus*. 
tauro SC afino inter ea que animal generant^aaflHflimus dC nigerrimus:parte etiam 
inferiore crafliorj dC atrior eft, quam fuperiore* Palpitatintra uenas fanguis omnia 
animalium, pulfu^iimulundiquemouetur^folus^omnium humorum fparfus 
per totum corpus animaliu eft*Et femper quadiu uita feruat/anguis unus animar, 
dC ierueuontur primu in cordejante^ totum corpus fbrmet. Si multum fanguinis 
effluat, animadefiartiinimium^uitainrerit^Si ianguisimmoddicehumefdtjmori^ 40 
bus infeftat:fi'c enim in fpeciem faniei diluitur, dC adeo fcrcfcit:, m iam nonnulli fu^ 
dore cruento exundarint Jdem etiam interdij cauf^ eft^ut qui effluxeritjaut omni:^ 
no concrefcere nequeat^aut incompte particulatim^ fpifl^tur* Dormietibus porro • 
fangainis copia partes exteriores deferit/ubit^ interiores, ita ut adado cultello no 
xque effluere poflit* Fit per cocodione ex fanie fanguis^ex fanguine adeps* Vitia* 
to excrefcente^ fanguine, profluuiu uel e naribus, uel per infera marifds mouef, 
auc uarices fiunt Jdem putrefcens pus reddit,quo demn cocalefcente porus, id eft, 
tofus lapis confiftitFceminis fanguis nigrior BC crafliorjquam maribus eft, dummo 
do ca^tera aflintj pariter qu^ uel ab ^tare. uel a fmitmc proficifcant ♦ dCminus fan« 

guinis 



hlBEK T1EK71VS. ^$ 

gumis per fumma corporis fozminarum eft : plus enim parte interiore conttnetur» 
Sed omnium fo^minarum maxime mulier fanguine abundat.Et quae menftr uaap 
pellamus,plurima fieri in mulieribus folent : quod genus fanguinis uitiatum aegro^ 
lans^^fluit immodice^atc^ profluuium ob eam rem didum eftC^teris morbis fan 
guinis minusmulieresinfetiantur^quamuiri.paudsitemmulieribusfiunt marii= 
fc^, aut uarices , aut e narib us profuiio fanguinis . dC (i quid eorum acdderir, detris: 
mentum in menftrua decumbit . Aetatumetiam ratione fanguinis difaimen, tum 
in modOjtum in genere recipit.etenim in f tate admodum iuuenili faniem trahit, SC 
largior c^:in fenedute antem crafTus, niger, dC paucus. medium tenet in media fir 
10 ma^ xtate . Concrefdt etiam facile fenum uel in corpore fanguis, qui per fumma 
eft : quod idem nunquam iuuenibus euenit . Sanies/anguis incodus eft ; auc quia 
concodus nondum eft^aut quia in ferum degenerauerit^ 

- ^^^^^ Edulfe ratione ijs addere debemus : nam ea quoc^ humidis annume^s 
%-^;<0iA fi randa generibus in nonnullis fanguineis ammalibus eft» Omnia uero 
r^r^^^J W *1"^ fuapte natura humida in corpore funt^conceptaculis quibufdam 
Xj^Wj K tanquam uafculis cotinentur : ut fanguis in ueniSjmeduIIa in oflibus*. 
l^^^^^k Alia in membranisjaut cutibusjaut uentribus^Nouellis adhuc anima 

' 20 libusjmedulla cruenta admodu eft:aetate prouedis, ut adipe pinguefcennbus, adi^ 
pem trahicfic febo deputatis generibixsjfebum pr^fe fert. Sed quan^ medulla no 
nifi inclufa ofTibus eft,tamen no ofia omnia medulla intra fe continent:fed ea tanta 
qu^ caua habent : tametfi ne ipfa quide omnia continent. of!a enim leonis partim 
nulla.partim admoda exigua habenLquamobre nulla omnino medulla leones has: 
bere nonuIIiputarunt,ut didueft Jn fuillis etiam offibus minus medullx eft:et no;= 
nullis omnino deeft. Haec fere femper in animalibus natiua bC cogenita humidi ge^ 
nera habent. Adnaa aijt pofteriora^ funtjlac bC gerJtura: quoru alterum non eo^ 
dem modo in omnibus eft, ^cd quibufda pro genitura thorus genitale uirus fui ge^ 
neris habet^ut pifdbus.Que uero lac habent omnia^mamis id continent*Mamme 
50 aot datae fjs funtjqux animal & intra fe concipiuntjSK^ in lucem ^duncut ea qux pi 
lis integuntur^uelut homOjSd equus* Cetae etiam fn aquarili genere, utdelphinus, 
uitulus marinuSjbal^na^Hxc enim mamas habentj bC lac* At ea qu^ oua pariunt, 
aut ouo intus conceptOjanimal poft in lucem excludunt h^c^bC mamis carenc bC la 
dejUt pifceSjUt aues.Genus auc unumquodc^ lactis habec tum faniem dilucam^qd 
ferum uocamus:tum corpulentu quidda, qui cafeus dicitur , Plus cafd lac illud ha^ 
bere uidemus^quod crafTius eft^Coit lac eorum, qu^ no utrinc^ dentata fuhcqua^s 
propter cafeus ex ijs fit^quae inter urbanajdentium ordine carent fuperiore.eorum 
autem qux mxinc^ dentata funt^lac coire nopoteftjficut nec pinguej& tenucjdul^ 
ce^ eftTehuiffimu cameli eftjmox equasjtum afms:aaffifl[imu bubulu eft*NuIIa 

-40 lac coit frigore, fed fer um porius trahic. Igne nimirum omne fpifl[acur5&: crafleicic* 
Nulli fereanimaliumlacfierifoIeCjantequamucerum ferac:necdumferuntjUriIe 
omne eftjfed primujnouifllimu^ inurile.Non prcgnaribus aliquadOjied rarOjeduii 
ItjsquibufdamefFicicur, uc ladefcancetiamqiiibufda muIieribusnacumaionb>us, 
fudu frequenciore^lac prodrjc58<: copia canta,ut fnfencem enucrire potuerinc Vbe 
ra etiam caprarS^quae coitu non pariuntjpaftores motis Ocide^ urcica perfiicac uehe 
mencer^uc dolore infligancicaq^ primu cruenta humore elidunc, mox purulencu, 
poftremo lac non minus, quam ex rjs, qu^ uenerem patiant ♦ Maribus magna ex 
parce^nec befttjs,nec hominibus gignfc lacfieri came poceftjUC aliquibus incerdu ^ 
gnatur ♦ nam 6c in Lemno infula caper ex mamis, quas geminas iuxta genitale ge^ 



4«? A R I S T O T* D E H I S T* A N I M A L I V M 

ritjtantum h£tis emuIgebaturjUt coloftra inde conficerent* quod idem etiam proli 
mafculx capri illius euenifle accepimus . Sed h^c oftentis annumeranda potius du 
cunt^nam &Lemm*o illipecorisdomino confulenti, Deus amplius incrementii pe 
culi) futurfi refpondet* Viris poft pubem exiguu nonullis exprimit : ueruntamen 
per fudu firequentiorejUel multu prodifle aliquibus traditu eftXadiineft pingue^ 
do,qnx etiam concreto pleu prope trahit* Caprinu lac mifcere cum ouillo Sicali^dC 
qmbukunc^ fitcopiacaprinijConfueueruntXoit/piflatur^ potiifimijjnon modo 
quod plurimu habet caieum, uerumetiam quod fqualidiore ♦ ladis copia quibufda 
maior, c| ad fcctus alendos fatisfit ♦ Comodum ad confidendu, reponendum^ cas^ 
feum pridpue ouillumjcaprinum^ eft : mox{bubuIum. equinu,ac afininum mi^: lo 
fcentad phrygium cafeumconfidendii*BubuIumfertiIiuscafeoeft,quam capri:* 
num ♦ cum enim ex amphora ladis caprini formagines obolac undeuiginti confi';5 
cianturjbubulum eadem menfura trigfnta hdt^ ut paftores cofirmant» quibufdam 
quantum fatis ad ftetum iit, tantum gignitur : nec ulla copia, aut ad reponendum 
comoditas fappetit^m quibus mammac plures^quam binaf*nulli enim in eo genere 
iaCjUel copiofum^uel cafeo utiIe.Cogitur lac fucco ficulno,^: coagulo . Succus lana 
cxceptus paufillo lade abluitur^quod inieda ladis copiam denfat , atcp colloftrat» 

pe codguh , cr pihuU gmm, quod k^is copium extinguiit, quod^ 
idemaugcat, Caput XXI 



^^ Oagulijjlactis fubftantla eft : quippe quod in eoru uentriculo, quae ad^ 
®[^| hucladent,contineat,Eftergocoagulij laCjigne habensintrafefejqd 



j cum animaiis tepore concoqueret,cafeum traxerit*Habent coagulum 
r .^.^ -^1 omnia ruminantiajS;: inter dentata utrinc^ lepus ♦ Quo uetuftius coa^ 
gulum eit,eo praeftanrius* tale profluuio alui mederi prxcipue p Gteft:at^ etiam qd 
leporis eftfed laudatiflimu hinnuli* Plus minus ue emulgeri, difcrimen aut pabuli, 
aut magnitudinis animalium effidt Nam pufillx bucula-^quas Phafiana regio fert, 
fingulxabundebeneficiopabulimulgent ♦ arEpiroricae uacc^pr^fua pr^cipua 
magnitudine,amphoras fingulas ilngul^ implent ladis, menfurgcB eius dimidium 
mammis duabus pr^ftant^eredus qui mulget^aut paululu feinclinat^quoniam fe^ 50 
dendo ubera conringere neqaeat ♦ C^teras etiam quadrupedes magnas terra eade 
Epirus gignit,excepto afino:fed prsdpue boues et canes.Paftu opus eft, grandibus 
largiore^que terram illam abunde prxbere, '8C loca firigulis anni temporibus acco^ 
modata habere certu eft * Boues igitur egregia magnitudine ibi funt : atc^ etia oues 
pyrrhice,a Pyrrho rege ita cognominata^^PapuIigenus aliudcopia ladis extinguitt 
ut medica herba,&: precipue ruminantibus* Aliud auget, ut cyrifus,ut ernij.Sed cy 
tifus dum floret,incomodus eft:urit enim tantifper,att^ extinguit.Eruum pregna^ 
ribus no prodeft:facit enim parru diflidliore omnino.Qux in quadrupedii genere 
fum cdaciora,eade ut ad poflidendu meliora, ita ad ladis eriam copia efle fceciidio^ 
ra,uidelicet dum alimeri copia habeant,planu eft.NonuIla eria flatuofa,paftu exhi^ 40 

bita,copiaeiti'duntIadis:utfabxiargiusdatxou!bus,capris,bubus,capeIlis.faciijt 
«iim ut abera demittanr Jndicia aSt futurs copis ladis, cum ante partij ubera fpe 
dantdeorfum^EduratdiuIac omnibus^fino coeant,nec paftu careant copiofoXed 
omniiimaxmie quadrupedu^ouiDusrqnippe quibus muldra menfium odo fpacio 
continuet . Demcp ruminantibus lac SC copiofius, BC cafeo utilius emulget . Boues 
arca Toronam,paucis ante partii diebus, lade carent:reIiquo tempore habent per 
pejuo.Mulierij lac comodius ladentibus eft,quod liuorem trahit,quam quod can^ 
didum eft.a: fufcx falubrius habent, quam candid^ . Eft porrd ad alendum ualidi^ 
«s,m quopIu$cafeiexi;iedinfantibusfaIubrius,quod minuscafdcontrahat. 

Defemi^ 



L I B E R TEKTIVS* 



4f 




Emen genitaleomnia emittunt^ quae habenilanguine* Qtiid StTque* 
admoda conferat hoc ad generatione, fuQ loco dicetur ♦ pf urima uero 
: proportione corporis homo cmktit ♦ Pilos habentfu iemcn lentn eft: 
kseterorijnullamhabetlenritiam* Album omnium eiinecaudiendus 
,.,-^^>^^-.^ ..J! HerodotuSjqui Aethiopes genitura cofore n^ro promere jfcripferac. 
Exit profecto femen hoc genitalejalba dC cr aflum^^fi inregrii eCtifcd foris tenue tot3 
rcdditur 8C nigrum^Nun^ id gelu concrefcit:im6 admoda extenuatjdiraquf tum 
colorem, tum etiam fubftantia trahit : calore aut coit5&: crafTefdL a<:^uod de uulu3 
^^ effluxeritjaliquandiu in ea iam immoratUjid craflias prodir*nonupig etiam ficcum, 
'contortum9,DeIabitur in aqua quod foccunda eft,atc^ fubfiditrquod aSc infcecuni 
dum eftj diminditurjatc^ exolefdt; Falfum etiameft quod Ctefias de genitura ele* 
phantorum icriptum reliquit* 



ARrSTOTELIS STAGIRITAE f)E 

H I S T O R I A A N I M A L I V M L I B E R Qy A R TVS, 
INTERPRETE T H E O D O R O* 

Bemmdibu5qUiefmgmnec4reant>^U4tuoY^eoYmgmerihus. Cdput l 




E PARTIBVS animaliShabentiafangutnesqaascomuncSj 
|. quas ue proprias iingula habent genera : at^ eta de ijs quas U^ 
I milares,diffimilares<^ appellauimus:deni(^de omnibus, cam in 
l! terioribusjquam excerioribus partibuSjdiCta iam eit*N unc ordi 
' nem animaliumjque fanguine carentjperfequemur.Genera ia 
hoc ordine plura funt* Prmia qu^ mollia appei]auimus,hoc eft, 

l qu^ fanguine carent, dC foxis carne molli obduda, fblidu intus, 

jo modoTanguinei generis cotinent: quale fepia eft* Secunda que auftis £enuib*opes 
riunturjhoc eftjqug parte folidam foriSjmollem carnofam^ intus conDnent*Duril 
illud eoru tegmen^no fragile/ed coHifile eft:quale cancrorym genus, &:locuftar5* 
Teniii que filicea tefta coclula muniunt^hoc eftjquibus pars cameaintus^folida fo^ 
riSjfragilis atc^ ruptiliSjno coIIi(3is:quale genus conchara,6^oftrearn eft^Quartum 
infecta omnia,quod quide genus multas38(: uarias copleclit fpedes animaiiu. S ims 
porro infedajqux, ut nome ipfum dedarat, indfuras parie im uel fupina, uel pro^ 
na^uel etiam utrac^ habent:nec ofleii quic^ diCaeta mt carneg, fcd qutddam inies 
-hxc ipfa mediu cotinent : quippe quae corpore pariter intus, foris^ dmo conftenr* 
Siit alia impenatajUt iuli^ut cetipedae^alia penata^ut apes5uefpe5icarabei.alia utrc<^ 
40 modoait formicae.eft em pars formicarii penata^pars impenis.qd idc uel in ijs^ quas 
cicindelas uocatjlicet conteplari* Partes eorii qu^ mollia nominauimos exreriores, 
pedes uulgari nomine^fiue brachia:& rf s continuu caput:tum alaeus fiue fmusco:* 
tinens interiora, que pinnulae ambiunt in orbem* caput enim nonnuHi minus re* 
de appelIarunt*Euenit in mollibus fane omnibus, ut caput inter pedes^et uentrem 
habeatur^Brachia tergoodona omnibus binis acetabulorum ordinibus^ducta 
perpetuo omnibus , excepto genere uno polyporum * Sepi^ , lolligenes , dC loU 
.iif,peculiares binas fortiuntur promufcides longas, acetabulo parte exrimabino 
afperiufculas , quibus capiunt, & ad ora admouent cibos* fjs eriam quoties tempe* 
ftates urgent, ad faxa aliqua adhaerentes fe ueluti anchpris iactis ftabiliuntpinnu% 



^t. ARISTOT* DE HIST* AHIHALIVM 

autmij quibfis alfieum drcundari diximus , natant ^ Polypus crgo fuis bradifjs, 

m pedibtrs ac manibus uritur : quippe qui daobus fupra os pofiiis cibum admois 

iicat» Vltimo uero quod dC acutiuSjS^: folum albicans eh^dC pane fui extrcma bifur 

catum^dorfoqp adnexum ( Dorfum aat partem leuem appelf ant, a qua acetabulo^ 

rum ordo inchoatur) hoc ultimo inquam brachio in coitu utitur ♦ Fiftula idem ante 

alueum pojfitam fupra brachiagerit cauam, qua mare tranfmittit^quantum fuo zd^ 

miferit alueo, quotfes aliquid ore capibeam^ modo in dexteram partem u:ansfert> 

fnodoinfiniftram^haceademfiftulafuumquoq^ atramentiifundereairokt* Natas 

obIiquus,pedes in cam porrigens partem^quod capitis nomine appellatii eft* Atq^ ^ 

ita cfficitur^ut cum natat, profpidat in aduerfum (nam oculi fupra fimt conftitua) ^^ 

&:0shabcatcxaduerfo»CaputilludpoIypisquandiuuluiitprfdurS,&:quafiinflafl 

Wmcft,Tangunt5actenentbrachi}sfupinis5membranam9interiedatotamexte=s 

dunt.in arenam tamen elapfis,facultas apprehendendijtetinendi^ nulla eft^Diftc 

runt polypia cmcris quae modo enumeraui moUibus^ eo quod alueus polyporum 

paruus,&: aura praelongatcaeteris e diuerfojalueus amplus, crura brcuia, ita ut po 

tefias nullaiit ingrediendi Jp& aut inter fe difaepant, quatcnus lolligo longior, fc^ 

pia latior eftXolIigine uero longe grandior, qui loIKus nominatur : quippe qui uel 

in cubita quinc^ exaefcat^Sepias quoc^ aliquas in bina augeri cubfta notii efi Bra^» 

chia etiam polyporii tantimdemjatc^ etiam plus magnitudinis capiunt* Sed lollio:* 

rum genus puflllii admoda eft, dC fade quoc^ a lolligine diilidens ♦ Pars enim loll^', ^^ 

quae exit in aeutumjatior eft*PitmuIae ctiam circunSantcs ill^ totum in lollio alueS 

ambiunt, cuminlolliginepartemaliqi^relinquanL Pclagiustamcnlolliusno alio 

mbdOjquamlolligo confiilitXaput omnibus inter aura^quae SC brachia5&: barbf , 

6C cirri appelIantur*Eius pars oris habitus eft, in quo dentes duo^ fupra quos oculi 

loridem grandiufculijquibus difcrimcn exigua quardam praeftat carrilago cotinensi 

cerebellumjiieft etiam in ore caro qu^da exiguajqua uice lingu^ utuntur Jingua 

cnim nullis hocin genere data eft* Alueos a capite amplioris capacitaris propenfus, 

cuius caro iSflilis cftjUerum no per diredum/ed in orbemj cute^ omnibus ime€t2i 

eft.Os gula exdpit angufta3& longa.quam guttur fequitur ampliufculu, mq^ abfi 

milc auibus*cui iungitur uentcr^tan^ omafum, fede clauiculae buccinorum ♦ IntCi: 5^ 

fiinum ab eo tenue, partem repetens fuperioread os fertur, quod laxiusjquam gu 

MvmsM esiy h eft* Vifccra molliij nullis/ed habent quam mutem appellant : atrumc^ illum huj= 

tnutis > <x7ro morcmjCuinomen atramentiijquodplurimu in fepia eft» Effundunt fuum id atra^* 

«y » iiy^ayy id mentum omnia metu perculfa, (cd praedpuc fepia* mutis ergo fub ore eft, dC guh 

efi mutire^pro per eam tendit» At uero airamentu infi-a continet, qua inteftinu petere incipit fupe 

mutim fkere, riora: foramen^ fuum cadem obuolutu habet membrana^qua inteftinu.atcp idem 

Jd in fepijs, cr meatus emittmdi atramenri, exaemenri^ eft, Capillamenra eriam qu^da in cor^ 

omnino moUi^ ppre omniii habentur,Sepi2ejloIIigini365: loIliOjpartes durXjac folid^ intus per dor^ 

hus ajj^iatur : fum, dC corporis pronaxiontincntur, quas no eodem appellant nomine: fed quod 

(dio nomine infertum fepffs efl^fepiu uocant:quod lolliginibus^id gladiolii, DifFerut enimjquod 4® 

papamr aps fepfum robuftum,!atumq^ cft^inter fpinam QC os mediam pr^ fe ferens natura,fun 

feUmm* gofam intra fe compIedenSjS;: fi-iabilem corpulentiam. Gladiolus ardior, dC carti* 

iaginofior eft^fbrma eriam difaepat, uidelicetpro alueorum modo, quibus ipfe in^ 

fertus conrinetur ♦ Polypis nihil foliclum intus, fcd caput cartilagine prope conftat, 

quae fencfcenribus maiore in modum indurefdt» DifFeriit forminas a maribus, quia 

inmaremeaius illefubditusgute acerebeIloinimaalueipertendit,id^ ipfum ad 

quod fertur/pedcm mamae imitatun In formina duplex idem illud, fupra^ habe t ♦ 

utro$ tamen in fexu corpufcula queda rubentia parri eiufmodi fubiuncfta fpecflan 

tur*Ouum polypi unum incomptum fotis^dC graadejintus humorem candicante 

concolore 



L I B E R CLV A K T V S. 4^ 

concolorem totum ^atc^ ^quabilem cotinens^Tanta eft dus oui ubertas, ut uas im 
pleat amplms capfte poIypiipfius^Sepiae alueus b/partitus tR^om candicatia gran^: 
dini iimilia complectens permulta ♦ Sed quifnam fims finguiarum quas enumerza 
uimus^partium (it^ex deicriptionedifledionum coRcempIareXum uero mares in 
hoc genere a fceminis differunt^tum uel maxfme fepi^ id probant* Mas enim pro^ 
na fui corporis nigriora fupinis potius^partes^ omnes afperiores habet quam fces 
mimydC lineis inceruenientibus uarias:caudam etia acutiorem.Sed polyporum ge 
nera plura funt ♦ efi enim quod dC confpedius BC maximum eft, cuius terreni ma* 
fores quam pelagfj funt* dC quod corpore exiguo uario^ eft, cibo inepta ♦ 8C quod 

10 eledonam uotatjaurum prolixitate diuerfum.Sif quod unum ex mollium nume^s 
ro fimplicem acetabulorum ordinem agat. Caetera nancp omnia duplici calculan^s 
tun Ad haecjquod ali] bolit^nam, alij of&Iem appellat* Duo icem uifuntur genera 
conchis indita, quorum alterum nautam aliqui uocant, alterum pompilum, fliie vlin.mutilm 
ouum polypi^tefia rjs ut pedunculis cocaua, fimplex tamen nec ita deflinata, ut ei V pompiUum 
inhsreant ♦ f^pius ij iuxta terra pafcuturrunde euenit ut fluctibus iadati in aridam eundsm ^ic. 
elidantur, dC tefia dilapfa nudi capiatur, aut in terra anima exunguatun Confianc 
exiguo corpore, facie fimiles bolitaenis ♦ Efi etia qui cochlearii more filiceo tegmine 
i'ta muniatur, ut nunquam egredi foleat, fua^ interdum brachia exerat^Sed de ge 
neribus mollium fatis didum iam efi* 

20 

BeanimdihuSiquacrufiiiintegtmtur* Caput II 

Rufiaautemintedorumgenus primum locuflatcuiproximumgc^ 
nus alterum efljquem gammaru uocant* DifFert is a locufia brachi]s, 
quae denticulatis forcipibus protendittatc^ etia quibufda alijs difaimi 
j nibusjquanquain no muIris^Tertin genus fquilia eft^Quartum canss 
. cer.quorum fane plura habetur genera,fquillarum enim genere coa 
linentur gibbae, crangines, dC paru^, qux maiores nunquam efBcipofruntXan^ 
crorum etiam genus multiplex eft, nec fadle enumerand5.Maximum quas Maias 
appdIant,Secundum pzguri,8C quos heradeoticos uocancTertium fiuuiales^c^ 
30 teri minutiores^fi^: nullis pene nominibus annotan; Genus cancroru littorale Pface 
nice fertjtantae uelodtatis^ut uix confequi fit: unde hippeas^hoc eft equites illos ap 
pellarunt ♦ i]s nihil fere intus propter inopiam pabuli . Genus item aliud eft^ quod 
magnitudine cancrum non excedat/ade gammaris ftmilejed ijs omnibus(uc ante 
dixi^ pars dura^&r tefiacea foris pro cute ei%mollis dC carnea intus, fupina corporis 
pianiora dC tabdlatiora funt, quibus dC oua deponunt cum pariunt* Pedes locuftis 
utro<^ ex latere quini^ultimis annumeratis, quiin forcipem exeunc denriculatum* 
Cancris eria omnes deni cum fordpibus fixntv Squillarum generi, quas gibbas uo^ 
camus , quini utrinc^ fitu, quo caeteris ♦ quorum proximi capiri acuriores, dC quinl 
utrini^ alrj uetri fubiundi,quorum extrema lariufcula funt, tabell^ijs null^parte 
4.0 fupinatprona fimilis locufiarum efi* canais e diuerfo:quippe quibus primi utrinc^ 
c^uaternijtum terni aIij,ordinem eodem modo explentes.rdiqua bona pars corpo 
ns pedibus caret.Fleduntur omnium crura in obliquum, ficut &: infectorum.Bra 
chiaforcipata quibusfunc,introrfumfefIedunt.Locuflis a:caudaefi,a:pinnx 
qumae afrunt.SquiIIis etiam gibbis cauda,&: pinn^ quatern^.Cranginis quoc^ la^ 
teri caud^ utrinc^ pinnsadnexxfunt:quarumpinnarumediautrocKingenere 
Ipinulis horret. Verum in Crangine latiora, in gibbfs acuriora funtXanais ex aii 

ttaceisfol!scaudadeefi,&corpusrotundumert,cumlocufiisfquiIIiscBlonaumfif. 
Oihertmas locufta a fc^mina.quodfcemin^ orimus pes dupfex.mari fimp^ex. 
pmas eriamparri fupin^adnexae, fcemina: maiores, dC qu^colloproxim^funt, 




t^ ARIST. r>E HIST* AKIMALIVM 

tmnorcs habentur,mar! omnes ^que mmoreSjnec ufquam per d/minutionem 
diffimiles ♦ Ad h^c, mari in nouiffimis cruribus, uelut calaria maiufcula promi* 
nent acuta, qux fcemina parua habet dC leuiora . utricp tamen cornua ante oculos 
bina, longa, dC afpera, qmbus alia minuta dC leuiora cornicula fubiacent, Ccuii ijs 
omnius duri dC apri^tum intro^tum foras^ tum etiam in obliquum moueri:quaIes 
ctiam funtparti plurimx cancrorum, imd uero mobiliorcs^Gammaro color,quod 
ex toto dixerim, nitet : n^riscp maculis difperfis euariat* pedes inferiores ad gran^ 
des ufque difpofiti odo* tum grandes ipfi longe maioresj extrema^ parte latiores, 
quam locufts habentur : fed non fpecie eadem * dexter enim fuum extremum,la^ 
tum,&:obiongum3&:tenuehabet;finiftercraffiim,8^ rotundum. Vterc^ tamen lo 
fcCus in extremo, perinde ut maxilla tam infra, quam fupra dentatus eft Verum 
dexter pufillos , ferratos^ dentes conrinet omnes : laeuus primos ferratos^intimos 
uelutmaxillaresjfcilicetparteinferiorequatuorj&rcontinuostfuperioretresnon 
continuos. Vterq^ tamen partem mouet fuperioremjad inferioremcp aftringit3le 
fus item uterc^ fituinferiore tanquam nari ad capiendum,premendum^*Duo fu^ 
pra eos grandes habenturial^ hiraufculi,paul6 ab ore inferiores,mox bxancbiae os 
circundant, nonfine hirfuria firequentes, quas affidue mouet* Reditjatque in os 
zddndt duos illos hirriufculos pedes/urculi etiam graciles geruntur a pedibus^qui 
ori proximi habentur^Dentes huic quocp duo,ut locute* fupra quos cornua bre^ 
uiora^tenuiora^^quam locuto* Quatuor item alia zdfmt cornua, fpecie quidern 2.® 
duobus illis fimiiia:fed tenuiora3&: breuiora* fuper h^c oculi conftituri funt parui, 
craffiufculi, non ut locuftae, maiufculi, fi-ons quafi quaedam acuta dC afpera fupra 
oculos extat larior^quamlocuiiae^Demque fades acutior58(: pedus larius quam !o 
cuiise^totum^ corpus mollius^d^ carnofius* Pedum aute odo numero, pars {dif^ 
in exoremo bifurcatur : pars dtfmit in diuifa * quatuor enim bifurces funt^ reliqui 
quatuor fimplices ex toto pertendunt* Quodautem collum appellat, quinc^ par^ 
dumforiseft:6^/extum latms illudfimm loconouiffimo habeturjtabellisconti:? 
nuatum quinc^anteriora uero^in quibus fcemin^ prius pariunt, quam fcetura 
adantjhirriufculaquaedam quatuor continentur,quibus fingulis fpinsfinguls ^ . 
breues^ arrecl^^ eminent ad exteriora, Peclus, corpus^ totum I^ue eft^non mo 50 
relocuftarum aculeatum, SC afperum* Verum in pedfDus magms aculeos partis 
exteriorismaiores efle manifeftum eft*Fceminam hoc in genere nullum difai^ 
men a maridiftinguit,nam 6^mari&C fcemtnae forceps akeruter grandiormore 
tncerto eft . parem uero utrunque neuter unquam habere uifus eft * mare omnia 
eius generis oreexcipiunt* Sedcancriparteorisexiguaadduda refpuunt:locu* 
fiae fuas ad branchias tranfmittunt, quas ipf^ plures, quam cstera faabent ♦ Coms; 
mumsemm omnibus branchiarum adnexuseft*Dentes omnibus biniJocuftis 
enim duo primores, dC in ore caruncula quaedam conftituta pro lingua eft*Tum 
uenter os protinus cxdpit) prxterquam locuftis ♦ fis enim gula ante uentrem exi* 
gua* mox a uentre inteftinumjquod locuftis, dC fquillis3&: gammaris rede in cau^ 4.0 
dam finit, qua excrementa emittunt5&: oua pariunt * Cancris autem^qua applicas: 
tumillud operculumgeritur medio applicaminisipfiustuerumtjsquoque parte 
exteriore, qua oua pariunt, definit * Fcemfnis item huius generis locus ouis depu^ 
tatusiuxtainteftinum omnibuseft^Etquammutemjfiue papauer appellarunt, 
amplius parcius iie habent hacc omnia genera* Difaimina propria contemplari in 
fingulis congruum eft * Locuftis igitur, m modo dixi, dentes binimaiufcuIij^^T uen 
rer quo humor fimilis muri conrinetur * caruncula etiam inter dentes linguae reprx 
fbntans effigiem : 8C gula ab ore breuis, quam uenter membraneus exdpit* cuius 
©ftio tres denriculi inhaarent : duo aduerfi, reliquus infira ♦ Inteftinum uero i uen^ 



LIBER Q^VAKTVS, 51 

tris later e fimplex, pari craffamento ad excremend ufque oiimm fotur.Hacc loctts 
te, dC gammari, & cancri fortiuntur ♦ kd locuiiis meatus quoquer a pectore pen^ 
dens^ad exaementi exicum p€rtinet:qui fceminis pro uulua eft, maribus genitalis 
feminis receptaculum fufFicit»meatus hiciuxta cauum carnis cononeturjita ut mes 
dia caro interiaceattinteftinum enim deuexum pertingit, meatus uero cauo applis: 
catur.necfecus,quaminquadrupedumgenere ha^chabentur. NuIIamarismeai: 
tum ac foemin^difFerentia diftinguit: quippecum uterc^ tenuisfit, S^albiduSjS^ 
humorem intra fe connnens pallentem ♦ uterc^ etiam ex pedore pendet^Squillas 
eriam ouum^dauiculas^jfimilem iti modum habere certum eft^Maribus fane prae 
10 fccminis propria in pedoris carne bina quaedam candicantia conftant^difaeta a cae 
teris partibus colore, forma^ promufcidi fepiarum proxima : uerum haec tortain 
uertiginem more buccinorum papaueriSjquorum origoab acetabulis^quae fubdi^ 
la pedibus nouiilimis ordinantur ♦ Caro in ijs quoc^ eft colore fanguinis mhvz^dC 
ladu lento, nec fimflis carni. ab hoc^pecftori anfracius alter ftrue bucdnea^aaffitu 
dine line^ Me porrigit : fub quo duo qu^dam arenae conditioni fimilia/emim' ge^s 
nitali accommodatajinteftino adneduntunhxc inmare^Fcemina autem ouum ru 
bidum parit^membrana^ obuolutum praetenui^ uentnlateri^ uttic^ inteftim' an^ 
nexum^at^ ad carnem uf<^ adhaerens^ Partes has habetinteriores atc^ exteriores* 

Tiepartibm animatttium cYU^mtc^orumo^uibm uecm ijsyqu^fanguinem ha* 
henticommimt, Ca^ut lii 

^ .^^. ; Ed cum animalia qu^c^ fanguinea^ partes tum interioresjtum etiam 
^,^f I exteriores.fuis quafc^ appellatas nomimlDus habeant,genus quod 
^^>^|, fanguine caret, pluribus uacat^ lam enim uifcera^ quae cuic^ fangui^ 
j, neo infunt omniajnullum exangue quod habeatjnouimus : fed com 
L munes generi utrique partes^ gula, uenter, inteftinum ^ Cancr^ au^ 
tem fordpesjpedes^ haberi, dC i) quales eflentj didum iam eft* ommbus uero ma 
gna ex parte grandioracualidior forceps dexterjquaml^uuseft^Quinetiamde 
oculis diximus^uifum parri plurimse efle in obliquum * Alueus uero torius corpojs 
50 ris indifaetus eftmec enim caput^ diftindum, nec aliud quicquam^OcuIi non eo^ 

dem fitu omnibus pofiri/ed alijs e latere fupra, conrinuo fub prono, amplo cMian^ ^^v^ cotinuo* 
tes difaiminc : alijs in medio breui dikrimiae^ ut Heradeorids^aut maijs*Os ocus ©" mMo meiia 
iis fubditumjin quo dentes duo, ut locuftis: uerum non rotundijied Iongi,Tegmts 
na dentes operiunt duo, inter qux talia interiacent quxdam , qualia locuftarum ^ 
dentibus adnedi expofui ♦ Humorem igitur ore acdpit^ tegminibus illis depellen^ 
do : emitrit^ meatu oris fuperiore, obdudis mearibus^qua interfluxitDupIex ille 
meatus fub oculis eft* Quories ergo aquam acceperit, mxoc^ tegumento os obtu^ 
ratj atque ita refpuit humorem» Gula poft dentes breuis admodum eftjita m pro^ 
rinus uenter os excipere uideatur^ Venter bifulcus gulx fubiungitur^cuius ex me^s 
4.0 diointeftinumfimpIexS^tenue procedit^quod fubapplicato exterioreoperculo 
defmit, ut dicfium eft* Quod autem inter tegumenta interiacet, huius, ficuri loca^ 
ftarum^denribus adneditur ♦ Humor intus in alueo pallidus, 6c minuta qusdam 
oblonga, albida continentur* Rufta eriam alia, maculis difperfis* DifFert 
a fcemina mas3magnitudine3aaflitudine5&: operculojd enim 
amplius in fceminaeft, 5^ diftantius,^ hirfuriuSj QC 

opaciusjqualeeriamfcemin^locuftarum n 

forriuntur» Partes aufta inte<^ 
generisjtta fe habent» 

E » 





5i. ARlSTv DE HIST. A N I M A ^ I V M 

j:ye4tmaBus,f(£i^li<imteguntur,eomm^mter{edifjkmtijs. Cdpui II II 

. V^ uero tefta operiuntur animaliajUt umbilifdjCOchle^jpurpurXjS^ 
ll omnia quae oftrei, aut conchse nomine appellamus, atq^ etiam echisi 
Si'' norum genuSjCarne quxcunc^ habentjfimiliter atc^ crultatahabent: 
1 quippe quae intus eam comineantj tefta^ foris claudantur, nec intra 
I fedurum habeantquicquam^Sedipfainterfefenumeroiadifcrepant 
difFereria^tum teftSjtum carnis interioris rarione. Aii|s enim in eo genere nulla eii 
caro^ut echinis : alijs eft, fed penitus inclufa, nec ulla ex parte conipeda, excepto 
capite^ ut terreftrium limadbus, dC tjs quae cocalia quidam appellarunt, & aquati^ 
lium purpuris3bucdnis,cochleis3&: reliquis omnibus turbinarisX^tera aut dupli^s xo 
d conftant ualuulajaut iimpIicijUt genus alterum biualue^alterum uniualue poiTit 
nuncupari* Bmalue appellOjquod gemina tefta continetur : uniualue, quod tefta 
iinguhri dauditur^S unt icem quibus altera pars fuperficiei detedajCarnem oftens: 
dat> ut patellce* Biualuisgeneris pars cluiilis eft, ut pedunculi, dC mitili * eiufmodi 
nanque omnia parte altera iigata, altera Ibluta conftant, ut dC concludi poiTunt dC 
apenri* Alia binis quidem concluia ualuulisfunt, uerum utroc^ latere connexa^ut 
unguesjiiue digiri . No defimt qu^ tefta tota occulentur, ut nulla ex parte carnem 
deredam habeant:ut quae uertibula/iue tuberajS^: callos appellamus Jpfaru etiam 
cefiarum magna uarietas:nam ali% kueSjUt unguesjmitilis dC cocharum quadam, 
quas aliqui Galadas appellantaiia^ fcabrae^ut cftre^j pinn^. dC conch^ nonnull^, zo 
ic buccina*qu^dam etia pectinatim diuifa^jUtpeduncuii, BC concharii nonnulla?^ 
Craffitudine qucc^ difteruntj&^tenuitate^tum toriusjtum parnXuelutlabrorum* 
Alijs enim labra tenuia^ut mitilis : alijs craffa^ut ofireis* Item alia fe mouent^ ut pe^ 
ctinesjquos etiam uolare nonnulliaiunt^ Nam dC de terramento quo capiuntur, 
faepe exiliunt ♦ alia item natura immobili funt, ut nunquam fedem ^in qua h^rent, 
fponteipfa murare ualeant, utpinna. OmneianetmbfnatorijgenusmoueturS^ 
ferpit ♦ patella et ia m faxis abfolui, in paftum^ ferri folita eft^ Commune aute ^ ijs 
qu^ adhuc enumeraui^&T C3£teris teftacei generiSjUt tefta intus aequalis l^uis^ ha* 
beatur*Caro biualuis 6^ uniualuis generisitatefta^adhxret jUtnifiper uimne:* . 
queat detrahi, At turbinati laxior continetur 6;^ ablblutioncui generi peculiare eft, 50 
m tefta? pofhrema a capite intorqueantur^OpercuIum eria eadem iam inde ab ortu 
naturse omnia gerunt * Mouentur item eadem omnia parte dextrajnon ad uertigi 
nem fiue dauiculam/ed in aduerfumPartes exteriores eius generis difFerentfjs iis 
uariantur Jnteriorum natura fimilis quodamodo in omnibus eft, maxime^ in tur 
toatis.differunt enim inter femagnitudinis exceffus^ afFedtu^Nec uero multum 
uniualue,ac biualue genus condufile fibi diflident:quippe qua? parum difFerenti^ 
inter fe afferant : quanquam longe ab immobilibus difcrepent, quod larius pofiea 
patebit* Natura ergo turbinator um fimilis conftat, nec nik magnitudine uariat, ut 
«lodo dixi, alijs enim partes maioreSjatc^ euideniiores:alijs minores obfcuriores^ 
funt.AdhxcdifcrimeniIIudduritix5 molliti^j cxterarum^generiseiufdem affe== 40 
cSionu^ Caro enim prima in ore teft^^ quam omnia toroiiufculam habentjalijs ma 
gis talis, alijs tninm * Caput eius medio partis prominulum iungitur, dC cornicula 
duo^quae pro magnitudine animantis plus minus capiunt incrementi.Exerunt ca* 
put more omnia eodem, idemq^ per motum retrahunt intro , nonnullis eriam os, 
&C dentes acuri5breues5&: tenues^ut cochleis ♦ Promufddasitem gerunt modo mii 
fcarum : quod quidem membru linguae effigiem prae fe fert . Habent hoc idem dC 
purpurae 5C bucdna firmg, SC torofum^quo fimiliter ut afili atc^ tabani.quadrupe^ 
dum tergora penetrant:imd longe ualidius, teftas enim efcarum poffunt perfora^ 
r€.Vemer^os protinus exdpit,ii'mil^in«mbilidsgutturiamum;habent9partc 

uiferiore 



LIBER CLVARTVS, 5j 

mrcrioreduoqu^dama1bida,torora,mammis{imflia,cufurmodia^ 
feDriseffeaduertimus:fed,h^ctorofiora.GuIaauetredup^^^ 
adpapauer:quodpoftremum,fundocommifrumeaH^cergo,utinpurpuris 

bucdLc6fpicua,indauiculateft^c5tm^^^ 
ftinumeft,gul^ipriconnnuum/implex^extoto,uf(^adexitum.cuiusinitiuar^ 

caanfradumpapaueriseft,qua&:laxiush^ret.quodenimpapauerappelIamus, 

quafimateriauacans,at(^exaemenada,magnafuiparteinomnibusteftaceisge^ 

neribusinAHincfurfumuerfusreplicans,carnisrepetitfedem,fimt9adcaput, 

undeeridturexaemetum,pariterinomnibus turbinads generibus,tamaquancis 

*o quamterreftribus.MembranaingrandiufculisumM^^^ 
cLnua,perquammeatusprolixioralbicascolore,to 
r^mantibtc^niculistendit:Habetetaindfuras,qu^ 
™rumhocalbidum#udrubidumeft.NuIlusexuushuic,n^ 
ftremumpatet/edpr^tenuimembranacauoperdudusanguftoconnetunTer^ 
dumabintetooadimumnigratiaqua.daafperaatcp^tinua,quahauel^^^^^^^ 
dineuifuntur/edminusnigraX^teriquoc5umbilidI#habenteaderri.fedquo 
minores,eominutiora.Vniualueaute dC biualuegenus^paramijsi^mileeft par^ 
tim diuerfum.caput enim &: cornicula,&: os obtinent,atc^ etia quod hngiiae Ipeoe 
gerat:uerumhxcinminutioribusfenfumpraefuaexiguitateefFugiunt.Nonnulla 

aoetiainexanimaris,autnomouetibusperdpinequeunt.Papaueriilud,quodetiam 
mutemappellamus,omniahabet/ednolocoeodem,necpar,necex^quomamfe 
ftum fedpatelteinimo,biualuiaueroadparte,quamutuo teftaracompkxucon 
rinentur. Capillamentis eria iUis h^c omnia drcundantur:&: quod ouum appellat, 
temDorequogi2nifolet,ambitualteriuslaterisor^cotinetur,uidelicett}s,quibus 
datumidanaturaeft,ficutetiaalbugoumbilids.idenimillisiundum{imileintelli^ 
simusSedeiufmodipartes,utdixi,cumconfpicu«inmagnishabeantur,mparuis 
famenautnullo pado,autuixfentiuntur:quamobreinmagnis pedunculisprsci 
puepatent,quodgenusideft,cuialteraualuularumiatior,ueluttegmenfuperpo^ 
fitaefiOftiumexaementicaeteris alatereeftjoramenenim quo egerant, omnia 

,0 habent: quippe cum papauer illud,ut didn iam eft,excremenririo quiddam omnia 
membranacontentgfortiatur.Atilli,quodouumappelIant/oramen,nulIoinge^ 
neretributiiuidemus/edcarniipfi intumefdt:neceademquainteftinupartecon^ 
rinetur/ed dextera^cum inteftinii habeat finiftra^Casteris ergo talis exaemenriexi 
tus eft» At uero patell^ fere^quam marinam aurem quidam appdlaruntjparte ima 
teftsB exccrnit, qua foramen habetur. Vetrem erilpoft os eife^in hoc eode patellae 
genere conftat^atc^ eria ouis illa fimilia^Sed quis eorii cuic^ fitus fit,dfligerius ex dif=* 
fedionibus petendu eft^Quem aijt cancellii appellant, comunis fere fodus crufta^ 
torumjd: teftatorS generum eft:quippe qui fpede locuftis fimil^ fpedetur,nafd^ 
feorfum per fe folitus fir* Vcrii quod teftam deinde petit^quam ingreflus mta tradu 

4.0 catjhincfimilisteftacotedisanimatibuseft^quapropterisinandpiriefle^genas^fi 
bi uedicare utrunc^ uidetur* Forma tamen(quod fimplidus dixerim)fimilis araneis 
eft, nifi quod partem capiri 8C pedori fubdita ampIiorem,quam aranei habeaccor 
niculaduoruiatenuiagerit^quibusoculi totidefubiacetsqidnunquamintro rece^: 
dantjUtcanaorii/ed femper eminentes appareant.os fub rjs eft^quod uekit capil^ 
lamentisquibufdapluribusdrcundatur ♦ fjspedes fubiundii duobifurces.quibus 
dbum ori admoueat * Bini item utric^ adhaerent lateri^Si: tertius paruusThoracis 
parsinferiormollistotaeftjdifiedo^iinupallidiiintuscernitur.Meatusaboread 
uentrepergit Joramen excrementi perfpici nullii poteft* pedes ac thorax duritiem 
pr^ fe ferunt/ed minus quantcanai^Ncxu nullo tcftis adhaeretspurpurarum mo 

E j 



54. ARISTOT* DE H I S T* ANIMALITM 

do & bucdnarum, fed abfolutus liber^ uagatun Oblongior eft quf turbine fuhit^ 
quam qui neritemjquem naticem interpretamur ♦ genus enim diuerfum eft^quod 
ia narice degitjcaetera quidem no abfimile : kd dextrum bifiirculatum pedem paris 
uum habensjcum laeuum grandiufculum habeat5&: ingredi eodem ipfo grandiore 
potifIimumfolet*TaIeprofedd genus^ueiintraconchas^quarum adhaefiofimilis 
caeteris cft^reperitur : quod dC fquillam paruam appeIlant,Natex tefia leui^ampla, 
8C rotunda^forma buccfnis proxima efi' papauere tamen non nigro, ut illa/ed ru* 
bro.teflae adnexum corpus mediu eius firmiter efi*Pafcuntur h^c maritranquillo, 
abfoluta faxis> At quoties flatus urgent, cancelli hofpites illi fefe in faxa redpiunt, 
atque latibulfs tutantunNatices faxis adh^refcunt more patellarum3& muricum, lo 
ac c^terorum generfs dufdem : nec nifi tegmine dimoto adhaerent, quod uelut o* 
perculum fibi pof!ident,Vfum enim quem biualuibuspars utraqueadminifirat, 
eundemaltera exhibetturbinatisXarointus,qua oris habitus* Modus hicidem 
muridbus^purpuris^atc;^ omnibus generis eiufdem» Quibus uero finifier pes gran 
dior efi,i| nunquam cum turbinatis hofpitantur, fed cum naricibus tantum meunt 
focietatem, utdidumef^untintercochleasjqu^intrafebeftiolas habeant fimi*: 
!es gammaris pufillis, qui uel in flumine gignuntur : fcd ea differentia, ut pr^mol* 
lem intra fuam teflam carunculam habeant* Forma quales nam fint, ex difledioi^ 
nibus contemplare* 

DeechimrumgtneYi* Cctpui V ^^ 

Chinis caro negata cfl, ide^ fpfum faabent peculiarc, ut nullam intus 
I carnem contineant* Nigra quxdam in omnibus uice carnis fpeda^s 
\ mus^Genera echinorum plurima* Primum quod cibo idoneum efi, 
\IM &ZSm\ ^^ ^"° ^"^ ^^^ appellant, magna, efculenta^ confifiunt, pariter in 
t^ - 4 1 maiore corpore & minore^nam nouelli adhuc parui^ pleniufculi Ha 

lis confianLSecundum ac terrium fpatagi,& brifli,quae genera pelagia funt,rara^ 
inuentu ♦ ad h^c, qu^ echinometra appellatur,quafi matrem,aut matricem dixctf 
ris echinorum,qu^ quidem omnes magnitudine excediu Genus item aliud efi mi 
nutum/pmis longis^praedurisqs, gigni in alto gurgite folitum,quo nonnulli ad di^^ 50 
ftiliationes urinae medicamento utuntun Circa toronem echini nafcuntur candi* 
di,dC tefta5& fpina,6^ ouo : augeri forma produdiore^quam caeterifoliti. Spina i]s 
parua,nec rigida, fcd mollior ♦ nigra autem illa ori applicata, plura, & ad foramen 
cxtcriuscoeuntiahabentur, feddifiunda intcr fcfe, quibusquafi interuentulimis 
num difaiminantur . moucntiir agilius,^: frequentius^qui funt dbo idonei:cuius 
rei argumentum,quod femper aliquid algae fuis fpinis implexum geranLSunt er::: 
go omnibus oua^fed nonnullis exigua,nec cibo apta.Euenit autem, ut quod cap ut 
appcllantdirosjuerfumintcrram fit*quod ueroad excremenri cxitum deputa^ 
tum cfi^id fupra habcatur. quod idem omnibus turbinaris^patdlis^ euenit, pafius 
enimdeimispctatur,ncccfrecfi.Vndefit, utosinucrfumad pafiumfit,excremen 40 
tumuero fuperius parte pronateftaecontineatunDentesquiniechinisomnibus 
funt^cauiintrinfccus : fntcr quos caruncula quaedam fntcriacens lingu^ ofFicio fun 
gitur,mox lungitur gula, dcinde uentcr in partes quin^ diftindtus, plcnus exae^ 
menti : cuius meatus omncs in exitu cxaemenri coeunt,qua tefla forata cfl . uen:- 
tri autem fubdita funt, qux oua appdlant, membrana obduda diuerfa, eodem in 
omnibus impari quinario numero : quorum quod nigricat, parri aeditum eil fu* 
periori,cx dcntium originc pcndcns,amariMn,ncccfcuIentum,qualcin multis in* 
efreanimaduertimus,autcertccfusproporrionaIc.nam&:intefiudine,&:inrube^ 
ta,&:inranapat9eriam m turbfnatogenercjarinmolli^fedcolorediuerfo^&laut 

omnino 





L ! B E R 0^7 A R T V S* SS 

omnino ingufiabil^aut magis ab ufu cibario alieno» Corpus echmis pnbre ztc^ no 
uiflima parte fpifTumjS^ conrinens:ca?tera uero no continuum/ed fimile laternae, 
cui non obduda membrana eft» Spinis fuis echini utuntur, perinde acpedibus;tjs 
enim nitibundi mouentur/edem^ permutant* 

BcucrtihuUs^uniciSide^eommdnimimtmmtuttura* ^ Caput VI 

I Vasautem uertibulajfiuecallos fpedalinomine a tegmfnis qualftaec 
appellamus, naturam inter haec genera peculiarem fortiri notum efi; 
ijsenimfolis corpustotumtegumetoincluditurjcuius duririesinter 
teftam dC coriam eftrquamobrem modo prxduri bubuli tergoris fecsi 
1 tur. Adhaeret ergo id genus faxisfua tefta, duo^ fepofita inter fe fora 
mina exiguaadmodum habet, dC uifum uix patientiasquibus humorem accipic dC 
reddiuExaementu enim nullum in eo fpedatur, quale in caeteris oftreis>uei echis 
narum^uel quod appellant papauerjContinetur^DifiediSjprimum membrana ner 
uofa, crufta ambiente obtenta oftenditur, qua uerubuli caro ipfa conrineturj nuili 
e csteris fimilis^in omnibus tamen fuigeneris eadem» Adhaeret haec utrot^ ex late- 
re membranae circundanti, dC corio : & qua adhasret^ardius in partem ntranc^ eft, 
uidelicetquatendit ad meatusdudos forasper cruftam, quibusreddiiur &:acdsj 
pitur cibus dC humorjquafi alterum fit osjalterum offium exaementis delegacum» 
20 Nec modus idem, fed alterum craffius^alterum tenuius eft , cauum^ intus utrin^r 
que^exiguo quodam interueniente corinuo, humor^ in altero cauo confiftere {oa ' 
litus eft* pars ueroalia quae uel infirumentaliSjUel fenlualis fitjnullaomnino perd* 
pitur:ne($ exaemenririum quicquam (ut didum iam eft)quo in c^teris more con 
tineturXoIor uertibuIiSjaut pallidusjaut rubidus efi Vrtica etiam fui generis cer^ 
nitur : quippe quae 5C adhaereat faxis^more nonnullorum intedorum tefh : dC in^ 
terdum faxis abiunda uagetur* NuIIa huic tefta/ed ccrpus omni ex parte carnem 
prasfefert^Senrit, dC mantj admota corripit: adfa^efcit^ perindeacpolypusfuis 
brachijs, ita ut caro intumefcat* Os medio in corpore coarinet, dC de faxo quafi de 
tefta uiuit, dC prxnatantes pifdculos exdpit, retinet^, ficut manu admota homii: 
jo nis agi didum eft^deuorat^ in huncmodumquaecun(^ nadaeftefcuIenta.Ab^ 
folui etiam faxis genus quoddam urticx (m modo dixi) notatum eft^quod dC echi^ 
nos,&peduncuIos,in quos oiFenderit,corrodit.Exaementum nulla in urrica 
efleuidetur, fed hac re fimilis ftirpibus efiDuplex genus perdpitururricarum: 
akerum coipore paruo, quod dbo aprius eft : alterum maiufculo duro^^quale cir 
ca Euboiae Chalcidem gigni fcimus/unt omnes hybernis menfibus came confhn 
teat(5rigid!ufcuIa,quamobremperidtempus capiuntur, dbo^ idones funt, At 
^ftate rarefcunt, BC refoluuntur, praemadent enim dC marcent, ut fi terigeris iacile 
difcerpantur, at^ difpereant* Denic^ nulla tanrifper euelli integra poteft,ac ^ftus 
imparientia faxa fubire interius folent* Partes iam expofui moIIium,&: uel aufia, 
4.0 uelteftaintedorum^tamexteriores^quaminteriores* 

Tfeinfe^iSieorumc^uarietatihmiCrndtura, caput Vll 

j Vnc de infedis pari ratione tradadum eft*Continet genus uel fpcdes 

plures:quar5 nonnullis, quamuis cognatis, nomen nullucommune 

eft indit%ut apijaabroni^ueipaejCxteris^ generis eiufde* Item quibus 

J pennx uagina indufae conrinentur, utgafleruc^, fullom; pilulario, dC 

rehquis generibus eiufdem* Omnig ergo partes comunes tres illas haberi eonftat, 

caput,aluum,&: quod inter hsecfitu eft:quale in cateris pedus,dorfumcR habetur, 

unum,idquodinteriacet5magnaexparteeft.Qu«tamenfuntionga&muIripe^ 

E 4. 




^g ARI STOT. DE HIST* AKIKALIVM 

da lis ferc totidem funt quae mteriacent, quotincifurae . Infeda diuulfa etia uiuer c 
poiruntomma,exceptisijs,qu3£ueIadmodiifi:igeat,uelprxfuaexiguitatequam* 
primarefcigerecunNam uefpis quoc^ diuuKis, no deeft uiuacitas* Viuit ergo cum 
pedore,tum caput^tum etiam aluus : at fine eo caput auulfum uiuere non potelt* 
Diurius ea uiuunt diuuifa^quibus corpuslonga^pedes^ muln,&: pars qux abfcifa 
cft,in utrunc^ fe mouet extremu. nam dC caput uerfus ingreditur5&: in caudamtut 
inns,quasuocatcentipedas,moueriuidemus*Oculiinomnibuspatent:fednulIa 
cx c^teris partibus fenforijs manifefta eft,praeterquam lingua in nonullis,quae uel 
tcfta intedis omnibus data eft^qua dC guftant^a^ cibS attrahut.haec alijs mo!Iis,mfir 
ma^ eft:aliis dura,& ualida,ut purpuris, tabanis, afilis, ztq^ alijsplunmis.Omnia lo 
enim quibusno in aluo aculeus eft, lingua ei ufmodi ueluri arma geratnec dentes 
habent quibus iundii id eft, cxceptis quibufda pauds^Nam dC mufc^ eo ipfo per* 
tingentes,cr uore mouent^a: culices eode acrius pungunt. Habet aculeos item ple 
ram infedorum,uel intas coditos^ut apes^ dC uefpae:uel extra prominentes,ut fcor 
piorqui etia uniis inter infeda longo fpiculo armatunis brachia quinc^ bifulcis dcn 
tataforcipibus habet, atq^etiabeftiola, quaeinlibris fimilis fcorpionicreatunQuae 
auteineogenere uolucrii fortiuntur naturam^ijsprxter caetera membra penn^ 
adnexx,alijsbince3Utmufds,alijsquatern23Utapibus.nullisbin^,quibusinaluo 
aculeusJtemexuoluaibusipfis^aliapennas aufta fuperueniete, quafiuaginain^ 
dufasgerunt^ut fcarabei^aliadetedashabent^utapes^nullisuolatus regiturgu^ 20 
bernaculocaudse^&pennaipfanullocauleconftat^nulla fciffura difcernitur.Ad 
hxc^antennx nonnullis ante oculos praetendStur^ut papilioni;8^ fullom;Qu3e ue 
ro ex ijs Mut^^hxc uel crura pofteriora habet longiora, uel gubernaculis quibufda 
faltui accomodatf s fuldutur retro curuatis^ut aura quadrupedij* Omnibus partes 
corporis pronx diffcmt a fupinis, ficut uel in cxtctis animatibus eft^Quod autem 
pro carne in ijs habet^id ncc tefta imitatur:ne9 quod in teftaceis genus carnisj:on 
tinetur/ed media quanda inrer haec refert naturam:quamobre his no fpinajno os, 
non aliquid fepio fimile, no tefta ambiente natura dcdit : ipfum enim corpus fe fua 
duritia tueri poteft3&: feruare : nec eft quod aliunde muniri defideret^C ute omnia 
circundatur/ed admoda tenui* Partes infedoru exteriores has efle, atcp in hiic mo ?o 
dum fe habere coftat Jntra finij ab ore inteftinii pluribus diredij,ac fimplex ufc^ ad 
exitumfertur : paucis id eft replicatu^Vifcus nuUij in ijs, nullu pingue/icut nec^ in 
cseteris^quxfanguine caret^VentremetianonnuUahabere aduertimus^a quo reli 
quum inteftinS uel fimplex, uel replicatu profidfdt, ut locuftas* Cicada inter h^c, 
QC omnino in animaliu genere una ore caret ♦ prolixum quidda compadum,indiui 
fum^ gerit, fimile ei quod li nguae fpedem refertjin ijs quibus aculeus in ore : eo^ 
^fo rorehaurit^alimentii unu & peculiare, Exaementu ciczdis nullu in aluo repe 
ritunPlura earu funt genera, quae magnitudinis modo difFeriit:atc^ cti% quod alifs 
corpus fub tranfuerfo fepto pr^cindii difiinguitur^membranam^ liquido refert: 
ut fjs quas ab argutiolo fono^achetas appellarunt:alijs no ita cR^ut cicadaftris^Sunt 40 
uel in marinonulIaanimaliaefRgieinfoIentis &fuigeneris:quaequoniararainuen 
tu fint,coftitui in genus no decetiam enim pifcatores uidifle fe retuleriit quxda tra 
bunculis proxima^pullo colore,tereri figura.pari ex toto aafTamento Jtem alia fcu 
torij eflfigiejcolore r ubrOjpinnulis aebris* Ad haec alia,quae genitale airi imitarent, 
tum fpedejtum magnitudine, fed penms fubnexis binis loco tcHiu^cicj^ ueretile no 
«nen inditum eft ♦ exceptum^ eft aliquado genus tale hamor um fi-equetia ufitata» 
Partesanimaliij omma interiores exteriores^ generatim, tum propriae tum com^ 
munesjita fe habent. 




:^ L I B E R Ciy A K T V S, p 

Qttihusmmalibminfitfmtimdim* Caput Vlil 

\ Vnc de fearibusdiflerendumefttNonenimpariter in omntbusuis 
ineft {cntildtkd alfjs fenfus omnes, altjs pauciores dedit natura* Sunt 
fanefenfus qui plurimi habeantur, dC fupra quos nullum adeile alium 
generis fui nouerimus, numero quinque : uifusjaudicus, olhcius^gu^ 
ftus5tadus.Homo igiturj&quaecunc^terreftrium animal generantjatqueetiam 
qu^ dC fanguinem habent3& animal pariunt^omnia hos omnes habere ienfus ui^ 
demus^nifi quid lasfum^lacefritam^ fitrquale genus talparam^cui uiflis deeO,Non 
enim oculos in aperto id habet : cuce tamen detracta, qu^ craiTmfcala obtenra fc^ 
lo demluminum opacat, oculi intus hcc(Gti imperfecti^ uifuncur, fedira, m parres 
eafdem habeam omnes, quibus oculi integri conftant , Habentenim nigricantem 
illum orbicuIum5&: quod intra eum cotinetur, quam uocant pupiilam , acc^ etiam 
ponionis albidae ambicionem : fcd non tam liquidd, qua m ocuU conipecti dC emis 
nentes,nec in partem exteriore apparere haec pofruntj propter cutfs obductae cor^ 
pulenriam^utpotecumnaturaintergeneradumlaedatur, ar(^ita opus inchoatum 
relinquatur * pertinent enim a cerebro, qua cum neruo coniungitur. meatus dua 
neruoii ualidi ad ipfas oculorum fcdes^ qui in dentes fuperiores finiunu C xiera igi 
tur^dCcolorcs dC fonos fenriuntjatque eriam odores/apores^* Quintum aute fea 
fum^quem tadum appellamusjomnia habent ammalium genera^Ergo in nonnuf 
20 lis uel ipfx fenforiae partes latifHme patent, ac prscipue uidendi* Nam uifui fedes 
certa defcripta^ efi, atc^ etiam auditui: cum alij s auricul^ promineant, alrjs forami 
na pateant meatus audiendi* Olfaclus item pari modo conltituiu eft diuerforium* 
Nam auium generi foramina tantu funt odorandi^cum alfjs permums nares euam 
faabeantur.SimiIis&:lingus partis faporum perdpiendorum minifcrs rarioefi 
Aquanlium tamen generi quos pifces uocamus,data quidem eft lingua, fed fmper 
fedajincerta^ : oflea enim^nec abfoluta, Sed palatum non ullis carnofum pro lin^ 
gua efi, uelut inter fluuiales cyprino, ita ut nifi diligenrer infpexeris, lingua id efie 
uideatunPifces aute fenfum gufius habere confiatj eo quod mulri fuis quibufdam 
faporibus gaudent,&: efcam in primis ex pifce amia expetunt, 8C pifcium pmgue, 
50 ut qui gufiatu eiufmodi dekdentur,uoIuptatem^ ex eo genere efculenri capianc«. 
Auditus uero, olfadus ue nullum cotinent membrum manifeitum , Qucd enim 
tale uideri potefl per loca narium, idnon ad cerebrum uQ^ n-anfmeat, fcd partim 
obfeptum SC c^cum mox definit^partim ad branchias fertur, Audire tamen^atque 
olfacere pifces palam eft ♦ fonos enim immodicosj ut triremium remigia, fugere ui=s 
funturjtaquefit,utfacileintra fua ftabula capiantur.Nametfiexternusftrepitus 
paruus efi^ijstamen qui demerfum in humorefuum auditum habent^^queo^ 
mnibus ingens, moIefius,grauis^ occurrit. quod cerre uel in delphinorum opru^s 
ra euenit*Gum enim pifcatores repentealueis uniuerfum circundederint gregem 
delphinorum, inde obfirepentes in mare, efficiunt ut territi erumpant uniuerii in 
40 littora^capiantur^tentatograuato^capitejprxfirepitusinflidinimietate^quans 
quam ne in delphinis quidem pars ulla efi manifefta^qux fenfum miniftret audien 
di* Ad haecjinter pifcandum quammaxime cauent,ne uel remo,ueI retibus moues» 
ant firepitum : fed cum aliquo in loco gregarim pifces fiabulari inteIlexerint,certo 
interuallo coniedantes reria dimittunt,ut neque remo, neque impetu cymbx ftre 
pitusadlocum deueniat pifcium : &:omnibus praecipitur nauris filenrio quamma* 
ximo nauigent^um gregem circundant^ Nonnunquam ubi aggregare pifces pla 
cuerit,idem faaut quod in delphinorum captura:obfb-epuntenim iadis lapidibus, 
m deternriin ardius coeant,atque ita uniuerfiirretiantur ; dC antequam drcumue 



^3 ARIST. DE HIST. ANIMALIVM 

niant omncm,ut modo dixi; firepitum uetant . At cum drcundatum iam cft,cla* 
fnan4um, obftrependum^ iubent : ftrepitum enim tumultum^ fennentes per^ 
territi compelluntur^interrumpunt^ incauti . Item ubi pifcatores e longmquo pi^ 
fces agminatim pafcentes, ac per tranquilli fereni^ maris fumma oberrantes alpe 
xere^libuit^magnitudinem genus^cognofcere^li filentio fenlimq^acceiiermt, 
latent/upernatantesc^ adhuc comperiunt* Atfi quem priufquam occuparint itre 
pitum dtarint , fugam inde plane arripere uidentur. Addo etiam j)ifdculos fluuia* 
oles cottos nomine^ qui fub faxis ftabulantur, Capiuntur enim a nonnullis faxo 
percufTo , fub quo latent : protinus enim inde exturbantur, ut qui audianc, dC ca^: 
put per ftrepitumtententur.Pifcesigimr audirei|s acalijseiafmodi documentis lo 
conftat ♦ Sunt autem qui uel maxime animalium pifces auditu ualere arbitrentur, 
uidelicet hominum experimento^qui aflidue in mari uerfantur^rem^ pifcatoriam 
percallent . Sunt uero qui liquidius inter pifces audiant, mugilis, chromiSjlupus, 
falpa,5:: reliqui id genusX^terapifdumgeneraminusaudiunt:quamobremmi 
nus gWgiribus uerfari potius foknt* Olfadus quoc^ fimilis intelligitur rario,*efcam 
cnim no recentem attingere pars plurima pifcium recufat ♦ nec eifdem efcara gene 
ribus omnes capiuntur, fed uarijs, kiUcct fui agmrione odoris:quippe cum uel fa> 
rida nonnullis accommodetur^ut falpae ftercus.CompIures item pifdum infpclun 
cis lateies, quotieseuocarecaptum pifcator uoluit, fauces fpecus odoribusillinunt 
cetarijs, itaque prorinus exdtant, Anguillam item hoc eode capi modo palam eft* 20 
Vas enim falfamentarium ponut obftaculo in eius os indito, quod colum uocant» 
Nidores denic^potius genera quaeq? pifcium appetunt : unde etiam carunculas 
fepiarum deuftas, odoris gratia efcam hamis affigunt . ita enim lit, ut pifces auidius 
accedant^PoIypos etiam ailatos^non nifi mdoxis caufa naiTis inditos dimitri affeue^ 
ranuQuineriamflut^quoties uel pifciumlotura^uelnauis fentina eiedaeftjfu^ 
giunt^ut odorem fentientes^Sanguinem quoque fuum fagaciter pifces odorari di 
cuntur * qu^ res eo patet argumento, quod quotfes fanguis efFufus pifcium eft/uss 
giunt3&: loca petunt longinqua* Omnino ut efca putrida nafiis iniectajnunquam 
fubire^aut appropinquare pariuntur : fic recente nidoruIentaq^,prorinus uel e lon 
ginquo feftinates irr umpuntXonftant haec eadem in delphinor um genere larius* 50 
cum enim nullam partem auditui deputatam aperte delphini habent^tamen capi* 
untur per ftrepitum capite a^auato,ut didu iam eft* Et cum olfadus qucc^ par^s 
£cm nullam fenforiam habeant manifeftamjtamen fagadter odorantur* His igitur 
in animaJibus fenfus ineile omnes, apertum iam eft ♦ Reliquus animanrium on: 
do^qui quadripartito diuiditurjhoc eft mollijcruftato. teftatOjinfedOjquemadmo^ 
dum fe habeat uideamus* Ergo mollia3& qus uel crufta uel tefta operiuntur, atc^ 
etiam infeda, fenfibus pr^dita efle omnibus conftat : nam dC uifu, dC olfadu, 8^ 
guftu^ Infeda enim tam pennata, quam no pennata procul fenriunt, ut mel apes, 
dC culices di(^i muliones:quod niii odore agnofcerent^nunquam e longinquo fen 
titent^ Sulfuris item odore genera infedorum multa intereunt ♦ Ad hsc formicae, 4.6 
origani fulfuris^ puluifculoinfperfo^fuas relinquunt cauernas, alio^ migrant. 
Cornus pra^terea cer uini/ado incefujplurima infedorum pars fugiunt:fed praeci 
pue ftyrads fuftltu.Iam fepiXjpoIypijgammarijOdore efcarum alledari capiuntur: 
6^polypiquidem ita adh^feruntjUtauelli indenon poftiintjfedtrunearipotius 
patiantur* Atueropulfcariaherba admota, protinusabodore eiusrefiliredicuns: 
£U|* Guftus etiam {imHis ratio:interdum enim cibum perfequuntur diuerfumjnec 
dfdem faporibusomnfa defedantar* Namapesnullaadrempuridam folentad^: 
iiofare/ed dulda petuntculices nulla dulda geftiunt/ed adda*Tadu uero fentire 

(quod 




LIBEH Q^V A KT V S. 5j> 

(quod etiam ante dixi) omnibus datum animantibus eft^Quac aufe flliceo tegmine 
operiuntur^olfacftum guftum^ habere conftatjargumento efcaripf* purpuris enim 
efcas putidas purpurarij emoliuntur, dC accedunt ipfae ad eiuimodi elcam a longe, 
utpote odorantes*Senfus item faporu ijs ineflejeifdem illis rationi|3us patet, fapore 
enim rerum earundem quxc^ deledanturjad quas ueniat odoribus inuitatajquo^ 
gratos fenferunt dC diicreuerunt ♦ Adde quod quaecuncp os obtinent, ijs dC uolus» 
ptasper iaporum attredaaonem euenit5& dolonDe uifu S^auditu quanquam ni 
M ceraVmanifeiii^ habemus: ungues tamen ad firepitum fe fubtrahere,inferius^ 
fublidere cernuntur^quoties ferramentu fentiunt admoueri.exfguo nanc^ extant; 
ip reliquo autem toto corpore perinde ac in cubili occul untun Peciines quoc^ admo 
to digito dehifcuntjmox comprimijt fe ut cernentes.Narices item qui capiunt non 
aduerfo flatu^fed i^cundo adeunt^ quoties efca perfequunturmec uoce uUa/ed (i^ 
lentio agunt , utpote cum dC olfaciantsSi^ audiant . nec Gm pofle aiunt, quin fub^ 
- terfugiantjfi uox proferatur* Echinus inter teftacea genera, quibus facoltas ingre^ 
diendiefl: uerribula, glandes^, inter immobilia eiufdem generis olfadum minU 
me habereuidentur^Senfusad huncmodum animalium generi naiuradiipen^ 
fauit&tribuit* 

Qu£ mimalk mcmiqu£fonum,qu£ mumwtiUnU^u^itm hquantur, 
Caput IX 

1 Oxquemadmodumuoxfehabeatsdifleremus^DifFertproculdubta 
I uox a fono5&:tertia hisadnumerandareseiiiocurio^Gutturepanc 
'^\ una uox agiturtquocirca quibus pulmo deefl^ijs nulla uods emiaea^ 

! dae facultas eft* Locurio no nifi uods per linguam expknario efiVo^s 

i cales igitur literx a uoce&: gutture : confonates Iingua3& I^ris projs 
feruntur : quibus literis omnelocurionem confid nulli dubium efi Quamobrem 
quibus animanrium lingua libera abfoluta^ no elij ea net^ uocem emittuntjnec^ 
fermodnaturiat fonus elidi uel alijs parribus potefl ♦ Ergo ii£€<5iis animalibuSjne^ 
uodSjnec^ locurionis ulla facuItas:fonus^ ijs fpiritu interiore mouetur, non ext e^ 
riore^NulIum enim ex tjs fpirat/ed alia murmur ^dunt, ut apes:alia canere dicun 
50 turjUtcicadae . omnia uero in eo genere membrana^ fepto tranfuerfo fubdita, qua 
pracincflum corpus diflinguitur/onat:ut genus cicadarum attritu fpiritus, Mulc^ 
etiam^apes dC reliquajs fimiliajCum uolant/efe attollet S^ cotrahunt*Sonus enim 
attritus interioris fpiritus efi* Locufiae fuis gubernaculis atteretes fonat^nullii mol;* 
lejnullu cruftatumjUel uo^em uel fonii alique mittit naturale. Pifces uods quidem 
. expertes funt:quippe qui nec^ pulmone, nec^ arteria^aut guttur obrineant:fed fo:^ 
nos quofdamjflridores^ mouenr^c^ui uocales effe exiiiimaturjUtlyrajUtchromis* 
fais enim quafi grunnitus quida emitritur* Aper eria pifcis, quem amnis Acheolus 
gignit,uocalis habitus efi, dC erica, dC cuculus* alter enim quodamodo firidet^aker 
perinde ut cuculus auis obfirepit, unde nomen accepit. Qnx omnia aediu illam 
4-0 uocem emittunt, aut attritu branchiarum, quas horridiufculas conrinent : aut fuis 
interioribus^quae drca uentrehabetur, fpiritus enim inclufus in his efl, quem dum 
atterunt atc^ agitant/onos illos elidunt* Necnon cartilag/neigeneris nonnulla ftri 
dere uidentur:uerum ab his uocem emitri uliam^recfle dici non poteft at fonumjfts 
ueftrepitumreddiueriusdixeris.Nam dC pecf^inesquoties per fummahumoris 
niribundi feruntur,quod uolitare dicunt, firidere fenriuntur : atque etiam marinx 
hirundinesjquaefublimes uolitant, haudquaquam mare atringentes* funtenim 
nispennxlataea: longae,VtigiturperuoIatumauium ftrepitus,quemalxexcu^ 
£iunt,nulla uox eft:ita nec eiufmodi fonorii aliquis uox iure appeller ur^Delphinus 
itemftridetacmutitjefFerensfeinaeremifednonquemadmoduea^quxfuperiug 



CQ ARIST. d;e HIST. ANIHALIVM 

^numeraui* hk mim dC pulmoneni dC arteriam habet, proinde^ nonihil uods p6 
left promoiiere^lmgua tamen libera abfoluta^ caret3&: Jabris, quibus uods alique 
poflit articulcm aftormare, At uero quse dC linguam habent dC pulmonem/i qua^ 
drupedes aut omnino pedeftres ouipar^ funtjuocem quidem emittttt/ed exilem^ 
aralia Jongum fibilum ^dunt^ut ferpetes : alia abruptum dC perexiguum^ut teftu^^ 
dinesralia uoce exilem at<$ imbecillem. Ranis lingua fui generis eft. pars eram pri^ 
majqu^ c^teris abfoluta eft, ijs cohaeret, modo quo tota fere pifcium ♦ intima uero 
abfoluta ad guttur applicatur, qua fuam uocem folcnt emittere* Et quidem genus 
illud ululatusjquam oiolyginem nominantjmares intra aquam reddunt^ ut cieant 
ad coitum focminas, Sunt enim fingulis animalium uoces propri^ ad initum dC ue lo 
nereum coitum, ut dC fiiibus, & capris, dC ouaDUs.Reddunt ranae fua ololyginem 
iilamjmaxill^ interioris labro dcmiifo pari Iibra, cum aqua modice recepta in fau^: 
ces.fuperiorecB intenta, Flagrant tantifper oculimodo lucemss, cum finus bucca:= 
ruin maxilfe diftens interluceat .Coitum enim nodu magna ex parte agere uifun^^ . 
tunGenus auium uocem mittere poteftiijs^ praecipuefecultas conficiend^Iocu^ 
tionis, quibus lingua medioaiter lata, uel tenuis* Mares ac fozminae partim uocem 
reddunt eandem, partim diuerfam.GarruIae linguaciores<^ funt auium mfnores: 
dC drca coitum maxime talem efFid unamquancp auem moris eft * Alrjs in pugna 
uoXjUt coturnicibus:aIijs ante pugna^ut perdicibus, dum fuos aduerfarios prouo^* 
cant:alijs cum uicere, ut gallinaceis ♦ Canunt item nonnulli mares perinde ut fuae lo 
fccmin^/icutinlufciniarumgenerepatet^Focminatamenceffatcantu^cumincui: 
batjpullos^ educat«Sed in nonnullis generibus cantus maribus tantti datus eft^ut 
galiinaceis^ut coturnicibus. Quadrupedum autem genus, quod animal procreat, 
uocem uarie mitrinnecp eft quod loqui poflit^fed proprium id hominis eft.Qiiibus 
enimiocutiOjfjs etiam uox* Ar quibus uox^no ijs om.nibus dC locutio eft^Qui furdi 
iam inde ab ortu natur^ funtjijdem etia mud. uocem ergo emittere poiTuntJocu^ 
tionem autem nullam ♦ Pueri ut caetera fua membra cotinere ac regere nequeunt, 
fic etiam lingux funt impotenteSjdi^ qmdcmimpcrfefRi^dC ferius lingua abfoluun^: 
tur ♦ itac^ magna ex parte balbutiuntj tonic^ lingua funt * DifFerijt tum uoces^tum 
etiamlocunonesjtractusratione 8C regionis^Voxigituracuminegrauitate^ma^ 50. 
ximenotefcit: nec fpeciesdifcrepatgeneriseiufdem^AtuoxexpIanatajquameiTe 
quafi locutionem uel brutorum dixeris^ differt dC caeterorii anim.alium, 8C eorum 
quae genere eodem continentur lod ratione^uerbi gratia:Perdicum alrj caccabant, 
^i] ftrident* Et auicularum nonnullae haud uocem eandem mittunt, quam fui pa* 
rentes/i praereptae paterna caruerint educationejmoribus^ BC catibus caeterarum 
auium infueuerint* lam ucro lufcinia modulos fuos pullos docere, uerfus^ quos 
imitarentur tradere uifa eft : utpote cum non perinde locutio ut uox per naturam 
proueniret,fed acquiri poilet per difdplinam 5C ftudium. unde homines quoc^ lo^ 
cuaone utuntur uaria,cum uocem omnes reddant eandem . Elephantus citra na^ 
res ore ipfo uocem elidiz fpirabgdam, quemadmodii cum homo fimul dC fpiritum 4-o 
redditj &^ loquitur. At per nares fimile tubarum raudtati fonat* 

Bsfomnoa-uigiliaammaUum^mdtA^praterhomineammdiafomniare* caput X 

; E fomno dC uigilia anim.antium,nulla qu^ftionis obfcuritas eft^Nam 
[ omniapedeftria, S^pra^ditafanguine, dormire ac uigilarefenfuipfo 
I perdpiuntur^Quibusenim palpebrae zdiuncix funt^conniuendo 
I obdormifcuRt Jtem fomniare no folum homines/ed eriam equos,^ 
'd c^nes^dC boues palam eft:at(^ etia oues. 5: capras:deni<^ genus omne 
quadrupcdumjidem^ ammalis fc^cundum, Dedarant id canes fuo latratu^quem 

per 




per quietem agutit quanqp de if s quae oua pariunt, mcertum hoc eft ♦ Sed dormfre 
eajitem certum* Aquatilium quo^ fommis apparet, utpifcium moliium, dC crufta 
opertorum^locuftarum inquam3&: cf terorum generis eiufdem.Sunt autem ifthec 
omnia fomno exiguo contentatdormire tamen uidentur* Argumenrum uero 
quamuisnullumdeduci aboculispoteft, quiapalpebris carent: ipiatamenquiete 
cemuntur placida feu foporata* Pifces enim uel manu facile caperentur, dum dors* 
miunt^nifi pediculis dC pulidbus appellatis folicitarentur . Nunc uero fi fomno dati 
immorentur, nodu ab innumera multitudine illarum beftiolarum occupatiabiii^ 
muntur* Gignuntur hxc in profundo maris tanta foccunditate, ut etiam efcam de 

io pifce emolitam/i diu in uno manferint,totam corrodant atq^ abfumant.&: quidem 
f^penumero pifcator efcam demifTam glomeratis undicp his beftiolis^perinde ut pi 
lam recipit . Sedenim pifces dormire argumentis potius h uiufcemodi arbitrari licec. 
fepius enim pifcator adorfus pifces ufc^aded latet, ut poffit euam manu rollere, auc 
certe fufdna nullo indice fenfu ferire. Quiefcunt tantifper ex toco : nec^ parte alia, 
quam cauda kuiter mouentur , Conftat hoc idem uel ipfo impetu quemfadunt, fi 
dum quiefcunt,motum aliquid fuent, expauentes enim uelut fomno exturbati fe^ 
runtur, Quinetiaminpetrisftabulantescapiuntur, uidelicetpropterfomnum ♦ dC 
f^pe thunnarrj circunretiont thunnos dormfentes^quod argumenco conftac, quia 
admodum qufefcentesjleuiter^ pandentesalbidaoculorum capiancunnodiu po^ 

20 tius quam intetdia dor miunt, ita fbpiti, ut ne iada quidem fufdna moueancun BC 
magna ex parte uel ad arenam^ uel ad terramj uel ad lapidem aliquem procumben 
tes quiefciJt imis gurgitibuSjUel fub faxo^aut lirtore abditi^Plani aucem pifdum are^: 
na fefe occultanudeprehendunc fitu ipfius aren^, tollutur^ fufcina percutTu Lupi 
quo^5&: aurat^3&: mugiles,&: id genus alij, fufcina interdiu faepenumero dormi^ 
entes capiuntur: alioquin ex tjs nullus fufcina poffe capi exifiimatur* Carolaginea 
uero ita interdum dormiunt^ut uel manu toIIantunNam delphinijbalens^S: que^ 
cuncp fiftulam gerunt, aedita per fumma asquoris fiftula, dormiunt: qua eriam {pi^ 
rant, pinnas fuas mouendo leuiter Jam delphinum ftercentem eciam nonnulli au^ 
diere ♦ MoIIia quot^ ad morem fimilem dormiunt^ uc pifces ♦ nec fecus qu^ crufta 

j o operiuntur Jnfecfla eriam animalium dormire argumentUjquod requiem capiunr, 
motu^ omni proculdubio ceiTant^quod praecip ue patet in apib us:quiefamc enim 
no(Ru,dC cont!cefcunc,uc nullus omnino bombus fentiatur, Conftac hoc idem uel 
argumento eorum^quae maxime in confpecftu noftrO)&: incra noftros parieces uer 
iancur^Non enim modo quia clare nonuideantjidcirconodu quieicunc ( nam 
omnia quibus oculi duri^exiliter uident j fcd etiam ad lucernarum lucem nihilomiis 
nus quiefcere uidentur , Homo maxime animalium fomniat ♦ Aeditis nuper in lus: 
cem^dC infantibus adhuc nullum penitus contrahitur fomm*um:fed plurimis anno 
drciter quarco aut qufnto xtatis uifa incipiunt ♦ Produntur camen BC uiri SC mulie^ 
resjquinun^ quicquam fomniarint» quorum nonnullis in procefTu scacis zccidit^ 

40 utuifo fomnio mutarentur habitu fuicorporisj uelinmortem, uel in morbunu 
De fenfujde uigilia,de fomno, res ita fe haber^ 

BefexumafcuUnofosmineoq^yeorum^iniinmmtihusdiffirentiji* Caput XI 

I Exus aatem mafculinus fcxrmininus^, non in omnibus anfmantibtis 
I eft,Sunt enim quibus id defit^ac fimilitudine quadam 5C parere diczn=!^ 
i tur, dC ferre uterum* Sexus ergo difcrimen in animalibus qus uitam 
I ftabilem uiuunt^aut omnino in tjs qu^ tefia integuncurjnulium oini^ 
i no eft^ Ac in tnollih us dC crufta opertis mas habetur5&: foemina Jn pe* 
deftribus quocj tum bipedibusj cum quadrupedibus, fexus uterc^ effcatc^ eciam in 

F 




6% ARISTOT. DE HIST. ANIMALiVM 

ijs quse anmial per coitum generantjaut ouum, aut uermem ♦ Caeteris ig^'tar m ge^ 
neribusfimpliciranonis modOjauteft^ autdeeft : uerbicaufajUtm quadrupedibus 
omnibusjalterum mas,alterum fcemina eft:fic in tefta opertis,iexusdeeii difcrime^ 
icd quemadmodum in genere {iirpium, aliae fructum ferunt^alix iterilem foniun^ 
tur naturam:ita etiam in rjs eft* At uero m genere infec'torum3&: pifcium/unt qug 
omnino fexushoc difcrimen alterutram in partem non habeant* nam anguilla ne=s 
que mas^necp fcrmina eft^necj prolem ex fe aliquam poteft procreare: (^d qui eam 
capillamentis6(:lumbricisquadamfimilia interdumadnexa fibi gerentem uidiile 
aiuntjinconfiderate id afleruntjantecp aduertant^qua parte illa gerantur. Necp ein 
aliquid eiufmodi eftjquod animal creet^nifi prius generarit ouum»quod in nulla an ^^ 
guilla uifum eft«Et qux animal gignunt/uo m utero fcetum continentjnon in uen 
triculo, Ira enim non fecus^quam dbus concoquerentur primordia geniturx,Qua 
autem difFerentiam maris BC {ozmin2s anguillae notarunt, ((Aicct alteram caput hz^ 
bere amplius at^ oblongiusralteram^hoc eft fceminam^repandius^h^c non maris, 
acfcxmin^difFerentiaeft, fedgeneris^Suntenimpifcium nonnulli epitrage^,ab 
hirci fterilitate appellari: quo in genere carini dC balagri ex amnicis annotantur, qui 
nec ouum nec femen ullum prolificum unquam habeant* kd qui folidiores pingul 
ores9 in eo genere funt, tjs inteftinum paruum eft, bC laus prxcipua in paftu. Ad 
hxc,in teftaceis atc^ in ftirpibus^quod pariat bC generetjeft^quod aurem maris fun* 
gatur ofFicio3deeft.Sic etiam inter pifces genuspafTerum eft56(:rubeIlionum,6^ hia ^^ 
tu]arum:oua enim in ijs omnibus reperiuntur ♦ Sed in pedeftribus fanguineis non 
ouiparis,maxima ex parte maiores longioris^ mst funt mares quam fceminx:prg 
t€rquamingeneremullorum:eiusenim focminae bC maiores funt bC uiuacioresj 
quam mares. A t in rjs qus aut ouum pariunt^aut uermem, ut pifcibus atque infe::= 
cftis/cEmin^ maiores fuis maribus euadunt : ut ferpentesjphalangiaj ftelliones, ra^s 
n^, dCimcr ^ikcs pufilli cartilagineigeneris, a:pars plurim.a gregalium, 8c:genus 
omne faxatile . Fctminas autem pifcium maribus efie uiuadores conftat^ eo quod 
foemin^ uetuftiores quam marescapiuntur.Partes fuperiores priores^ in quo^ 
cunque animalium genere^maribus funt potiores5ualidiores5&: aptiores.Qu^ au^ 
tem did pofTunt inferiores, pofteriores^, eas fcx:minx habent robuftiores, tum in ,^ 
hominibus, tum in c^teris animalibus omnibus, qux pedeftria funt, atque anfmal ' 
generant^Quod tamen omninodixerim/cemina inneruior atqueinfirmior eft.pi 
lumetiamhabet tenuioremjquammas:autquoduicepili ad proportionem ha^ 
berinaturaftatueratXaroquoquehumidioreftfoemin^ quam maris^&^genua 
planiora,&: crura tenuiora:fed pedes eleganriores, uidelicet quocunque in genere 
hx partes habentur , Vox item fccminis oinibus tenuior &: acutior^boue excepto* 
bubus etenim fcsminis uox grauior^quam maribus eft.Partes autem quas uelut ar 
ma natura animaliblis dedit,ut denteSjCornuajCakaria, bC c^tera generis eiufdem, 
eas cerre in nonnullis generibus omnino ut mares habent,fic fcemine non habent! 
uelur generis ceruini/c^mina cornuum inops^mutila^ eft: &:auiutn nonnullarii, 
quibusdatacalcariafunt,fceminaEomnino't|s carent.parimodo,utfues ' "^^ 
focminae dentibusuacantexertis. At in nonnullisgeneribus 
funt quidem haec fexui utrique, fed maribus potio^ 
ra:utcornuatauris robuftiora,§uaccis» 




ARISTOTELIS STAGIRITAE DE ^ 

HISTORIA ANIMALIVM LIBER QJINTVS, 
INTERPRETE THEODORO. 

Omttimanimantmmgmerispitnitio. Caput I 

« X P o s V i partesanimalmm omniam.mmintetiores^tum 
exteriores ; atc^ etia de fenfibus, de uoce^de fomno5&: quae 102 
min^ mares ue fint/atfs iam explicafle exifl:imo*Reftat ut eo^: 
rundem generariones perfequamur:exorfic]^ icem a primts, or 
dineapto&Ccommodo differamus. Sunt porro generadones 
animaiium muitae ac uari^:partim diilimiies^partim quodam^ 

I modo iimiIes.Sed cum genera ante^ut res exigit^digeiferimus, 

nuncquoc^eodemmodo tradare ientemus,pr^terquamqucdinitiumtuncab 
homine,cum de partibus ageremus/umedum cenfuimus* N unc de eo nouiilime 
diiferere placet^quoniam plurima ipfe de fe afrerat explicada* Ergo ordiendum ab 
VfS eft,qu^ tefta integuntunmox de ijs, quae crulla ambit,agendum,&: reliqua de^ 
inceps ad hunc modum exponenda funt, hoc eii^moilia dC infeda,deindepifaura 
genus duplex^ouiparum dico^atcj uiuiparum, tum auium genus. ad poftremu de 
pedeftri dicendum efttquo in genere quae animal generent^qux oua pariant,pr^ 
20 termittenda non funt* Euenit ut commune animalia cum ftirpi^bus habeanr^quod 
aiia femine^alia fponte natur^ oriantur* ut enim ftirpes, aut femine ftirpiii aliarum 
proueniunt^aut fponte erumpunt, primordio quoda contracto ad ortum idoneo: 
quarum alix ex terra alimentum fibi hauriunt^ aliae in ftirpibus alijs dC nafd^a: au^ 
seri folent^ut in libris de ftirpibus fiue planris expofufmusriic animalia nafci alia ex 
animaiibus folent per formae cognarionem, alia fponte, nullo cognaaonis femine 
antecedente crcantur* quorum alia humo, aut fiirpe putrefcente confiftunt, ut 
complura infecla generantur : alia in animalibus ipfis exaemenris^ partium ^:^ 
gnuntur ♦ Quae igitur nifi fui cognari femine nunquam proaeentur, f}s omnfbus 
ortus per coitum eft,dummodo fexus difcrimen id habeant, quod marem ac fotmi 
50 namdefcriberepoteil* Nam in pifcium genere, nonnulla nec mares nec fccmiss 
nxgignuntur:quaelicetgenusidemcum alrjs fortiantur, tamenfpededifFerunt* 
Qua:dam eriam fui generis omnino confflunt, Nec defunt qu^ mare uidua, fexu 
uno fcemineo formentur : quse perinde ut aues pariunt, quae uento oua condpii= 
unt : quibus ab argumento conccptus nomine hypenemia , quafi fubuentanea 
inditum efi.Verum ea quse aues concipiuntjOmnia funtinfcccunda, Itaenimeo^ 
rum natura niliii ultra ouum creare potefl>nifi quo alio modo maris opera contitts 
gat* Sed de hisdiligentius poft difTeremus* Pifcium uero nonnullis cum fpontt^ 
naxdiderintoua^euenitutex ijs animal progeneretur, Sed alia ex feipfaidfed^ 
untjalianonfine ppcramaris:utde hisquoque fequenti difputarionc commen^ 
4:0 tabimur plamusvfimileenimfere,^ in genereauiumexifiit* Quaeautemperfe, 
uel in animalijuel in terrajUel in ftirpejUel etiam in eorum ipforum parribus crean 
turjCademcp maris ac fc^emin^ fexu diftindta fimt, ifs coeunribus gignitur quidem 
altquid/ed cx quo nihil amplius gigni pofiit:uerbi gratia, coitu pediculorum^Jcn^s 
des dictx procreantur : mufcarumjuermiculi* pulicumjgenus uermiculorum oui 
fpeciem referenSjCx quibusneceaquse generannt proueniuntanecaliudulluin 
animal, fed id quod funt, fordes tantum perfiftunt . Primum igitur de ijs quae fo^ 
lent coire dicendum e{t:mox de csteris ex ordinCjqu^ uel fingulatim, uel ex com 
muniacdduntrarione, exponemus* 

F * 




S^ ARiSTOT* DEHIST* ANIKLALIVM 

QtiomodociU£<^<mmaUdgetter4timcoeant* Caput 11 

Oitus nec fimfles ommu funt, nec fimilem in modum aguntunQu^ 
' enim ex fanguineis pedeftria uiuipara funt, eorum omnibus mafcu=f 
I lis dacum quidem eft membr um ad ofRcium generationis aptum, Ve 
I rumnonomnia fimili modo coniunguntur :fed quae retro urinam 
! mittuntjauerfa coeuntjUt leonesjleporesj lynces , leporum etiam foz 
mina faspenumero marem prior fuperuenit* Caeterorum magna ex parte modus 
coeundi idemeft^plurim^enim quadrupedes more coeuntiuftojfceminamfci^s 
licet mare fupergredienie ♦ Genus quoque auium omne eodem illo ac iimplid 
moreconiungitun DifFerentias autem uel in auibus has annotamus, ut aliaefce^ lo 
mina confidente humi^mare fuperuenknte coeantjUt galltnae : aliae non confiden 
te fccmina, fed ftante^ ur grues ♦ 8C qux ira coeunt, rem quamcelerrime peragunt: 
mas enim fuperfiliens cito, ut pafieres, perficit^Quadrupedum urfx demiilis cru^s 
ribusjquemadmodumcaetera, qu^pedibus innitendo exercentucneremjadmosi 
ta parte maris fupina , ad dorfum fceminae coeunt* Herinaceis coitus eredis parti* 
bus, {upinis hxrenribus fibi aduerfis, Inter ea, qu^animal generant, augentur^ 
magnitudine inftgni^ nec ceruae mares fuos patiuntur, nifi raro: ncc uaccae tauros^ 
propter rigorem genitalfSj nimiam^ tentiginem, fcd clunibus fubfidetibus femen 
recipiunt genicale . fic in ceruis manfuetis fieri uifum eft ♦ Lupi eodem coeunt mo 
do^quo canes ♦ Feles non parte pofteriore fe iungunt, Ccd mas ftat, foemina fubia* 20 
cet* Sunt porro in eo genere fccminae ipfae natura libidinofae dC falaces : itaque ma 
resadcoitum ipfae firequentes alliduntjinuitantjCOgunt^puntunt etiam nifipa^s 
reant. Cameli fedente fccmina coeunt, nec auerfi, fed compledente mare, ut caci: 
terae quadrupedes agunt » dC coitum toto die exercent* petunt receffuum (oUmdi^ 
nes cum libet coire,nec aliquis eo poteft tuto accedere, praeterquam paftor armea 
ti, Genirale camelis neruo ita conftat,ut uel ex eo conficipoflit^quo arcus fidiffimc 
intendatur. Elephano etiam fblitudines perunt coitari: fed praecipue fecus ^umia 
na, dCqui. pafdconfueuerunt.Subfiditfcemina3dunibus^fubmiffisinfiftitpedi^ 
bus^ac inniritur^Mas fuperueniens comprimitj atq^ ita munere uenereo fungitur* 
Vitulimarinimodoanimalium retromingentiumcoeuntj&diuligariincoituco 50 
h^rentjUt canes* genitale ijs maribus grande eft* 

Qi^omodQ^uadrupeditouipiiUcoemt, Cdput III 

Vinetiam pedeftrium quadrupedes^quae oua pariunt^eodem coeune 
modo, quo ea quae animal generantjmare fuperueniente : ut teftudo 
tam aquatilis quam terreftris ^ habent uero in quod meatus contins: 
gant, bC quod per coitum adhxreant, ut rana bC paftinaca, bC reliqua 
generiseiufiiem* 

De coitu eorumyqu£pedihui caretajongo^funt corpore» 
ide^>fapetttum* Caput 11 II 

I VaeautempedibuscarentjSirlongofuntcorpore, utferpcntcssUtmu 
renae, i^s coitus drcumplexu mutuo fupinarum partium agitur. SC 
^i^aJ quidem ferpentes ita drcumuolutae fibi ipfae cohaeret, ut unius ferpen 
.^^^^M tisbidpitiscorpus totumefTeuideatur^Hoc eodemmodo lacertarum 
etiam genuscomplexufimilicoit» 

Decoita 





Hecoitupifcim^ ^^P^ ^j • • • 

, Ifces omnes excepds planis cartaagindgeneris, admods muicem 
i partibus fupmis copulantur. Plani autemeius generis.ijdemmha^ 
^•bentescaudam,utraia,paftinaca;a:reliquahufufcemodi,noafoium 
admotis fupinis/ed etiam tergo fccminarufupims marium iuperpo^ 
firis, modo cauda impedimento nullo ob craffitudinem iity cocanu 
Atfquaans,&:quibufcunc^pkmorcaudaeft,hisattritumutuotantumpartmm 
fupinarumcoitusagitur.Sunt qui fe uidiflTeconfirmemnonnulIaaccartiiagmeis 
auerfa modocanum terfeftrium coh^rere/FcOTina inomni cartflagmeogenc^ 
10 remaior quimmaseft^quodidemfereuel in caeterisgenenbus pifaumeflrecon- 
ftat.Carrilagineaueropr«tereaqu^enumerauimus/untbos,Iamia,aquila,torpc 

do,rana,omnecBgenusmufteIorum,Sed omniacartilagtneahunc m moducoirc 
apertiusnotatumapluribusefttmoraturenimincoeundodiunusomniaqu^ani 
mal2enerant,quamqu^oua.De]phinisqucc^omnicpcetariogenenhicidemmo 
duseftcoeundi:pIanisenimadmotisparribusagunt:necparijmu!tumuetepons, 
fedmediocrein coituipfocofumuntlDifFeriitnonnulli marescartilaginagenens 
a fuis fccminis,eo quod maribus bina quxda circa excremenn oftium pende^ qui^ 
busfccminxcareant,utperfpiciingeneremufteIorijpoteft:mhisenimquoddixf, 
omnibuseft.Teftesigiturnecpifceshabet^necullumaliudgenusquodcareatpe^ 

20 dibus : fed binos meatus, tum ferpentes, tum etiam pifces mafculi contment, qul 
fcerificofemine cum coeundiefttempusjimplentur.&ladeumomnes emittunt 
humorem* Colligunt hi kfc in unum caput, quemadmodum in auium genere u* 
nitur quod fubear. Condnent enim aues intus fuos teftes, ac ca^tera ammalia qux 
a:pedeshabent,&:ouapariunt,Hocergoinferitur3at<^inlocos,&receptaculum 
tenditur fceminarum* Pedefiribus uiuiparis idem meatus foris extat.S: feminis, dC 
excremenritij humoris*alterintusmeatusdudtur,ut dixi, cum parriumdifFererias 
explicarem^Sed quibus uefica deeftjijs idem meatus {icco eriam exaemento perti^ 
net foris:intus9 alter iuxta habetur ♦ qu^ quidem fimiliter tam in fcsminis eorum, 
quam in maribus funt^Carent enim uefica,praeter teftudines,quarum fcxminae fin 

30 gularem habet meatum, quan^ ueficam obtineat.Sed teftudo in eorumjqus oua 
pariunt genere eft* Pifdum oua parienrium coitus minus patet : quamobrem com 
plures fccminas prolificum maris uorando impleri aedfderijt. Id enim fieri faepiiis 
cernitun nam tempore coitus fcemins mares fequetes id fadiits uentremc^ eorum 
fuis percuriijt roftris* quo eriam fit, ut mares femen 6;: celerius fundant, dC largius* 
tempore aute partus mares fccminas fequentes, quae illae oua ^diderintj ipfi mordi 
cus uorant:pifces uero ex tjs qu^ remaferint^oriunturXirca Phccnicem pifces ud 
mutuo fexuiiafpedu capi accepimus* mugiles enim mares a pifcatorefubductm^ 
tur,quorij afpedu fccminx congreganturjat^^ ita obreriuntunuerfa^ uicemares 
capiuntur fubduciis fccminis. fed deuorario illa femims genitalis, quiafxpius ccr^s 

4.0 nitur^argumentum coitus talis ementitur * Fadum hoc idem quadrupedes quo^* 
tempore enim coitus nonihil humoris fuo genitali, tum mareSjtum eriamfccminae 
emittuntjatcjj admoris ad genitalia naribus odoranturPerdices fiaduerfxmaribus 
fteterint,uentusi^ inde afHetjUbimares fhnt5Condpiunt55!: maritantinr ♦ plerimc^ 
etiam uoce marium utero ingrauefdjt^fi geftiunt^ac libidine turgentuolam quocp 
fiiperne marium effici idem poteft:uideIicet dum mas ipfe in fccmina fcctificum fpi 
ritum demitrit^ore hiante, exerta^Iingua, dC mares dC fccminae coeunt* At uerus 
pifcium ouiparorum coitusraro cernitur^quoniam congreffionem quamprimtim 
digreflTio fequatur, fieri tamenitacorum coicum uifum eft* 

F j 



es 




ARISTOr* DE HIST. AKIMALIVM 
DecoitumoUisgenerispifcim. Cdpm VI 

OIIiau£polypi/cpix,lolIigines,modoeodemomniacoeuntto^^ 
cnim'inuicem admotis, complexu^ mutuo brachiorumlibidmera 
exDlent*Ergo polypis coitus,cum alter capite uulgo appellato m ter^ 




ci^i^^^oadhsrefi^Maremetiamnonnulli 
demreferatfuobrachio,inquoduoampli{rimaacetabuIahabetunneruoidquali 

Gonftareporredumadmediumufc^brachiumconfirmant^totum^narifarmmx- 

anne(fbiepi^,aclolliginesoraapplicantes,&brachiainterfecomponentesna^^ 

LntesiinLerfumcoeunt.naremetiadidamin 
retrorXm,alterianteuerfusinosagitur.Panmeafuicorporisparte,quaefiituIacfa^ 

dturjqua dC coire eas nonnulliarbitrantun 

DecoiiupifciumcYUJiaopertorum. Caput VII 

Eneraauftaoperta,utlocuft^,gammari/quill2r,6^huiufmodireli^ 
qua,more quadrupedum retro mingennu coeunt,icilicer,ut tccmina 
caudam fupinamexponat, masfuamfuperponat, £<:applicet* coire 
folent ineunteVere luxta terram Jam enim coitus omnium id genus 
,_ -^^^-1 exploratuseftanterdumetiacumficusmaturefcunt^coireindpiunt, 20 
Hoc eodem modo gammari quo($ A fquill^ coeunt.Cancri parte priore copulan 
tut/uaopercalalocuIofaillajrugofa^^mutuaconfertionecomponentesPrimum 
cancer minor ab auerfo fuperuenire Yolet, tum maior ubi ille fuperuenent, uertit 
fe in latus* Nulla re ditfert fccmina a mare.nifiquod operculum applicatile illud 
amplfus, dC diftantius, dC hirfutius fcemmae gerant, in quo oua pariunt,&: qua egc 
runt excrementum . membrum autem quod mas in foeminaminferatjnullum o* 
mnmohabetur* 

De coitu infe^ofumyqtto ue tempofe uenerews fiimulm magis mi» 
maliaqu£(^excitet, Caput VI II 

«^^^^^ Nfeda auerfa coeuntdeinde quod minus eft, fuperuenit maius^hoc jo 
I^S^^i eft^mas foeminammec mas in fceminam genitale ullum inferit mem.:s 
1^3 ^^' ^^""^ ^^^^ animalium cxterorum : fed fccmina furfum in maris rece 
j^M R^l ptum^caudaeultimum fuae meatum quendam prsducens refledit; 
l^^^^ffli quiinnonnullis maiorquam proportione totius corporiselleuide^ 
tur,cum ipfa parua admodum finL Sed funt etiam in quibus minus inconueniens 
^ftimetur*planum hoc fuerit, fi mufcas coitu uenereo copulatasdiuiferis^tardo 
etiam quaecoiuerint/eiungiiturdigreflu: diu nanc^ eorum copulatio durat:quod 
in ifs quae in noftro confpedu uerfantur, facile patet : uerbi caufa^in mufds,in fcas: 
rabeis* Omnia enim ad hunc modum cocunt, uidelicet mufcae, fcarabeijUertidlla, ^Q. 
phalangia^B^: fi quid aliud generis eiufdem coire folet* Phalangijs^quae texunt^coi^: 
tus agitur hoc modo * cum fcemina dedudtam araneam traxerit, mas eandem mu^s 
tuo trahit, quod ubi fepius fecerint, coeunt, dC auerfis clunibus copulantur : nam 
propter aluum orbiculatam modus hic coniungedi i)s congruit* Coitum omnium 
animaliu fieri ad hunc modii apertum eft,Tempora aute coitus defcriptajS^ aetates 
certasad uenerem iingulis ammaliu natura iixitydC ftamit^ergo plurfmorij animan 
tium natura uult quide rem uenerea per id tempus, cum hyemis ceflfante fa?uitia, 
^ftatis clementia oritur : quod fane rempus ueris cft^quo plurima BC uolatilia dC pe 
deftria &:nafitia ad coitum exdtantur» Sed funt quae per autumnum etiam QC hyc 



mem 



LIBER CLV I N T y §♦ ^ 

S^m^temponbusommbusoportunuscoituseftutc^ 

SSnem.q«^c«"^homineuiuum^ 

delicct propter teporem,&pabuliubertatem . quorum tempuseaam gerendi utc 

dbreueeft,ut fu^,utcanis:&:uolucrum qu^ faepius pariuntXomplura eaam 

educattonifuorumpartuumconfulendo,nonnificommodotemporecoeunt.Stt 

mulaturadueneremmashominummagistemporehyberno/Qrmma^ftiuo.Gc 

iiusautemauium(utdiaumeft)parteplurimaVere,acineuntea.ftatecoit.&p^ 

ritexceptaaIcyone,qua:circabrumamparerefolitaeft.quamobremquoties^ 

,o SenaexiftMesalcyoneiappelto^^^^^ 

ma,utSimontdesquoquefuocarminetradidit,ut:Cumpermenfemhybernum 

WerbisfeptemLlLrdiesteporis.clemeDamhanctempons^n^^^^ 
S&pidLakyonismortales dixere. tranquillumuero tannfperremp^se& 
Lr/fiitaeuenerilutbrumaauftrinauergilijsaquilonqsfiaLSeptempnmisd^ 
busAidumconficereauemhancfertur,reliquisfeptemparere,educare(j.Diesa.^ 
cyoneosfieridrca brumam, non femper noftris lodscontmgit: at m Sicdo mari 
penefemper id euenit^Paritalcyon cirdter quin<^ oua* 

Qu£ammdiafmeU<iu£ueplttriesm<tmopmunt, Caput I2t 

Eroi^&Cgmix faxismaritimis ouabina,ternauepariunt:fcdgauias 
^ftate,mergia brumaineunte Vere*S<: incubantcaeterarumauiun» 
morejed neutra earum auium conditur. Omnia rarifTimum uidifTc 




j alcyonem eft:fere enim circa uergfliarum occafum^brumamc^ iplam 
i^:,^,^^^) apparet : dC ubi prima per portum non plus quam nauem drcumuo 
larit ftarim abit,ut nufquam praeterea uideatur.quomodo Stefichonim quoc^ cim 
meminiffe notum eft. Lufdnia etiam parit aeftate quinc^, aut fex oua . conditur ab 
autumno uf^ ad uernos dies. Infeda hyberno quo<^ tempore coeunt, 8C ferenis 
auftrinis^diebusnafcunturea,quaefeabdere non folent^ut mufcaf,formica?*Se^ 
mel annomagna pars fyl ueftrium animalium parit, qux fcilicet non, ut lepores/a 
30 perfcctant» Piices plurimi etiam femel pariunt: ut i) quos fufaneos^ex argumeio co 
gnominant^quia fuGm retibus capiat ur.ut thunnijimariae^mugiles/purix^mone^ 
dulxjchromes, pafferes, dC reliqua generfs eiufdem, excepto lupo : huic enim foli 
ex eo'genere partus bis anno exerceturaed pofterior infirmior efiSarda quo(^6^ 
faxatiles bis, excepto mullo : hic enim folus ter parit : quod ex foztu ipfo, ftatura^ 
mtelligit.terenfmaliquibusinlocispartusappareLScorpiobis^&fargusVerejac 
autumno* falpafemel autumno*Thunna etiamfemeUSed quoniapanem praema 
turespartem fero producat, hincfcetificare bis creditur ♦ 2tdit primam partem circa 
fnenfem Decembrem- a bruma^altcram Vere. DifFert mas thunnus a formina^eo 
quod fceminx pinnula iunda fub uentre cftjaphareus nuaipatajqux mari dccQu 

^Q QuQtieh^t^'ueamitemporihu^c4rtUagineapiaw^ 

Capta X 

Artilagineorum fquatina una bis parft:nam 8C mdpientc autumno, 

8C drca uergfliarum occafum : fed per autumnum felfdus . Singulis 

I uero fceturis partus fepteni,aut odoni proueniunt* nonnulli cx mu 

FX»f J'/^ ftelorum genere bis menfe putantur parere, uidelicct qui ftcllatf ap* 

^^^^w pellanturrquod ideo uidetur, quia oua eorum non fimul pcrfidun* 

tur^Non defunt quae omnibus anni temporibus pariant,ut murena : cuf us partus 

dC numerofior eft.8^ quae prodicrint ex paruo, celeri fncremento adolcfcunt^ut dC 

cquifelist nam eius ctiam partus de minimo m maxfmum cclerrime augctur*Scd, 

F 4- 





eg A R r S 7 O T* D E H I S T/ A N I M A L I V M 

mmem omfttbus annt temporibtis parit equifelis uerc tantum» Murus non idem 
quod murena eftrquippe cum murenaiit uaria, at(^ infirmior : murus unicolor^d^ , 
robuftus, colore larici arbori fimilis* dentes etiam tamintus quam forispoffidet^' 
Sexus difctiminc perinde ac in cxteris uolunt, ut alterum mas fit,alierum formina* 
exemt hxc in terram3&: f^pe in ea capiuntur* Fit ut pifces omnes celeri inaemen 
toperfidahtur : fed pr^cipuegraculus interminora» Solethicparereiuxtalittora, 
algofisjdenfis^ locisXerftuaetiam breuiexparuoinfignemmagnitudinemacd 
pitXimari^ ac thunni in ponto pariunt, nec ufpiam alibi, Mugilesvauratae, lupi, 
rods ijs maxime xdunt^qua flumina exeunt. Orcinae, fcorpkjnes^&multaaliage 
nerainaltofoctificant* ^® 

Quihmmenfihuspifccspiriant^maioriexpstrte. Caput XI 

Ariunt pifces plurimafui parte riienfibushis tribus, Martio, Aprili, 
Maio^aufumnopaucisUtfalpaj fargus, &:nonnullaaliageneriseiufs 
dem, paulo ante asquinodium» Adde fjs tcrpedinem, dC fquatinam* 
, Sunt certe qu^ uel per hyemem^^ftatem iie, fuos aedant partus,ut di 
«J dum eli.per hyemem lupuSjmugiliSjacus» per afiatem menfe lunio 
Thunna circa folfiitium parit^haec folliculo quidda {imile^ in quo oua exiguajmulss 
taq^ confiflunt ♦ fpargi etiam per «(tatem pariunt , mugilum labeones, iargones, 
niuconeSjCapitones^grauefcere ueromenfe Decembri incipiuntjgerunt^diebus zo 
tricenis* Mugiles aliquos non coitu/ed limOjarena 'ue nafci conftat* Conceptus igt 
tur pifdum magna ex parte uerno agitur tempore:fed tamen^quod didum efi^^dC 
seftatej&^ autumno,^! hyeme nonulla coitu implentur^Verum nec pariter omni^s 
bus^aut fimplidterjaut generatim id euenittiiec plurimse parti, ut uerno tempore* 
nec uero c^teris Hlis teporibus tam numerofo partu fcctificatur^quam VerevDe^ 
nic^Iaterenon decet, utftirpium, 6£:quadrupedum animatiumgeneriplurimum 
intereile ex regionejno foium ad ca^reram corporis felicitatem, ied etia ad coitum, 
partum^ ampIiorem:fic in pifciii quc<^ ratione locis ipfis difcrimen plurimum ori 
tur^iion ad magnitudinem tantUjhabitum^ uegetiorem, uerum ad coitum etiam 
6^ partum^ut eadem alibipluries generentjahbiminus^ 

MoUegenm pifckm ucrno temporeparereyfcpim uero omni» 
hmAnnitemporihm. Caput XI i 

Ollia quoc^ uemo tempore pariunt,^: fepia in primis.parit haecom^ 
nibus anni temporibus, perfeuerat^ in ^dendo ouoru numero dies 
quindedm ♦ quoties autem aediderirjmas e ueftigio fequensjatramea 
tum ouis fuperinfunditjaK;^ ita efficiturjUt folidefcant. incedere con^ 
iugarim foIent^Mas uarius magis^quam fcemfna, dorfoc^ atriore eft* 
Polypus hyberno tempore coitjUerno parit* latec circiter menfes duos*Ouum ue^: 
futidrrum xdit, firudui populi albae fimile . perquam fcccundum hoc animal eft* 
nam de eoquod a^diderit, copia innumeraprouenit.diicrepatmas a fceminajeo 4.0 
quod capiteeft produdiore,&: quodgenitale pifcatores appelIant,aIbidumfuo 
in brachio continet fbuet polypus oua qus aediderit : quamobrem deterrimi tan^ 
riiperefRduntur:haudenim in paftum prodire patiuntur* Quinetiam purpur^ 
Veregenerantur^Sf^ bucdna hyeme abeunte.Genusdenique omnequodtefta 
operitur , uemo autumnali^ tempore habere cernuntur ea, qux oua appellant, 
cxceptisechinisdboidoneis:quippequibus etfi per eatempora praecipue uber^ 
isas ouorum eft , tamen nullo tempore committitur , ut ouis omnino careant : (ed 
maxime plenilunfjs^diebusque tepfdis reftituuntur, reddunt^ pleniores, pr^^ 
torquamijquosPyraeus fertEuripusjnam illihybernis menfibus melioresfunt, 

parui 





t I B E R Q^V I N T V S, c» 

parui quidcmjkd plctti ouorum. Ad ha?c umMid paritcr omftcs, hoc codcm tem 
pore fua oua habere uifuntur* 

columh£iV gall^^P^riant. Caput XIII 

Vium fylueftres^ut dixi^ femel magna ex parte coeunt, atcj pariunt» 

Verum hirundo bis parir 58^ merula ♦ fed eius primi partus intereunt 

frigore hybernptomnium nanque auium prima haec parit * pofteriOi» 

remautempartumeducat3& felieiterdudc ad finem* Atueroquai 

aut urbana funt^aut traduci pofluntad mores minores, haecikpius 

10 generant, ut columbae, quae tota aeftate fccrant» Gallin^ etiam' ineunt, dC pariunt 

omnibus anni temporibus, exceptis brumalibus diebus* Columbacei uero gene^ 

ris plurcsfpeciesfuntuiienim liuiadida a liuore^diuerfumcerteacolumbages 

nus , quippe quae minor, quam columba iit, St^minus patiens manfuefcere ♦ liuet 

eriam plumis , dC pene nigricat 3 dC pedibus r ubidis , fcabrofis que eft : quas ob res 

nullus id genus cxllare alit ♦ Maximo inter hxc genera corpore funt palumbes^fe' Cjifkre, 

cundum magnitudinis locum uinagoobtinet, paulomaior quamcolumbuseft. mc^Ua» 

minimum ex ijs turtur eft* Pariunt columbae omnibus anni temporibus, pullos^ 

educant, fi locum apricum habeantj 8C dbum* fin minus, aeftate tantummodo fce 

. tant* Sed proles pracftantior uere^quam autumno eft : deterrima xduc^dC omni^ 

lo notemporecalidiore* 

Tfefxtura uitdpdrorum ammantium,^ quo tetads tempare incipiat^ 
quouedefinat. Caput XII II 

\ Etateeriam difFerunt ad coitumanimaIia:primumen{m magnaeeo» 
- rum parrifemen nonfimul incipit Sk: excernijS^poflegenerare^fed 
\ uisilla prolifica pofteaaccedit*nouelIorum eniminomnibusanima^s 

! lium generibusjprimaemiflio feminiSjaut infcccunda efi, aut fi fce^ 

cunda fit, imbecilliora tamen generat bC paudora ♦ qaod poaflimum in hominura 
6: quadrupedum animal gignentium genere, atque eriam auium pacet : alterum 
^o enim prolem pauciorem procreat, alterum oua aedit paudora* Aetas uero accom^ 
modataadcoitumqu^cpfuo in genereplurimaex parteferetempus idemfortis 
tur : ni(i quid pr^maturet, bC aut aliquam ob rem monftrofam, aut ex detrimen^ ' 
tonaturae, bC uirio antidpet, Res igitur homtniinnotefcit, tumuods mutatione, 
tumetiamteftium, nonmagmtudine tantii, uerumeriamfpedCj quemadmodum 
mammis etiam dedaratur : fed pra^cipue ortu pilorum pubis ♦ Semen autem ferrc 
tncipitcirciter annos bis feptem : icd uim genitalem recipit drca aanos ter feptem» 
Csteris animalibus denegata pubertas eft . alfjs enim nulli cmnino dari funt pdi, 
alfjs fupina m parte nulh^aut paudores^quam in prona. At uccem immutari non* 
nullis apertum eft, Alfjs partes corporis alix qusda f^fican t femen iam inirium, 
^o uires^ proIificasfibitrahercVoxfccminxmagnaexparte acutior, &:iunioribus 
quamuetuiiioribus acutioreft^namceruinieriam generis mares uocemgrauiois 
rem^quamfceminae mittut^Voxautemmaribusin hocgenere, cumtempuscoe^ 
undieft;fo2mim's autem cum metuerint^breuis uox fo^minxeft,maris productior* 
Canibus item fenefcentibus uox grauior redditur * Equorum etiam uoces diflerre 
palam eft» fceminx enim fimul acnatx funt, uocem ex^uammittunt, ac tenuem: 
mares exiguam quidem & ipfi , fed pleniorem tamen, bC grauiorem.quam fcemi^ 
n^ja;: indies maiorem reddiit* Bimus cum eftjatc^ inire indpit, uoce magnam gra 
uemc^ mas mitticfoemina maiorem, quam ante,&: dariore ufcp ad uigefimg ^ris 
annum magna ex partc ♦ kd ab hoc temporc imbedlliorc tam mares,quam fccmf^ 




jK^ ARISTOT» DE H I S T* AKIHALIVM 

nxrcddunfMagna%itur€xpar^e,utdixi;uoxmarium,fammarum9di^^^ 
quod mares graums lonat quam fccmmxrquorum kMcet uox, ahqua cum produ 
aione emitocur. Verum non in omnium animalium genere tta agitunSunt enim 
inquibusecontrariofitiutinbubus.namboumfoEmma^grauiorequammasagit 
uocem : 5C uiculis grauior quam adultis, perfedis^rquamobrem his cailratts uox 
cconrrario mutatur, tranfeut enii^n quae caftratur in farmina.Tempora aute coitus 
ad hancmodu perstatesnacura fuisanimalibusftatuit. Cues 6c: capraeanmcuJae 
coeunE,atcR uteru feruttfed capra- porius. mares quo<^ tn fjs ipils generibus eodem 
illo tempore ineunt^fed proks dilFert, quatenus praeftantior ea eft^quam feneken 
tesmares &: fccmin^ proaearint.Suestummares^tumtccmtnaecoire mapmnt lo 
menfe fux xtatis odauorquanquam mas antequam fit anniculus,prolem generat 
uitiofam Jcemina annicula parit. fk enim tcpus gerendi uteri exigit. Sed no omni=: 
bus locis eadem ^tatis ratio eft, uc dixi : iam enim fues, nonnuf^ cam mares quam 
fceminis quano coeunt m^fe : fexto tamen ita.ut uel progenerare dC educare poi^ 
fintnonufquam apri menfe dedmo inire incipiunt, Valent i) coitu ad triennium* 
Canes tam mares quam fccmin^ anniculi, magnafquide ex parte coeunt:fed nonss 
nun^ uel menfe oclauov quod magis foeminae euenitj qj mari. Gerit uteru diebus 
fexaginta & uno^aut duobus^aut ad fummu tribus:nec minus $ fexaginta diebus* 
quod ti quid celerius prodierit, educari ac perfici nequitXiipeperit, rurfum fexto 
poft menfe,nec prius coitu impletunEquus inire tam mas.q? f ormina incipit bien^ 20 
nisjira ut ualeat procreare.proies tamen per id tempus minor. 8C imbecillior eft. Ac 
uero(quod ex more plurimo agitur) in trimatu coeunt-&: proficiunt fubinde in ge 
nerando/ut proles pr^ftantior adufc^ annos uigmti procreetur.Coeunt mares ad 
annos tricenos ternos : fceminae ad quadragenos : ita ut per lotam fere uita coituin 
equis feruari euen^at, Viuit enim magna ex parte mas annos circiter quinc^ dC tii^ 
gmta/ccmina plus ^ quadraginta Jam dC quinc^ &:fex2g!nta annos uixilfe equil 
prodicii eft, Afinus tam mas $ fcemina mefe tricelimo coicrfed magna ex parte ne^ 
queuntgenerare:ueri5 in bimatu^aut trimatu^Si: femifie.Sed iam uel annicula ueji 
trem geffiffe afella aiunt^ita ut quod pepererar, educari ac perfici potuerit* Bos etia 
anniculapeperit,uteducari,augeri9 quantum genus exigeret,licuerif« Primordia 30 
generationis horii animaliii ita fe habere perpefum eft. Homo mas ad annum ufc^ 
feptuagefimiisUidelicettermino ukimo poteft generareifcxmina ufc^ ad quinqua^ 
gefim5,uerijidraro. paucis enim proles in eo ^tatis tempore procreata eft,Sed ma 
gna ex parte maribus quintus dC fexagef mus annus fmis progenerandi eft :fccmi* 
nis,quintus dC quadragefimus* Oues parere ufc^ ad annu odauu poiTunL 6^ fi be 
ne cureturjUel in undecimum facultas pariendiprotrahitur.6t: quidem fieripotefts 
m etiam per totam fere uitam coeant^tam mares quam famin^.Hirci pingues mi^ 
nus fcecundi funt.quorum argumento uites, quoties per nimiam alimenti copiam 
iuxuriantes frudum non ferunt^hircefcererufticidicunr^Verum curaextenuanis 
diadhjbita^effidtur, utcceant^atqjprocreent. Arietesprimum uetuftioresfccmi* 4.0 
nasiineunr^nouellas enim minus perfequiitun Pariunt,ut dixi, iuniores pauciora, 
quam uetuftiores* Apro ad trtenniii probitas coeundi edurat* uetuftioribus proles 
deterior gignit*nullus enim prsterea profeclus ei accedit ^nulla uiriii reaeatio * fo^: 
let inire pabulo fatiatus,^: cum altera no fubegerit, uel initus breuior agitur. & fce 
tus corpore minore aeatur* Paudffima fus 2sdit prima partione, uiget feciida, nec 
fenefces copia fcctus deficitur, quan*^ lentius coit . ubi uero quintumdecimu annu 
nacla eft,no prxterea generat^fed efferaf ♦ Si pinguet, ocyus dC iuuenis BC fenefces 
^mouetur ad coitum*ii grauida admodu pinguefcatjefFicitur^ut fceta minus habeat 
laclis.ProIeSjquori ad ^tate attinet^opnmaeftj cum uigcz paretest quod ad tepora, 

prsftan?! 



LIBER Q^VARTVJ. 7i 

ptkdzntiot quae hyemis inftio gigmturt^eterrimajqux aeftate : qoippe qu» parua, 
cxilis, &^ perhumida (it ♦ Mas fi pmguet^iure omnibus anni temporibus poteit,nec 
folii interdiu, fedetiamnodUjautcertematuanopotiffimum tempore* fenefcens 
autem minus fubinde agit , ut didum eft ♦ faepe qui uel per xtatem, uel per inftrmis= 
tatem fuae naturx nequeant expedite coire, qu5 fcemina impotens fuftinendi ma^s 
ris fefla dunes demittatjcubantes una cum fcemina coeunt.Concipit pr^dpue fus, 
cumprae libidine geliiente pruriens auriculas flacddas demittit:a!iter fem.en i uaU 
ua refpuiturjrelapfum^ euanefdt* Canes nonper totam coeunc uitam, fed ufque 
ad quendam aetatis uigorem:ad annos enim duodedm magna ex pmt^dC coeunt, 
lo dC implentur* Verum iam aliquibuSjtum fceminis, tum maribus, uel annum o(fta:= 
uumj&^ dedmum, atc^ etiam uigefimum nadis facultas non defuit prolifid coirus* 
namijsquoquefenedus uimgenerandijpariendi^jUt 6C caeteristollitXamelus 
ab auerfo urinam reddit,fed coit quemadmodum dictum iam eft* Tempus coeun* 
di in terra Arabiajmenfe Septembri ♦ fert uentrem menfes duodedm : parit fingu^ 
Ios:uiuiparum nanque e{i,Incipit &^mas36£^ fcemina coire in trimatu ♦ fcemina poii 
partum uno interpofito anno coitEIephantus fcemina incipit coire anno^aut duo 
dedmOjOim celerrime:aut quintodecimo^cum lentiiiime.Mas quinque aut iex an 
nos natus , fuper uenit ineunte Vere ♦ coitum tricnnio interpofito repetit ♦ Quam 
grauidam reddiditjeandem prasterea tangere nunquam patitun Vterum bienmo 
20 gerit: parit finguIos:uiuiparum nanque eft.fcctum magnitudine bimeftris^aut tri^ 
meftris uituli aedit*Coitum animalium^quae non nifi coeundo progenerentjad huc 
modum habere fe intelligimus* 

m ijSyqutefiUcea mteguittur te^a^qu^ coitus ommno expertes funt. 
Caput XV 
I Ox de generatione eorum^quae uel coeantjUel non coeant, commen 
\ tabimur:6<: primum de ijs, quae filiceo tcgminc operiuntur, hoc emm 
I unum fere genus totum experscoitus eft^Purpureuernotempore 
1'eundem in locumfefecolligentescondimtjquam feuaginem nomi* 
I nant, quae uelut fauus eft apum * uer um non ita elegans , (ed quafi e 
30 putaminibus cicerumaIborum,muItainter fecompofitajftruemunamfuacoh^;* 
iione coagmentarint ♦ nullum if s patet foramen ^ nec^ ex ijs purpurx enafcuntur, 
fed cum purpur^^tum etiam reliqua teftis mdufa^e limo fere5&: materia putrefcen 
te oriuntun llla uero coagmentauo fauo fimilis, tanquam purgamentumj tam ijs, 
quam buccinis euenit , nam buccinis quoque fauificare in more eft* Itaque ne ea 
quidem^qu^ ex teftaceis fauos faliuant^alio modo, quam c^tera teftis indufa gene 
rantur ♦ uerum meliusjatque uberius quories pr^funt. qus eiufdem funt generis. ^^vTrdi^^s^ 
emittuntenim, cumfuosordiunturiauossmucoremquendam^exquoputami^ ^^^ pr^fmt^ 
neae cellul^ illae confiftunt ♦ haec ergo rupta diffufa^ omnia humorem quem con^ ideji^prxsxb» 
tinebant,interram dimittunt^Moxeo quoefRiderintlocogignunturpurpuru^ M^- 
40 1^5 exordio admodum exiguo confiftentes, quas fibi annexas gerunt, quxgran* 
des capiuntur.nonnullae etiam forma nondum diftinda cernuntur, fi fortepri* ^ 
us quam pepererint , capiantur , Fcetus interdum per crates , 8C tegetes^non qua^^ ^^ trv^hy , 
libet elidunt/ed congregatx eodemjUt facere in mari folentJtaque per anguftiam, ^^'^ibety ii eft 
ueluti uuaefpecie foztusconformatur» Genera purpurarum plura, & nonnullx S!^omhco. 
magnitudine augentur infigni, utquxad Sigxum^&Ledum Id^promontoria 
gignuntur , Aliae parux, ut quas Euripus fert, dC Caria* pdagix magnxjca^ 
brxc^ funt, quarum fips magna ex parte niger: fed nonnullis rubidus pufil^ 
lum.nonnullasexmagnis,udad predum minxeuaderenouimus.Paruxad lit* 
tora, dC oras reperiuntur flore rubro* partes item Aquilonix nigras, Aufirinjc 




7i ARISTOT, DE H I S T* ANIMALIVM 

rubras magfia ex parte ieruntcapiuntur tempore uernOjCum fauos extruunt C^ 
niculastemporenullae fere capiuntunnonenim tandfperpafcuntur, fedfeabfcon 
dunt^dC lateniJorem fuum inter papauer didum^et collum continent^textu fpif^ 
fiore,aipedu ueluti membranx candicanriSjquam detrahunt* tingit h^c prefla, dC 
inficir manum.pertinet eadem fuofitu, perinde ut uena, id^ flos ille celeber puta=» 
tur. reliquum contextus quafi alumen eft ♦ Cum fauificant purpur^, tunc deterri^s 
mum habent florem^Paruas tundunr cum tefiismon enim detrahere fadle eft^mas: 
iorum florem tefta ablata detrahut : quam ob rem euenitjUt collum a papauere fe^s 
paretur^Flos enim pofitus inter hxc eft, fupra eam partem^ quam uentrem appel^s 
lant* Ita<^ detrado flore diuidantur partes ift^jneceflie eft » Dant operam ut uiuae lo 
frangantun nam (i priuSjquam fregeris, expirarint, fiorem omnem cum uita euo:! 
munt* quapropter folenteas afleruare in nafliSjdum ipf^ fe colligantjatc^ requie^* 
fcant ► Veteres naflam cic^ adiundam demittere non folebant : itac^ fsepe accide^s 
batjUt purpura iam extracta decidereu A t homines noiixx ^taris adiungut naflfas, 
ne fi deddaf,abfoluafunquod cuncpotiflimum euenit^cum plena eft^nam flinanis 
(it, difficiJe fe euellereporeft . hxcpropria eueniuntpurpuris ♦ Buccinis etiam mo^ 
dus idem gignendi.quipurpuris, tempus^ idem eft . operculu item oris idem tam 
h uic mric^ generi adh^ret nariuum^quam c^teris turbinatis omnibus, pafd quoc^ 
exerca lingua appellata fub illo operculo folent* longior digito lingua h^c purpu^ 
ris eft, qua pafdtur: 8C tum conchulas, tum eriam fui generis teftam perforare po* 20 
teftTempus uiuendi dC purpuris3&: bucdnis longu. A nnos enim circiter fex pur^ 
pur^ uiuunt38(: fingulis annis incrementum earum patetper orbes:quibus toride 
quot annos habenutefta intorta cuniculatim in crepidinem defmit, Mituli etiam fa 
uificare fomi funt^Oftreis qua carnum^ibiorigo confiftit^Conche^chamx.ungues, 
pedinesjocis arenofis fui or tus ini tia capiunt ♦ Pinn^ ered^ locis arenofis, cceno^ 
fis^jexbyfro.ideftuilJoiiuelanaillapinnaliproueniiit.quscuftodemintrafecon 
rinenr^aut fquillam paruam, aut cancellum: quo quidem cuftode prmatx pereunt 
breui tempore,Teftacea denic^ omnia ipont e natur^ in limo diuerfa.pro difteren^ 
da limi oriuntur.nam in cccnofo oftre^, in arenofo conch^, dC reliqua, qus modo 
enumeraui. Rimis,cauernis^ faxorum uertibula generantur, SC glandes, dC qu^ 30 
per fumma adh^rent^ut patell^jUt natices.Omnia id genus celeri incremento au^ 
gentur:fed praecipue purpurs^atc^ pedines,quippe qux anno perfid poflintCan 
^ cri colore albidd.corpore admodum parui in nonnuliis tefta operti generis nafcun 
-Ttv^Jr.mim^ tm\U plurimi quidem in mitulis foliatis: mox in pinnis, quos pmnotheras uocant, 
\o\ki)S. Quinetiam m pedunculis, atc^ oftreis. Verum ij nullum confpfcuum capiunt in:^ 

aementum. Pifcatores cancros eiufmodi nafd confirmant, una cum illis, quorum 
teftaminhabftantXatentaliquandiuinarenape(frines,ficuteti2mpurpur^.Nafd 
turergoconcharum genusquemadmodom expofitum eft, fed locisuarfis: nam 
alia uadis,alia gurgite alfa duris lods atc^ afperis, alia arenolls: & alia fedem mutat, 
aliaftabiiiterdegunLPinn^exf|Xqu^fedemnun$mutarefoIent,radiceinnitun^4.o 
tur. Vngues^a: conch^ nulla innitentes xzdice per manent , euulfx uiuere pr^te- 

■reanequeuntpinn^.Qu^fteIlauocaturade6naturacalidaeft,utomniacontac'ra 
protinus decoquat.detnmento etiam fummo echinis Euripi Pyrrheni eandem efl^e 

confirmantJormaeiusfteIlis,qu^pinguntur,fimiiiseftQuinetiamquipulmones 
appellantur fponfeproueniuntXoncha,au»pidoribus ufuieft, craflitudine plu 
rimum excedit: &: floremillumnointra teftam, fed foris habetcomperiri id oenus 
locisCari^potiffimu nouimus. Cancellus ilk concharum hofpes.principio ex ter^ 
ra,hmo9comiftit,moxconchulasingredfruruacuas:ubicumexcreuerit,tranfit fn 
conchamampaorem,uideIicetautnatids,autturbmis,autaIicuiusfl'miIisJ^peeria 

parua 




paruabucdna fubitjmgrefTus^ ampKorem illamgerit parfmodo^Strafuitindo* 
midlio capadore^rurfus^exaefcens aliam peatampliorem» 

-Deurticis^O^l^ongkYmgmsre^quommodogignantun Caput XVI 

Odus idem gignendi ijs etiam efl^qu^ nulla tefla integuntur^ut ur^ 
ticis dC fpongtjs,qui tefia indufisrper rimas enim, dC cmcmzSydC £m 
cesfaxorum oriuntun Genusduplexurticae efttaliaeenimfinuofis 
adh^rent, qu^ nunquam a faxis abfoluuntur : ali^ plana, dC litiora, 
.===^=,= amant^quxfuisabiunci^ fedibus uagantur. Patellse quoc^abfolui 

10 foIent,aIioqB tranfire^nafd etiam in cubdibus fpongtarum nouimus befiioiam ara* 
neifimiIem,nomen pinnotheramutuantem. degit haec intra fpongiarumcubte 
a:aperiendo,daudendo9,pifdcuIoscapit.aperitantequamingrediantur;daudii:, 
&:cotrahitcumingreirifunt.GenusfpongiarumtripIexfktuitur:namaI^rar^, 
aIixfpiffe3ali«quasnominatachi!Ieas.tenuifrimumgenusidteroum,e^fpiliilii^ 
mum,&: ualidiflimu eB, quod galeis oaeis^ inferitur : eo^ minus ciere fbrepitum 
pofTe notatum efi^genus hoc inuentu perquam rarum eft. Qux autem in genere 
illo fpiffo pr^dur^ funt, atque afperae, nomine hird nuncupantur : qux quidem 
omnesaut ad faxanafcuntur,autiuxtalittus, luto^aluntur :cuiusreiargumen^ 
tumeft^quod capt^, limo refertae oaanes cernuntur^quodcerte indicat, ca^teris 

zo quo9 adhxrentibusj cibum per ipfum annexum hauriri«ImbedIIior«6 propterea 
funt fpifT^, quam rars,quia minus alto radicis haefu innitutur. Senfum etiam fpon 
gijs eife aiuntj argumento, quod ad euulforis accefTum contrabunturj ita ut euelli 
difFiciIefit.quodidemetiamfadUnt5quoriesfiatus5tempefhsq^ urget^nefuade f&» 
de pdIantur,Sed funt qui de hoc dubitent, ut qui Toronam incolunt. Narrant ta^ 
menproculdubio befiiolas quafdam,uelut tineasjlumbricosue, dC dufmodialias 
confiflere intra fpongias,atque ali : quas dC euulfis fpon^s pifdculifaxatiles deuo 
rent,qui uel radices abfumunt totas, quae inhaerentes ^s remanferint. Si euenes: 
rit forte, utfpongia abrumpatur , refiduo item renafdtar dC completur* Magnitu* 
dim ampliflima folutx illx dC rarae fpongiae augentur plurima^, quae drca Lydam 

jo funt^Sed molliflimae, quae fpiflk:nam achilleae torofiores ijs confhnt*omnino 
qu^ alris^tranquillis^ infunt gurgitibus, mollifiimae fimt : flatus enim ac tempefta 
tesjfpongiasquoque ut caeteraaltiliareddunt durioreSj&inaementumimpedis: 
unt»quamobrem fpongi^ Hellefponti fpifik^ac durae funt, dC omnino quas mare 
ultra iMaleam promontorium, dtra^ fertjdifFeruntinter femolliaaejduritate^^ 
nec calorem immodicum fpongiae patiantur:fit enim eOjUt more pullulantium pu 
trefcant + quocirca optima^ iuxta oras comperiuntur fpon^kjfi gurgite alto demer 
ik funt : commode enim temperantur propter altitudinem gurgitis, Color illotK, 
uiuis^ nigricans efi* adhxrent nec parte^nec toto:interfunt enim fiftute quxdam 
inanes : fcd pluribus paflim paruculis haefitat, dC quafi membrana extenta fubefle 

40 radicibusearumuidetur*fuperneautemcaeterimeatiisconaeapropemodumIa 
tent ♦ At uero quaternijaut quini patentjper quos pafd exiflimantur* Genus item 
aliudefljquodnomen aplyfias indeaccepitjquia nunquamlauetursquafiillota^ 
riam uoces+habet hoc ampliores illos meatusjfed reliquo toto corpore denfum eflt 
nihilo tamen denfius^quam quae ante enumerauimus genera. quanquam lentiu^ 
dC ex toto pulmoni fimilius cermtur ♦ Senfum id genus habere, diu^ uiuere inter 
omnes praedpue conuenit*cognofci prae caeteris fpongijs eo facile poreft documen 
tOjquod cum illx albicent limo fubfidente, id femper nigrorem oftendit*Qiiod ad 
fpongias3& teftatori?m generauonem pertinetjres ita fe habet» 




74 A R I S T O T* D E H I S r. A N I M A L I V M 

X>elocujiis>i:srearump<irtmtmporc,d€^c£tmscri^dop€rtU* Cdput XVII 
1 Ocuflae mter auftatajquae percoitiim conceperutjOua gerunt utcro 
; tr jbus menfibus hiSjMaiOjluniOjIuIio : tum deinde fub aluo in irugas 
I deponuntjqua oua more uermium augetunquod idem de mollibus 
; etiam^ac de pifcibus ouiparis inteIligitur:ouum enim omnium ita ac* 
; crefcit*Fitigitur locuftarii ouum arenidum in partes odo didudum: 
fingulis enim operimentiSjqux delatere extantjfmgula quaedam cartilaginea iun<s 
guntur^quibus ouaadhirent: totum^quafi fpedesuuaeconfiftit: unumquod^ 
enim illorum cartilagineorum in plura fdnditur:quae fi difcreueris^patent^fin afpi* 
ciSjtantu compofitum quiddam apparet ♦ fiunt maxima, non quae iuxia meatumj lo 
fedquae mediaiita funt. minima^ nouiillma continentur» Magnitudominimis, 
quanta granis ficuum eft^nec meatum ipfum ulla cotinguntj fed per medmm hac* 
rent : utraqueenim exparte, caudam dico, dC aluum, bino maxime diftinguitur 
interuaIlo:iicenim operrmenta quoque diipofitafunt^Sed quoniam latera ipia 
complecH fztis non poflint , addit o extremo cunda teguntur, idcR uelut opercu^^ 
lum obturat^Videtur prorfus locufta cartlfaginofis illis particulis mandare oua^ 
<um enitiiur, caudam adducens , SC protinus comprimcns, infledens^ fcfe, pz^ 
rereXarrilaginexuero ill^ appendiccs peridtempus augentur,atqueouorum 
capacesredduntur* partuseniminijsrecipKur, ut fepiarum in farmentis^Sc^qua* 
I ibet coIIui«!one collocatur ♦ locuftae ad hunc pariunt modum . mox ubi ea fui cor^ ^® 
poris parte intra diem maxime uigefimum oua concox^rint , abigunt uniuerfa, 
conglomerata^ ita in idemjUt d>C foris congcfta appareatvTum cx eo locuft^ pro* 
ueniunt intra diem maxime decimumquintum : dC fxpe minores^ quam ut di§id 
magnitudjnem expleant,capiuntunexcluduntigitur oua ante ardurum:abigunt 
iam concodajat^ abfoluunt ab arduro» Sqaillae gibbae uterS menfes circiter qua^s 
tuor feruntJocuftae aiperts/axofis^ locis proueniunt* gammari leuioribus ac ter^ 
renis, neuirumgenuslimofaamat: undefit.utgammari apud Hellefpontum,^^ 
circa Thafum gignantur:locuftae drca Sigsum.dC A thon.Coniedantur loca afpc 
rajlimofa ue pifcacores^oris littoralibus^atque alijs id genus indicijs^quoties captu* 
ram in alto libet exercerc ♦ iittora potius ucrnis, hybernis^ tcmporibus cxpetunt* 
conferunt fe in akum, aftatc uidelfcet, cum alias calorcm^alias fi-igus perfequiitun 50 
lis etiam quas nomine urfae ardos appellantjidem pariendi tempus natura ftatuit^ 
quod Iocurtis:quodrca per hyemcm,8(: Vcre priufquam oua exdudant^abo lau^ 
dantur : cum exclufcrintsdctcrrimae fiut*Crufta fua, 8ClocuRz 8C cacri^tam nupcr 
nati,quam poft, cxuutur per Vcr,qucmadmodS angucs membrana ucrnationis^ 
quam fenedutem appellantLocuftis omnibus uita diuturnior data cft* 

I^spolypo,fepiaMigine,c£terU^mUihmouip4risJc^ eorum 
foeturaa-pdfUt* Caput Xvill 

Ollia copulationc, ac ucncrco coitu, ouum cocipiunt candidu^quod 40 

mdiesarenidum,quaIci1Iudauftatigcneriseuadit.^ditpoIypusfu^ 
j um ouum ucl m cubilibus^ucl in figulino, uel in quo alio cauo fimtli 
iZM^^ I ^ ttorcnris racemulis, aut fi-udui arboris populi alb^, ut di^ 
^^^^j clum lam eapendent uric^ per cubilcoua tanta fcscunditatcutcol^ 
ec^suasimpIeaturJongeampIius,quamcaputfit,quoconrinebatur.PoIyporu 
i.ta^ouisdiebuspoftquinquagintamaximeruptis,polypulimodoaraneoraper« 
quam multi exerpunt,quorum natura figilJarim nondS confpicua cft.quanquam 

mui^^to fpedanturcxigui, ut nuUa partium conftentc&iindionc,quamuisad 

cadum 




CaaummoucantunOuaquae fepiaeaedunt^magnitudinem myrtorum capmnt, 
ec nigrefcunt^emifTo enim atramento parentis infunduntur^atque ita mfiduntur* 
cohxrentinterfead fpeciemracemicunclauniobdudacufdam nexui:necfacile 
alterum detrahi ab altero potefl.mas enim humorem quenda mucoris miititjCUius 
ientore tenadter oua fibi coh^refcunt,ac aefcunt.etiam hdsc dC cum primum ^di^ 
ta candida fint,atque exigua, mox atramento perfufa, nigra, maiora^ redduntur^ 
CumcBfepioIaiam intus conftiterit,uiddicettota cxcandidoouiinternoconae* 
fcenSjWmruptaouimembranuJaproIesexit^primumparsillainteriorcadfda^uei: 
!uti grando confiftit,cum fcemina fuum atramentum afperferit.Nafdtur enim 

.0 fepiolaexeoipfo candicame corpufculo uerfa in caput,modo auiumuentrean^ 
nexo* Sed qualisnam fit in his annexus umbilici, nondum exploratum habemus* 
Conftattamen candidumillud fubindediminui,dumfepioIaaugetur:6dad po^ 
firemum.ut luteum auibus, (ic candidum his aboleri* primum oculi grandes in his 
quoque^perinde ut in ca£teris5apparent.Sit ouum a. b^c^oculi. d/epiola ipfa.e hoc 
ipfum.feruncuterum fepixuernotempore*Pariunt intradiemdecimijquintum* 
mox oua ^dita craffitudine adnorum uu^ minorfijintra diem item decunumquin 
tumcapiunt.quibus obrupns fepiolx exduduntur^quasjfiquispriusjproleiam 
perfeda obfciderit oui membranam, ftercufculum mittunt/uum^ pr^ metuco^ 
lorem immutant ex candicante in rubriufcuIum*Sed cum genus omne auftatum 

20 fibi iunda contineat oua^itac^ foueat^polypus 6^ fepia^^: reliqua generis eiufdem, 
oua qu^ pepererint abfoluta fouent,&: praecipue fepia : quippe cuius faepenume^s 
roalueus iuxtaterram, dum hoc facit, appareat* Polypus fo^minamodoincubat 
ouis, modo in ore fui cubilis affidensjbrachium fuper ouis exporredum tenet.Se5: 
pia parit iuxta terram in ter algas dC harundineSjSi: fi quod aggeftum tale iniecium 
iit^utfarmentajaut lapides^autqu^Iibetalia materiei congeries, Et quidem pifca* 
tores de induftria fafces farmentorum difponut* hxc perlibenter in eis loculameas 
ris parit prolixam illam, conanentem^ feriem ouorum, qualis cirri muHebris fpe* 
cies eft^enititur^aluum per interualla reprimens^infpergit^ atramentum, interpo 
fiia quiete^utpote^cum non nifi cum labore emittat* LoUigines in alto pariunt^coa 

I o (ertum ijs quoque ouum, quale fepijs eft* Viuendi fpacium tam fepix^quam lolli^ 
gini breue : nam exceptis paucis bimatum no complentpolypis eriam tantundem 
temporisad uiuendumdatumeiiprodeunt eiingulis fepiarumouisfepiolaefin^ 
guW: quod idem in genere etiam lolliginum Eu Inter lolliginem marem SC fcemi:* 
nam hoc intereft^quod fccmina inteftina continet duo^ueluti mammas:qu2 15 aluo 
difiedainfpedesj fecile uideris* Mas omninoifscaret^Sepiatum hocidemdifcrt* 
men habetjtum uero quod mas uarius plus^quam fccmina eft^ut expofui» 

De ^s infe^orum gener^mo qu£ aut ex erucU, M exuemubm M 
exfimogignuntur. Caput XIX 

ii Nfedi generis mares fccminis efl^ minores, ac fuperuetu coke^nixc^ 

] abfoIuijdidumiameft^Breui a coitupariimtjmaxanafuipartejqua 

foIentcoire*Vermemautemomnia fadat, excepto generequodam 

papilionum^quod durum quiddam fimile cartamo^id eftjCnid femini 

y produdtjfed intus fluidum* Vermibus uero ipfisnon partealiqua, 

ficut in ouis animal creatur/ed totus uermis acaefdt5&: particulatim difcretus fors: 

matur in fpedem deftinati animalis* Proaeantur porro infedajaut ex animalibus 

generis eiufdem, ut phalangia, dC aranei ♦ ex phalangtjs BC araneis, ut bruci, locu* 

fiajjcicadx ♦ aut non ex animalibus, fed fponte* alia ex rore^qut frondibus infudat, 

uidelicet uemo tempore, utnatura fert, S^pe tamen dC hybernoj quories tran* 

G z ^ 




7« AKISTOT. DE HIST* ANIMALIVM 

qufllumjauftrale^ tempus diutius conliftit Ifem alia ex ccenOj aut fimo putf efcea 
te oriunturralsa in Ugnis aut ftirpium, aut caefistalia in animalium pilis:alia in exae 
inentts^autiamexaetiSjaut adhuc intra animantem contentiSjUtquaerineaefiue 
lumbrici appdlanturj quorum genera tria funtjlatum, teres, dC quod afcarida ap* 
pdlatumeftj ex quonihil procrearialiud poteft^ Latum autemilludfolum inteftis 
noadhaerensjparit&iilecucumerfs femini, quoindicio medici genus id lumbrici 
mefle intelligunt* Nafcuntur papiliones ex erucis* erucae ex uirentibus folijsjmais 
xime^ ex braffica^Primum minus quid milio confiftit in foliOjmox uermiculi inde 
contrahuntur^d^ acaefcunt , tum intra iriduum erucul^ afFormantur.quas audae 
motu ceiTantjfuaq^ forma immutanturj appellantur^tantifper chryfalides, quafi lo 
aurelias dixeris ♦ duro intedae putamine funt, ad tadum mobiles, meatibus ara^ 
neofis obdudae ♦ non osjnon aliud ex membris, quod confpicuum fit, poflident» 
longo poft tempore, putamine obrupto euolat inde animalia pennigerajquos pa^? 
piliones uocamus* Itac^ primum dum eruc ae funt, dbo aluniur, atque excremen^ 
rum emittunr* At uero cu m in aurelias didas tranlierint, nihil uel guftant^uel ex^» 
cernunt* Ha^c eadem gignendi racb caeterorumetiam eft, qu^ ex uermibus confi 
ftant:fiueex coitu animalium uermes, feu finqcoituprodiere;nam6^apium,6d 
crabronum^a^uefparumyermes, quandfurecentesfunt dC alunturjtanrifperS^ 
ftercus emittere uidentur. At cum form^ Imiameta receperint, fub qua iade ny m 
ph^appellanturjiamneque cibum praerereacapiuntjneque ullumredduntalui 2® 
€xcrementum/ed ccerciti dC cotradi quiefcunt,nec ullo pado mouere fe patiun* 
tur^ufc^ dum fpecies deftinata perfidatur.quo fado euolat prokSjrupto^quo con 
tinebatur/oIiicuIo.Quinetiam fupers^Bd adae didae quibufdam eiufmodi alijs gc^ 
nerantur eruciSjqus undentingreiTu^Parteenim innitentes priore contrahuni 
fefe^adducentes pofteriorem, arcuatim^ incedunt^Verum qua^c^orta, libicolo^ 
rem a fua eruca trahunt Fit ex quodam uerme grandiore^ qui ueluticornuagemi 
na protendit/ui^ generis eftjprimum toto immutato^eruca^deinde qus bombyx 
appellatur* ex quo necydalus^inualidam dixerim, quae uaria formarum fucceffib, 
in femeftri cemporis fpacio copletur» Ex hoc animalis genere bombycia illa mulie^ 
r es nonnullae retorquendo in filum deducunt, deinde texunt. prima texiffein Co 
ififula PamphilaPlarisfiliadicitur.Eodemmodofcarabcitauri gignunturexuer;^ 5© 
mibuSjqui in lignisaridis nafcuntur, primum enim uermes ipii immobilesfiunr, 
HerHio.re<^ moxdifrupto putamine id fcarabeigenusexit^BIattasinaluearijs gigniapertum' 
dit ■Bkms k eft^quae & ipfae pennatae funt Aiilus latiufculis quibufdam beftiolis, q u^ in fluut|s 
hra^ifis fupernatant^enafdtur : quamobrem magna afilorum ccpia circa aquas, ubiidge^ 
nus beftioIarumeft*Erucis quibufdam corpore piJofo, non grandi primumjCicins: 
delx a dunium fulgore nomine indito, fiunt non uolucres : quibus deind^ muta^ 
ris^pennigera animalia gignuntur^quos cirros uocant.CuJices muliones ex afcari:= 
dis, boc eft tipulis generanmr . tipuls fere in puteis, dC ubicunque aqua fe colligit, 
terrena fubiidente concretione oriuntur ♦ fit m principio fex ipfa putrefcens coto^ 40. 
rem candicantem trahat, mox nigricantem, poftremo cruentum , talis cum fuerit, 
minutiflima quxdam dC rubra fpecie algulac prodeunt : qux ad tempus h^rentia 
fux origini mouentur, deinde abfoluuntur^itac^ feruntur per aquam,tipufe nun::* 
cupar^.tum paucis poft diebus erigunt fe fuper aqua dur^.atque immobiles. mox 
difrupto putamine , culex emergit, zcinMet, donec uel fo!e, uel flatu moueatur 
&uoletXonimuneomnium uermiumeft,& eorumqu^ ex uermibus proue^ 
n/untanimalium, urprimordiumgenerarionis^aut a fole,aut a fpiritu pr^ftetur* 
- fedccpioiius acceleriusfiuntripul^in aquis,quarum fedimentum uarium acpro^ 
inifcuumfit^qualeinagroMegarico in operisfoIetmifceri:putrefcitenimhoc» 

cilios 



L I B E R CLV I N T V 5. 77 

aliuSj BC autumno qaoque uberius generatur : minus enim h umoris efle tunc ac* 
cidit* Rediuigramineoriuntur^Scarabei uirides, galleruc^ iam uocariincipfen^s 
tes, uermibus fimo bouis aut iumenticreans gignuntur» Scarabdpilulari| in fimo 
quem uoluunt^conduntur per hyemem, paruos^ uerniiculospariunt^ex quibus 
ipfi procreantur, Quinedam leguminum uermiculis pennata ammalia rarione fi* 
miliprodeunf* Mufcae ex uermiculis fimi digefti in partes gignuntunquamobrem 
quieo funguntur munere, contenduntreliquum fimipromifcui difcerneresetiam 
confedum concodum^ eile fimum confirmant ♦ Principium autem uermiculo^ 
rum ipforum exiguumeiijquod primumrubefdt^atque ex immobiliquafih^ 

10 rens adhuc fibris moueri incipit :mox uermiculus immobiiis reddicur: qui cum 
pofteamotus eft, rurfus immobilis fit : demum^ generat mufcam^qux flacus^auc * 
folis benefido moueatur ♦Tabani ex ligno nafcuntur, Orfodagnsejquas mordelsj 
las appellem^ex uermiculisimmutausjqui in braffjcscaule creantur*Cantha^ 
ridae ex eruds fid, piri, pini, atque etiam fentis caninae oriuntur : fiunt enim in his 
omnibus uermes ♦ petitgenus id animalis foerida, quoniam ex talimateria confti* 
tutum eft*Vinarij culices ex uermiculis, qui fece uiniacefcente gignuntur , ori^ 
ginem trahunt ♦ Quineriam in ijsquae putredmem nullam polTe redpere exifti^ 
mantur,nafci animaIianouimus:utuermes in niue uetuftiore,qui hirrifuntpi^ 
lis, SC rubidi, quoniam SC ipfa nix uetuftate rubefcit ♦ fcd in niue mediae terrae can 

20 didi, fiKTgrandiores iiiueniuntur ♦ torpeni omnes, ac difficulter mouentur * In Cy* 
pro infula, aerarrjs fornadbus, ubi chalcites lapis ingeftus complunbus diebus crc 
matur, beftiolae in medio igne nafcuntur pennatx , paulo mufcis grandibus mas 
iores,quac per ignem faliant, acque ambuIent^Emoritur dC hoc genus,&: illud 
niuis alumnum , cum alterum ab igne, alterum a niue dimotum eft * Nonnulia 
corpora efle animalium, qu^ igne non abfumantur, falamandra claro documen* 
to eft : qux, ut aiunt, ignem, inambulans per eum , extinguit. Hypanis fluuius a^ 
pud Cymerium Rofphorum fub folftitid defert ueluri folliculos adnis maiores, 
quibus quadrupedes uoluaeserumpunt: quodgenus animalis in poftmeridia^ 
num ufque diei tempus uiuit, SC uolat : mox defcendente fole mzackix , SC lan^ 

5 o guet:deinde occidete emoritur, uita non ultra unum diem perada:unde epheme^ 

. rum, id eft, diarium appdlatum eft. Qux ex erucis aut uermibus gignuntur ara^ 
neainuoIuta,magnaex parteprincipioexeunt hxcita» 

De uejj^arum generatiotte» er eiui temporc, qmnio etiam mfcBotm ge* 
neraquamplurimapereant* Caput XX 

Efpx autemichneumonesnuncupat^,qu^minores,quam csters 
funt,phalangia perimunt, occifa^ ferunt inparietinas,autaliquid 
tale foramine peruium : deinde illiniunt luto, arque ex ijs incuban:^ 
do fuum procreant genus ♦ Nonnulla ex ijs, quorum pennis crufta 

— ! fuperuenit, dC ex minutis, quanomine carent, nidosfibielutopar^ 

uos aut ad fepulchra,autad parietinas confingunt,atque in ffs uermiculospa^ 
nunt,Tempus generationisaprindpio adfi*nem,maximx fere parri fepienari|s 
ternis defcribitur, autquaternis . Culicum, a: uermiformis gener^ parri pkirimx 
ter kpteni attriburifunt * Ouiparis quater fepteni m^na ex parte. feptem ex tjs- 
ab mitu,concretio,& confummario oui uendicat fibi : rdiquis tribus feptenis incu^ 
bant,atque exdudunt, ea fcilicec quae fuo proaeant fcetu, ut araneus, aut aliquid 
generis enifdem . mutationes uero S>C tranfitus in figuras alias, trinis, aut quadri^ 
nis aiebus,parri maxim^perag«ntur:ficut in morbis quoque dies deaetorius 





75 fiRISTOT* DE H I S T» ANIMALIVM 

eucftft» Talfs mfecfforum generatio eft* Pereunt finatiSj ccntortfj^ membrfs, tit 
fenedute genus maforum aninialium moritur * qu» pennata ex ijs funt , pennfs 
ctfam conuulfis autumno fere moriuntunTabani quidem uel aqua intercute oc« 
lorum cafd intereunt* 

De coHu cr gmeratione dpumy mn£ opimm, caput XXI 

E generatfone apum uaria fenteria eft, Alff enfm eas parere &f cofre 
negant , {^d deportare fceturam exiflfmant ♦ nec unde portentjCon* 
I ftatinteromnesrfedalijex flore cerimhijalijexflorearundiniSjalff 
[ ex flore oleaafuntjargumentum^ afferunt, quodcum olfuarum lo 
! prouentus fit largfor, tunc plura examina prodeant* Sunt quf fuco^» 
rum qufdem fceturam comportarf ab aliquoex fjsj quae modo dixf, arbitrentur; 
fedapum gcneriortum prxfiaria ducibus^Quorumduo funt genera, alterum 
fuluum, quod prxfianrius efi:alterum nigrum^magfsqp uarium^magnftudo ijs du 
pIo,quamc2teris irugiapibus,audforeff:*pars a pr^cfndo inferior proporrio:= 
ne fefquialtera adeo longitudinis habetur^uocantur a nonnullis matres, utpo^ 
te originis autores*argumento referunt, quod fucorumfcEtusxdfturetiamfine 
ducc^ apum nunquam* Aliquf per coitum agi opinantur, mares^ cKe: fiicos, fcc* . 
minasuero apes effe contenduntXaeterae in concaufsjimis^fauorumprouenf* 
uiit^Duces fubteradfauum pendenresoriunturfeparatim fex^autfeptem.con^ 20 
traquam caeters turms fccturaadharentes.aculeum apespofIident:fucfeoca^ 
rent* Reges, duces^ habent, fed non utuntur : quocfrca eos carere aculeo non^ 
nullf exffiimant* 

T^edpmzcnerihmeredmmdudhmv-atate,d€^^oYumconfiSihne,f^fcda 
donibiUyideAdpumfobok. Cdput XXII 

Enera apum pIura,optimum,qu« brcues, uarf^, dC in rotunditatem 
compactiles funt» fecvindnm qu^ long^, dC uefpis fimiles. terrium 
quf fur nuncupatur : grandis hic, dC aluo efi ampliore ♦ quartum fu 
cuspra^dpua magnitudine^fed nullo armatus aculeo, s!: fgnauus* 
i quamobrem alueis aliquid intexunt, quo apes fubire polTmi : fuci 50 
autem ut grandiores, nequeant . Ducum duo funt genera, ut didum iam efi.Nec 
unus in quoque examine dux tantummodo efi/ed pluresrperit^ ipfum examen, 
fiducesuel non fatishabeantur(quod non tamprincipis defiderio,quamortus, 
ut aiunt,ad quem illi necefTarij func,incidit) uel plures quam fatisrdifirahunt enfm 
examen . Prouenit fojtus apum parcius Vere ferotino/quaIore,r ubigine^augent 
porro mella dccimcs, fobolem imbres . Vnde fit, m fimul oliux, dC examinum ca 
pia fit* Fauos primum conficiunt, mox collocant fostum ore emit tentes fuo, ut ff s 
placet^quf ccnfent aliunde prolis primordia conuehi.deinde abf caufamellifi^ 
cant,am^fiate, quamautumno.fedmelius melautumnaleeaConfiruuntfa^ 40 
uos e iionbus, ceram ex lachryma arborum fingunt, meUa ex rore aerfs y fyderum 
exonu potiflimum : &: arcus ccdefiis incubftu conn-ahunt, omnfno ante uergilia^ 
rum exortum mel non fir, Fauosftaque^ut didum efi, floribus faciunt mel autem 
non ipfasfacereapes , fedrorem candentem deferre, argumeto efi, quod uno aut 
alter^ie caDas melle repletas inueniunt apiarfj. Item autumno meI,pofieaquam 
dettadum eft, nonreparatur, cum tamen illoeriam tempore flores prouenianr. 
lublato itaquemelIe,a:abo aut nulIoextante,aut exiguo,repeterentcerteapes 
munusmdIisconfidendi,fiexfloribuspofrentaccfpereXrafrefdtautemmeIcon 

codum 




coAum fam tempor c. Initio enim ut aqua dilutum cft, 6^: prfmis dfcbus fine aafe 
tiidme ceraitur ♦ quod fi exemptum eo lempore % aaflitudine caret : tum uicefi^ 
momaximedie fpiifaturjndidum perfedionisinfaporepotiilimumeftidulcius 
enim, quod craiTius. CoIIigunt apes ex omnibus^quse florem caliculatum ferunt, 
acqueeriam exc^teris5inquibusduicedoefl,&: linguafufceprumgenusidfapo^ 
ris deportantjfineulIofruduumdetrimento^Vindemsancuriniao caprffidaluei; 
tuncenim mellarionis terminuseft*Schadonesaucem(fobolemdico)opum35ii^ 

: unt,cum mellificatur* aggerunt fuis crunbus ceram, acque erithacam.md ore euo Enth^S. qus 
muntincxllas/fcetupofitoincubantauiummore^exdufusindeuermiculusdam ^ fandaraca 

lo paruus eftjiacecinfauo obliquus.poft deinde fua ipfefaculcacefeerigir^abum^ appcaatur^cr 
capic : dC feuo ica adh^et, uc rerineri uideatun Fcctus apum 5C fiicorum candidus i Diofcoride ct 
cft * ex quo uermiculi fiunr, qui in apes, fucos^ tranfeant* Primordium regum co ramhanm , tx 
lore cernicur fuluojcorpulenciam^lis crailuoris, magniiudfne Uco proximafu^ axborumfucco 
fucur^ foboli. nec primum ex eo uermiculus gignicur, k<i ftarim apis, ut aiunc. zu,mi modog- 
qua autem partefacus confticucusiic, mel ibi e regione confidcur . Schadones, Cinaa^z^ uemo 
fcecus oppreiTusincerdpiacur, truncatas fine pennis, 6^ crunbus prodeunt*SediJ foreymikucr» 
iibere ad finem generationis uenerunt, rupta qua dnguntur membrana^euolant* »^^»* ^<^k^ 
Stercus quandiu fit uermis, emitrit : poftmodum non, nifi perfecte (uc modo di^^ nomen. 
xi)prodierinc . fi quis capica fjs demac, priufquam pennas hab^anr, pro pabulo lUi: 

20 mirum apibus func ♦ dC fi fucum ademptis pennis ia alueum reijcfas, fp& relfquo* 
rum pennas erodunt. Vfta apum anni fex* nonnullae eriam feptem poiTuni com^s 
plere, Quod fi examen nouem, autdecem annos durauerit, profpere adum efle 
exiftimatur^Genus quoddam apum in Ponto eft candidum ualde, quod bis men* 
fe mellificet* Apud Themifcyram circa Thermodoontem amnem, apes tam in ter 
ra, quam in alueis faciunt fauos, qui parum admodum cct2c conrineant, &:mel 
craiTius reddant^ Fauus ipfe leuis atque ^quabilis eft, quem non femper, fcd hy^ 
bernis temporibus tantum conlb:uunt*copia enim fn eocraclueft heder^.quac 
hyemefloreac, undeapes mel capiant^ad Amifum urbem conuehicur a lodsYupe 
rioribusmel candidumaaiTum^maioremfn modum,quodapes facf unc arbo=« 

50 ribus fine fauo, quale eciam fierf in Ponco cogmcum eft. Sunteriam apes, qux fa^» 
uos fub terra triplici ordine facfant : in quibus mel eft, uermis nuilus ♦ fed ncchui 
omnes eiufmodi funt^ncc apes ita omnes confingunt, 

DcfccturacrahrQttumsO^uefj^mm. CaptU XXIII 

I Rabrones dC uefpx^fi duce amf flb aberrauerint, feuos fu2 prolf con 
] ftituunt^fn fublimi dC fbramimbus^aabrones in fublani,uefpxfn 
' foraminibus* fed fi habeantducemjfubterranidificantC^llfsiexaa 
gulfs fauos extruuntomnes, utapes :fed ex materia corricea qua^ 
dam, & araneofa ♦ longe tamen lautfor fauus crabronum, quam ue* 
40 fparum eft ♦ Fccturam modo apum fnfbllant ad latus caellarum feuf, &:parferibus 
admouent* Verum non fn ommbus caellfs fneft a?qualis fcctus, fcd alfjs iam gran^s 
diufculus 3 ut uel queat uolare : alijs in nympha eft , al^'s adfauc fn uermfculo ♦ Exa 
crementum uermiculfs tantum. ut dC in apum genere eii manet fcetus immobf* 
liSjCuminnymphacftj&membranauelatur^PauiuIum mellfs quantum gutta, 
incaelliscrabronum e regioneproliparatur * Schadones hufusgenerfsnonVerc, 
fed autumno fiunt, &:aefcuntmaxime plenflunio^hsrct&fcetusa^ucrmiculu* 
noninimocarfIae,fcd latcttV 

G 4. 






80 ARISTOT. DE HIST» ANIMALIVM 

BepartunomuUormexgmerehombycm* apuit XXII 11 

AficMioi j^^^^ Onnulla ex bombycum genere, nidos in acutum exeates e lutoquall " 
lutofingutfaUs p^^^l ,^ dliros,uitri fpecie afRgunt lapidi, aut alicui talf, tam aaffos, duros^,ut 
l^ecicapplica^ ^^^^4>^'c"lo perforariuix polIint,pariunt in 1)8, &: uermiculosproducunt 
tos UpidifOrc, 1^^^^ candidos^membrana obuolutos nigra, feorfumffi a membrana ceram 
iniutofadunt^quaemultopallidiorfit, quamceraapum. 

I^ecoitu^partuformicarum» Caput XX v 

! Oeunt dC formicae, &: uermiculum pariunt nulli annexum : qui acae^ 

j ft^ensexminutulo&rotundolongiufculusfit^fbrmam^accipitdebitam, lo 
l onuseorumuernotemporeagitur* 

'Departuterrejiriumfcorpbnum, caput XXVI 

I Vin SC fcorpiones terreftres uermiculos ouorum fpecie pariunt com* 
I plures,a:incubant* mox utprolem perfecerunt, pelluntur ab ea ipfa, 
I ficm dC araneis acddit,6r interimuntur a fuis liberis magno riumero:f« 
I pius enim undenos pariunt* 

BegenerihusaraneorumiO-eorumpartu, caput XX VII 

1 Ranei uero coeunt modo quo didii efl.Pariunt uermiculos,qui non 
j exparte/edtotiinaranei formamimmutantur:nam&:rotundiiam 20 
I inde a primoortuproueniuntXumpepererinf,incubant,&:n-iduo 
I peragunt,pariunt omnes in tela:fed alij in fubm & breui, alfj in aai^ 
i fiore^a: alij omnino in finu orbiculato , alrj ita,ut aliquatenus tela ob^ 
duda proles muniatur. proles aute ipfa non uniuerfa producitur : ut tamen qui% 
€xiuit,prounus fa1it,filum^ mittit. humor fmHis in uermiculis infridu percipitur 
atg in araneis ipiis recens naas,hoc eH cra(rus,&: candidus.Pratenfes aranei in tela 
pariunt,cuiusdimidiuapp]icarumipfismanibusefi,reIiquumforisrecipitpartum. 
a:incubateadein tela,atc^ uiuificant.PhaIangrj in rere,quod crafTum confecerint* 
pariijt,at(^ incubant^caeteris lautioribus illis partus minoris numeri efi* at uero pha 
langtjs admodum numerofus. C um^ ipfa proles inaeuerit, matre amplexa con:= r<^ 
fumit,&:crjdt.fxpeetiapatremficeperint:adfuuatenim fccminaincnbitu. Pariun 
tur interdum 8C trecenti eodem utero. confummatur aranei, QC iuiia fibi recipiunt 
inaementa diebus quater feptenis,a paruo fui ortus inirio ad finem. 
'Decoituo-partuhcufiarum^earum^cetate. caput XXViri 

I Ocuft^eodem coeunt modo^quoc^terainfeda^fdlicetminorefu:* 
I peruementemaius.funtenimineogeneremares minores quam fee 
1 m!nx.Pariunt in terra fixo cauliculo, quo mares uacamrac uniuerf^ 

^_^^:&:iocoeodemfartumdeponunt,itautquafiauusefI^uideatur.hinc 
^^^-- uermiculifpedem ouigerentesoriiitur,quiterraquadampr^tenui .^ 
tanquammenibranulaambii5tur:quadifiedaemergumlocuft2,aceuoLt^^^^^ 
moliisfa^turah^cef^,utadtadum leuiffimum dilabatur, a^perkt.Nonfumm^ 
telluripartuscommitfltur, fed pauIoaItius.hicconcodionepmdaexeunSa 

TunX^^^^^^ quoc^eodemtempor^ 

nis,nmofiscj,parmntenimmrimisfuaoua,qu^duranthyeme.inrcrrai^^^^ 
^fiateprouenmmexfcgtuannifuperiorisJocuf!^. «errameunte 

Debru* 






XIBER dJ I N T V S* ^ 

|Artmodo,8^quosbrucosappelIant,parim:8^cumpepererintmoriun 

I tunmtereuntoua eorumaquisauiumnaIibus,cum nimis mcellermt* 

1 At ficco autumno largior prouetus brucorum eft^quoniam minus oua 

iintereantmnormisenimeireuidetureoraquidemmteritus.qume£iam 

ortus nulla certe agitur ratione* 

mgemrihmcicddrm,a'eirumcoim. Cdput XXX 

, Icadarumduofuntgenera:ali2emmminores,quas primx prodent, 
i &:nouiiIimepereat;aliamaiores,quaccanunt,eaedem9 nouiffimae 
^ nrodeat,&:prim^intereunt.Suntquaecanunt praeandudimdua^ 
I Sueminores,fiuemaioresfunt.quaeautem non canunt.mdimduae 
§^^^ conftant. uocantnonnulligrandiores illas &:canentesargutas:mi^ 
n^smutas,Sedcanereuelin fecundohoc genere pofruntpaululum,qu^pr^ 
cind^prodierint.Nafdnopoflruntcieadas,ubiarboresdefunt:quoarcaapudCy 
renamnull^ incampofunt,cumcircaoppidumipfummultae prouemant,Oieas 
maximeamant,utminusumbrofasJocaenimfi:igidioraafpernatur:quamobrem 
inopadsnemoribuselTe nequeuntXoeunttammaiores,quarn mmoresfupm^ 
compIexumucuo:mas9inferitinfcemina,ficuta:c^teramrea:aagunt,CjenitaIc 
20 fcemina habetrefciirum,quoredpitidquod a mareinijcitur.Pariuntinaruiscep 
fantibus,excauantesafperitatepra£acuta,quampartehab€tpofteriore:quomodo 
brudetiamfoloeiufmodipariunt^quapropterinCyrenenfiagrocopiaeft.Quin^ 
etiam in harundinibus^quo adminiculo uites eriguntur, nidum fosturae excauant. 
ec in caulibus fquill^ herbx interdum pariunt:fed hic foztus faole in terram ddabi* 
tur.Proueniunt large copia imbrium» Crefcii primo in terra uermiculus:deinde fit 
cx eo qu^ tettigometra uocatur ,parentis nominetquo tempore guftu fuauiilim^ 
funt,antequam cortex rumpatur* poftmodum circa folftitia noctu exeatjftatfm^ 
r upto cornce, prodeunt dcadae ex mamce iila dcada. quam modo tetcigomecram 
diKi,nisrx protinas.a: duriufculx,&: maiufculae:atc^ indpint canere^mares utro^^ 
50 in genere canunt : fccmin» filent» dC ante coitum mares fuauiores funna coitu fcje^ 
min^^quippe qux oua candida^guftu habeat grata^exdtate cum fubuolant^quen 
dam reddunt humorem modo aquae^quo ruftid eas mingere, dC exaemento noh 
carere,rore9 ali aileuerant* Si quis digitum contrahens, ac remiaens fubinde ap^: 
propinquet, magis expedant, quam riHico extendat : dC quidem tranfire indigi* 
£um alliciunturtquod enim oculis hebetes fum, quafifirons aliquamoueaturjdigi^ 
tum ita admotum confcendunt* 

j^ecoitUiO-generihuspedicuhrmiCulicumiCimicum^qu^eueitttmintim 
generahiinfiiient* Capta XXXI 

I Vx ex numero infedoru non carne uiuuntfid camis uiux humorc 

I aluntur^utpediculijpulicesjdmicesjhsc percoitumgeneratea^quae 

i lendes uocatur:ex qmbus nthil praeterea nafd potefi * illorum autem 

I generatio taliseft* Pulices minima quadam putredine gignimtur,fe:s 

I dem^fuiortus fordesobtinentandasXimicesex humorejquiper 

fummacorporis animalium confiftit* Pediculiexcarne^quibus futurisemergunt, 

ceupuftulae quaedamfinepure exigux:quasfi pungas, pediculi exeunt* Acddic 

morbus hic nonnullis hominibus prse nimio corporis humore^S^ quidem aliquos 

fceditate obijfle proditum eft^ut Alcmanem poetamjSs: Pherecydem S}Tiom,quid« 

bafdamitemmorborum generibuscopianafcitur pedicuIorumtGenuspedicuIi 




U ARISTOT* DEHIST* ANIMALIVKL 

faum mczt%€B duriusjco quod magna ex parte proueniatjSi^ corpori dctrahi dif 
ficilius» Pueris pediculi in capillo magiSjUirisminus* omnino fceminae magis quam 
mares pediculS fentiuntminus laborant eorum capita^quibus pediculus in capillo 
efi.Quin dC ex caeteris animalibus complura pediculo infeftantur, ut aues;& pha^ 
Bmx quidemintereuntjnifi fe puluerent ♦ omnino quibus penna caule conftatjifs 
pediculus gigmtunnec ea quibus pilus eft, caret eodem, exceptoaiinOjqui non pe 
diculo tantiijUerumetia rediuo immums eft. Boue&utrun <^ id habent* oues dC ol^ 
prae rediuos habentjpediculis uacannSuibus qucddam pediculi grandejac durum 
femiliare eft^Canfl^us proprium ricinus^qui ab eodem animaii nomen cynoraiftac 
accepitGenusauteunumquod<^ pediculiexcorporeipfo fui animalisenafcitur* lo 
Proueniunt largius pediculi muranone aquarumjquibus lauare fe folenteajquos 
rum natura pediculum patftur Jn marietiam pifces hoc malum infeftatruerum no 
m pifabus ipiis/ed limo gignirur fimile multipedibus afellisjnifi quod caudam hoc 
ampliufculam habeat* Genus pediculimarinum iimplex unum^ eftjUbic^ proue 
niens ; icd maxime in foraminibuSsS:: cauernis4nfeda h^c omnia funt^S^: muldpe 
da,^: exanguia, Afilus thunnorum fub pinna oritur/pecie fcorpionis^aranei ma^ 
gniiudine* Maris^quod a Cyrena in Aegyptum panditur, pifcis, pediculus nomi^ 
nedrcaDelphinumeftjquiommumpinguiflimus fitjpabulicopia, qu^ delphini 
opera fuppeditatur* 

De gmstc tmeaYumiquod m lanis procreaturJe^ xihphthorOiquod m Ugnisinecnott ^<5 

deficarijs cklici&tMjgMos caprificm generat, Qaput XXXII 

Vinetiam aliae generatur beftioIa?,ut dicftum eft^tum in lanis^ ^ quis 
I bufuislanitio confectisjuttineajquslanispuluerulentispraecipue 
I oriuntur : arque etiam magis fi araneus una indudatur ♦ ii quid enfm 
H humoris inc&^ hic abforbens ampliat ficcitatem » nafcitur &: in tunicis 
S hoc idem uermiculi genusTum uero in cera uetuftajUt in ligno, ani 
mal gignitur candidum, quod omnium animalium efl^e minimum exiftimatur^no 
mine acari . necnon alia in chartis, aut ijs proxima, qu^ in uefte, aut fcorpioni, fed 
fine cauda generantur perquam exfgua.omnibus prope dixerim^ uel iiccishume^ 
fcent&usjuel humMis ficcefcetibus, aeari animal prodeft * Nafcitur bC uermiculus 30 
quida^cuinomenacorrumpedislignis^xilophthorosacfiligniperdiappellesjnullo 
minus abfurdum : caput enim fuo putamine exerit uarium.pedes in poftremo ha* 
betjUt al^' uermes ♦ reliquum corpus tunica araneofa integitur, fuocp tegumento 
haerentesfeihicasgerit^itaut forteeas,cafu^ fibi contraxiiTedumambularetjUi:* 
deretun Verum ipfae nariux inhsret tunicx : bC ut limacibus tefta, iic totum id uer 
miculo huic adh aeret : nec dzddii unquam/ed euellirur^ ut narfuum. quod fi hanc 
cius tunicam detrahas, expirat, pari^ modo, atque limax, tefta detrada hebete^ 
fdt.proceflu utique temporis id quoque in aureliam tranfit^ ut eruca^atque immo^ 
bileuiuir, Sed quidnam ex eo animalis pennati oriatur, compertum no adhuc eft* 
Ficzrios culices caprificusgeneratfuispomis:fitprimumuermfcuIus,moxrupta 4-o 
cute euolat culex, mut ata^ kdt, pem ficus immaturas : quibus fe infinuans, facit 
nededdant.QuamobremagricoI^appendere ficis caprifidficus, ariuxtaeafdem 
caprificos ferere ailblent» 

Defocturaquadrupedumouiparorum* capui XXXIII 

I Vadrupedisautefanguindouiparigeneris ortus uernoteporequide 
^itur/ed coitus no tempore eode.alia enim Vere,alia ^ftare^alia circa 
autumng coeunt*utcun(^ fingulis tempus fequens ad prolem commo 

I diiis eft.Teftudo oua dmions tefta?, &: bicolora ^dir, quale ouu auiumi 

eft: 






^ t i B E a Q.V I N T V St 8i 

^cfttca^defoflajfl^ cooperta tciTa,ac pauita5&: complanaa mcubat, crebriiis repas 
tcns : fcetum^ fequente anno excludit, Mus aquatilis, iiue tefludo lutaria in terra 
faobe effofla dolij amplitudine parit oaa, quae dcfcrit terra obruta, d/e^ tricefimo 
repeatj refoflaq^ aperit, fcetum^ cotinuo ducit ia aquam^Teftudines eria marinac 
cgreflia in terramjpariunt oua auium cortalium ouis HmiliztdC defoflajCooperta^ 
mcubant nocfHbus* ouorum numerus maximus eft 5 nam ad centena pariunt 0|ja* 
Quin dC lacertaj & aocodili tam tcrrcftres, quam fluuiatfles^fua oua terrae gremio 
committuntXacertarum oua iponte in terra aperiunturmita enim earum annum 
non coplere/ed femeftrem finire aiunt* Crocodilus fluuiatilis oua fexaginta com^ 
■ lo plurimu parit, uiuitq^ diu, maximum^ animal, minima hac origine euadit* ouui|i 
enim no maius quam anferis3& fcetus inde exclufus proportione eft» Attamen ac 
(dt ad quindedm cubita^S unt qui eum tandiu augeri^quandiu uiuatjcofirment* 

J^etdper£»c<eter(irum^ferpentiumfcetur4* Caput XX XII II 

Ipcra e ferpetibus una animal aedit, cum intra fe oua primum pepere 

riuOuum hoc unius coloris, 6C molICjUt pifdum eft . fcetus fuperne 

confiftitmec cortice conrinetur, ficut nec pifdii quidem * parit catulos 

obuolutos membranis^quae tertia dic rumpantur ♦ euenitinterdum, 

ut qui in utero adhuc funt, abrofis membranis prorumpat ♦ fmgulos, 

2.0 diebus iingulis paritjplures quam uiginti* Caeterae ferpentes oua pariunt foris con^^ Leonken. cBfa 

texta^ad moniliSjhoc eft ornamenri muIicrum,quod ambit colIum^Cmilitudinem* Teddidu:» mgin 

incubantqu^pepererintinterra,6«^foetumikquenteexduduntaimo* ti^etiumro. 

ARISTOTELIS STAGIRITAE DE 

HISTORIA ANIMALIVM LIBER S E X TV S, 
INTERPRETE' T H E O D O R O» 

Aues oAs oui parerejiuerfis tmen dttni tempor&us>nec m ouorm 
nmeroommsconuxnvre. Caput l 

E R p E N T I V Jij & infedorum , atque eriam quadrupedum 
oua parientium generanones fieri ad hunc modu animaduer^ 
timus» Aues aute oua pariunt omnes:fed tempus coeundijpa 
riendi uc no idem omnibus eft:quippe cum aHae coeant dC pa* 
riant omni fere teporc^ m gallina^, ut columb^* Gallina enim 
; totoannOjpraeterquamduobusmeniibus brumalibusjparit*. 
i magna eriam generofarum nonullis fcccimditas, quando uef 
fexagintaaeduntantc incubitum^quanquamipfacminusfcecudXjquam^nobiles 
funt^ItemhadrianaeparuoquidcmfuntcorporCjfedquoridicpariuntferoduntta 
40 mcn^^SC pullos faepc interimunt*CoIor his uarius» Nonnullx etiam e cortalibus bis 
dicpariuntiam aliqua intantii copiae prouenerunt, ut cflcets breui morerentur^ 
fedgallinaejUt didum cft, perpetuo pariunt, Columbae autem, palumbes, tmtur, 
uinago^bina pariunt*fed columba ud dedes anno:aIiae femel anno, dC pardus gc^ 
nerant Agitur maximo auiu numcro partus uemo temporc* Sed alijs aliae fcccua 
dius pariunt quod biferiam fitjaut enim quia CTcbriuSjUt columbae^aut quia numc . 
rofiuSjUt gallinae^OmncSjquibus ungues adunci^pardus generatjCxcepto miim* 
culojqui plurima in adunco genere parit ♦ lam enim quatuor eius reperri funt pul^ 
Mcd plures ccS pofle proacari apenum cft* pariunt caeterae in nidis ♦ Quse autem 
ininusuolant5utpcrdiccs,utcoiurniccs,nonnidis,fed condenfo fruticcprolcm 





84 ARISTOT. DE BlST. AKIHAtlVM 

mmimtSk dC alauda, 8C tetf tx* fed haec fuum nidum paterc autae capBu Qjxm 
uero BcBot^ meropen uodit, hic unus fubiens terrse cauernas/acit cunabula,Tur 
di nidos ex Iuto,ut hirundines faciutin excelCs arboribus, ita deinceps continuato 
opere^utquafi catena quaedam nidorum contexta uideatunVpupa una fuoin 
genere non nidificat, fed ftipites arborum fubicns, paritiine iillo ftramento in ca^ 
uis^CucuIus faxa BC domidlia petit^in quibus nidificenTetrix^quam Athenienfes 
uragem uocant^nec terraejnec atbori fuum nidum commitctjfed frund, 

De mtuTd V diuerfme omrm omnim <mum,fmine^ ^iuli» 

tp-incuhandio^io» Cnpt^ 11 ^^ 

=] Vumxqueomnium.uoluaumduro putamineconfiat, fimodono 
i deprauetur/ed lege cofummetur naturac*Galknac enim n5nu!Ia pa^s 
; riunt mollia uitiaS^ bicolor quo^ ouum auium intus efljluteum in^ 
l terius^albumexterius^feddifferuntouaaquaticarum a terreftribus, 
f quodmultoplus luteiquamalbijCxproportionecontineant^DifFef 
runt dC colore inter fe oua auium, Sunt enim alia candida, ut columbarum dC per^ 
dicumialiapallidajUtpaluftriumuIiapundis difiinda^ut meleagridumj&phafiass 
narum»Rubrum tinunculi efi modo min^^Quin & ipfum ouum in fe fuum habec 
difcrimenjquippequodpartefuiacutum^partelatiusfittquaquidempartelatiore 
exitjcum gignitunQuae oblonga funt oua^S^fafligio cacuminatajfccmina aedunt: 20 
qux autem rotundiora,^*: parte fui acutiore obtufa^orbiculum habentjmarem gf* 
gnunt Jncubitu auium/cetum excludi^naturx rauo eft* non tamen ita folum oua 
aperiuntur,fed etiam fponte in terra, ut in Aegypto obruta fimo pullidem proae 
ant*Et Syracufis potator quidamjOuis fub fioria in terra pofiris,tandiu potabat^do 
nec oua asderent fcetum Jam uero dC cum in uafis quibufdam tepidis eflent conie^s 
cla/ponteoua pullos prompfere^Semen genitaleuoluaum omniumalbum^ut 
c^terorum animalin eft* Condpic fcemina qu^ coierit, ouum fuperius ad feptum 
tranfuerfum : quod ouum primo minutumjSfT candidum ceigiiturtmox rubrum, 
cruentum^tdeinde inaefcensjuteum 8C flauum efiidtur totum, lam amplius au 
dum difcernitur^ita ut intus pars lutea fit,foris candida ambiat* ubi perfectum eft, 50 
abfbluitur5at($ exit putamine ♦ dum pariturjmolli^fed protinus durefcete^quibufi 
cuncp emergit portionibusjnifi uitio uuluae defecerit Jam quale certo tempore eft, 
tale aliquado prodijtluteum totum^qualis poftea pullus efi* Gallina etiam difcifla, 
talia fub fepto^quolocofccminis oua adhaerent^reperta funt, colore luteo tota ir.as8 
gnitudine oui perfedi : quod pro oftento augures capiunt^Nec audiendi funt^qtis 
oua hypenemia dida ,3 ueto quafi fubuetanea dixeris, reliquias efle partusjquem 
coitus feceritjarbitretur Jam enim aliquasgallinarum^Btranferum iuuencas exper 
tesadhuccoitusparere hypenemiauifumfaepius eft^Sunt hxcfteriIia6(:m5nora, 
ac minus iucundi faporis3& niagis humida, quam ea quae ibzcunda gignuntur/ed 
plura numero.humor eorum aaflefcere incubatione auis non poteft : fed tam can 4.0 
dida^quam lutea pars fimilis fibi perfeuerat*Pariut genus id oui plures aues, u t gai^ 
linae, perdices, columb^, pauoncs, anferes, 6^quae abanfere, 8C uulpe compofito 
nomine chenaIopeces,id eft^uuIpanferesdidaefiintExcIuduntcelenus incuban^: 
tes aeftate. quam hyeme . Ideo aeflate gallfnae duodeuigefimo die fcctum excl udiit: 
byeme aliquando uigefimoquinto«Difcrimen tamen 6c auium eft, quod ali^ ma^* 
gls altjs fungi ofRdo incubandi pofTunt ♦ (i incubante gallina tonuit, oua pereunt 
Quaeautem canicularia^&rurinaa nonnullis uocantur^aeftate magisconfiftuht* 
Suiit quihypenemia,hoc eft fubuetaneos illos partus zephyria nominet, eo quod 
«emo tempore aues fiatus fllos fcecudos ex feuonio redpere «ideatur* fed idem fa 

dunt 



L15ER S E KT ^ S, 8^ 

<3*unt ctiMi digito in genitale palpetun Redditur certe ouum fubuentaneiim illud 
fcecundumtfi^quodiamconceptum percoitumeit^ uznfit in genusdiueifamjfi 
priuscoeatjquae uelfubuentaneum, uel (emttiemarisdiuerii conceptu ferr^quam 
ouum ipfum a iutea in candida ambientem partem proficiacJta enim fit, uc (ubmxx 
tanea oua foecada reddatur : dC quae inchoata a mare priore func, fpede pofterioris 
proueniant* Atfi iam candidum acceperunt humorem^fieri non poteit^ut uel fub^s 
uentanea in fcecunda mutentur, uel qu^ per coitum concepta geftaturjtranieant 
in genus maris^qui iecundus coieritincccpta quoc^^fi adhuc paruis defieritcoitus, 
non accrefcunt : fed ii continuetur,ceIeriincremento augenturjiuftam^ magnita 

10 dinem implent* Naturam uitellus oui, dC albunien habent contrariam, non tantil 
colore,uerumeaam uirtute^Vitellus enim fpiifatur ft^orejalbumen non^fed am^ 
plius humet* contra albumen fpiffatur igne, uirellusnon, fcd mollis perfiftitjniii 
peruratur^magis^ in aqua feruete^quam ad ignem cogitur^atc^ induratunMemi: 
branahaec interfe difcernuntur ♦ Grandines autemdicftae, quae initfo uiteiliadhs^ 
rent^nil ad generationem coferunt» quanquam aliqui ita non exiftimant» has duas 
effe certum eft, alteram parti fuperioriiunctam, alteram inferiori^Euenit etiamjUC 
{i quis rupto putamine oua plura in patinam coniedt exaetajSi^ coquit ignc molk, 
dC continente, uitelli omnes in medium coeant : albumina autem circundent^ dC fe 
in oras conftituant* Gailinarum iuuencae pariunt primae, fiatim Vere ineunte : dC 

20 plura quam ueteres, fed minora.denique aues^nifi pariantjlaborant morbojatque 
tntereunt^Inhorrefcat a coitu^ac fe excutiutJaspe etiam feftuca aliqua fcfe luftrant* 
quod idem 8^ aedito ouo interdum fadunt^CoIumbae caudam diftendunc*anferes 
Mc aquis ingurgitant^Celeriter magna pars auium dC impletur^ 6C oua fubuenta* 
nea illa condpit» quod uel in perdice percipi poteii, eo quod libidine indtacur,tem 
pore»nam fi contra marem (leterit fccmina, aura ab eo flante,fit prxgnans : atque 
extemplo inmlis aucupijs^OIfadum enim efleexquifitu perdidbus creditur^Oui 
generatio ab initu, dC pulli rurfus ouo concocfto prouentus, non pari temporis fpa 
cio euenit omnibus : kd pro magnitudine generantis intereft* Ouum gallina con 
fiftit a coitu, dC perficitur decem diebus magna ex pane* columbae paucioribus«&= 

5 o cultas columbis retinendi oui^etiam tempore parturiendi eft*Nam (i ab aliquo uc^ 

, xeturjaut penna in nido euulfa^uel quauis alia fimili re infefteturjaut etiam fponte 
morofius habeat,ouum per triiliriam retinet, partum^ difFert» Peculiare columb^ 
illud etiam eft^ut incoitu,nifi ante mutuo ofculentur^mas non afcendat^fed iunior 
fit^an fenior, intereft:fenior enim primum coitum ofculo exorditur: fequentem dC 
iine ofculo agit* At iunior quodes libet coire, toties oiculatur Jgitur hic ritus colum 
barum proprius eft^ati^ etiam illejUt fo^minx faliant^ac fupergrelTu mutuo agant, 
fi mas non fit,8<: cum ofculo^ut mares* dC quamuisiiihil altera emittac in alteram^ta 
men plura fic oua^quam ex maris coitu pariur» Verum nullus his enaicitur pullus, 
iedfunt omnia irrita^Generatioueroex ouoomnibus uoluaibus euenitj modo 

4sO quidem eodem/ed tempora diffenmtjUt diclum iam eft. 

Cluotikrum^dcioptMusmouogensretur^de^etmcreaHoi 
mordine, C4put III 

I Allinisporro tertiadie, acnocfte poftquamccepere incubarejindicia 

prxftare incipiunt«Atmaiorumauitmi generi plus prxtereattem^ 

poriSjneceiTe eiiminori autem minos fufFidt^Effertur per id tempus 

^ luteus humor adcacumen^qua principium oui eft : atc^ ouum dctc:^ 

U^ ^^11 gijur ea parte^S^ cor quafi pundum fangutneum in candido liquore 

confifiit: quodpundumfalitiam^&mouetur, ut animal.Tendunt exeomeatus 

H 




^S a R I S T O T* D E . H I S T* A N I M A L I V M 

uenales fenguigefi duo tortuofiad tanicam ambientem utranque, dum augetur^ 
Membranaetiam fibris diftinda fanguineis, iam album liquorem perid tempus 
circundat, imeatibus fllis uenarum onens, Paulo autem poft, dC corpus fam pulli 
difcernitur, exiguum admodum primum dC candid umjConfpicuum capf tej dC ma . 
xime oculis inflatiSjquibusita permanet diu:ferd enim deaelcunt ocuii^ dC fe ad ra 
tam contrahuntproportionem^Pars auteminferior corporis^nullp membro a fu^s 
periore difengui, inter initia cernitur* Meatuum,quos ex corde tendere dixfmus, 
aIteradambienduaibumiiquorcmfertur,aIter adluteum uelutumbilicus, Orfgo 
itaque pulli in albumine eft, cibus per umbilf cum ex I uteo petf tunDfe fam decimo 
puUus totus perfpicuus eft, dC membra omnia patent^caput grandf us toto corpo^ xo 
re eft^oculi capfte grandiores harrent: qufppe qui iabis mafores per fd tempus cmf:* 
neantnfgrfjnondumcum pupilla* quibusiicutem detrahas, nihilfolidf ufderfs/ed 
humorem candfdumjrigfdum^ admodum reflilgentem ad iucem^nec qufcquam 
alfud ♦ ita oculf 6C cspuu fam uero dC uifcera eo tempore patent; dC alui fnteftfno* 
rum&naturaper/pfcuaeft,Vena? etfamillae a corde proficffcentes^iamfefefuxta 
umbilicum conftituunt, Ab ipfo autem umbilico uena oritur duplex ♦ akera isn^ 
dms ad membranam ambientem uiteilum^qui eo tempore humet, SC largfor^ 
quam fecundum naturam eft : altera permeans ad membranam ambient em eam, 
qua pullus operitur3& eam quae uftellumjhumorem^fnterfedum continet^dum 
enim pullus paularim inaefcit, uitellus feorfum fn duas part es fecatur.quarum al^ 2© 
tera locumtenetfuperioremjalteramferiorem, &medfus humorcandiduscon* 
tinetur* necparteminferiorem a uftellolfquor deferft albus^qualisantehabebais 
tur^Decfmo dfe albumen exiguum iam, dC lentum : aaifum, pallfdulum noufffi^ 
me fneft» Sunt enim qu^que Jocata hoc ordfne ♦ prima, poftrema^ ad teftam oui 
membrana poiita eft^non teft^fpfius natfua/edaltera illi fubieda. liquor in ea can 
dfdus eft ♦ deinde puIJus contfnetur obuolutus membranajne fn humore maneat» 
mox pullouftellusfubfacetjfnquem alteram exuenfsproreperedfdumeftjCum 
altera albumen ambfens petat/Cundaautem ambft membranacum humore, 
fpecfe fanfef. Tum uero membrana alfa drca fpfum fcctum, ut dfd um eft, dud^s 
tur, arcens humorem ♦ fub qua uitellus alfa obuolutus membrana ♦ in quem um* 
bilicus a corde^acuenamaiore oriens pertfnet:atque fta efficf tur, ne fcetus alte^ 50 
rutro humore atringatur*Vicefimo dfe fam pullus (i qufs putamfne fedo folfcftet, 
mouet intus fefe, pfpft^ alfquantulum:& iam ab eodem die plumefcitjquotfes ul^ 
tra uicefimum exclufio protelatur ♦ ita pofftus eft, ut caput fuper crus dextrum ad^ 
inotum ilibus, alam fuper caput pofitam habeat ♦ qufneriam membrana, qu» pro 
fecundfs habetur, poft ultfmam teftx membranam, ad quam aker iimbflicus per^ 
tendftjeufdens per id tempuseft, pullus^ fn eadem iam totus locatur . 8(^aker2 
quoquemembranajquse&^ipiauicemfecundarimiprxftat, uftellum^ ambftj ad 
quem alto: umbflicusproceditsIatiuspatet.Orfturumbilfcusuterquea corde;6^ 
uena maiore, ut dfdum eft* Fit autem per fd tempus, ut umbilfcus aker, quf fn fen ^q 
cundas exteriores fertur,compreflbiam animante abfoluatur^alterjquiadftuitf 
tellum, ad pulli tenue intefianum annedatur. lam BC pullum fpfum multum hu^s 
morisluteifubit:att^in eius aluo fecisaliqufd fubfidftluteum.excrementum etfam 
album eodem tempore puilus emftrit, dC in aluo quiddam album cofiiHt.Demum 
uftelJus paulatim abfumiturtotus membrorum hauftujitautfipullodecfmodfe 
poft exdufo refdndas aluum, nonfhil adhucuftelli comperfas. Vmbflfco uero ab^ 
folufturpullus^nec quicquam praeterea haurit.totusenfm humor, quf fn medfo 
conrinebauir, abfumptus iam efi.Tempore autem fupradido pullus dormft qui^ 
dem/ednon perpetuOjqufppe quiexciteturinterdumj&mouens feferefpfdat^ 

atque 




L I B E R S E X T V S* %T 

atquep JpfatXor etiam eius cum umbilico, vx fpfratis reflatjStT pafpitat Sed auium 
ortusad huncmodum ex ouoagitur^Pariuntautem ouanonnullainfoccunda, 
uel ex ijs ipfis^quae conceperint coitu* nullus enim prouenft fcetus^quamuis incu^ 
bitufoueantur^quod maximein columbis notatumefiOua gemina hmisconA 
ftant uitellis^qui ne inuicem confundamur., facit in nonnulfe pracenue quoddam 
feptumalbuminis medium*alfjs uitelli contadu mutuofine illo Axiavcaivizixm^ 
guntun Suntingeneregallinara, quaepariantgemina omnia, inquibusanimad=s 
uerfum efi, quod de uitello expofui* qua^dam enim duodeuiginti peperit gemina^ 
exdufit^^prasterquam/i qua eflent {xii^i) irritaXaeteris itaque fortus.prodijt/ed 
ip ita gemimexcluduntur^ut alter fitmaior, aiter minor;6d: tandem in monftrumdes» 
generet^qui minor nouiffime prouenit* 

Qmm colmUceum hm ou4» uel tema (tdfummum parere, de^ em 
foctificatiotm ordine, Caput 11 II 

Ariuntmagnaexpartebinaoua, qusefpeciecolumbacea continen* 
tur omnia, utpalumbes,ut turtur ♦ fcd complurimum ternajpalum* 
bes, dC turtun Columbas omni temporej ut didum eii, pariunt.Tur 
: tur dC palumbes VerCjnec plus quam bis : atc^ ita, fi prior fcctus cor^ 
ruptus eft/rangunt enim oua mares auium complures^fed quamuis 
20 tria interdu pepererint oua, nunquam plus duobus pullis educunt^nonnunquam 
etiam unum tantum. reliquum ouum femper irritum efi:, quod urinum uocant*. 
Aues magna ex parte anniculae nequeunt generare*Omnes uero cum parere in^ 
cepere;femper fere ouacontinent:quanquam in nonnullis fedle obexilitatem 
uideri no pofTuntCoIumba? magna ex parte marem dC fceminam generant : prio 
rem marem, pofleriorem fccmina + dC cum pepererint primum ouum, uno inter^ 
pofitodie/ecundum pariunt* incubantambo uicifilmjinterdiumas, noctufccmia 
na^concoquuntj atque aperiunt citra diem uicefimum ouumj quod prius xdidc^ 
rintperforant ouum pridie eius diei^quo pullum excludunn&: fouent prolem am 
boadcertum tempus, eodem modo quooua*fccmina in opere foboJis acerbior 
50 mare efi^ut caeteris quoque a partu euenit animalibus* Pariunt dcdes anno : nonis 
. null^ etiam undecies. Aegyptiae uero dC duodecies . Coeunt intra annum colums: 
bae 3 quippe quae femeftres nofle incipiant uenerem * palumbes SC turtures eriam 
trimefires coire, foetificare^aliqui referunt, argumento quod largaeorumcopia 
efi. Gerunt uterum decem dC quatuor diebus, ac totidem alijs incubat^S: totidem 
alrjs fcctus ita uolucer fit, atcp perfidtur, ut uix poflit apprehedi*Vita palumbium 
uel ad quadraginta annos durare exifiimatunperdicii amplius quam ad lexdedm* 
columba dtra dies triginta prole expedita fuperiore,parit* 

BenidiJKatione,^focturamlturiSiQrhirundinis* Caput v 

I Vltur nidificat in excelfiflimis rupibus:unde fit,ut raro nidus aTpuIIi 
1 uulturis cernatur* Quocirca Herodotus Bryfonis rhetoris pater, uul 
I turesex diuerfoorbe nobis incogmto aduolare putauit,argumens: 
I to, quod nemo nidum uidiflet uulturis, dC quod multi exerdtum fe* 
I quentes repente appareant ♦ fcd quanquam difRdle nidum eius aliiis 
uideris,tamen uifus aliquado efi, Pariunt uultures oua bina.catera qu^ carne uc^ 
fcuntur, non plus quam femel anno parere exploratum efi , Hirundo una bis an^: 

nonidiJicat.puIIorumhirundinisadhucreceaumocuIi5fiquisftimuIoeosuexarit, 
refanefcunt;8(: cernendi uim poftea planereapiunt* 

H 2 





88 ARISTOT* DE KIST* A N I H A L 1 V KL 

• ■ j^ed^uiUrugenere^V' fatuidcc^inferpSiaccipitYKmiluhC^ Cdp, VI 

p Quilaeoua parmnt terna^fed pullos binosexcludunt, utexuerfa, 
1' quemad Mufaeu referut autorem^coftat, ExcIuditbinoSjaeditterna, 
I educat unum^Sed quamuis magna ex parte fic fiatj tamen & tres uiO 
aliquando funtpulIi*Akerum in educando expellunt tacdio nutrien 
di:nam bC degenerare ac hebetefcere aquila didturjeo teporCjUtfce^ 
tus ferarum rapere no queat : nomen^ hinc exaea^hoc efi degeneratis aquilx acci 
picungues etia eius inuertutur diebus paucis, S^ pennae albefcunt, ut merito fuos 
oderit partus/ed pullum eiedum ofHfraga exdpit,atq; educat ancubat aquila trice 
nis diebus* bC caeteris quoq? magnis alitibus tempus incubadi tantundem a natura i© 
ftatucum eftjUtanferijUt tardx*medioaibus uiceniperficiiitincubanonem,utacci 
picrijUt miluo* Pariunt milui bina magna ex parte : interdum tamen bC terna^totis 
demcB excludunt pulIos,ied qui aetolius niicupaturjUel quaternos aliquado exclu 
dicCoruus quoqj non modo binajUt aliqui uoIuntjparitjUerumetiam plura* Incu 
bat aute uiginxi diebus^&f pullos nido expellit^quod idem bC 2di2e: complures uolu* 
cres faciar*quibus enim partus numerofior efijUnum fxpe ei|ciunt. Genera aqui^ 
iarum no seque omnia prolem fafiidiut: fed difficilior in alendo una, cui nomen py^ 
gargo cauda albicans dederat^benigniorjqux tota nigricat coiore.nam omnes fere 
alites^quibus ungues adunci^pulios cum primu prouoladi faculcas fuerit, nido ex^ 
peliunt,percutietes^ cogiit difcedere.6<: cxterae quoq; aues maxima tere fui parte, 20 
ut didum efljidem hoc fediiccum^ enutrierint, mhil prxterea adhibet cura?,exce 
pta cornice^quae aliquadiu prouidet:quippe qux uolantes iam fuos pullos pafcens 
ipfa comitetun 

De cucuUnatura,0' dui partu, Caput VII 

Vcul us ex acdpitre fieri immutata figura a nonullis putatur : quoni5 
i quo tempore is apparet, accipiter ille, cui fimilis efij non afpicitur.fed 
7P^m'^) i ^^^ ^^^^ euenitj m ne c^teri quidem accipitres item cernanturjCum pri 
_^^i^' mum uoceemifitcuculuSjnifiperquam paucis diebusipfeaute breui 
il^E^^^i rempore ^fiaris uifuSjhyeme no cernitun efl bic nec^ aduncis ungui^ 



buSjUt accipiterj nec^ capite acdpitri fimilis : fedea utrac^ parte columbum potius, 
quam acapitrem reprafentat* nec alio^quam. colore imitatur accipitrem, nifi quod 3® 
accipiter maculis diftinguitur, ceulineis:cuculus uelut punctis^magnitudo atc^ uo 
iatus fimilisjacdpitrg minimojqui magna ex parte per id tempus non cernitur^quo 
cuculus apparet ♦ nam uel ambo una uifi aliquando funt ♦ Quinetiam ab acdpitre 
interimi cuculus uifus efl, quod nulla auis fuo in genere folet facere , pullos cuculi 
nemo fe ait uidifle* parit tamen^uerum no in nido quem ipfe kcerit:, fed interdum 
in nidis minorii auiii:&: oua quae aliena repererit^edit* maxime uero nidos palum^: 
bium petitjquoru 8C ipforu ouaefu abfumens, fua relinquit, parit mafore ex parte 
jfingula oua, raro bina* Curucx quoc^ in nido parit, fouetillaj^^^exdudit, dC edii^ 
caf*quoquidepraedpuetempore&:pinguis,&:gratifaporispuIIuscuculieft.PuIIi4<3 
etiam accipit rum fuaues ualde,pingues^ efficiuntur. Gcnus eorum quoddam ni 
dos facereproculin petris excelfiSjpra^rupas^ aflblet*. 

Be auium incuUtu^quo ue tempore m^^quo itemfocmina incuhet. Caput VIII 

I Ncubat magna auium pars (ut de columbis rctuli) fcemin^ mare fuc 

I cedente* aliqui mares incubandimunus tanrifper lubeunt, dum fce^ 

minxintermifloincubitu cibum quxrunt* Anferum fceminsetantil 

J incubant^quae m cceperi5t,nunquam intermittunt, fed perpetuo fo;* 

""i uent incubitu» Aquaric^ omnes iuxta paludes^a: lods herba haben^ 

ribus 





E. I B E R S EKT V S. 89 

tibus nidos fadimt : qiio fit, ut uel occupatsc ncgodo incubandijpoffint fumcre ds 
bum,nec ommno tnedia laborent^Cornicum etiam jfbeminae tantu incubant^aflls 
due^ in opere perfeuerant*marcs his dbum fu^erunt, pafcunt^ incubantesPa 
kimbium fccmina incubat a pomeridiano indpiens, tota^ nodCjS^ ufque ad tem 
pus ientaculi perfeuerans : reliquo tempore munus idem mas fubit* Perdiccs bina 
ouorum receptacula hdut : in altcro fcemina incubat^in altero mas:exdudit^ fua 
uter(^,&^ educat» PuIIi etiam ipfi fubiguntur a mare ftarim cum proccdunt» 

BepmneiO' eimfatu^ quotiei^ m anno pnmt, de^ <mm tefiibm<^ coUus 

temporeg^andbresefjidantur* Capt^ IX 

I Auouiuitannos uigintiquin<^*paritmaximeatrimatU5&: colores pen 
1 narum uarios rcdpit* exdudit diebus tricenis, aut paulo tardius*femd 
1 tantummodoanno paritouaduodedm^autpaulopaudorajnecconri 
i nuatis diebus, fcd binis ternisue interpofitis ♦ primiparae odona max!* 
«ne ^dunt* Irrita dC fubuentanea illa pauones etiam pariunt^Coeunt Vere:8^ par^ 
tus breui a coitu agitur, Amittit pennas, cum primis arbora frondibus:recipit cum 
germine earundem ♦ gallinis fubijciunt incubanda oua pauonia, quonia mas dum 
tccmina incubat, aduolans ea fi-angat» quam ob caufam 8C fylueftr^ nonulls aues 
pariunt fugientes marem^^i^ incubant* Subfjduntur maxime bina^cum plura fuo 
incubitu nequeant aperire* cura^ adhibetur utdbus affit, nedefiderio eius difce^ 
io denSjgallinaintermittatfouendioperam^Teftesauium grandiores effidtempore 
coituscertueft, fedfalaciorumconfpediores funtjUtgaliinaccorum, dC perdicum: 
temperantiorum minus* Aucs ad hunc modum coeunt^geftant,^ pariunt* 
De pifciumfoetu^ eiufdem^ inter eos diuerfUdte,cr udu^form* Captd X 

3 Ifces haud omnes parerc oua didum iam eft»gcnus enim cartilaginc* 
I um animal generanrdiqua oua pariuntfed ntc cartilagineis qmdem 
[ fcctus fine ouo^Pariunt em'm intra le oua^ QC augent^atc^ cxdudunt^ 
I praeterquam raia* Vuluas ctia pifccs habent diucrfaSjUt di^M eft,nam 

,_, I qui pariunt oua^bifurcatas habentjatquc inferius pofitas^cartilaginea 

5 o uero ea fpede potius habentjqua aues» i^^d intcrcftjquod oua non iuxta praecordia 
omnibus/ed infra nonnullis per fpinamconfiftunt : undc audain aliu transferun 
tur Iocum.Ouum pifdum n5 bicolor^ut auium : fcd unicolor omnium eft^di^ plus 
albi trabensjquam lutei^tam ante, quam poftea,cum foetus infidet*Diflfert pifdum 
generatio ex ouo ab auiij generationejCO quod altero caret umbilico^qui ad memtf 
branamteft^ fubditam tcndacalterucnimtantfi^quiauibusaduitellumferturjha 
bet meatum^Caetera idem or tus cx ouo auium, 6c pifda eft : quippe cum bC fcetus 
m extremo ouo nafcantur^d^ uenae faniles ex cordc inter initia profici^ntur:&: ca 
put, oculi, denij^ partes fuperiores prindpio fiant prxgrand^ ♦ inaefcente ettam 
foctUjhumor pari modo fubinde abfumitur:demum^ nihil fupcrcfijquod non fee 
40 tum fubierit, ficut dc uitello auium expofitum eft*Quineta umbilicus paulo a uen 
tre inferius hxrctj qui rcccns natis longior €vty aefccnoljus paulatim breuior redda 
turjdemum^ {^ totumintra fcctum rccondatjUtdfdum de auibuscfiMembrana 
quo(^ cadcmjouum, & foetum conrinct* cuimembrana altera fcctum per fe conri^a 
nens fubiacet«humorautem intcr membranas pofitus cft^Ad haeCjCibusinaluo 
fuggeritur, codcm modo pifdculis albus, quo auium puljis lutcus» Figura uuluae 
cx difTedione pctenda cft, Difaimen autem inter fe ipfi pifces oftcndunt^ut mufte 
lini^qui tum inter fc^tum etiam a planis rationc uteri difFerunt . nonullis enim me* 
dio uuluae drca fpinam oua adhaercnt, quemadmodum didum eft, ut caniculis* 
quaecumadCTcuerintjabfoIutaferuturperuuluambifiircemjannexam^adpi^ 




50 A R I S T O T* D E H I S T. A N 1 M A L I V M 

cordiajquomodo &C caeterisgcrieriseiufdem in utranc^partemtransferuntur.ha* 
bet tam eorum, quam c^tercrum muftelmi generis uulua paulo a pr^cordtjs inte* 
riuSjUeluri mammas albidas, quae non niii grauidis habeanrur ♦ Caniculae bC raiae, 
teftacea quaedam geruntjin quibus humor ad oui fimilitudinem cofiftitJgura eius 
teft^/imilis til>iarum ligulis efttmcatuscg fiunt capillamentorum {^ccicmic&is* 
fedcaniculis, quasaiiqui ab hinulonebrios muftelos appellanr, fbetusruptadila* 
pfa^ illa tt^ proueniunt,Ratjs cum pepererintjrupta tefta excluditur feetus/pi^ 
naces uero mufteli, fic a fpinajquam habcnt, nuncupati, oua ad praccordia cpnti* 
nent fuper mammas:quibus ut defcenderintjiam abfoluas/cetus innafcitur^ fdem 
hic generadi modus bC uulpeculis eft^ Mufteli autem leues uocati^oua per uuluam lo 
mediam^ut canicula? geftanc : quae poftea in utrunc^ uteri finum defccndant. mox 
animal gignitur umbilicohxrenteaduuluamjta ut ouoabfumptOjpartusnonali 
terjquam m quadrupede corineri uideatun adhajret umbilicus iUe prolixus, capitc 
altero ad partem uulu^ inferiore, ueluti ex acetabulo annexus : altero ad medmm 
fcetum, qua in parte iecur eft* Cibum fi refeces/cetum ad oui fimilitudinem uide^ 
ris^etiam (i non prsterea ouum habeat. Secundx, membran^^ fingul^ fcetus ua 
gulos modo quadrupedum conrinent* Caput prolis in utero noux,adhuc partem 
fpedlat fuperiorem*au<Sioris iam bC perfedioris inferiorem uerius transiertur^mas: 
res in Isua^ fcemina^ in dextra ingencrantur:at(^ etiam parte eadem una fcemin^, 
bC mares*ujr:era etiam foctus habet^ut iccur : perinde atq^ in quadrupede m^gna, 20 
cruenta^ refcdo ccrnuntur* Omnia cartilaginea Omul bC oua parte fuperiore 
circa prscordia contincnt complura, alia maicra, aiia minora3& inferiore anifnalia 
iam exclufa*unde fit^ ut genus id pifcium f^pius menfe 8^ pariat. &^ coeat : quippe 
quodnonuniuerfa ^dere foleatqusconceperitjfed parttculatim repetens Ikpe, 
d^diu peragens^utdum fuperius oua contrahitjinfcrms coquarsatqueperficiat* 
C^teri muiteli fo^tus fuos bC emittunt, bC recipiuntintra fefpfos*qiicd idem 6s! 
fquatinae, bC torpedines {zcium . 6^quidem iam uiia torpedo eft grandis, quas tCG^ 
tusintra fe circiter ocftoginta haberet«Sedfpinaxunus ex muftelisredpercpro* 
lcm fpinx jmpcdimento non poteft , neque ucro paftinaca & raia ex planis r^a^i^ 
unt propter caudae afpcritatem* Raia eriam fuam non recipit fobolemjtum capitis 
magnitudinCjtum aculeorum impcdimcnto^nam ne animal quidem unahax pa^ 30 
ritj ut didum eft . Difaimen, quo hxc intcr feipfa difaepcntj & generatio ex ouo 
ad huncmodumcft* 

De dpitntk gmitM fmim m pifcihtu niiiYihu^fxtm tmporcquomodocii diffiuntge^ 
nitale$m€atmmaris,o-focmina:deq;canikgitteorumpaYtu. Caput Xi 

1 Ares autem pifdum tempore coitus.meatus plenos feminis genitaJis 
; ita habcnt^ ut attritu fadlcfemen ipfum effluat candidum . mcatus 
j hi a praecordijs^ucna^ maiore oriuntur bifurces, Patent& eo tempo 
■ reeriam imperitis/cilicet incrementofeminis.&rturgcntisfaftulibi^ 40 
■ -^ dinis*interdumcnim,acnonnuIIisadmodum incerri rcdduntfir^ut 
de teftibus in auium generc expofitum eft. Differunt inter fe mcatus genital^s ma 
ris &:fcKmin^5tumalt|srebus5tum etiamquod marislumbisinhxrentfirmius:fce 
minafmobilcs funt, Sifmembranatenuiconrinentur^fed bxcquemadmodumfe 
habeant, ex defcriprione diflcdionum confideranda funt* Superfcetant cartilaoi^ 
nea genera,8(: ferunt utcrum menfibus complurimum fcnis : fcd f^piftime qui ex 
muftelis ficllares uocantur,quippe qui mcnfc bispariant.initiumautemcoitus 
menfe SeptembricftXxterimuftelibis anno pariunt, excepta canicula^qiixfcis 
meI*omniam Verc ha^c pariunt* Squarinaetiam autumnojoccafu uergiliarum, 

qui 





L I B E R S E X T V S* 9i 

Gui par tus fecundus eft.primus enim uerno fit tempore : kd fecundus feliobr eft* 
Torpedo circaautumnum,Repetunt cartilaginea littus dC uada,pelago dC alto re^ 
lido gurgite,cum tempus pariendi inftat, ut neque tepore careant, SC progemem 
cudus collocent.Pifcium c^terorum diuerfa genera coire uifum a nemine eaSqua 
tinamfolam&:raiamhoc facere aeditur.argumentopifdscoiufdamjquinomen 
cxutroquecompofitumtrahit rhinobati, quafi fquatinoraiam appelles^eitemm 
partepriorerai^fimiIis,pofteriorefquarinae,tanquamexeoutroqueproueniens 
genere, Mufteli igitur, genus^ omne muftelinum,ut uu1pecula,ut canis : dC pla^ 
ni,ut torpedo,raia,leuiraia,paftinaca,modoquo diximus gignum ammal,cum 
iQ intrafeouapepererint* 

Bepam^O-pttUorum numero pifdum umpmrumMp^itto,haUnd,uiti4o marmo» 

0-rsliquis,qu£cet£appeUiintur* Caput XII 

I Elphin!;balen^,&: reliqua cetae^qu^ non branchias, fcd fiftulam ha* 

bent^animalgenerant, Additur tjs priftes^&^bos^nulium ex ijs emm 

oua haberecemitur:fedftarim fostum^ex quoredado informam 

animal conftat:quemadmodum homo dC quadrupedes,quae animal 

pariunt^Delphini fingulos magna ex parte xdant : interdum tamea 

dC binos ♦ balenx uel binos complurimum, magna^ ex parte uel finguios procre^ 

to ant*idem&:phocxnx,idefttirfioni,partus,quidelphinofimiliseft,nafcensmPon 

to ♦ fcd intereft,quod minor tirfio eft, dorfo ampliore, colore caaruleo» Complures 

eum genusefte delphiniopinantur.Spirantqua£fiftulamhabentomnia,6(:red^ 

piunt aerem : haud enim carent pulmone*8(: quidem uifus delphinus eft dormire, 

roftroemerfo,acftertere Jac&:delphinus habet^&tirfio, quofuosnutriuntfoc* 

tus^geftantmeofdem infirmosinfantia. adolefdtceleriusprolesdelphim, quippe 

quiannis decem ad fummam perueniat magnitudinem^geftatur uterodecem 

menfibus^partusdelphinisaeftatejnecuUo tempore alio» Fitetiamutdelphinitri* 

cenisdiebus occultentur, dC lateantdrca onumcants fyderis*adu!tosetia fcctus 

diucomitantur. Magnaerga^natoscharitas in hocantmali eft^ uiuitannis com^s 

50 pluribus ♦ Confiitit enim nonnullos uixiffe annis u^ntiquin^. afaos etiam trigiiia 

ta^quod cognitum eft, praecifa a pifcatoribus cauda, ut quos ita reddidiflent mari, 

captos item agnofcerent, dC temporis fpaciumfcirent* Vitulus marinus generis 

ambigui eft : nam & mari degit, quanquam humorem non redpit , fedfpirat> ac 

dormit, dC egreflus in terram parit in littore, ut terreftre ♦ fcd quomam plus tem^ 

porismari,quam terra immoretur^dbum^ ex-humorepetatjideo m aquatids 

de eo narrandum eft ♦ Ergo hic animal 8C condpit ftatim intra fe, dC parit : iecun^s 

das quoque emittit, 8C lac reddit modo pecudum ♦ parit fingulos, aut geminos,6;: 

complurimum tres^mammis^quas geminas habetjeducatfcetum rituquadru^ 

pedum 4 parit uthomo omni tempore : fed maxime cum primis capris > prolem dr 

4.0 caduodecimum diem a partu dedudt in mare, fubindeafluefedens^iiladediuis 

fertur^nec ambulat, cum nondum inniti fuis pedibus ualeat ♦ colligere feipie uitus=^ 

lus dC contraherc poteft:cameenimabundat5molIisq^efl,atqueoftibuscartiIa=* 

ginofis conftat*interfidtur difficulterjnifielifis tcmporibus capiris:corpusemni 

totu camofum eft, mugitUB d in fomno^genitale fcemins fimile raix eft* 

omma uero id genus muliebris fexus fimilitiidinem referunu 

Generatio, partus^ aquaricorumjquae animalj ud 

tntra fe^uel foris pariant,itaagitur* 

H 4, 




jl HaiSTOT» DE HIST* ANIMAtlVM 

, lices autem qui oua pariuntjUuIuam bifurcemjac m&rms pofitam Iia 
j bentjUtdidumefiPariuntouaomneSjqui fquamisteguntur^utlui: 
pus^mugiliSjCteliSjS;: qui cadidi appellatur5&: qui Iaeues,prart€rqoam 
anguilla^ouum ipfum arcnidum efi*quod etfi utero cotineturjtamen 
detedum3&: per fdpfum conftare uidetur, quia tota uulua ouis refer 
taeftitacpfit, utinparuisquidem pifciculis oua tantummodogemina efle ui^c^n^ 
turmam ob tenuitate exiguitatemq^ uulua incerta in ijs eft. De coitu pifcium fatis 
diclum iam eft* Sexu aute eos quoc^ diftingui apertu eft* Pars enim pifcium t^axi^ 
ma confummatur mare &: fccmina* Derubelione dC hiatula ambiginomnes enim lo 
grauidae capiuntunconfiftunt ita<^ oua per coitumjin tjs qui uenerem noruntacd 
non coitu tantg^uerumetia iine coitu* quod argumento conftat nonnullorufn flu: 
uiatiliornam phoxini ftatim^prope dixerimjCum nati funt^Si: admodii paruijadhuc 
oua habent^Q^argunt fua oua omnes, 6ii:magna ouorum partem (ut narratur) ma 
res deuorant:aIia pereunt in humore^Qu^ autem lods opportunis a^dita iinf^^h^c 
ieruantur^nam fi omnia feruareturjnimia cuiufc^ generis ellet copia^nec uero hsec 
omniafcecundalocaturjfedeacerte^quibus arditismasfemen a^erferitgeriicale» 
fubpartu enim mas fequens/emen ouis zfpergicdC quae uitale id uirus contigerit, 
ijspifdculienafcuntur* c^teris prout fors tuUt:, euenit , hoc idem dC in mollium ge 
nere fit* mas enim fepia^oua quae fccmina ^dideritjperfequiturj fuum lemen afper 20 
gens*quod uel in reiiquis eiufde generis fieri ratio eft* Ver um non ntfi in iepfjs hoc 
uifumadhac eft»Pariunt iuxta littora gobiones^ fua^ oua lapidu amplexibus maa 
danfjlatiufculajd: arenida Jdem &C caeterifaciunt, quonia littora dC tepfdiora {unty 
dC tutiorajne fcctus a maioribus abfumantur. dbum etiam pr^bent uberius, unde 
fit,ut in Ponto drca Thermodoontem amne plurimi pariant : eft enimjs Jocus trau 
quillus^tepiduSjS^aquarumdukium copiofus»Pifcesquioua ^dunrjfemel pa^ 
riunt anno:prafter fucas pufillas, quaj bis pariunt anno* DifFert hoc in genere mas 
i fceminajquod nigrior, dC fquamis amplioribus eftX^teri pifces oua eodem fora 
mine uuluae aedunt^Qui autem acus uocatur, unus tempore pariendi utero dehi^ 
icente oua emitxiu habet enim hic rimam quandam fub uentre imo, ut c^cilik fer;? 50 
pentes^a partu aute uii»t38!: uulnus callefcit^Generatio ex ouo f mili agitur i^iodo, 
fiue intus/iue foris eft ouum ♦ fummo nancj ouo innafdtur fcctus membrana ob^s 
duc?h,oculi primumpatentgrandesj^inglobi fpedemafFormau; quareconftat 
non fimiliter gignijatc^ ex uermibus, ut quidam putarunt contra enim in illis euos 
nitjiit parsinferior maior inter initia ik^ oculi SC caput poftea augeatur, ouo ^utem 
rupto/octus udut nucleus conftat^qui primum ntillum acdpit cibum/ed oui h u^? 
more iam haufto increfcunt . poft nutriuntur aquts duldbus fifuuionmi ufq? dum 
fztis augeantur.Defertur ex Ponto in Helleipontum purgamentum quoddam il;= 
liusmariSjquod algaenomine phycos appenantjcolorepallidum^fioremalga^id 
cflealif uolunt,atqueex eofucariam algam prouemre*fithoc ^ftatisininb.^oqj 4-c 
ttimofire^^tumetiampifciculieiuslod aluntunPurpuramquoquefuumflorem 
hinc trahere nonmiUi exifiimant. 

Bepdrtua-gemaHonep^mkct^bnm.fyMaium^, Caput Xllii 

Acuftres SC fluuiatiles pifccs quinto fuae xtztis menfe uterum g^ftare 
magnaex partc indpiuntpariunt omncs intra annum,nec femen ge 
nerationis funul omne cmittunt, fed modo marinorum . hic qqoque 
fempcrintra fe aliquid plusminusfceminaeouorum^maresliquoris 
proIifidretinent,pariUnttcmporibus aeftatis^Cyprini quinquies,aut 

fexies 




' LTBER /SE xrrs* n 

fcxicsatino,paftummfyderum rauonepotiffimum fadunterica tcf.reliquiTcmcl 
^duntoua, m ftagms fluuiorum^a: arundinett lacuum,ut phoxmi, dt: percae.bi* 

luri dC pcTcx continentem emittunt ruii.fo2tum,ut ranae.adeo emm kzim ipie con 
tinuofilofibicohxret,utperc^quidem,quoniamlatioreii,pifcatoresmlacuarun^ 
dineslomerent. pariuntfiluri grandioresftagnoaltiore,qufppecum nonnuiliuei 
triumpa{ruuaItitudinepariant.minoresbreuiorecontencifuntgurgite,pr^apuc 
adradicesfalicis,autcuiufuisarboris,atc^etiainterargdmes,d:afgas,&mufcofara 
con2eriem,nonfolumparescumparibus,fedetiaadmodumgrandescumparuis 
uenmnt;admotis^meaabus,quosa!iquiumbilicosuocant/o^minaouummasli 
,o quoremuenereu Jdepromit.a^oua,qu^ liquorilleuitalisconagertt,can(^diora 
extemplocernuntur,maiora9reddieodemdiepropemodumdtxenm.Pauloau. 
tempoftoculifcctusexiftuntcofpicui,quiinquouispifciumgenerepermdeutia 
c^terisanimalibusftarimpatefcunt,pr^grandes9apparent.Quaeexouisnonap= 

tiseritliquormafculiille uitalis,h^cfterilefcunt, dC fuperuacua funt: ut mmanno 
etiam2enereinddit,fcccundisiamouispifdcuIoinaefcente,detrahit^^^ 
tamen;quodmembranaeftouumambiens,a:pifciculiim.ouatada a forahcoma 
risfemine,admodumglutinofareddi!tur,adcefpitescoeuntia,^tubipeperennt. 
Mas oua aux ^dita funt, cuftodit : fosmina abit cum. depererit,Tardiflimum iilurt 
incrementum ex ouo eftrquamobrem mas fa^pe uel quadragmta dC qumquagmta 
io diebusaffidet,cuftodiensoua,nea pifdbus occurreabusabfumatur . Secund^eft 
tarditaris generatio cyprinorumiparic^ modo oua a^dita a mare feruantur. At mi^ 
norumnonnulla, uel terrio diefpeciem pifciculicapiunt. augetur oua, quae femea 
marisatti2eric,utdiCiumeft:&:eodemdie,&:poft,fitouum filuri,quantSeruum 
cvprini a: reliquorum generis dufdem magnitudine milfj . ha:c ad hunc modum 
DariuntatcR2enerant.Ericagregaamfuaouagurgiaaltionmandatcongefta,coa 
tra qaemfullonem appellant.is littorapetit tranquiihora^fedisquoquegregalis 
eft Cypr!nus,balerus,&: c^terifereomnes uadisintruduc fefecum parturiiit.acfae 
penumero fingulas fceminas mares trededm.S;: quatuordecim perfequunt » Mox 
fem/na oua procededo emimu mares fedantes femen fuum, ouis refpergunt:ue* 
ro rum plurima pereunt.quod enim fccmina non ftabilis/ed mutans conrinue parit, 
" diiIipariouanecefreeft,uidelicetea,quae noninmateriem inciderintaliquam/eci 
excepta ab unda ferantur.neque eft enim qm fua oua cuftodiat, excepto filuro,6^ 
cyprino.fed cyprinus tunc ea cuftodit^cum cogefta repererit; Habet mares oranes 
femen genitale,practer anguillamjqux neutrum ne<^ ouum, neque femen forrita 
eft, Afcendijt de mariin lacus 5C fluuios mugiles^contra, anguillae indein mareue 
niunt.pifc€s maxima qufdem ex parte ouo gignuntur^ut dicftum iam eft* 

Df generibm pifcium^qtu uel Umo^l mUyUd^um md.rk ex imhre 
excitataprocreantury Caput Xv 

i Ed funt qui &: limo, dC arena proucniat, etiam ex ^s gcncribusjquae 

i per coitum, dC oui primordio generentun quod tum aifjs locis palu* 

I ftribusjtum uero apud Gnida facfw olim memoratur * Stagnis enim 

' fub canis ortu reficcaris, dC limo iam arido, ubi primum imbribusre* 

ftagnare loca indperent^pifdculi nafcebatur generis mugilumsquod 

per coitum procreaturjmagnitudine haleculap paruae:necin his aliquid ud ouijUd ^ 

feminis continebatur. Quinetiam in nonnullis Aiiae amnibus^qua effiuunt in ^4nt€>^Ueh 

marcjpifciculi quidam magnitudine naricarummodo eodemproueniunt.Sunt mriuru.epfem 

qui omne mugilu genus fponte oriri opinentur:fed non recfie:nam QC ouajCorum ^^ ^^ 




$^ ARISTOT* DE H I S T* A N I M A L I V M 

fcxrminafjScriemengenitalemareshabere cernuntur, Verumgenus quoddam co« 
rum eft, quod non coitu/ed ex liqi), arena ue enafcatur.Sed nonnulia uel fponte 
generarCjex ijs quae per coitum prodeat, fatis ex ijs conftat^quae autem nec ouum, 
wecanimal pariant, ijs ortus uei exlimo^uel exarena^^: per lumma fada putredi=s 
Beagiturrqualis etiam apux origofpuma nuncupata ex terra arenofa confiftit^ 
quodquidem apuae genus nee incrementum capit, nec prolem afFert,&: temporis 
longioris Ipado peritjfed denuo nafcitur ♦ unde fitjUt breui quodam tempore exce 
pto, omnibus fere anni temporibus generetur : quippe cum fpuma illa ab arduro 
autumnali ad Ver ufque eduret ♦ efferri id pifciculi genus fundicus de terra, argus^ 
Bientii eft, quodnifi tempore tepido non capiatur^utpote quod de humo ad fum^ lot 
ma, teporisgratiaueniat* Quin BC foJoagitato, detrada^ eius colluuionejcopio^ 
fior dC melior exit ♦ caetera apu^ genera deteriora propterea funt, quia cito augen 
tur, Fiunt locis umbrofis, aprieis ue, quoties temporis beneficio folum tepefcitiut 
inAttica terra apud Salaminem^St: iuxta Themiftoclxum, Sc^in MarathoneJois 
cis enim huiufcemodi ipuma illa coiiftit^Si: tempore tali apparet: kd nonnufquam 
uel cum aqua de cozlo inceftit» oritur pifciculus hic in fpuma, qu^ imbre admiflb 
calueritsundenomenfpumaeaccepit^ferturq^ interdumper fumma maris^cum 
ccelum tepidum c^dCin fpuma fluitante,perinde ac in fimo uermiculus uoluitur^ 
Quamobrem m loca coplura genus id apuae adfertur ex alto,^: copiofe quo^ ge^s 
neratur, dC capitur anno quieto dC humido,ReIiqua apua fi^tura pifdum eft* qu^ ^o 
cnim gobionariadidturjgobionesparuos ignobiles , qui terram fubeunt, aeat* 
quam uero phalericam uocant, membradas gignit : ex quibus fardin^, ex fardinis 
nncraficholos fardsoriuntur^Genusapus^quod in portu Athenienfium nafcitur,enaauIos 
reddidit nntU diAos progenerat*quinetiamgenus aliudapuaeeft^quodalecum^&rmugilumfit 
^msinterpren fcetura ♦ Spuma autem altera illa fterilis humida eft^breue^Cut didum eft)tempus 
er iti Hefichi eduracmox capita dC oculi reftanr * fcd iam pifcatores quemadmodum deportare 
m hahet, poflent,inuenerunt*faIe enim afperia^plus temporis alleruaripoteft* 

pc procreatiotte mpiiUarum. capm XVi 

Nguill^necpercoitum proaeantur,necpariuntoua,necueroca^ xo 
pta unquam aliqua eft^quaeaut femen genitale^aut oua haberet* ^ ' 
Meatusquoque uel femini.ueIuuIuaeaccommodatos,nuIIarefciffa 
oftendit^Scd hocunum interfanguinea genustotumfinecoitu ii^ 
11- c , ^^o^° procreatur.quoditaefle argumento conftat, quodinnon^ 
^ullisfeculentisftagnisaqua omni exhaufta, &:iimodetrado,anguilI^denu62e 
nerantur.ubi aqua accefleritpluuia:namficcis temporibus oisninequeunt etiam 
m lacu perenni:quippe qux imbre dC uiuant^S^: alantur/ed hoc genus non coitu 
nonouoaeariapertumeft,Videnturramennonunxhaberefacultatemgianen' 
di,quodinaliquibuslumbriculifiant:hisenimgenerarianguillascreditur:quod 
crroreft.fedcerteexhisprodeunt,quxterra.inteftinauocantur,qu^fponteinTa4o 
to, humefcentc^ humoproueniunt Jamalix abfolui ex his uifxfunt ali^fcaV 

pos^difcerptisc^ mtus apparuerunt oriuntur haec inteftina dida, tum in mari tum 

caaminfluuf|s,ftagnis^,putredinismaximeratione:fedinmari qua' 

algaefunt:inftagnisautem SC fluui)siuxtaripas. calorenim 

amplius eas fubienspartes, iadt, utputrcant* 

Talisgencrauo anguillarum cft, 

Deutc* 





V r B E R 5 E XT V S. n 

X)€UteTaiZ^temporep4rm<qmtUim3fu>modo^aUermahaUef& 

mfoetibmemittendisdiffaat* Caput XVII 

i Artus aute pifcium nec^ eodem tempore, nec fimili modo omnium 

i fit:necparitemporis fpaciogerituruterus^gregesante coitumma* 

I rium,8^foeminarumconfiilunt:fedfub coitu&:partucoiugiaagun* 

tur* Vtera uero alij diebus amplius tricenis ferunt,alij minus^omn^ 

, f tamen fpadu numeris.diiiinguenda feptenarijsfortiutunPlurimum. 

temDoris datur ijs,quos nonulii appellat marinos, Sargus coit menfe Decebri^fert 
uteru diestrimnta. quinetiainmugilngenere,qui!abeo aaonullis uocatur.d^mu. 
,oco,eodemquofargustemporecoeunt,a<:£antundctemporisferntjaboratomnes 
peridtempus,quogerijtuteru.Vndefit,ut£uncponirimuruantinterra,at^e^^ 
dant.feriinirptorr6grauiftimuIoagitatiinterra,at<^omninoidieporismotup^^ 
petuoindt2tur,donecpariatJedomni0maximemugilemttaroiiataricenumeft 
requiefcatipartucontinu6.exituspariendipifdacompIunbuseit,ubiuermicuii 

nati in uentre fuerint, innafcuntur enim minuta quaeda animalia uermicuH ipeae, 
quxpartaexpeIIunt.ParitfoIitariorijgenusinVere,plurim^deni€^panusar^ 

^quinodiii uernu agituncseteris non eadem anni tempeftas accommodata cmicd 
aliis^ftas^alijsaatumnale^quinodiaattribuitur.paritprima.hocingenereanth^^ 
rina>quam ariiiam appello,^ iuxtaterram.capito aute ul timus eil. conltat id cum 

20 fcetusariiiaprimum,capitonisnouii3meapparear*Mugilisetiainterprimospar* 
tumaccelerat5 8«£ falpa ^ftatisinitio IocispIurimis,nonnufquamenim autumno* 
Quinetiamfacer^ftateparit,mox3urata5lupus,mormur,molaris*denic^omn^ 
mi curfiones uocantur ultimi gregalium, muHus dC graculus pariunt autumno. 
MuIIus fua oua limo comittit.unde nt,ut fero pariat.Diutius enim frigus counetur 
in limo.GjacuIus poft mullum fcetificat inter aIgas,utpote qui lods laxofis degat* 
fcn uterum longo temporis fpado* Aleces bruma parint . cseteri qui pelagid funt, 
^ftate magna ex parte,cuius rei argumentum eft,qaod minirae per id temp us ca* 
piantur, Fcecundiflima omnium pifdum alec effk uidetunRaia inter carrila^ea 
fceiiilcat numerote, uera quod de fedli pereunt^hinc effidtur^ut appareant pau^ 
c^xdith^coua t diuerfajdt^iuxtacerram^Omnino genuscartilaginecminusfce^^ ^"^umerf^ 

^^ titicatjquia animal gignit : feruari tamen fua potiflimum magnitudme poteft.acus 
eda appellata, fer6 foctific3t> Complures^ eius generis difrupto^ac dehifcentcutc 
ro pariunta non tam multitudine ouorurn, quam magnitudine ♦ dC modo phalan* 
giorum proles parente ofFufa drcandat:quippe quam difcedereftatim prol^amor 
non finat &^ (i tetigeris/ugiunt^ Arifta atterens aluum aren^^parit^Thunni eriam 
pr^ nimiapinguedine dehifcuntj nec plus quam BienniQpoirunt uiuere.cuius rei 
3if gumenta pifcatores inde deducf tjquod cum aliquando limariaeanno fupsriore rbeodor, prs 
defeciilentjthunnifequentiannodefecerint* Limarifs enim thunni prouediores peljmde ^ 
mziz anno elTe putatur uno* coeunt thunni ^ icombri mefe Februario poftidus:^ thymidx^ rti^ 

6^ pariatlunioant^nonas^aedatfuaouacondftaquafiutriculo.inaementnautepar^ dit Imari^^^ 
tm prxcipua fumit celeritateXum enim thunni in Ponto pepererint, prodeot cx fci^ ex plm* 
ouOjquas alij fcordulas uocatjBy^atJJ auxumas nominatjquia diebus pauds adof 
Iefcat:qu3e exeunt Ponto autumno fcetas comiratestcode aute redeunt uemo tem 
pore iam adeptsc cam magnitudinej qua limariae nomen acdpiant*Profe(5t6 omne 
pifda genus celeriter adolefdt,^^ pr^cipue in Ponto : quippe cum ibi incremetum 
fingulis diebus plane intelligatunied amiae longe cofpecliiis*omnino ita exffiman 
dum^ut eifdem pifdbuSjnon ciidem locis degentibus,nec coeundi, ferencHkic tem 
pus cfle idem,ncc foztiiicadijaut proficiendi:nam SC quigraculi appellanturjnon* 
nufquam mejire tritidpariunt^Verumita haecnos cxponimus, ut magnacsp^K 




ge A R I S T O T. n B H r S T* A N I M A L I V M 

res cucnit Congrieria fceturam intra fe concfnenttfed non omnibas locfs sequc id 
conftat nec ipfa fostura fatis patet in utero pingui obeforineft tamen ierie quadam 
prolixiufculajUt in ferpenta5us.quod certe ignis periculo innotefcit ♦ pingue enini 
abfumiturjatcg euaporatunoua autem aepant, & extrufa diiTiliunt Ad haec fipa! 
pires,6(: atteras digitis pingue, leueutic^fenferistouum autem duriufcuIumXon^ 
griitac^ alij pingue habent^ouum nullum : alij contra^pingue nuIiSjOUum autem 
quale modo expofui poffidet^Sed de coitu, utero, d^eiufmodireliquis csctcrorum 
animantium omnium, tum aquatilium, tum uolucrumj atc^ etia terreftrium quae 
oua pariuntjdidum iatn eft* 

jyecoittheu^%^pore,^UhidmequAimp€dum<jU£mmdpmmt» lo 

CttpUt XVIII 

i| Equitur ut pari modo de i}s^ quae in terreftriu genere ammal pariunt, 
I atc^ ecS de homine difleramus, coitu dC priuanm dC publice omnium 
[ diximus^CommuneautemomraumanimaliumeftjUtcupidinCjUOjs 
^^ lupcate^ rei uenereaemaxime geftiant^atc^ inatentunFerociunt fo2«s 
^M minae a partUjmarestemporecoitusJamequiequosmordentjfter^ 
nunt equitemjatque infequuntur ♦ fues quoque feriacerrane fxuiuntjquanquam 
peridtempus imbecillesexcoitureddantundimicant inter ie miruminmodum 
armantes {ckyBC cutem quamcraftiflimam prseparantes^indurantes^attritu arbo 
rum*ikpe etiam lutoobdudOjacreficcato, tergus inuidum contra idtus effidunt* zo 
pugnant adeo acri certamine,grege relidto, ut ikpenumero monem uterc^ aduer 
farius obeat ♦ Simili modo dC tauri efferatur^&C arietes^d;: hiraQui enim fuperiorc 
tempore focrj,iugi concordia pafceretur,coi£us tempore diiTidet, 8C alter alteru libi 
dinis rabie inuadit Camelus etiam mas (kuit tempore coituSjfiue homOjfiue came 
lus accedat : nam equis quide odio naturali aduerfantur ♦ Idem feris quocp euenirc 
apertum eft^Nam urii, lupi, leones, acrius per id tempus in eos qui acceflerint f^e:» 
uiunu inter fe tamen minus haec dimic^ty uidelicet ob eam rem,quia nullum ex ijs 
gregale eft^Quineriam urfx a fuiscatulis uehemenrer ferociunt,ut canes a caiellis* 
Et elephann quo^ ad coitu efferari folent : quamobrem apud Indos ijs haudqua^s 
quam per mitti initum aiunt^libidinis enim rabie agitarijcaias profternijt malc con^ xq 
ditaSjplura^ alia incommoda jfedunt* mitigari pabuli copia narracur. plagis etiam 
temperant^addudis altjs qmbus ferire prsecipiantQuae autem non uno tempore, 
fed fepius anno coeunt, ut ea, quae cum homine degunt, uerbi gratia, caneSjfues 
ut minus efferentur, facit coitus copia* f ncenduntur libidine ex fceminis equ» po 
riflimum,mox uaccae^Equae itac^ ecjuiunt^unde uocabulum id ab hoc uno animali 
trahitur, maledicfioinmuliereslibidinofas* Necnoneuentari per id tempuscqua: 

dicuntur:quapropterinCretainfulaequosadmiffariosminime a fccminisfemo^s 
uendos cenfent.Cum uero ita affecfiae fuerint, currunt relicfla focietate ♦ fimile hoc 
uiuum eft,ut quod fubare infuibus dicituncurrant non orieniem,aut ocddentem 
uerfus/ed ex aduerfo aquilonc,aut auftri : nec appropincjuare quenquam pariun 4-P 
tur,donec uel defatigatae defiftatjUel ad marem deueniant^Tum aliquid emittunt, 

quodhippomanesappellatur,eodem,quoiIIudquodnafcitur,nominc*Talehoc 
fane eft,qimle fuis iIIud,quod apriam uocant:fed hocpra^dpue ad amoris ueneficia 
petitur.Equae tempore coitus colligunt fcfe, 8C fodetate magis quam anteagau*? 

dent*Qcaantcaudamacbrius,uocemimmutant,humorememitmntfuisgenita* 
iibus ferilem geniturae , fed multo tenuiorem, quam mares, quem hippomanes 
nonniiliappellant, non quod pullfe nafcentibus adhaeret . acdpieum humorem 
diffidleeffeaiunt, quod paularimadmodumlabitur, Mingunt etiam pluries,at<» 
Intcr ieludunt cumequiunt»ih»:de cquis^Vacc^ tsLmiuntySC Iibidinc adco inccn 

dtmtmv 



LIBERSEXT7S, 97 

duntiir, iit bubulci cas tenere, aut capere nequeanc* indicmm tum equaj^tum uac 
cx fuae libidmis praeltantjgenitalis fpede prommentiore^Vaccaeetiam mingunt 
crebrius more equarum. Ad haeCjUaccae tauros fuperuemuntjS^ iequuntur fedu* 
lo^dC affiiiut»Turgent ad coitum prius minores natUjquam maioresjtum m equo^* 
rum generejtum in boum.Temporis etiam beneficio, dC corporis ualetudinepro- 
peniiora reddatur ad uenerem animalia. Equarum libido extinguiiur magis iuba 
tonfajSs^ irons triftior redditur ♦ mares in hoc genere fccminas fibi fodcmtc coniun 
ctas dignolcunt olfadu, etfi pauds ante diebus una fuerint ♦ quod fi fccminae diuer 
fae permifceantur, mares alienas mordendo expellunt, fuas^ iinguli feorfum ha^s 

10 bentes pafcuntur^TricenaSjaut paulo plures fingulis dantun quoties mas accefle^ 
ritaliquisjconfeflimineum maritus conuertitur, S<r currens gyro aggrediturpu^ 
- gna : dC fceminamjii qua fe mouerit, morfu reuocat^Taurus tempore coicus tantii 
cum fceminis pafciturjcaeteros^ oppugnat mares,temporibus csteris mares inter 
fe conuerfantur : quod coarmentari dicitur ♦ f am Epiri prouinciae tauri faerpius trii: 
meftri temporis fpacio non apparent* Omnino fera omnia^aut certe plurima^non 
ante cum fccminis ad commune pafcuum ueniunr, quam tempus fit coeundi,Sed 
cumiam per^tatem licuerita iegregantur maresa fceminis, feorfum^ pafcuntur*. 
Sues fccminXjCum libidine excitatur, quod fubare diciturjUel homfnes aggrediun 
tunCanes eodem illo modo affedacjcanire dicijtur*Prominet genitale in fccminis, 

20 cum ad coitum ftimuIantur^SiC iocus humefcit,equabus humoris aliquid ihi defluic 
per id tempus^purgatio menftruorum fit quidem dC caeteris/ed nulli ^que ac mu* 
iieri^Oui 5C capr^ tempore coeundi indicatur^quod idem poft coitum etfam fit ad 
tempusjmox defiftitjdonecparturiantrtum denuoindicatur,quare paftores proxi 
mum eile partum intelligunt» A partu autem purgatio fequitur abunderprimum 
ieuiter cruenta , poftmodum ualde* uaccae, afin^, equ^j modo quidem ampliore 
quam fupradictis emittitur, utpote magnitudine excedenribus, fed multo ex pro^ 
pordone minus«bos itac^ fccmina cum coitum affectatjleuiter purgatur. quantum 
hemin2dimidium,autpauIopIus*Tempusautem coeundi tunc poaffimum eitj 
cum purgatur . equa fadlime omnium quadr upedum parit^uacat admodum pur^: 

j o gamentis, minimumqj emictit profluuiii fanguinis, uidelicet pro corporis magnitu 
dineXonceptus indicium maxime in uaccis^equabus^jcum menfes ceiTarutjlpa^ 
cio temporis bimeiirijtrimeftri, quadrimeiirij femeiiri ♦ fed id percipere dffndle eft, 
nifi quis iandudum fecutus,airuetu&^ admodum fit* quamobrem non defuntjqui 
menfes in his animalibus negent*M.uIabus menfes nulli mouentur^ fed earu urina 
craffior 5 quam marium eft Omnino excremenm ueiicx quadrupedum aailius, 
quam hominum eiijnter eas tamen quadrupedes^oues focm!nj£5&: capr^^craflio 
rem reddut urinam quam mares * Aiins contra tenuiorem quam mares^d: uacc^ 
acriorem» A partu urina quadrupedii omnium crailior reddittir, dC mzgis eorum 
quae minuspur^turXac fieriindpit ad fpeciem puris iniuo coitus,ied utilepoitea 
40 eii^cum pepererint^Pinguefcuc cam oues quam caprSjCum gerunc partUjedunc^ 
amplius vquod idem de bubus eciam, ac c^teris quadrupedibus aiRrmandum eii 
Sunt porro animalia propefiora ad coicum prope dixerim omnia uerno cempore* 
fed func camen^quae non eo cempore coeanc^uerum prouc qudtc^ alere fuos fcecus 
commodius poiTunCsica cempus fibi conueniens habeancSues cicures ucerum fe^ 
runc menfes quacuor.numerus parcus plurfmum ad uicenos* fi camen mulcos pe^ 
pererinc,educare omnes non queunc. fenefcentes eciam pariunt quidem iimilimo 
do/ed cardius coeuncimplencur uno coicu. f^pius camen fuperuencum panncur, 
ea de caufa, quod poi^ coicum humorem, quam apriam nonnulli appellanc,emic^ 
^ cum;quod quidem comune omnibus inddiuM aliqus una cum hoc femen eciam 

I 




98 ARISTOT^DEHIST. ANIMALIVM 

admiflumefjduntFcetuSsquimutero Ja^fusminutus^fueritsmefachcjerumdfei* 
turjquafipofthumum uoces , quodfn partc qualibet uuluse accidere poteftXuin 
icroia peperit, primam mammam porco, qui primus in lucem prodfitjpraebet. csu* 
uendumneprimafubationeante auresflaccidascoitus fiatjfrufira eienimfuerit» 
At ii plena iam auiditate ac defiderio libidinis turgido admiflura fiatjUnus (ut mo;» 
do dii) initus faris iit* prodefi apro coeunti hordea apponere pabulo ♦ quod idem 
dC faofsE fcctae commoda efi, fed elixum* Sunt e fcrofe alix fiarim prolis foecundae 
laudabiliSj aliae inaefcentes melius generant ♦ Suem altero oculo amiflb breui ex* 
tingui magna ex parte nonnulli exiftimant» plurimis uita ad annos quindecim : ali^* 
quibuseriampropeaduicenos* lo 

Decoimyfoctu^ommyVcaprmm, captU XIX 

] Vcs^dC capr» terno,aut quaterno coitu implentur,^^ fi a coitu imber 
\. acceffit,aborfg infert^pariuntmaxima ex parte fingulos/ed aliquan^ 
^ I do dC hinos,6C ternos, dC quaternos, ferSt quinq^ meiYDUS^tum oues, 
^i^ ^""^ caprs* Vnde fit ut loeis nonnullis, quibus cceliclementias&^ pas: 
£M bali copia efljbis pariat*utta capris ad ocronos complurimum annos, 
ouibus ad denos : kd magna ex parte ad pauciores.duces pecoris tame uei ad quin 
denos protrahunt uitam, Singulis ouilibus finguli duces confiituuntur, qui quo- 
ties fuo nomine apafiore uocantur, antecedunt* quod ab ineonte afiate facere af^ 2® 
fuefcunt* Oues sihiopicae uel ad duodecim, dC trededm annos uitarn agunt,Ca* 
prs etiam ad decemadf. undecim*Coeunttam oues quam capra^jquandiu uiuunt. 
Pariunt geminoSjtum pabuli beneficio, tum fi pacer aut mater^uim eam geminan 
di per naturam obf ineat^Mares autem aut fceminae generantur ui, tum aquarum, 
tumadmifTariorum. NamS^aquae faduntjUtfceminae maresuecondpiantunad 
haec> aquilonis flatu mares porius condpiuntur^ aufiri focmfnaf* Vis tanta efi aqut:* 
lonis, ur uel ea qux non nifi fccminas pariantjimmutet ad prolis mafcula? proaea=* 
rionem,Spedare ad aquilonem oportet cumcoeuntfccmina?*quxmaneimrifbj« 
lenijmarem/i fero diei admiieris^non pariuntun Candidijnigri ue efficiuntur fcc*s 
tus/i fub lingua arieris uenx nigrae aut candidx habentur* cuius enim coloris funt 
uena?,eiurdem dC uellusefi^uariumeriamjfipluresuenarumcolores funt^Quae 50 
aquam faifmfculam bibatjmaturius coeuntnec folum ante coitum, fed etia a coitu 
faltendum elltatc^ etiam uerno temporeXapris nullum ducem pafiores confiitu^ 
unt,quia earum natura non ftabilis, fed lubrica at^ mobilis eft ♦ in grege buiumjft 
maiores natu tempeftiue libidine indtatutjannum efle fdicem gregi paftores con* 
firmant* fed fi mf noresjinfelicem» 

BemtUiO^fceturiicdttumieorum^uitielongitudine, Cdput XX 

j Anum genera plura funt* Coit laconicum menie fuae aetaris o(ftauo«.- 
[ &rausiamcircaidtempus attollentes nonnulliurinam redduniJm 
I pletur canis uno initu, quod in funici^s maxime conftat initibus* im^ 4-® 
I plentenim qui femel imerint.gerunt laconicx uterum parte fexta 
annijhoc eft fexagenis diebuSjaut unOjUel altero plus^minus ue.Cas 
tellicaecigignuntur,nec anteduodedmum diem uifum accipiuntXoeuntcanes 
poftea quam pepererunt/exto menfejnee citius* Sunt qua? parte quinta anni ute* 
rumferant,hoceftduobus dC fexagintadiebus,quarumcatelli duodedmdiebus 
luce carent . nonnulla? quarta parte anni, hoc eft tribus menfibus ferunt, quarum 
catelli diebus decem dC feptem luce carent. tantundem temporis canire eriam fcci= 
minaeputantur.Menftrua huiusanimalisdiebusfeptem mouentur,fimulQcue« 
nitjUtgenitaiepromineac. uerumnondumperidtemporis coitumpatiuntur/ed 

fequen* 




LIBER SEXTVS* P9 

feqt^iitibas feptem dkbus ♦ tempus enim quo toto cztm Uyidine wxetmy diehm 
quatiiordedmmagna exparte defaibitur.VerunonnullaeetSadfextudecinum 
pruriuntPurgatioautequaec6iundapartuieft,unacumcatelIisiiaf<fubi:^prouc 
nitjaaflbpituicofo^humore^redduntur etiatenuioresapartu^&lacamediebus 
. quin<^ quam pariant, habent magna ex parte. uerum nonnuUis etiam feptem aus 
quatuor diebus anticipatVtile ftatim ut pepererint,e{iGenus lacomcura, poft 
coitum diebus triginta, habere lac indpit^Crafliim inter initia omnaim eftideindc 
proceflTutemporis tenuius redditur^Crafliuscanumjquamcaeteroro aninaalium 
hceftjexceptofaofe ac leporis Jndidum in mammis etiam apparet, cum actatem 

m coeundi4amhabent.Fitenimperindeacinhominibus,tum,orinpapiHismamma* 
rum a^artaago qusedamconfiftitJeddifFidleidpercqjeris-ni^habea&urumrei; 
carcntenimhxcindidamagnitudine.hoclgiturfarminaeeuemrecertumeft.mari 
nihil eiufmodi accidit.aus.mares toHentes,mingunt magna ex pane quiaem fexto 
menfe xtatis, kd nonnulli uel ferius, odauo {dlicct menfe id faaundatc^ euam ma 
turiusquamfexto.quodaucemfimpIidterdixerim^umcoH^eine^iitjtolIunt.fc^ 
minx omnes confidemes mingunt* Verum in hoc enafexti nonnull^ aure elato 
minxerunt* Parit canis duodedm complurimum, fed magna ex parte quinc^ aut 
f€X*unum etiam aliquam peperifle certum eft. Laconicx magna ea^ parte odo pa:* 
f tunt*co€tmt quandiu uiuunt, SCmares dC fo2minae,Pecuyareg,eneris laconideit, 

20 utcttmlaborarint^coiremeliu&quamperociumpofiint.uiuitin hoceodegenere 
mas ad^mos decem:,fcsmina ad duodedm» Cacteri canes maxima quide ex partc 
adannosquatuordedmJednonuBiuelad uiginti|^otrahutuitam,Qaamobrem 
redeM5iwiHomerumeanemVlyfli&uicefttnoannomoriaIiquiiudkant.Laconid 
fane^em fc:emm^,quia minuslaborant, quam mares^uiuadores maribus funt* 
atueroin c^teris,etfinonkteacimodum conftat3.tamenmar€suiuadoresfunt. 
Dentes canes non mu^t^prxterquam eos^quos uocam camnos, eosc^ quarto aeta 
tis menfeiamicemin;^, quam m^es. Vnde fit, ut diueria fit autoriHnfentetia. Alij 
cnim quod duostantunsMnodo mutatj negant omnino ullos mutari^cum eos pau^ 
cos reperiredifficile fit* alfj cum hos uiderint, caeteros quoc^ pari ratione m utari exi 

50 ftimant*Aetatis iudidumexdentibusfumitur:quipp€CumiuniorcseandKiosha* 

- beant,&:acutosifeniQresni^oSj,6£hebetes* 

BecoitUiO^p^rtuiounhcte^mYUa^fcetnin^ietitfe» Cupt^ XXI 

■' Os uno iaitu implet, a^t^ uehemcnterjjtaj ut fcemina uix tolerans 
jj fuccurabar. St forte conceptio pererrauerit, uicefimo pofi dic marem 
j foeminarecipit» Seniorestauri nec f^pius quidan fceminaeandem, 
I eodem fuperueniut die^nifi ex interuadlo. At iunKMreSjSt^ candem fa&? 
...-.^.■^....«■J pius cogunt,&: pluries petunt, acfuperueniuntuigorc fixae«£«is.Sa 
lax minime inter mares bos eft.coit quiuicerit. cum^is uenerc iam dcMitaf^ laa 
4-0 guerit, aggredirar uidus. ille languentemj dC pJerunc^ fupcrat* Cojac,tum«are% 
tum,fcemina2 anno aetatis primo perado mdpiittjquoadfacultas fitproaeandi.uc 
rumquod m^naex panefit, uelannicuhV uelnac^' odhuum mmfemucnerem 
adeunt,Sedenimquod maxfmeconfefliim habcmtJSjbimatti generant, Ferunt 
uterum menfes nouem, dedmapariunc.Suntqui4ecetotosm^^cxcepds pau 
cis diebus, afRrmentQuod aute in lucem pr^cuarrerit hsec tanpora^id abortiuum 
eft,uitale^ minime, etiamfipaulQ maturauaitpartum : pr^mollinancjue^tmpcris 
fedac^ ungtila prodic Pariuntfingulos,geminosjraro. Quandiu uiuunt, 8£ coirc 
foIentj&parere.Viuuntmagna expartefoaninxannos quinciedm^atqucetiam 
mares cxcifi*nonnuUis aetasjuel ad u%intiaimos,atqacctiam plare^ficoiporcise 
-, .' ^ I i" 





100 aristot.de :hist* animalivm 

nehabttofint.namexdrosafrueiadunL &:ducescoftituun£boum5 utoumrrt^qui " 
plus temporis quam caeteri ufuunt ufu exerciti}, BC copia pabuli* uigent quinquen 
nes maxime4,quocirca Homerum quidam rede dixiSc aiunt, Quinquennem 
taurum,^ bouis luftro florentis^ Idem nanc^ fignificari arbitratur.Dentes bimus 
emitrit bos^nec uniuerfoSjUt equus^ungulas^cum dolore articulorum laboratjnon 
amitflt:fed pedestantummodo intumefcunt uehementer* Lac a partu unleeft* 
antequampeperitjCaret lade^quantumladis prouenerit primum conaefcens, 
perinde ut lapis durefdt* quod ita accidit, niil aqua admifceatur* f uuenca recentior 
quam annicula non paritur uenerem^nifi oftento Jam enim uel quarto ^tatis men 
fe coifle perfpedum efiJnirium coitus, plurimis quidem menfe Aprili 8C Maio: i» 
fed nonnullae etiam ad autumnum ufque tempus coeundi deducunt.Cum plures 
grauidae funt5& facile initum pariuntur, nfmirum pro figno hyemis dC imbnum id 
accipitur.menfes &: uacds fiuntjUt equabus/edminus* 

j^ccoitu.v^partuequorumtdsmipionedetttiumyde^mmsa-fcc* 
min££tite. Caput XXII 

Quus coire incipit bimus, tam mas quam fctmina : fed hoc in pauds 
fitjp ulli^ eor um ipforu minores imbecilliores^ funt^ Quod aureni 
plurimum trimatUjtam mares quamfcemin^incipiat, &C proficiunt 
fubinde ad prolis pra^fiantiam, in uicefimum ufqueannum* Fert ute ^® 
j um equa menfes undecim.paritduodecimomenfe^equusnon cer^ 
to dierum numero implet, fed aliquado uno^ autduobus iribus ue, aliquando pla 
rtbus* ferius certe quam afinusj equam fuperueniensimpieL Coitus non tam labo 
riofus equis^quam bubus efl,Salacif!imum omniSjtum fccminarumjtum marium 
equus eftjhomine excepto Juniorum coitus praeter aetatem contingit pabuli boni* 
tate SC copia* pariunt magna ex parte equ^ fingulos* (ed gemellos qucc^ aliquan* 
do complurimum procreant ♦ mula etia gemellos peperit, qus quidcm pro oflen* 
to accipiunttir*Coire itac^ incipitequus uel tricefirno menfe:fed quoad digne pro* 
creare poilit, tunc tem pus efl, cum denribus mittendis cef!auit« uerum iam non^* 
nullos etiam cum mutant, implere potuifie aiunt* id^ fieri ita confirmant, nifi na;* 
turafterilesfint*Equodentesquadraginta numero funt, quorum. primores qua:= >® 
tuor.menfetricefimo mutanturjbini utrinque, fupradicOsd^fubter.tum ubiprae^s 
tereaannum cbmpleueritsquatuoritemmodo eodem mittuntur: duofuperiusj 
totidemc]^ inferius ♦ rurfus^anno altero perado, fimili modo quatuor aiij mutan 
tur* quibus iam praeteriris annis quatuor5& mefibus fex^nulius pr^terea mittitur, 
^uanquam euenifre in aliquo cer tum eft, ut cum primis omnes amitterentur : atc^ 
eriam in alio,ut cum ultimis omnes ♦ fed hsc raro* Fit itac^jUt equo fere tempus ido 
neum maxime fit ad procreandum, cum annum quartumjfi*: fex menfes comple:?- 
rit. fenioresequi profedo fcccundioresfunt, tam fa-mins, quam mares,Equi ue! 
fuas matres &: filiasfuperueniunt^atquetuncperfeclumefTearmentumuidetur, 4® 
cum parentes fuam ineunt prolem. Scythx equab : is grauibus equitant, cum pri^ 
mum fe mouerit fcetus, dC nimirum eas proficere ad partus faciliratem arbitratur* 
C^ters quadrupedes iacentes parere folent . quo fitj^ut fcctus obliqui omniu exe* 
antAtueroequacumtempusiamadendiappropinquaritjerigitfe^fians^emit* 
titpartum.Vita equorum plurimisad dedmumodauum^atc^etiamuicefimum 
annum * kd nonulli etiam qtrinc^ &C uigintu atque triginta egerunt. 8C fi cura dili* 
genteradhibeatur^uel ad quinquagintaprotrahitur stas JongifHma tamenuita 
in pluribus ad tricefimg annum^quod magna ex parte fieri norimus^Fcemina ma:» 
gna quidem parte quinqp dC iiiginti annos uiuere poteft/ed iam nonullx etia qua^ 

draginta 



L I B E R S E X T V S* lOl 

draginta uixere* Mmus temporis mares mmtjquim fccmmxjpropter coicum^Ss! 
qui domi alunturjminus quam gregarij* fozmina quinquenmo finem, tum longi^ 
tudiniSjtum etiam procericatis fui corporis redpit, fed mas fexennio.poftj annis fe 
quentibus totidem aefcit in. corpulentiam,^^ ad uiginti ufque annos pergitprofi;: 
ciens^uerum celerius fceminx quam mares perfiduntur : quanquam in utero ma 
res^quam fceminx dtius, quemadmodum edam homines. quod idemjUel in caete 
ris animalibus qax pariant plura/ieri folet* Ladare mulum femefire temporis fpa 
cium referunt,mox fugi non patimi nanque humorem tr^hi^dC cum dolore^equo 
autem plus temporis tribuunt^Viget&Iequus&muIus a dentium orturcum^ 

10 prodierint omnes^non fadle xtatem dignoueris^Quamobrem did foletjcerta fub 
crtu^incertaabortu^denique poft denaum ortumjeomaxime declaraturstas, 
quemcaninuuocamus^breuior enim hic feptennibuseft^propterfreniattritum 
quod ad eum inijciturrnon feptennibus maior quidem/ed non ueruce extans ad^ 
adiore Junioribus acurior dC procerior eft» mas omnibus teporibus init, nec ceffac 
quandiu uiuitFcemina etiam quandiu uiuit initur^nec tempus ullum certum libi 
dinem aufert:fed ingenium hominis arcetjaut uinculo^aut aliquo huiufcemodi im 
pedimento:nontamenquouis tempore facioinitu, facultasenutriendiquodpe:* 
pererintjdatunEquum apud Opunta gregariu fuifte accepimus^quiannos qua^ 
dragintanatuspoileccoire: iedadiumentum quoadfui pedesprioresattolleren^s 

20 turjdefiderabat^Coeundiiniciuequis in Vere^Nonftatim a partuequaimpletur, 
fedintermifTo tempore:6^meIius quarto aut quintoanno interpofitoprocreat* 
OmmnOj fi nihil plus detur, unum tamen interponere annum, dC quafi nouale 
facerenecefleeft^Equa igitur interpofito tempore,ut dic^tum eft^parittatafina 
continue parere poteft^fitetiaminequorumgenere^utali^ omnino fterilesfint* 
afeconcipiant quidem^fed xderenequeant^cuiusreiindidumaiunt^quod fces: 
tus circum renes alia qu^dam/peciepropemodum renum,ita coDnetjUtrefdfTus 
quatuor renes habere uideatur^Cum equa peperitjftatim fecundas deuorat^atque 
etiam quod pulli nafcends fronti adhaaretjhippomanes didum, magmtudine mi^ 
nus carica parua, fpecie latiufculum, orbiculatum, nigrum : hoc ft quis pr^rupto 

50 odorem moueatjequa exdtatur/urit^ agnito eo odore^quapropter id i ueneficis 

periturj&TpercipiturmuIiercuIis^SicumequaexequopraegnantecoieritaCnus, Quodequm^ 
fcetus iam conceptus corrumpitur* Equorum ducem^ut boum, nullum conftitUi: cu^uUnifimilB 
unt:quoniam equorum natura non ftabilis/ed mobiliSjprocax^ eft moruUhm 4=^ 

Bcicoituafmt^a-af^niepartUimariS^o-pxmm^cttdte, Caput XXIII CokmcU 

Sinus tum masjtum fcemina trigefimo menfe coire indpir^eodem^ 
tempore dentes mitrit priores :fecundosautem fextomenfe^atque 
etiam tertios quartos^eodem*gnomonashosquartosadf|udican^ 
da^tate nuncupant*Sediam uel annicuIaafinaconcepit,utperfi'd 
proles ac adolefcere poflec^reif cic femen a coitu nifi interpelletur,. 
quamobrem ftarim poftcoitum uerberat, infedanrur^^paricduodedmo menfe,. 
fingulatim magna ex parte procreat prolem» ea nanq^ natura eft^ut unum pariat* 
fednonnunquamgemellosetiam aedicAfinus quidemequi gemturamcorrum^ 
pitjUt didum eft/ed equus afini minime, cu m equa iam afini inim conceperitXac 
grauida habet menfedecimo.Apartudiefeprimo mari iungitur,eo^dieiunda 
maximerecipitimtum, fedpoftmodum eriaparitun folethxc^nifipriufquamgno 
nipnem amittat, peperir, nunquam poftea initum redpere , parere uel in confpe:* 
duhominisjuelinlucenolitjfedin tenebras dudturcumparturit^fi priufquam 

1} 





sos ARISTOT. DE HlSn ANIMALIVNL 

gnomoncm dimififler,pepererit,paiere tota fua xtate poteft.uita afinis ampjfof m 
nis triginta, dCfocmim uiuador mare eftXum uel equus cu afina^uel afinus cum 
equa inierit, multo magts abortus confequitur, quam cum unigens inter fe iuns: 
gant ur:ucrbi grapa^equa cum equo^aut afina cum afino* Euenit etiam tempus ge 
rendi uteri, cum equus cum afino coieritjmaris normarid el^^ut quanto fpacio tem 
porismas perficitur fuoingenere,tantoetiamfcetus3quem ipfe proaeat^abfol^ 
uatun Atmagnitudine coipijris, fpede, & uiribus^magisfcemins, quam marifitf 
mile euadit quod nafdtur^fi fi-equeter coeant^neque ullo interpofito tempore cef* 
fent^qu^ ita iunguntur , breui fcemina fterilefdt . qua de caufa non frequenter itz 
coniungunt, quicuram huic adhibent rei, fed tempus aliquod interponunt^Non lo 
afinum equa, ut afina equum redpitjnifi afinus fit, qui equam {nxcriu Admittunt 
deinduih-ia quos hippothelas uocat, acfiequimulgoscognomines^quiinpafcuis 
modo equorum uiribus bonis fuperantes coeant* 

DetmdOiCfsimcoitUiC^^tatc, Caput XXtllt 

^ yiusfuperuenire^coire^ incipitmiflisdetibusprimistfedfeptcnnis 
j; implerepoteft^eaamcumequa coniunduslnnumprocreauit.pdft 
j, deinde fuperuenirenonfolet.mulaquoque iam facta grauida eft, 
Ij fed nonquoad perficeretjatqueaederetprolemJnterraSyriafuper 

]i Phccnicem muk dC coeunt,6;: pariut omnes : fed id genus diuerfum 

eft^quanquam fi'miIe.prodeunt quos ginnos uocant ex equa^cum in gerendo ute zo 

ro aegrotauit^more pumilionum in ordine homfnu, aut porcorum deprauatorum 

in genere fuum,quos pofthumos nacupaut,&: quidem ut pumilio^fic ginnus mo* 

dum fuo genitali excedit* Vita mulis ad annos multos . iam quidam uel odogefi* 

mum annum potuit agere,ut Athenis cum templum xdificaretur.qui quamuis di 

m.fic:Coit^. "^^"^siammunereperfenedam,commeanstamen,acobiensiumetaexhortaba^ 

wtsndo comis turadopus:quamobremdecreto a nemineeumarceriaii-umentorgaceruisfani* 

imio^, accen citum eft.Serius fctmina fenefdt,quam mas.NonnuIlifceminam profluuio urinx 

«^&4U«mTOpurganamnt.maremoIfaduurin^priusfenefcere.ortuseorumanimaliutaIiseft. 

miciumcetatispadrupsdum. caput xxy 

I Etatenidignofdquadrupeduconfirmant^quiinearumcurafuntcon 50 
I liituti, fi cuos pratenta maxiUis,detrada, mox relaxata, ilico in fuum 
I redeatlocum.hocenimindidum recentiorisquadrupediseft^ueteris 
I contra/idiutiusrugatamaneatcutis* 

'Deutero^OrtetatecamcU, caput XXV l 

I Amelusfertuterum menfesdecem.paritfemperunumtantummo 

doumparananqueeft.feparamproIema>arenteanniculam.^^^^^ 

dm,pIusemmquamqmnquagintaannos.paritinVere,a^lacfuum 

ufqueeoferiiat,quoiamconceperit.tumlac,tumcarocameIifuauS 

busaqu.ainJ^r"""^'^''^""^^"^^^^ 

BeekpbM torucoUu,de%tem^rec^^sjim,efntupum. ap. XXVII 

ferend.utentempusa!qannum&fexmenfes,ali,'menmgftfm^m 
caufaq„amobremcertumhocfit,quodnonpatektcoitus.paSe^ 
tenspoflenoribuscrur/s, &fubfidenscumdoIore. pullussditus we 

if«S«,nopromBfdde:&:ftatimcumnaiuseft,cerm{&Slat. 

Dccoitu 







LIBER SEXTVS. loj 

De coim fuum.v eim tempors, Cdpm X X V II I 

., Vesfer^ prindpio hyemfscoetmt^Verepariuntjpetentesmaxime 

|ii inuiajpr^rupta^angufta^&^opaca^mascum fcemmis conuerfaridies 

^l trigintamagna ex partefolet.Numerus partus,^^ tempusferendl 

idem^atc^ in urbanis fuibus efi. Vox etia fimilis:fed fosmina uocalior 

eft^mas raro uocem emittitMares caftraDjmaiores ferodores^ eua* 

duntjUt kitc Homerus fingit^cum dicat: 
Nutrfitexedum fyluis horr entibus aprum, 

Inftar no bruti/ed dorfi montis opad* Caftratur.quod recentibus adhuc mor 
10 buspruriesincubitinteftes,quoattereteseamparteadarbores,teftesexciiiguuc* 

r>e ceruorum coitu>piirtu,v nntun* Capus XXIX 

Erua plurimum fubfidens coft^ut didum iam eft^marem enim fufti* 

^ I nere non poteft^ob eius contentiflimum impetum* Veruntamen aii 

1] quando etia fuftinent modo ouium, dC focias dedinant^cum turgen 

|l te iam Venere coitum appetunt.Mas non in eadem immoraturjfed 

_^_ i mutat : breui^ interpofito tempore^alia atque aliam fupergreditur, 

Coitus ab arduro mefe Augufto dC Septebri^impletur pauas diebus,^: ab eodem 
mult»,uterij ferunt odo mefes.pariunt magna ex parte unu/ed nonullae etia ge* 
minospeperiflTe perfpeda eft*parere iuxta uias maxime folet metu beOuarn*Inae 
20 mentum hinnuli celere* purgatio caeteris teporibus nulia euenit ceru^^Cum autc 
parit pituitofo quodahumore purgatur.ducerefuuhinnuluadftabulacofueuit* 
quem locu fibi habet refugiii, petra difrupta eft uno aditu^unde defendere fe^repu 
gnare^ folet ijs^qui inuadtit. Vita eife perg longa hoc animal ferrur/ed nihil certi 
ex fjs qux narraturjUidemus^necgeftatio^autincrementu hinnuli ita euenitjquafl 
uita effetprdo^*Monte Ails Elapho noie apud ArginulTanijquo loco Alcibias* 
des mortem obi|t5ceruae omnes fcifla aure funt^qua nota uel ahbijff loca mutarint, 
dignofcutur. Et quide fa:tus iam inde a primo ortu m utero idem cotrahit fignunu 
Quaterna ubera fosminiSjUt uaccis.Cum mares impleuermt fccminas Jeparantur 
perfeipii, 6(:propter libidinis graueolentia qui% folitarius fcrobes fodiufozict uz 
|o hirci*iades quo<^ eoru nigrddt afpergine^ut hircoru, degut ita^quouf^ imber ac* 
cedatjtum pafcua repetur. Hxc idco ceruo accidutsquia falax animal fuap ce natura 
eft^aK^ etia quia pingui abundat * pinguefcut emm ^ftate fupra modu^quamobre 
nec currere quide poifunrJed fecundo aut tertfo curfu capiiitur ab ijs^qui pedibus 
infedatur/ugiunt etia in aquas propter ^ftu ztc^ anhelitu.Caro eorii libidinis tem 
pore uitiat,8^ fcetet^ perinde quafihircoru, hyemeitac^ extenuatur, debilitatur^, 
Vere aute uiget maxime ad curfum.cum fugiiitjrequiem inter currendu afiquam 
faciutjconfiftentes^ manent^dum quiinfequiturjappropinquet^tum fogam item 
arripi0t.quod ideo facere uidentjquia interiora laboraLintefbnu enim tam tenue, 
imbedlle^ habetjUt etia (i leuiter percullerisjpoflrit rumpijCute adhuc integra* 
4.0 T)eurftcoitu,piirtU)Vp^^i^ds^hy^ricisniitura^ Cdput XXX 

s Rficoeunt^utdidijeftjnon fuperuenietes^fedhumiftrati/ertutera 

urfa dies triginta^Parit tum unu^tu eria duos : fcd coplurimn quinc^* 

I foctS minimS pro fui corporis magnitudine ^dit^quippe que minor2 

I cattOjmaiore mureparere foleat^nudumitem, S^Tc^dis&Icruribus 

i propemodijjmembris^alfisplurimisindffcretu, &:rude«coitmcnfe 

Februario^parit eo tepore quo latet^pinguefdt per id tepus tam mas ^ foemina ue 

hemeter^cii prole enutrieritjexit a meie iam Veris tertio^Hyftrix etia latetjtotide^ 

diebus fert uteru^Si^reliqua fadtperinde ut urfa^grauida capi urfam difRdle eft 






104- A R I S T O T* D E H I S T^ A N I H A L I V M 

mpirtuleottum^a^ptMormnmeroyde^dmtmmmmiom. Cdput XXXI 

p Eonem auerfum coire, urinam^ retro reddere didium lam eft^coft 
|i Sc^paritnonommtemporetfinguIistamenannis^Vereparit^Sirma* 
1 gna ex parte geminos, fed cum plurimos fex catulos^nonnnnquam 
|l etiamunum^Quod de leaena fertur, uuluam cum partu emittere, 
^- f ' delira fabula efl , fada ex ea caufa, quod rarum genus hoc animalis 
eftmec rationem cur ita effetjComperire autor ille fabute poterac. rar um hoc enim 
c^^nec multfs nafcitur Iocis:fed Europse totius^ea parte folu^quae inter Acheloum 
amnem, dC NeiTum eft* parit lesna quoque adeo paruos, ut uix poft fecundum 
menfem incipiantingrediXeones terrae Syriaequinquiesuitapariunttprimum io 
qufnquejpoft uno fubinde pauciores, deinde ftenles deguntcaret le^na iuba:ma 
ris haec propria e{i.dentes eos tantummodo mutat leo^qui canini uocantur quatu=: 
or^duos fuperiusjtotidemq^ inferius^id^ fexto menfe aetatis iu 

Behy^n^natura^meatihm^gemtdihusmarpserfoemmte. Caput XXXII 

F^4^ 'i^^nacolorelupipropeeft^fedhirfutior^asriubapertotumdorfum 
1 1 pi^s^^taeft^Quodautemdeeafertur^genitalefimul&rmariSj&rfcetf 
j ii min^ eandem haberejCommentitium eft:fed uirile iimiliterjatque in 
1 1 lupiSjSsfcanibushabetunquoduerofcemineuefleuidetur^fubcau?^ 

~= ^ da poiitum eftjfigura fimile genitali fceminae/ed fine ullo meatu. fub 

hocmeatus excrementorum eft.Quinetiam fccmina hyxna^prxter fuumillud, Z9 
eoam fimile^ut mas habet fub cauda fine ullo meatu, a quo excrementorum mea^ 
tuseft^atquefubeogenitale uerum continetur* uuluam etiam hy^nafccmina,ut 
caeter^ huiufcemodi fccminae animantes habet^Sedrarohyxnafceminacapitur^ 
iam inter undedm numerOjUnam tantu cepifle uenator retulit quidam» 
De coitUiO' foetura leporum. Cdput X X XII I 

f Epores auerficoeunt, ut expofitum eft. retro enim urinam reddunt» 
j Coeat &:pariat quoque tepore, dum^ ucero feriit fuperfcetat,a: £m 
gulis mefibus generat, kd fcetus ^dm no uniuerfos4'nterpofi'tis enim 
^ ^m^M ^^^^^^ q^.^^^^stulerit^peraguntpartionchabetfceminalacpriufq^ 

^^ ^' pa"at,&:apartucotinudrepetitcoitU5&:ladansadhuccodpitfceaj. 50 

iac fuillo fimile fua aaflltudine eftPartu non ut maior fidipedu pars.cxdi dediu 

J^ecoitUiVpartuuulpis. caput XXX II II" 

VYIpesfuperuenienscoit.paritcxcos,uturfa,atqueetiaminfirmiores.partu^ 
nensitafecedit,utrarograuidacapiatur.Cumpartum ^didenyingualam^ 
bendo retouet OC concoquit.parit cum plurimos quatuor^ 

BepartuhporumJelisMnemomsdupicanarij^a-hpiceruarij. Caput XXXV 

^^^ Vpusfert dC parit utcanis, tum tempore, tum etiam fcctusnumero. 

m^m "^^^ J^^i^^f^^j^r de eiuspartu ad fabulam proxime, luposomnes ' 

^^«^intraduodecimdiesparere.cuiusreicaufamproferuntfabuIofe,quod 

LatonamoberrantemtotidediehusexHyperboreisDelumdeduxerintfubfp^^ 

cieIupae,pptermetumfunonis.Sedantempushocpariendifit,nondumexpIo 
ratumhabemus.F^rturquideficuuIgo^ 

flludferunt^Iuposfemel m uita parere.FeIes6^ ichneumones tot numeropari. 

«nt^quotcanes, uefcuntur^ eifdem. uiuuntdrdter annosfexXupus item (^na. 

rius c^cos parit l"porumritu,numerocompIurimumquatuonQuinetialupus 

ceruanus coitu «tcanes implctur, SCc^cos generat^numero du^^autt^^^^^^^ 

quatuon 






hlBZK S n XTV S. tQ5,. 

qaamoncorporelongibf^&rcaudaporrecfHoreft/edproceritatcbre^^^ 

sequc praflat, quamuis crurahabeat breutora* mollisemm aragfliseftjprofilire^. 

longius ob cam rem poteft» 

j:>emulii>quoiterrASyridfirt, Capitt XXXVI 

!f; Vnt in Syria.quos mulos appellat^genus dfuerfum ab co,quod coitu 
I equ^5&^ afini procreatur/ed (imilefadcquomodo aitnifyiueftrcs,fi^ 
\ militudinequadamnomen urbanorum accepere* dC quidem ucafini 
1 illi ferijiic muli praeftat celeritate.Proaeant eiufmodi mulae fuo in gea 

l| nere. cuius rei argumeto illae funt^quae tepore Pharnacae patris Phar* 

lo nabaziinterramPhrygamuenerunr^quaeadhuc extant.trestamen exnouem, 

quot numero olim fuiffe aiunt/eruanrur hoc tempore» 

De mturaiV uitriji pnerihus murium^dec^ puUorum mmerofttate. 

Caput XXXVII 

Vriumgeneratio mirabilis praeter caetera animaliamaioreminmo^ 

. dum eft, tum numero^tum celeritate* iam enim fosmma pra?gnanie 

; inuafemiliario a]iquadooccupata,pauIopdft referatouafe^mufculi 

! numerouiginti&TcentiJreperti func* Mirum etia perdpimus ortuni 

1 redundantis agreftis muriumgeneris*Iocisenim compluribusagrf 

tam inaudito modo oriri rdient^ utparum ex uniuerfo frumenti relinquatur.tam' 
20 ciio abfumitur.ut nonnulli medfocres agricolae, cum pridie metendum ftatuerint,'* 
poftridie mane cum meftbribus accedentes ad fegetem, abfumptaminuemant to^ 
tam,interitus aute minime euenit ratione . paucis enim diebus omnino abolentur^ 
quanquam fuperiore tempore homines uincereuel fufriendOjUel fues,utladbula' 
efFoderent,admittendo,no poflent^Quineriam uulpes eos uenantur, Sc: cati fyluc 
ftres in primis : fed tamen fuperare copiam5& celeritatem prouentus nequeiir.nec 
aiiud quicquam omnium uindtsnifi imbres^tfs cnita quamprimum intereunt.Ter 
t2£ Perfics parte quadam mure fccmina refciilaj fcctus foEminini prsgnantes cont 
periuntur,Sunt qui uehementer confinnent mures^fi falem lambant^impleri fine 
coitti. Aegyptifs muribus pradurus fere, ut herinaceis^pilus eft* Sunt etia alij,qut 
jo erecti bipedes ambulent* habent enim crura pofteriora longa, priora breuia^crtus 
eorumquoc]^numerofus eft,SuntueIaIiageneramuriupIura.feddei]shactenus,.- 

ARISTOTELIS STAGIRITAE DE 

HlSTORIA ANIMALIVM LIBER SEPTIMVS, 

INTERPRETE T H E O D O R O, 

TieftgnlSiquie puerorufemim emi^ionejpuetUrum^ uinpotentiH p r£uenimt, Cdput I 

E H o M I N I s generarioncjtum prima in uterOjtum pofterfo-. 
re in luce^&^ u(<^ in fenedutemj quemadmodu fehabear, qux, 
fuae natur ae ratione eueniantsloco hoc dicimus, Qux inter ma 
rem QC fcemina difFeretia fit, 6c quibufna partibus conftetjante. 
expoiitij eft> Mas aut primum femen genitale magna cx parte 
incipit ferrcjannoperadobis feprimo:iimuI etiapubefcere ind 

l piteo tepore, ut ftirpes femenlaturas primg florere Alcmeon 

Crotoniata ait* uox item per id tepus mutari in fonu afperiore, inxquabiliorem^ 
indpitj quanqp nondii grauem* neqj enim acuta praterea eft, ne<^ tota aequabilis: 
^d iimilis fidibus incotentis &afperis5 quod caprire denominat, idc^ potiflimu ind 
dit ijs^qui rem uenerea incipiiit agere* ijs enim uox trafit in fpnS uirilem* Abftinen ,, 




iQlS ARISTOTt DE H I S T* ANIMAI^IVM 

tibus ucro econtrario fiuet fi cura adhibeant (quod aliqui fadunt ex ijs, quichofcfe 

mdu]get)uei longo feruari tempore fine magna mutatione potefi* Mammae etiam , 

cxtuberant.&Tgenitale non folu magnitudine/ed etia fpecie proficit» euenitporrd 

id teporis^qui iam fricariicotredari^ per lihidinc cQ^erintj ut cum femen emittSr, 

nqn. modo uoluptate^ueru dolore quoc^ afficiatur* Fccminis etia per id tcpus exur 

gunt ufaera,quod fratrare didtur,8^ qu^mcftrua uocatur^erumput^quod fanguis 

quali recens qccifi animalis e{l.Qax aute alba dicuntur, admodum etia puellis eue 

iiiunt,g«£l:magis fi cibo utuntur humidiori^Harc inaementu impediunt corporis.S^ 

puellam extenuat* fcd menfes tunc plurimis fiuntj cum iam ubera ad duos digitos 

grpnxinet^S^ uox eode temppre puellarS mutatur in grauiore, Deni^^ cum mulier to 

uocis acutioriSjquam uir iits tum natu minores acutiuSj quam maiores fonatjUt dC 

pueri^quam uir i acurius* Sed uox foEmina? acutior eft quam maris, dC fiflula puel:= 

iarum acutior^quam pueroru cft^Fit etia,utper idtepus cuftodiri prsecipue debeat» 

maxime enim ad ufum rei uenere;^ incitatur, cum h^c incipiunt.Quod fi iam indc 

^ ^ ^ nihilpluscommoueretemperer^quamcorporaipfanulloadhucufu uenereo,fed 

^STtsSf/s^oy fppntemutetur/equiferuari^ temperatia folet per aertates fuperiores.nam dC qua: 

nMxlas^ per admddu puelJae concumbuCjiibidinofiores euadunt.6C mares iiue altera partejfiue 

autet po^et utracp minus cauerinr^prppefiores eodem effiduntun Meatus enfm laxantur^red 

•^J^s» dunt^ eo corpuslubricum,^: iimul uoIuptatis,qua olim gefiirent^memoresjdefi^ 

derio mouetur prxterit^ contrectationisProdeunt npnulli iam fnde a primo ortu 20 
naturae impub.es,, infeeciidi^jpropterea quod parte fui genitali fuerint deprauati. 
Mulieres etia fimili modo impubes a natiuitate ppffunt crean;Habitus quoc^ tum 
mariumjtum foiminarum mutatur^ ut fint uel fanitati^uel morbo habilioresra: uel 
graciles uel pleni^bene^ uegeti,nam a pube ex madlentis craflefcur, euadunt^ fa 
"niores:aIij contra\ quod pari modo puellis eria euenit* qui enim pueri^autqu^ piu 
ellaexcrementis antea ccrporis redundabantj cum ea ipfa excremeta una cum fe^ 
mine, autmenfibus fecernatur, fanipre ob earn rem corpore efHciunturjatc^ uege 
tioreJam enim ea^quaefanitarialim^nto^ obfienriexeunt. At uero quibus cont?a 
antecefreritjijs corpora gracijtora,^:: morbis opportuniora redduntun excernitur 
^nim de ipfa naturi dC benc habitiSjCum aut femen,aut menfes prodeunt ♦ f n puel 
lis item diuerfitas uberum ef^ialijs enim admodum magna,alijs exfgua funueuenii 50 
fanejUt corpora immodice crefcat, cum puella? exaemetis redundat ♦ futuris enim ' 
adhuc SC mtxM profluentibus menflruis, quo plus conrinetur humorfs.eo magis 
efFerri/ur fum^ impelli necefl^e eft,donec infra erumpat Jtac^ quod intenm incre* 
mentum mamma? acceperint, feruant pof}ea , itiaribus etia mamma:cofDediores 
ec fojminatiores,turn iunipribus,tum fenioribus effidutur, qui humidiores^Ixuio^ 
res,nec uenukiiri Oint, eorum^ ipforum^ifs magis qui fufci, quam qui cMidi fmt. 

bemenprofe(ftomfo2cundijuf<^adterfeprimumannuef!.moxprolificuquidem 
efi^fed exigua imperfecSa^ geaeratiuniores,&: mares, &:fcemin^,ut in c^terorii 
qmc^ animalwgenere plurimis euenir. codpiunt qurde facilius natu minores fcd 4.0 
laboratinpuerperiouehemetius. corporeeriaminusmagnaex parteperfidumr 
a:fenefcijnt ceJeriusmares falaces,&mulieresquxfrequentiuspariant:namne 
incrementuquidempofiterfiup^rtumefRdpofreuidetimfedaturautetemperan 
tur9meIiusqua?mreiuenere^ufumIuxuriant,cumpartummultotfe^^ 
nnt.bed poitannsterfeprimummulieribusquideopportuneiam procrearioef! 
b^dumsitemaccedereal!quidpoteftadproIemperfediorem;Seminainfcecunda 
lunt qu^tenuia.f(scunda,quagrandinisfpedemreferut:eademcR porius marem 

<amficant.contratenuia,necgIobuIenta,fa:minamgign«t.Mentum€tiammari^ 
^a^wfepilis mtegitun 

Demen* 




L I B E R S E P T I M r S» W7 

t^emeniiridsmutieris* Caput 11 

I Rofluuium aute menfium decr efcente luna conttngft t quamobrem 
nonnullicauillo fexumfozmineum lunaetribuunt, quoniamfimul, 
utilladeaefcatj&mulier purgetur^mox^ repleantur zmhx^me^ 
niat, paucis menftrua fingulis mefibus mouentur : kd uno intermjC^ 
i^s:..,^^i^J fo plurimis,iacilius agitur cum ijs, quibus breui tepore^hoc eft biduo 
aut triduo profluunt : M quibus longum protrahitur,diffidlius : laborant enim id 
temporis.aIiisnanqueuniuerfimhaecpurgadofit,aIijspaulatim.Attamenomni* 
bus corpus grauatur, quandiu effluat humor. Multis etiam cum meftrua citantur, 

10 dC eruptioni propinqua funt, ftrangulationes uuluarum fequuntur,^: crepitus, 
donecerimipatXoncepnismuIieribusaprofluuio menftruorumfuanaturacon 
tinaic.&:qU2iiscarent,fteriIesmagnaexparteexiftunt,uerumfieripoteft,utaIi^ 
quleriam fine eorumprofluuioconcipiant,uidelicetquibustantumhumonscoI 
ligitur,quantumijs,quxpur^tur,reftarefoIet: quanquamnon tantacop!a,uta: 
foraspoflintprofluere.nonnullxeriamdum profluunt menfes, conapmt^poitea 
conciper^ nequeiit : quibus uulua ftatim a purgatione comprimitur. Sunt quibus 
prxgnantibus eriam menftrua ufc^ in poftremumgerendi tempus euenianr,quf^ 
bus accidit, ut parua pariant, &:proIes autminus uitalis,aut infirma proaeetur. 
Muiris etiam defiderio coitus, quo uel iuuenilis xtaris ratione^ud quia longo lem^ 

ao poreabftinuerint,tenentur,defcenduntuteri, admenftruafaepeterin menfedtan 
tur donec concipiant : quo fado afcendunt, dC fuo fitu conftituuntur . nonnun* 
quam erii c^tera bene fe habet uterus, humidus tamen eft . refpuit femen genf ca* 
le^fi humidusfit, Omnium autem animalium (ut ante dixi) mulieribus inter fozmi ; 

nasplurimahxcpurgatioeuenit.namijsqusnonpariunt animal,nihiltalemo^ 
uetur, propterea quod hoc materiae fuperuacuum uerritur in corporis alimetum* \ 

Sunt enim nonnulla maribus fuis maiora, atque eriam alijs in corticem ^ alijs in 
fquamam, alijs in frequentiam pennarum abfumitar.Terreftribus quoque ani^ 
mal parientibus, in pilos, dC corpulenriam dranfit : hcmo enim I^uior c^teris eft: 
atque eriam in urinam diuertitur * plurima enim ex cdstcxis largius mingunt, dC 

50 aaflius» At mulieribusuice eomm,qux dixi omniumj quantum fuperuacuum 
fit, in purgarionem menfium uerritur ♦ quod in maribus quoque fimili fierimodo 
percipimus , feminis genitalis rarione * plurimum enim omnium animalium emiti* 
tit^ compararione dico magnitudinis fuae : dC uero inter ipfos mares, qui humii» 
diores natura funt^nec ualdecarnofijplus reddunt:atque etiam plus candidio* 
res^quamfufci^necfecus in mulienbus fit.corpulentis enim multum menftrul 
cxaemenri incorporis alimentumtranfit ♦Ss^in ufu quoque rei uenere^candi^ 
diores fua natura plus^ quam fufcae euaporant ♦ pra^paratur hoc amplius ufu cibo< 
rum humidorum38(: acrium* 

lieindicipconceptionis^a^quotdierumf^aciomM^quotimfcctmd 

^^ mouedturje^abortionibm» Caput III 

\ Ndicium muHerem iam concepifl!e,'cum ftarim a coitu locusficcefc^» 
1 fitcerte,utfioris,quoconcipitur3labrafuntIxuia,inepta funtadcon 
j ceptum : labitur enim &: effluit femen^nec uero fi craila funt,commo 
L^^ i^Jl deufumprxftat:fedfiaddigiritadumafperiufcula,&:hxrenriafint, houtaayl^Qi. 
^^^^M\ atc^ etiam fi tenuiora,ita commode ad conceptionem habet^Talis i0r vf^^oko imip$ 
tur praeparandus eft uterus, qui concipiat* quod fi facere ne condpiat, placet, con* rhio^confundit 
tra agendum eft» nam fi labra flnt lacuiora, condpere nequcat^Quamobrem non^ Q^ZJi cedrum 
null^ ut iemen incidat,ante uulua ex oleo iuniper inojaut cx cer ufa,thure ue,cxd ^^ impeto. 




toS ARISTOT, DE H I S T» ANIMALIVM 

pfentes oleo^ill/nunt ♦ kd d m feprimum diem intus pei manferit, conceptum iam 
= efle certum di ♦ nam quae effiuxiones uocantur, mua lot numero dies iieri folent* 
purgariones autem accedunt plurimis^cum conceperint, ad tempus quoddam/ci 
licet triginta dierum, maxime (i concepta fccmina eft, quadraginta (i mas* A partu 
ctiam purgationes eodem dierum numero confequi uolunt, quanquam no a^que 
ita diligenter eueniunt» At uero poft conceptumj&^ dies, quos modo dixi^no item 
fecundu naturam inferius agitur, fed in ubera tranftur, SChc cfficiturX uius nota 
interinitia exiguoquodam, dC aranex propemodum /pecie apparet inmammis* 
. cum iam conceperintjfentiunt prscipue fuis ilibus» h^c enim nonnullis fiatfm plc 
nioraefFiduntur.quodi]s,quaegraa]foresfunt5eufdennusaccidirJnguinaeaafen lo 
tiunts^ conceptui argumeto eile poiTunt.Mares fcctus magna ex parte drca qua^ 
dragefimodiem,dextro potius latere mouetur, fceminae fmiftrOjCirciter nonagefi:* 
mum^Nihil tamen cerri m his afErmari licet* mulris cnim ferentibus fceminam^mo 
tus agitur in dextrOj&^ contra in ilniftro, gerentibus marem* Sedenim hdtc^SC rdU 
qua huiufcemodi^utdifferunt, eo quo magna ex parte SC ma^s minusue accidit, 
^t^ifcuyfittdi (ic accipimus^Finditur eriam fcetus hoc eodem temporejCum ante carunculainfor 
iHTidiliigtiitHr tnis confhret ♦ Effluxiones uocatur, quac intra feprimu diem corruptiones inddnu 
Aborrionesautemjquxintraquadragefimum. Etquidem plurimi fcctusintra tot 
numero dies deprauatunMas qui quadragef mo die exieritsfi in quoduis aliud mit 
tatur^difFunditurjatc^ aboletunSed fi in aquam fi-igidamjCOgiiurjConfiOitqasUelu^ 20 
ri in membranulajqua rupta/cctus ipfe apparet magnitudine for mic^ maiufcul^*. 
Sx^membra iam indedifcreta^tum cxtera cmnia, tum genitalia conftant:&ocuIi 
quemadmodum in capteris animatibus pra^grades* Sed famina^quae intra tertiu m 
menfem eruperitjindiftincta eft : qux autem quartum adepta eft mefem^finditur, 
&: reliquam diftindionis effigiem breui tempore accipit ♦ Cum itaq; fcctus in utero 
formatur, iccmina tardius quam mas perfeCrionem quarunqj partium recipit , dC 
fkpius in decimum menfem, quam mas protrahitun Sed cum in lucem prodierir, 
fccmina ocyus, quam mas 6c zccrefcii^ 8C ^tare fioret, dC fenedtute mzcexuur^dC 
magis^qua? pluries parfuntjUt didum iam eft* 

De ijhft£ 4 conceptme ad panum uf^ mulierilm eumiunt,quo ue temporc 30 

pariant,quot^mtop<tYtuparerepofAttt. Caput iiii 

^ Vm femen conceperit uterus, ftarim fe cotrahit, donec ad feptimum 

j menfem uentum ftt» odauo iam adaperitur, atq; dehifdu dC partus Q 

] uiuit, defcenditmenfe eodemJed fimortuus eft, neq,- tpfe defcendit, 

' necuterus per idtempusdehifcitnd^ indicium facit, fcctum haud 

quaquam eife uitalem» Euenit profedo, ut muhcres a conceptu cor:^ 

pustotum grauentiir, a^oculorum caligines, 6<:doIores capitis moueantur, qu^ 

alif s maturius5& fere die decimo accidunt^alfjs ferius, prout magis minus tie ex ma 

teria fuperuacua tentatun Naufex item, 8C uomitus plurimas capmr5&: prxcipue 40 

quibus purgariones conftiterint,necdum ad ubera tranfeant. Aliquse igitur prind 

piomagis laborant, ali^poft, cumiamfcctus pleniuscreuerit, S^peeiiam multis 

deftillario urina? ad poftremum infeftar Jed magna ex parte.qua? marem ferunt/a 

dlius exigunt,minu£9 paHet*contra\quae faminam.funt enim paIIidiores,&: grW 

uiusdegunLMultis etiam tumores, extuberationes^carnisincruribusincidunt; 

fed tamen contra eriam nonnullis continginSolent appetitus uarij grauidis eueni* 

rejdto^commutarijquodpicarequidam a picaauedenominant.&nimirucum 

foetu fexus fosminei ferunt,auidius appetunt, minus^ re frui iam pr^fente,quam 

cupierintjpoflunt/aftidiuntenimftarim^ quodmodo uehemeter appeterent^Pau 




LIBER SBPTIMVS* iO# 

m conti^t,ut mdius habeant^cum uterum gerunt>Sed praedpue tuftc feftkiiunt, 
txdio^ fetifcunt, cum fcetui capfllus oriri indpiu Pili congeniti grauidis defluunt, 
pauciores^ redduntun contra qua parte pilos minime habere folebant^ ea magis 
accipiuntplus etiam motus magna ex parte ma&in utero infertjquam fcemina, dC 
celerius prodit* fccminae enim partus tardior eft* Dolor etia ex fozmina continuus, 
fedobtufior:exmareacerj&:longemoIeftionQuaepaul6antepartumconcum;» 
buntjfacilius pariunt^* Parturire interdum mulieres uidentur,cum tamen tempu? 
non (it, fed quomam fcetus inucm fuum caput, ideo initium hoc efle parturiendi 
uidetur^Sed cum cxtera ammalia omnia fingulari^ac fimplid modo partum fuum 

u> perfidant(Vnumenimpariendi tempusftatutu omnibuseft^hominiummulti^ 
plex datum eftmam dC fepnmo menfe,&: odauo, dC nono parere poteft^ dC quod 
plurimum dedmo^nonullae etiam undecimn tangunt* fcctus qui maturius^quam 
feptimo menfe prodeat, nullo pado uitalis eft^qui feprimo, uitalis quidem hic pris 
musexitjfedmagnaexparteinfirmior:quamobrem cunabulisex lanaeum ob^s 
uoluunt^&^fafcijsalligant* Meatusetiam nonnulli infiffijUtaurium^autnarium 
faepenumero generantur:fed accrefcenti articulantur infanri, BC demum fuam for 
mam recipiut- d^pleric^ de his quoq^ feptimo naos uiuere atc^ adolefcerepoflunt* 
Qui aute menfe odauo nafcutur, uiuere ac adokfcere in terra Aegypto poflun^ 
& quibufdam alijs in locis^ubi mulieres fcrtiliores funt^multos^ fimul fadlCjdCfef 

20 runt dC pariunt, etia fi monftrofi fint* fed lods Grxctae mulri intercijt, nec nifi per« 
pauci feruantur^ unde fit^ut fi quis feruetur,non odtauo menfe natus exiBimetur^ 
fedmulieremfui conceptus initium latuiifeanfeftanturmaximemulieres menfc 
Guarto,o<ftauo%. dC fi uel quarto, uel odauo fcctus perieritj ipfae quot^ magim cx 
parte intereunt*ita($ &^nc folum menfe odauo nari non uiuantj fed enam ipfis €;* 
mortuispericulum^quae pariunt/ubeant* Simili modo dC qui diutumioreSjquam 
undecimo menfe nafd uidentur,Iatere putaturjatet enim mulieres conceptus ini^s 
tium/i cum ante inflatus fuerit uterus^ ut ikpe acddit, poft coierint^atc^ concepe^s 
rint* hoc enim principiu efle fui conceptus exiftimat, quod Bmie indidum attulit» 
Ita multiplex perfidendi tempus, pariendi^ diuerfum homini datum eft* Et cum 

30 alia fingulos pariant^alia plures^genus humanii in andpiti eft^Nam quod plurima 

^ dC locis plurimis agitur, mulieres fingulos fingulae pariut, Sed fkpe dC lods plerifcp 
geminos etiam, ut in terra quoq^ Aegypto fieri certum eft* pariunt etiam tres, Sl 
quatuon6<: quidem locis nonnullis ualde ita fit, quod didum iam eft* fed quinquc 
complurimu nafcuntur^ lam enim hoc pluribus eueniflle confpedum eft^S^ qu^is 
dam uigintijpartubus quatuor aedidicquinos enim fingulis partubus enixa eftjma 
lor^eoruparsenutriri 5^adoIefcere potuit^Etcumincaeterisanimalibus gemini 
natijCtiam fimas dC fccminafint, nihilo minus enutriatur/eruentur^^quam £1 ma 
res ambojaut fceminae finttin genere certe humano paudgemini (eruatur, fi alter 
mas fitjaltcr fcemina* Mulier SC equa omnium maximc ammalw grauid^ coitum 

4.0 patiatur,caetera ubi grauida fuerint/ugiunt mares, ea fcilicet quorn natura fuper^! 

' fcetare more leporis rccufat* uerum equa nunqua fupericctatjfed magna ex partc 
unum tantiimodo generat* A t uero in muliere raro qufdem eucnitjUt fuperfcetet, 
fed fadum tamen aliquado cft* Qui itac^ longo poft tempore fint conceprij mhflo 
perfici poflTunt : fed praematurius dolorem^quo ipft^dC primus fcetus intereat^mo* 
ucnu lam incidit,ut fada corruprioe duodecim fuperfcetata puerperia egererenu 
A t uero fi proxime a primo conccptu fecudus fit fadus^abfolui sedi^ poteft^quod 
fupeffcctarit,ut quafi gemini nafd uideanturtquomodo Hercule & tphidem pro* 
creatos effe fabulantur^ Nam id etiam confHtitaduItera quadam^quae alterum fuo 
marito, altera adul^ro fimilem peperit» lam 6^ cumgeminos quaedam ferret, tar* 
^ K 




HO ARlSrOT» DE HIST* ANIMALIVM 

dum fuperfcetauiKfi^ cum tempus pariendt iuftum iam eiIe£,primos Uf tafes pepe^ 
ritjfecundiJ quinto menfe elifit^qui ftatim mortuus eft^ Altera cum primum fepci* 
mopeperiifet^qui mortuus eftjmox duos iufto menfium numero 2£didit,qni uixc 
runt^quaedametiam fub abortu conceperat, atc^ alterumabegerunt^aiterum con 
unueratspertulerunt^ad partum. plurimis ii concubuerint menfe odauOjinfans 
mucoreoppletus exit.efculentorii eiizm^qu^ mater comederit/aepe gerulus uenit 
in luccm,dC{i fale immodice ufa eft^ipfe fine unguibus nafcitur* 

De k(ftw honiUteyO' mdi^itite.de^ men^uoYu muUehmm fine, Cap. V 

|\ Acquodantefeptimum menfem contractu eft, inutile eft. fcd iimul i® 
I infans natalis eft, dC lacefle utile incipit. prius autem falfum etiam eft, 
l ut pecons» Vinoprajcipue cum uterum ferunt plurimx inieftantur* 
J' diilbluatur enim ii biberintjati^ debiIitantur*Principium 8C finis mu* 
^ lierihus prolis recipiend^jmaribus prebendar/eminis 5C menftruoril 
emiilio eft, Sed neq^ cum incipiunt ftatim prolifica funtjnec^ cum de(inunt,6(: iam 
paudora funt.d;: infirmiora. Quanam setate indpiant menftrua dC femen^didum 
iam eftScd definunt plurimis menftrua drca quadragefimum annum:quod tem^: 
pus quae exceflerint^ijs ad quinquagefima ieruantur^etiam nonnullas eo tempore 
pepererunt*fed ultra hoc tempus nulla poteft protrahere* 

Vfy4e(im mArihm fit genermdi ficultM^ ^ de pYolispmiUtudine cum p4mtihm» ^o 

uelcumdiji* Caput VI 

I Ares plurimi ad fexageiimS ^neranttquem fi excefTerint^ad feptua 
^l gefimumufqueprocedunt. Et iam quidamannosfeptuagintanati, 
I genuerut, Euemt fane multis &: mulieribus 6C nixis, nt qui comundi 
^.r xf- /^ ^^^^^^^"^^"^^fP^o^^earejUbidiflbciarifeiunxerecumalfiXqueanf* 
^^ ^ ^i ^ ^ quod idem in maris qaocp, aut fcemins procreation^ nimirum eue* 
nire certum eftplerunqj enim tummulieres, tum uiri, quandiu cum eifdem iun* 
guntur/ceminam tantum,marem ue procreant/eiundi autem contra, A etatis e^ 
nam rauone immutantursUt iuuenes inter fe fixminas generent/eniores fedi ma^s 
res^aut contra.Ratio quoc^ generandi omnino ^fcrimen hoc idem recipitjUt iuue J^ 
nes mhil procreent, feniores iam incipiant generare* A uc contra, ut qui ante pof^ 
fent^poft nihil poiCnt foztificare. Sunt etiam aliqu^ mulieres, qu^ uix concipiantJ 
fed u conceperint,perficiant,atc^ ^dant. Alix contra\feciIe quidem concipiunt/ed 
feruarenonpofrunt.Sunta:mHquinonm'fifoeminaprocreenL&:mulieres,qu^ 
nonmfimarem:8Ccontr4utdeHercuIefabuIantur,quiinterduos&:feptuaginta 
Au^^ ^'^^^^ ""^^ tantummodo genuit. Qu^ concipere nequeant, fi uel cura 
adhibita, autahquocafuconceperint, fccminam magna ex parte pariunt potius, 
quammarem. Multis etiamuiriseuenit^utcumantea pofrentgenerare,pdftne:* 
queant, deinde rur fus facultate recipiant generandi. gignuntur I^fi quocR ex Ix^ 
iis,uerbicaufa,daudiexdaudis,a:c^d€xcxds.deni$fimiIesfxpenumeToinre, 4-o 
quxpraeternaturamcomitetur,a:fignahabentesfibicognatahxreditaria,utU€r^ 
rucas, ut nxuos, aut acatrices,autquid aliudgeneris dufdem. lam talequid uel 
tertia prolepoftregeneratum eft.ut cum quidam fuo in brachio pundinotam ha^ 
beret tiliusnonidretuIit,fedneposeacorporispartenigritiem quandam habens 
contulamprodnt. fed rarohaceiieniunt fntegriautemex mandsnegisnantur, 
nulIaresobftat,&fspifl?meitaagitur.fi'miIesetiamaIiquiparetil)us,autauis/uism 
maionbus generantun Aliqui fimilitudinisnihil referunt. redditur etiam uel pol 
piuresemfdemprofapi^, utin Sidliaeius, qu« adulteri»m ciim Aethiope com. 

mifcratj 





LIBER SBPTIiyiy S/ ' m 

miferat, filia non colorem patris ^thiopfs retulit, M qul natus ex hac eft, ts auum 
^thiopemregenerauft^Fcxrminaemagnaexparte matri^mares patri prouemunc 
fimiles Jedfitetiamedfuerfo, ut famfnaepatri, mares matri fimiles proaeentur^ 
ParticuIatimetiamfimflesfiuntjUtalfacorporis parte fimiles iint patrijalfa matru 
gemini uel diffimiles fnter fe nati iam funt,fed plnrimi magna ex parte fimiles pro^ 
deunt* nam dC qu^dam cum feptimo dfe a partu concubufflet, concepiflet^, pe^ 
perit fimilem fuperiori quafi gemfna* Naturae etf am ratione aliae ffbi, aliae fuo majs 
rito ffmiles generant^ut equa pharfalia cognomfne f ufta* 

QnomodofmmgenitaklnfDmetur. Cap. Vll 

n Vm femen genftale cxh, fpiritus antecedit, dC quidem ipfo exftu con 
\ ftat agi cum fpfrf tu^nfhfl enfm procul fine ufolentia fpirfrali proija po 
V! teftTum fnfinuatum in utero, df u^ contentum, membrana obdu;= 
) cftur : qufppe quodantequam dffcematur,exeatueIutouumin fua 
__^„j! membranula conteclumjdetra^fio putamine. membrana autem ipfa 
uenfs referta eft.omnfa uero tum natatilia, tum pedeftria,tum eriam uolatilia, fiue 
anfmaIfs,ffueouiformaprouenfunt,fimfIfmodogfgnuntur,nffiquodaIfaumbi^ 
Ifcum habeant uulux adhxrentem, ufdelfcet quae anfmalfs forma enafcuntur, aha 
ouo^alfa utroc^ modo,ut fn quodam pffcfum genere : dC alfa quafi membranis con 
. tfnentur, alf a fecundfs. primum fntra ultfmum fnuoluaum anfma! gignf tur^, mox 
altera membrana obueIat,pIurima qufdem fuf parte uulux adh^ens/ed parte e^ 
tiam feiunda,&:aquamcontfnens.humorautefnterhasCTuentusaquofus^eft, 
quem mulieres proferum uocant* 

j^eaUmentoanitnahm utero eidfientls ,cfe| hominUfiatumeodemi 
caput VIII. 
r-.Vgentur animaliaomnia quibus eft umbilicusjperfpfum umbilii: 
ii cum. hfc acetabulis uuluae adhaeret, fi flinr* Sed fi laeuis (it uulua, fpii 
J uulux adhxret uena fubfeda.fitus fn utero quadrupedum omnf um 
ilextenfus eft^expedumautem oblfquus^ut pifcf um. bfpedum uero 
limflpxus contradus^, ut aufum* homo eriam fn femet conglobatus 
fic geftatur , ut nafum fnter genua, oculos fuper genua, aures extra genua habeat* 
omnfbus xque anfmalibus caput prfmum fuperius eft : fed cum aeuerint, dC iam 
cxftum appetant, deorfum deducitur, Ita fit, ut ommbus partus fecundum natu^ 
ram fn caput, contta naturam fn pedes, aut fnflexo drcumado^ corpore agatur* 
quadrupedes uel excrementii famfnde habent, d^alui, S^Tuefic^, alteruminpo^ 
ftremofnteftfni,aIterumfnfpfauefica, Quibusfnuulua acetabulafunt, foztu ac^ 
crefcente, acetabula fpfa fubfnde mfnuuntur, poftremo abolentur omnia* umbf* 
licus autem uelut putamen eft drca uenas, quarum orfgo ab utero eii, aut aceta^s 
4-0 bulis fi habentur,aut uenx comf iTa eft S unt fcetui maforf, ut boui quatuor ucnds, 
mfnori duac, mfnfmo una, ut auibus* pertfnent du^ ad fcctum per fecur, qua por^ 
tas appeIIant,ortaeauenamaiorf*reIfquxdu^ ab aorta, qua findfcur, 6^ du^e de 
una effiduntur ♦ Vtrunc^ tienarum par membranulae ambf unt, &rmembranulas 
ipfas ambft uelut putamenumbflfcus* Collabunturfubfndeuena^, &quofcctus 
amplf us creuerft, eo addudfusfpfae contrahimtur. Fcetus aute grande^ 
fcens caua uterf fubft, ubf palpf tans iam fentitur, & circa 
genitaleparentis interdtwn uoI«itur# 

K 4 






l|2 AB.ISTOT* DE H I S T* ANIMALIVM 

t>ehhnhmmuUarmmpartU3Grp€fmkyquauediffUulisvpATi^^^ Cap- IX 

I Vm malieres parturiuntjdolores mulras quidem m partes incuhant^ 
Jjfed plurimisadalterutrumfemtjr* Cajterum quibus aluum tormina 
jl uehementer exercentjOcyflime pariunt» quae lumbos dolent^uix pa^: 
^l riunt» quae imum uentre, expeditius, Si mas nafcitur, profluit fanies 
1 diluta pallidiufcula : fed fi fcemina, cruenta : uerum ea qucq? praehu:* 
mida eft/ed fieri quoc^ potcft nonnullis^ut eorum neutrO accidat* Cxteris anima^ 
libus partus non laboriofi eueniunt* minus enim cum parturiunr, infeftari uiden^ 
tunAtmulieribusdoIoresuehementiflimiinciduntj&pr^cipueftabiIibus,8^ieI=s . 
lulartjs, dC quibus non bona latera funr^neque fecultas retinendi ipiritus fuppetit* lo 
difFidlius etiam xdunt, fi interea dum per uim retinent, coaclae eruperint refpira* 
tionem.primumaquaiIIa fubtercutem fufa^per fcctus motionem, ruptis memtf 
branis effluit, deinde fcctus inuerfo utero, dC fecundis interna euoluentibus/oras 
^ienitinlucem» 

De ohjletricis cur4> O" ie mfmm exitu^ de tarditate durationis o^iumt 
^dentiumamifione. Qaput X 

lAm ueroSiTobftetricisofRdumparsingenfj, perfpicadsq? intelligen^ 
luac eft : non folum enim difFicultati partus opportune expeditecB fuc* 
I currendum eft, fed etiam contra ea quae accidant, proiinus agendum 
lingeniofe, S^in fecando deligandoq^ umbilico infaniis prudearia re- zo 
quritur, dC peritia^ nam fi fimul fecund^ quocp exdderini, uellere umbilicus cum 
fecundis alligatur, fupcrius^ prxdditur. qua autern deligatum eft, coh^refcit, ^ 
pars continua decidit. fi copulajamentum^ diffoluatur, fcetus fanguine eftufo e^ 
moritur* Sed fi fecund» non ftarim cum fcetu exierint^dum mtus ipfx^foris autem 
infans eft, deligato umbilico fecantur. fxpe uifus eft puer emortuus nafci, cum et 
infirmo,priufquam deligaretur umbilicuSjfanguisinumbilicumj&^circa effluc;* 
ret. Sediamaliquaeobftetricesfed^peririores, reprimunt intrd de umbilico fan:^ 
gufnem, quo faclo ftarim infans, qui modo exanguis deficiebat, recreatur, uitarm 
reftituitur. Nafcuntur, ut diclum eft, fecundum naturam c^tcra etiam animalia 
uerfa in caput*fed pueri manus quo<$ ad coflas porredasjextenfas^ habent. Qui p 
cum exierint5Uocemftarimemittunt,&: manus in os admouent*exaementum e^ 
tiam reddunt.alij ftarim,altj breui/ed omnes intra diem:quod excrementii pluris, 
quam pro infantismagnitudineeft. papauerculii hocmulieres uocant,coloreau^ 
entum,at<^admodumnigrum 8<:piceumeft,moxiadeumiam aralbidum red^ 
ditur, fugitenim confeftim ubera mfans. uocemantequam egrediatur,nunquam 
cmittit,etiamficumdifRcuIteregreditur,caputextet,corpusintusfittotum»Qu!^ 
bus purgationes partum anticiparint,difficilius Iiberantur. fed fi a partu puroSio^ 
nes pardus fequantur,nec largius,qua m prim^, neq^ ad quadragef mo diem per:^ 
feuerauennt,effiatur ut mulier ualidior fit.dC celerius pofllt conapere Jniantes au 
tcmprimis quadragintadiebus nc^^ridentcumuigilant^necslachrymantur^fed 4r« 
nodu dC per quietem utrunc^ interdum fadunt. nec uero fenriunt magna ex par^ 
tecumfcalpuntun PJurimam huiustemporispartem dormiuntc^terumindies 
quo fubindeaudiores fuerint^eomagis ad uigiIandumimmutantur,Somniai-e e* 
tiam cos conftat/ed fero meminifl^e poffunt imaginum. Cxteris quidem animali^ 
busdifcnmenofliumnullum eft,fedomniaperfedaiamindea natiuitate proue^ 
niunt. at pueris finciput molle eft, fero^ duratur. & cum cartera animalia nafcan^ 

curcumd€nobus,puerifeprimom€nfedenrireincipium.prim«madumprimo^ 

resj 



LIBER SBPTIMVS. 



115 




rcsjalij fuperiores prius, alfj inferiores^ denic^ omnes maturius dcnaunit, quorum 
nutrices lac habenc calidius» 

j^^eddumluUBkmmuliereyO^tnAlopilmide^U^iisduratm Cdp* XI. 

Oft partumjpurgationes^jlaclis copia exdtaturjScf nonnullis efHuic 
non folum de papillis, kd etiam paffim per ubera, aliquibus etia per 
alas^edurant^inpofteraglobulijquotieshumornoncoquatur, nec 
! exeac, kd redundet* ubera enim tota fungofa ita funt, ut ii in poculo 
[ ' pilum forte hauferic mulier, dolor moueatur in mammis, quod malii 
10 pilare appellantjnecfedaturdonec pilus uel preiTusexeat fponte^ uel cum lacie TfiyictpHirc 
exngatur^Seruatur lacdonecmulier condpiatjtum definitat^exnnguitur^tam in mahimmmm 
homine^quam in quadrupedum uiuiparo genere* Quandiu lac emanat,purgatio mis. 
nes magna ex parte non fiunt: magna inquam ex partej quomam iam quibufdam 
ladantibus facta purgatio efj Sedenim nacura ica fertjne humor locis piuribus fi^: 
mul erumpere ibleat* nam &: marifcas habenti, deteriores accedunt purgationes* 
dC quod in nonnullis acddit, cum delapfus humor a lumbis per anum excernitur^ 
antequa uterum fabeat, idem euenit» Quibus dum etiam purgationes non fiunt, 
indderit uomitusjfecurius exigunt^ 

^usrosutplunmumantefeptimumdicmcomtulfioneinterire, Cdp. XII 




^ plenamjfi^ corpulenta, nocet enam ad hoc morbi genus umum, ma* 
i gisc^ nigrum quam album, dC quod minus dilutum eft» atc^ etiam ex 

il cibis^qui inflenCjpIurimiobfunt^Et fi aluus fubftiterit^nocuu eft. PIus: 

rimiante fepcimumdiem intereunt, undefit^utnominafeptimo dieimponantur, 
tanquam faluci iam pueri magis credamus^ plenilunio etiam infeftantur hoc malo 
pericuIofius*&I (i a fcapulis conuuluo oriaturjin anguftcipes eft» 



ARISTOTELIS STAGIRITAE DE 

HISTORIA ANIMALIVM LIB. OCTAVVSj 
INTERPRETE T H E O D O R O. 



De umetdte a^ionumi^ uidu/s omnium animantium* 



Caput l 




£ N E R A T I O5 Si^reliquaanimaliunaturaitaiehabct^Acfh' 
ones aucem dC uiix^ pro moribus uictu^ dilFerunt* funt emm 
uel in plurimis caeteroru anfmalium^ueftigia morum animi hu 
mani : qaanqua ha^c apertius in homine difcernantun fneft ur 
banitas/eritaSjClementia, acerbitas, forcicudOjfgnauiajmecus, 
fidenciajirajmalicia^arc^ etiam prudencieimago ineftin multis^ 
^ quemadmodu cam de partibiis doceremjexpofui,aIia emm eo 
quod magis, mmus ue habeat,comparatione homtnis difFerunt : homo^ ipie cum 
multis alijs animalibus ica diffidet. quippe cum aliqua ex his magis in homine habe 
antur,aliquain caeteris animalibus larius, alia uero differant proportione* ut enim 
in-homine ars, fapietia, prudencia,fic in nonullis bruos ineft uis quxdam eiufmodi 
alcera naturalis.conftat hoc itaeile plane argumeco puerilis aetatis^in qua iuturorii 
^^^^!^""^^"^^. ueftigia dC femina uideris. dC tamen nihil per id tempus animam ho 
minis dirterre a belluaru anima prope dixerim* itac^ niha remotum a ratione efi fi 

K , 



U4. ARISTOT, DE H I S T. ANIMALIVM 

par«m«ad^.partim rimi1%param ex propGrtioiie in cxmis animalibus habca^ 
cur fed adeo de inanimatis paulatim, fenfim^ ad animata natura tranf^t, ut conti^ 
nuarioneipfalateateorumconfmium,&:medium,utriusnamfitextremUamab 
animantium genere pritnum genus plantarum eft, earumcp alia ab alia diftert, eo 
quod magis uitx par ticeps effe uidetur. uniuerfum autem genus refpectu corpo^ 
rum c^terorg qux anima uacant^ipfum quafi animal eft : at refpedu animalis, m^ 
animeeffe uidetur* Sedenim digreflTus hincadanimalia continuus (ut modo dixi) 
procedit* funt enim maris nonulla, qux ambiges animal ne iint.an planta:ha:ren£ 
enim,&: deiraaa complura id genus intereunt,uerbi gratia.pmn^ adh ^rent^un^ 
gues euulfi uiuere nequeunt.deni<^ genus uniuerfum eorum,quas tefta mtegun^ lo 
tur,plant^ fimile refpedu gradiennum animalium efl,Quin dC uis ientiendi ita ha 
betur, ut aliqua nullum eius indidum praebeant , alia leuiter &: perobfcure fentire 
uideantur, Nonnullorii natura corporis carnofa eft, ut eorum quae tubera appelj 
iatur aut urtic^* A t uero fpongia omnino fimiiis plantis efi C^teru paruo quoda 
difcnVnine fubinde alia pr^ alrjs iam adipifci uita, motum^ uidentur, Qiiod idem 
in muneribus etiam uitx percipere licet * plantarij enim nullum aliud munus efle 
mdecur, ntfi quoad fimilem quaeq; fibi faciant alteram, uidelicet quaefemineorian* 
ttir* fic animalium eriam quorundam nihil niuneris pr^ter generatione acceperis* 
Uiide fit,ut eiufmodi actiones fmt omnium comunesJed procedente fenfu,iam ue 
nereicoitus uoluptate uitaeorumdifcrepat^atc^ etiam partuSjenutriendx^ prolis 2© 
rationeatac| alia fimpiiciter perinde ut plantae, ofFicio procreadi fungutur iuis tem 
poribiis:aliain enutrienda ettam prole laborant/ed cum perfecerint,defiflunt,nec 
uilam infuper feruant focietate. Alia quae prudentiora funtjSi: plus memoriae for^* 
tiuntur^ciuilius agunt cum prole* Prima igitur pars uitdt animalium in oftido pro^s 
creandi confiftit,altera in alendo. In his enimduobus fiudium omniij uita^ uerfa^ 
lun Cibi autem difFeruntpotiffimii ratione materi^^ex quaipfa quae aluntur con^ 
fifiunt. inaementu enim quibufc^ fecundum naturam ex eadem qua confliterints 
inateria fiu Quod autem fecundum naturam efi, id fuaue contingit : fequuntur^ 
omnia eam uoluptatemjquae fecundum naturam efi«Degunt igitur ammalia locis 
difiuncfiaralia nanc^ terreflria^alia aquatilia funt* quam differentia trifariam intelli^ $© 
gimus.aut tnirn recipiendi aeris, aut aqu^ ratibnejaltera.terreflria^altera aquatilia 
dicimus.auiquodaptanaturafuntferuari teinperameto alterutri, quan^ aerem 
aquamue hon recipiant»aut etiam quod cibfi petant,uerfenturc^ utrobic^ diutius* 
complura enim cum recipiant aerem.partus^ faciant in terrajCibum lamen a locis 
madidispetuntjUerfantur^cnhumorepartem maxima temporis* quae fola uitam 
ambigua agere uidentur, quippe quae czdcm^BC uelut pedeftriajd^ uelut aquatica 

ftatuipoflint. 

DsuiBudqmtiUummmantiu. cap* ll 

j Teorum quae humorem recipiunt, nullum uelpedeflrejUel uolatilc 
I efi,nec dbum Cbi ex terra petit, quanqua multa fpirabilis pedeflris^ 4® 
generis humore gaudent, 8C ita nonnulla, ut ne uiuere quidem dif^ 
clufa ab aque natura ualeant,ut qux marinx tefludines appellantur, 
i S^crocodilij&fluuiatiles equi3&uitulimarini,ar<^etiamex minori 
genere tefiudines lutariaejfiue mures aquatiles dicfti,&: ranae. haec enim omnia,nifi 
aliquandiu fpirenr,intereunt,6;:parere,educare^ foknt in ficco.Natura omnium 
maxime animahu fuperfiua,pectiliaris^ delphino, dC fi quid aliud tale, uel in ceta=: 
ceo genere,uel in reliquo aquatilifit, ut bala^na, &:quxcunc^ fiflulam gerunt. hoc 
enim genus nec terrefire tantum,nec^ aquaticii facile dixerim^Siqaidem terrefire, 
qaod aerem redpit : aquatilejquod aquam fecundum natura, efi paraceps nancg 

efl 




LIBER O CTA VVS. **^^ 

eft utriur$>cum 5C mare accfpiat, reddat^ per fiftulam, &: aer em per pulmcnem. 
habent enim hoc membru,&: fpiran^Quampbrem deJphinus reubus appreh^ n* 
fus^breui tempore ftrangulatur,ut qui fpirandi facuUatem amiferiuforis uero diu^ 
tius uiuere poteft mutiens^es: anhelans modq caeterorij fpirantium^quinetiam aor 
miens roftrum excrit fupra mare,ut fpiret.Sed in utrac^ diuifionis tam contrariorif 
partc collocari hoc genus abfurdum eft. quaipobre aquatile genus amplius dUtm^ 
guendu uidetur^ut alia acdpiat^reddant^aq^ajea caufa qua fpirantia aerem, quo 
refrigeretur.alia propter cibum* Cum enim in humore cibum acdpiunt, fieri non 
poteft^quin fimul aliquid humoris admitcacur : quod admiftum^quo emittant, ms» 
10 ftrumentu habeant neceffe eftQux igiiur proportione fpirationis humore utun^ 
tur, branchias habent.quibus autem per cibum humor illabitur, ijs fiftula m fan* 
guineo genere data eftaVIoIIibus etiam dC cruftaceis hoc idem adhibitum eft : nam. 
ea quoqp humorempropter cibum accipere coguntur . fcd altero iilo modo aqua* 
liliafuntjtemperatione corporis dico, dC uietum, ut qu^ accipiantquidem aerem, 
fed in humore r^tatem degant, aut quas accipiant quidem humorem, & branchias 
habeant, fed terram petant,undecibum accipiant, quale unum adhuctantum^ 
modonouimuscordulumnomine*hic enim non pulmonem, fed branchias ha^ 
betjegreffus^ cibum petit in mx2L.dC quadrupes idem eft, ut ad ambulandum ido 
neus» Horumautem omnium natura quafi peruerfa uidetur, ficutmarium non^ 
ap nullorum natura fceminam refert, fozminarum marem* exiguis enim quibufdam 
partibusfuisnatura animaIiumimmucata,plurimumtotoincorpore difrerre ui^ 
detur.quod lauffime in exdfis patet,particula enim quadam oblacfajtotum animal 
in fbeminam uerritunquaproprer in prima eciam orcus conftitutione minimx ma^ 
gnitudinis quoquam immutato^dummodo fit pnncipalejefFicitur ut alterum mas, 
alterumfceminareddatur:atquefi omnino tollatur, neuirum prodear. Itacp ttr^ 
refireetiam 6<:aquatiIee{remodoutroc^pr^df(fto,parte animalis exigua immus 
tata poteft, ut alia terreftria, alia aquatilia proaeentur : dC alia uitam fimplicem a^: 
gant, alia ambiguam, propcerea quodgenerationefuae conftitutionis materia tali 
participarint, qualem fibiin cibo affumunt. Charum enim cuicp fuaueq^ eft, quod 
50 per naturam habetur,ut fuperius diximus^Sed cum animalia trifartam in aquarile, 
dC terreftre diuidantur : aut enim recipiendi aeris,aqua? ue necefiitudine, aut cor^s 
poris temperatione, aut tertio uidusrarione, uit^ prorfus difcrimen pro his diui^ 
iionum membris confequetur* alia enim temperandi corporis gratia, dC uicfuis rai? 
tione, atque etiam recipiendi aeris, aut aquae neceffitate ita degent . alia tempcra* 
menti, uidusffi caufa tantum. Igitur eorum, qu^ tefta operiuntur, nonnulla im=s 
mota aluntur numore duki^dC potuIento,qui per fpifla rranfmitritursaim tenuior 
ipfe mari concoc^o eliciatur, quemadmodum dC primo naturx ortu inftituuncur* 
Dulcem autem contineri humorem in mari, atque ita tranfmitti 5C percolari, con=s 
ftat eo experimeto,quo G ex cera uas tenui Iatere,fmxeris,idcp annexa linea in ma^ 
40 re demittas inane die ac node una, humoris copiam dulcis intra fe colliget* Vrricx 
pifciculis forte incidenribus uefcuntunos in medio habent,quod in maioribus eui^ 
denrius eft* MeatO etiam ut oftrea^, quo exaementu fecedat, habent parte fuperi^ 
ore»Vrtica enim ipfa quafi oftreorij caro efle uidetur inclufa faxo, perinde ut tefia* 
patellx etiam fecedunt abfoluentes fe(e,uruefcantunQu^ aute mobiIia,eademq^ 
carne ucfcentia funt,ijs uicflus ex pifdculis eft,ut purpurisXunt enim carniuors,&: 
quidem efca huiufmodi capiutur:quan^ rjs eriam qua? mari pullulant,alliduntur* 
Teftudines marinae conchulas petunt, habet enim os omniu robufliflimii. quicgd 
nanc^ in os ceperint, fiue lapide fiue quoduis aliud, perfringut ac deuorat. exeunt 
eria in tenz^dC pafcunt hcrba»Iabof ant plerunc]^ dC intqeuc quoties innatames fic« 

. K 4. 



tS ARISTOT*- DE HIST» A N I !.i A L I V M 

cantur fble» deferri enim m gurgitem fadle nequeut* hic idem uefcendi modus cru 
ftaceis eft^nam ea quoc^ omniuora funt , quippe quae & lapillos, &: limu, bC al^a m 
deuorent-acque etiam ftercuSjUt cancrifaxatiles*carnes etiam nimirum appeciinri. 
Locuftaeuel piices maiores conuincerepoiTunt^euemt ufu^utlocuftispolypifupe 
riores {im^^ adeo, ut (i eifdem in retibus fenfet locufta polypum ^prae metu eqtio^s 
riatur* Congros locuftae conuincunt:nam elabi non queunt propter cruft^ afperi 
tatem^Congri polypos fuperant/ed edere non poirunr: I^eue enim bC lapfum pos: 
iypicorpus ufum hoftis effugit* Mollia uero carniuora omnia funt, Pafcuntur los? 
cuft^ uenatu pifciculorii circafuacubilia, quceinaltolocis afperis, faxofis, cauers: 
nofis^ factunt , quicquid ceperint ori admouent fuo forcipe, ut cancri* incedit lo? lo 
cufta fua natura ante^cum nihil mecuit, demifTis in latera cornibus : at vibi met uit, 
ingii reirOjlonge^ fua cornua porrigit* Dimicant inter ie more arietum cornifc^us, 
qux extollentes uibrantes^eriunt aduerfariuXed uniuerf^ enam plerunc^ tan^ 
gregis collegium uifunrun Talis uiuendi modus eorum eft, qu^ crufta operiiitur^ 
In mollium gmerc lolligines atc^ iepix pifces uel maiores euincunt* Polypi confhu 
lismaximeextringentes carunculas uefcuntur* unde fitj uteorum cubilia cogfio* 
fcanf, qui uenantur congerie teftarum* Qiiod autem nonnulliaiunt polypum fe^* 
ipfum efle/alfum eft, kd aliqui fua brachia corrofa habent a congris* pifces omnes 
fceturam fuo tempore deuorant»Reliqua uidus ratio non eadem omnibus eft,.alif 
enim carniuori tantum funt^ ut cartilaginei, ut congri, hiatul^, thunni, murenae, 20 
lupi, dentices, ami^jcemuae* Mulli uero bC carne uefcunturjS^ 2t\gz,bC conch^^Si: 
coeno^capitones cccno,dafquiIIi cccno & ftercore/carus5&: oculata alga» ialpa jfler 
core bC aIga»porrum etiam petitjS^ cucurbita capitur:quod ei ex omnibus uni eue 
nit* alter etiam akerQ fui generis aedit^excepto mugilejfed maxime congri. Capito 
6;: mugilis foli carne omnino abftinent. cuius rei argumentu eft^ quod nec^ in uen 
tre rale quid unqua habentes capiuntur^ nec^ eica in eos ex carne urimurj (cd ofia 
panis. VckitmmugiMs unufquifc|?alga, atcparena. Capito, quemaliqui labeone 
uocantjlittorifous gauder» alter generis ciu(dtm tranilittoranus eft^qui no niii mu^ 
core uefciturfuo, quamobrem femperipfeieiunus eft. Pafciitur limoomnesc^pi^ 
tonesjquo fit, ut graues bC {oxdidi iint. pifcem ipfi nullum omnino edunt* bC quo^ 50 
niam uerianinlimo foIent^efFerunt fe^urinaturq^ f^pe^ut corporis fordes ablu^nt* 
Oua fcctus^ eorij a nulla bellua uiolantur, quapropter copiofe exiftunt* fed cfim 
adoleuerint, tunca caeterispifcibus corripiuntur, maxime^ ab archano* Gulqfus 
omnium maxime mugilis eft^atc^ infatiabilis.quodrca uenire diftenro grauefcitjS^ 
niii idunus fitjhaeret iners* Cum hic metuerit^caput abfcondic^quaii corpus lot^m 
occultet. dentex etiam (ut didum eft) carne mkitut.SC mollia appetit* euenit ple* 
runc^ bC huic^bC hiatute, ut cum pifces minoresinfequatur, uenter procidat, pro^ 
pterea quod pifcium uenter iuxta os poiitus eft^nec gula fubeft.alia igitur {ut dw) 
carniuora tantii funt^ut delphinus, dcntcx, aurata, m cartilaginea,ut mollia* Alia 
magnaexparteluto uiuunt^aCalga, &:mufco, aTeoquod caulium uocat, &:ena^ 40 
fcente materie,ut fuca,gobio,omnes faxatiles. Fuc^ quan^ c^tera abftinet car^ie, 
tamenfquiIIasf^penumeroappetat.fedalteretiaminuadit(utdicftumeft)alterij, 
maioriiqp minores funt praedxargumentu ut carne uefcatur, eft, quod efca hui^f^ 
cemodi capiant. Amia, thunnus dC lupus magna ex parte carne aluntur, kd alga 
etia tangat, Sargus mulli reliquias fec]uitur:nam ubi ille luto excitato abfjt (fod^re 
enim poteft) hic dckcdit &:pafcitur,imbeciIliores^ne eodemadnatentjarcet J^a^ 
rus unus inter pifces ruminare quadrupedu ritu uideEC^teris pifdbus captura mi 
noru a fronte agitur ore.ut folent meare.at cartilaginei,a: delphim;& omnes ceta* 
ceigenerisrefupinaticorripicrt,habetenimosfub£er:undefit,urpericulijminores 

fedl|us 



LIBER O CTAVVS. «^?: 

facaiuspoflrmteuadere* Alioqumpaudadmodum fer uarenmn quippccum del* 
phimceleritas,atc^ edendifacultas, mira efle uideatur* Anguilte paucae qu^dam, 
certiscK locis uefcutur limo^atcp edulfjs/i quis apponai: fed plurimae dula humore 
uiuuiu. idcR qui uiuarris anguillari)s dant operam, feruanr, ut quammaxime pil^ 
ra,fynceraLfitaqua,affluensfemper,£<:effluensperripas,ubiuiuariaextruunt^ 
namnifiaquafitclara,breuiaftrangulatae intereunt. branchias enim habent exU 
guas.hincturbareaquafolitifunt,quieaspifcaniurEtqui^etninStrymoneatnnc 
drcauermliascapiutur.tuncenimaqua^lutumaduerfisflatibusmturbatunalio^ 
quinfatiuseftquiefcere.Anguilfenonfuperfluitantmortu^,necfurfum,utcae* 

i^ teripifces,maximaparteefFeruntur:funt enimuentre exiguo.pmgue mpauas 
ine{iplurim^eocarent.uiuereexempt^aqu^,ueladdiemqum^^ 
poffuL6^aquilonepluresdiutiusdurant,au(kaminus.adi2ftatedeIacumpi. 
fdnamtransferuntur,uiuerenequeunt:fedfihyeme,tacikfedismurationa^ 
tiuntun nullam deni^ uchementem mutatione tokrant^a: qiudem ^itate, enam 
fiinfrigidamaquatransfers,omnesplerunc^intereunt.(luin^iiexig^^ 
ftabulentur, pereunt quod idem & caeteris pifcibus euenit. ftrangulanrur enim Q 
fempereademinaquaexiguauerfantur,quomodofpiranaaanimai!amtereunt/t 
inae'reexiguodaudatur.VitaangumisnonullisueIadfeptem,odo(^annospro^ 
trahitur. Viclus fluuialibus etiam tum ex mutua fui generis praeda, tum ex herba, 

20 radice,&: (i quid in cceno comperiant.noae potius pafcere,interdiu fecederc in aU 

- tumfolitifunt.TaIispifciumui(ftuseii. 

terraiqu£cxaquispemu Caput III 

^ N auium genere,quibus ungues adunci^omnes carniuorae funtAu* 
li ges aatem ipf^^etiam (i in os indideris^nequeunt deuorare,ut genera 
liaquilarumomniajmiluijacdpitresambo^ideftspalumbariuSjSt^trin^ 
I gillarius, quimultii inter fe magnitudine difrer unt, atc^ eriam buteo, 
I quimiluo^quiparatur magnitudine, fempercp ipfc cernitur. ad hxc 
50 oflifraga,6«:uuItur,8<:oflrifragae magnitudo maior quam aquilar, color ex dne^ 
c re albicans* Vulturum duo genera funt, alterum paruum,8<: albicanrius: akerum 
maius^acmultiformius^Nociurnariietiamnonuliaeadunds unguibusfunt,ut aV 
cuma,nodua, bubo* fpedes fimilis noduae bubo eft, fed magmtudinenonminor 
quamaquila, ItealucOiUlula^aiio* Alucomaior gallinaceo eft. uMa compar, picas 
utriij uenantunafio minor quam noctua ei^,hsc triafimili fpede confknt, SC car* 
ne uiuunt.Sunt etiam in genere non adunco,quae carne uefcatur, ut hirundo* ali^ 
qaa uermiculospetunt,ut fringilla,pa{rer,rubetra,luteola,parus,cuius genera rria 
funt : fringillago^qux maior eft, quippe qax fringillam aequet.alter monricoia co^ 
gnomine efi,quoniam in monribus degat,cui cauda longion terrius magmiudf ne 
4-0 fui exigui corporis difcrepat^quanquam c^tera fimilis eflJtem ficedula,atricapilla3, laXstricm'- 
c : nibicilla, rubecula, filuia, curuca, afilus,tyrannus, cui corpus non multo amplius cp&c^idefi,4tn 
quamlocufl^,crifiarurilaexplumaelatiufcula,6i:caeteraelegans,cantucpfuauts capak^qtum 
baec auicula efi* Ad haec floruSjCui magnitudo quanta fringilla', BC monrifringilla, g^^ puunt 
quae fringillae fimilis,^: magnitudine proxima efl/ed collo cozruleo,^: in moribus cmpceduU* 
degitjunde nomen accepit. tum eria reguluSjSi: frugilega* hxc dC rdiqua id genus 
uermiculis parrim ^k toto,parrim magna ex parte aluntur.Spinam appetlit illa/pi 
nusjfiue ligurinuSjCarduelus^item qus auriuittts appellatur : haec enim omnia ui^ 
ditant in ipinis*uer mem aute,&: quoduis aiiud animal afpernatuf*dormiunt haec,^ 
fi^ pafcuntur eodem in loco. Alia culidbus gaudent, nec alio ma^jquam uenatii 




a3 AKISTOT. DE HIST^ ANIKIALIVM 

cultcum ufuuntjiK pipOjtum maior,tum minor* utxunc^ picum martium uocant 
fimflesincer fe func^uocem^ fimilem emittunttfed maforem^qui maior eliPafcua 
tur ad maceriem aduolant^s Jcem galgulus^cui magmtudo quanta turturi fere eft, 
color luteus. lignipeta hic admodu eft, magna^ ex parte macerie pafcitur, uocem 
emitrit magnam* incola maxime Peloponnefi auis hxc eft* lum uero enumeradus 
inter hasc eft culicilega diduSjmagnitudine parua quanta fpinus, colore cinereus, 
diftindus maculis^uoce parua^qui dC ipfe Iignipeta eft. Alia frugibus uiuunt^ut pa 
fumbeSjColumbuSsUinagOjturtur.uifuncur femper columbi^atque palumbeSj fed 
turtur aeftate tanni : hyeme fe condit,Iatitat enim fuo tempore ♦ Vinago autumno 
potiffimu &:confpidtur5&:apitur5Cuimagm'tudomaior columbo^minorquam i© 
palumbi eft» Modus maxime capiendi eam dum fe in aquam bibendo propendit» 
ueniiit ad noftra loca cum iam fecerint proIem.caetera uero omnia quas aeftate acce 
dunr, nidulant apud ^08,6:: came magna ex parte fuos enutriunt pullos^excepto 
columbaceo genere* Omniii fere auium, aliae uidum a terra petunt, aliae a fiuuio, 
aliae a lacu, ali^ a mari, fcd palmipedes in ipfa aqua partem maxima temporis uer^* 
fantiir^&Taliqu^ingurgitantes fejquaerat quod comedant* fidipedes circa aquam» 
earum(^ nonullae terra contenos altilibiis uefcunturjquac fcilicet caraem non tan^s 
gunt. Peflt lacus dC fluuios ardeola^&C albardeolajquae magnitudine minor eft, ro^ 
ftro lato^porrecfto^* Item ciconia3&: gauia, ciri color cinereus* Ad haec iuncq, cin^ 
chlusjalbiculajtringajquae inter minora haec maiufcula eft, turdo enim ^quiparat: 
omnibus his cauda moritat* Quinetiam calidriSjCui cinereus color diftinctus uarie» ^o 
praeterea genus akedonii aquas adamatjquod duplex eft : alterum uocalCjharun^ 
dinibus infidens: alterum mutum^quod ampliore corpore eft.utric^ dorfum cceru 
leum,TrochiIus etiam hoc loco ponendus eft*Sed apud mare alcedo quoc^ uerfatf 
tm^^SC carulus, necnon cornices littora petunt, dC qax unda eieceritanimaliajtan* 
gunt : nam dChis natura omniuora eft* tum eriam gauia alba, 8^ fulica, merguSjS^ 
rupex uiditant apud mare. palmipeda grauiores circa lacus, 6<:amnes uerfantur, 
ut anaSjOlor^phalariSjUrinatrix* Ad hgc bofca fimilis anan/ed minor^et qui coruus 
appellatus eil, cui magnitudo quanta dconiae, fed crura breuiora, palmipes, na* 
tans^ eft^colore niger^infidet arboribus, dC nidulat in ijs, hic unus ex hoc genere* 
Item anfer maior, anfer minor, qui gregatilis eft, uulpanfer, capella, penelops, a^ 30 
quila dida marina, dC mare adit, dC lacum* Multae etiam herbis uefcuntun Alites 
uncae tum caetera, qu^ fuperare pofTuntanimalia, tum aues aggrediatur, (cd non 
fui generis.carniuorac funt modo pifdum,qui plerunc^ fibi cognatos rapiunt^Ge^* 
nus auium cum omne potu exiguo contentij fit,tum aduncis nullus omnino ufus 
bibendi eft,pr^terqua paudffimis quibufdam,qux 8C ipfx raro utuntur,qualis po 
riflimu rinunculus eft^miluus eriam uifus eft bibere,quanqua raro/ 

Dem^uferpmtimoC£tmrum^4mmaUumconicemte^orum* Cdp» IIII 

Enusammaliumcortice intecSum,utlacerri, &:reIiqu»huiufcemodi 
quadrupedes,atcpetiamferpentes,omniuoraeft:nam&:carnem e^ 4» 
dunt dC herbam* Serpentes omnium maxime animaliu uel cupedi^ 
dedirifunt,feddefideriiirjsquoc^bibendiexigu(j,&:reliquis,quibus 
pulmofungofus eft,qualem omnia habent,qux oua pariunt, bC qui* 




t>us parum fanguinis eft.Serpentes uiniinconrineces etiam funt : proinde uiperas 
aliqui uino cumfidflibusadfepesdifpoiito uenancur,ebriieenim capiunturJed 
cumferpentescarniuorx firit, quicquid ceperint fucco exucflo, relrquurocumper 
meatum fuifeceifus emittunr* quod idem omma fereid genusanimalia faciunt,u£ 
araneiaedhisforisfugendoeuaporaremoseft/erpentibusintusinuenrre^accipit 

ferpens 




LIBER OCTAVVS, «S 

ferDensundeltoquoddatur/iueauis/iuebelluaeft,^^ 
™Sudt a-ufcKeore radat^quoadpartenad^ 

inacopoI«,tdeft,pigmentarij alunt^perpendi poteft. 

De mdu htph urfh Uoni^, corum'^ qtudrupedum, (^£ tx Ucuhus,fkuijt^ 

uiaum pemu Caput V 

=,Vadrupedii,qu^anima1generant/yIueftres,e^dem9ferrataedeii^ 

1tibus,carne(^nesuel£umur:nifiquodIupos2auntterramquand3 

icumeruriunt,edere.hocigiturpecuiiareIupori5fit.herbasautemnoa 

laliotemporetangunt,nificummorbolaborant,quomodo&:canes 

^^^herbaingeftaeuomunt,at($itapurganturXupihommemilhpocus 

petunt,quiinertes&unipeta:quidamfunt,quamquiuenatores.Quamautealij 

|lanum^lijhy^namappellant,corporenonminore,quamiupuseft,iubaq^^ 

fquus/kfyduriore,longiore^,a^pertotadorfumpor^^^^^^^ 

diashomim\caneseaam(uomitionemhominisimitando)capit,8^fepulchraeff^^^^ 

dit humanxauidacarnis,aceruit.VrfusanimaIomniuoriieft,quippeqwa^tru^ 

iodusarborijquasconfceditcorporelubricoedat,&:iegumina,&:apesperfrin§ens 

alueos dC cancros,&: formicas* carne etiam uefcitur.uiribus enim fuis cotidens,in* 
uaditnofolumceruos/edenamfuesferos/iclarnrepente^potueritagere.taur2 
aoerto Marte a2ereditur,confertaiampugna,ftermtfereiupinn,dum<|taurus 
ferireconatur,ipl'fuisbrachijsamplediturcornua,oremorfumara^saehgit,pro 
Ikrnitcsadueri^riumJngrediuelduobusinnitenspedibusereausaaquandiupa 
teft cames omnes prxmaceratas, dC propemodum putres comedit. Leo iiefcirur 
auidem carne ritu cxterorii fylueftrium ferratoru/ed cibo mconnnenter admodS 
utiturmulta%deuoratfolida,(ineullodifre(ftu,moxmhiitriduo,autcertebiduo 
€dit: ferre enim inediam poteft, ut qui iam ad multam fatietate repktus eft* parum 

,0 bibit exaementa raro emittit*terrio die uel utcunc^ acddir^egeritjid^ durum,ari^ 
dum]dC fimile ut canis Jatum etiam alui acerrimu emitti£5&: urinam grauiter olen* 
jemrundefit^utcanesarbores odorentunmingitenimcrureelato, utcanesadfti^ 
pites. fcedum quoc^ odore in cibo relinquit ex fuo halitu^profdftb nanc^ ieone io:! 
terioragrauitcrolent^Suntinterquadrupedes/er^^squ^uicftumexlacu^&fiu^' 
iiijs petant* At uero a mari nullum, pr aeterqua uitulus marinus. funt etiam in hoc 
genere fiber/atherium/atyrium, lutris, latax, qua latior lutre eft, dentes^ habes 
fobuftos,quippe qux no(f^upIerunc^egrediens,uirgultaproximafuisdenribus 
m ferro pr^ ddatJutris etiam homine mordetjnec defiftit (ut terunt) nifi fracHofiis 
aepitum fenferit* Latad pilus durus, fpecie inter pilum uituli marini dC cerui. 

4.0 Q&^ immiUct Umbendo^qu<e (orhendo^qu^ W mordmdo bibantyciwhm^ rebwi comiger4 

ommdpafesintur,Hecnondeuiau[ids* Cdput VI 

I Ibuntjquibus dentcs ferrarijanimalia lambendo: atcp coam nonnuna 

*! ex non ferratis^ut mures* Quibus autem conrinui/orbendOjUt equi^ 

; dC boues*urfus nec^ forbendo nec^ lambendo/ed morfu* auium cae* 

I terse forptu» Sed quibus collum eft longum^intermittunt^caput^ re^ 

iis??=-sas:a»^ fupiimt* Porphyrio unus,morfu* Cornigera animalia tamfcrajquam 

urbana, dC quibus dentes ferrati non funt, omnia frugejhcrba^ ucfcutur, nifi uc* 

hementer efuriantjfue exceptOjqui minime hcrbae jfrugum uc appetens cft> fcd ra 

dicum maxime cx omnibus animalibusjquoniam ridu aptiifimo adid ncgoc^' cft» 





IXO ARISTOT. DE H 1 S T* k^lUkhlVm 

fedlime etfam omniu idem hoc animal ad quoduis pabulum zKuddt^dC celerrime 
quoc^ in pmguedine proficit pro fui corporis magmtudine/exaginta enim diebus 
pinguefdt.quantu autem profecerit^tj cognofcunt,quibus ea res curae eftjUbi kiw: 
nium ad fagina conftituerint^pinguefcit fame praefaagatus triduo,&: caetera quoq^ 
omnia fere melius prxfatigata feme pinguefcut*faginant a triduo iam qui fues obc 
fant*Thraces per faginam^cum primo dic potum pr^buerint^poft interpofito uno 
diepraebentstum duobus^deinde triduo, at<^ ita fubinde augendo numeru afc^ ia 
fepflmi53Curant.pinguefdthocanimalhordeo5milio,ficu5glande,piro5CUCumere. 
Sed maxime tum hoc^tum c^tera,quibus uenter calidus eft, quiete, immotione^ 
pinguefcunt* caeterum fues pinguiores redduntur^eaam cum in luto fe uolutant* lo 
pafceregregatimpro^tateuelle uidenturJupoetiam fus obfiftere, repugnare^ 
poteft* Sexta pars ponderis quantum ponderarit uiuus, abfumitur occifo in pilos, 
fanguinej&: reliqua id genus* Tam fues^quam caetera animalia omnia folent, cum 
ladantur^extenuanV haec ita fe habent. 

QuibusrehmpafcimurhomiVdeeormmcrmento. Cap* Vll 

I Oues dC firuge dC herba uefcuntur^ pinguefcut ifs, qu^ flatum denty 
I ut eruo^dC faba firefa^at^^ etiam ipfa fabarum herba^Et fenioresjfi cute 
l incifa fpiritii adigas^deinde praebeas pabulum^pingues facies^ Ad h^c 
I hordeo uel integro, uel pinfito, dC a gluma feparato pinguefcunt, 8C 
1 duldbuSjUt ficUydC paflfatuino etiam dC frondibus ulmi: (cd prscipue 20 
fokj dC lotione calidae aqu2e« Cornua iuniorii tepefada in cera fleduntur, ducun^* 
lur^ fedlejquo uolueris* nec pedum dolores fentiunt, fi eorum cornua illinantur 
cera^aut oleo^aut pice Jaborant armenta uehemerius pruina folicitatajquam niue» 
Augentur iuuencac amplius^cum plus teporis expertes Veneris degunt* Quami! 
obrem terrx Epiri incol^^quas p}^rhicas uocatjannis nouem intadas Venere fer 
uant, utinaementii ampIitercapiant^Siffetaurasnuncupant^has numero qua^* 
dringentas effe^ dC proprias regis accipimus, nec pofle uiuere locis alijsj quanqua 
tentatum ab aliquibus eft* 

BepafiUi^potueqtdimuUi^afmL Cap* VIII 

D Qui3muli3& afini fi-uge herbac^ uefcutur, fed maxime potu pingue^ 5<^ 
I fcunt* lumenta enim pro aquae, quam bibant, ufu, fuo fruuntur pa^ 
I bulo:& quod minus potum afpematur,id appetentius pabuli eft, dC 
|p!eniusobefatun FarragopilumexpoIit,cumfrugibus grauida eft: 
i fed duris iam horrens ariftis inutilis eft*Herba? medic^ prima falx nia 
tio d^tm^dC cum foctida aqua rigatur^incomoda eft^Boues claram bibere geftiunt* 
At equ^ut cameli^turbulentam 5C crafl&m fuauius bibunt, quippe quae ne ex flu* 
uio quidem prius hauriantjquam pede inturbent*poflunt uel ad quatuor dies tO:3 
ierareiinepotu, mox bibuntqpmultum» 

DepajiUiVpoti9tteekphdntideq}tetateemfdem:,VcmeU* Cap* IX. 4® 

1 Lephantus eodem paftu modiosMacedonicos nouem,quod plurima 
I edere poteft* Sed tantum darepericulofum efi fex^aut feptem dediflc 
I modios, in ufu fi-equenti faris eft^fed farinx non plus, quam quinque* 
1 uini eriam quin<^ mares^qux menfura heminas continet fex Jam qui^ 
dam amphoras aqu^ menfijraz Macedonicac quamordedm eodem haufit potu,&: 
rurfus a meridie eiufdem did odo* Viuit magna pars camelorii annos triginta/ed 
tnulto plures nonnullx^nam uel ad centefimij annum facultatem uiuendi protra^ 
faimttEIephantem alij annos ducentos uiuere aiunt,alii trecentos» 

Quibus 






LIBER OCTAVVS. »^i 

Qitihm hethis oues er capr£ ucfcmtufiGr de caufa mpmgUiitmU emnim* 
Caput X 
Ves dC capr^ herbauefcuntunpafcere ouesfedute^atquefiabiles 
foIent^CaprxIocaaebropermutant^fumma^ tantScontingunt* 
Pinguefcitpotiffimuouis ex potu:quamobreaftatefaIemdaredie 
quinto foliti funt, fingulis centenis finguios modios . (k enun pecus 
, , 1 mcolume,atquepinguiusredditur,Frequesigitur falisufliseopera 

net^quando dC paleis copiam falis admifcent,ut fitibundse pius aquae hauriant : dC 
autumno cucurbitam fale contadamafFerunt:quod Iacetiamauget.a<:agitat^ 
10 quoque meridie, plus poftmeridianis bibiit. fcctis diRcntz ubera pendent, quibus 
faIisabundeeft.opimatpecusoIea,oIeafter,aphaca,pa!ea,herba,quaeommaeffica 
dorafuntexfaIfuginerefperfa,pinguefcunt&:hxcpIemuspr^laagammediatn^ 
duo* Aqua ouibus autumno commodior aquilonia, quam auftrma eft . dC patoa 
ad folis occafum fpedantia profunt . itincra dC labores extenuantandicant pafto^ 
res ouem ualidiorem, cum hybernis temporibus pruinam , quam fufceperit, fer;* 
uat^nam quibus ufrium minus^parum prae fua imbecillitate conftantes, difcutiunt 
fuo motu quantum fufceperint. Caro cuiufc^ quadrupedis deterior eft^cum lods 
paluftribus^quam editioribus pafcit. Sunt porro frigoris panentiores, quibus cau^ 
da amplfor^quam quibus porredior, SC glabrae exutiores^quam ueftitiores.aifpae 
20 etiam algoris impatfentes funt» Valent melius oues^quam caprs : fed robuftiores 
capr^,quam oues funt* ouium, quaslupus ocdderit, pelles, ac uellera, QC feda ex 
his ueftisjlonge quam caetera aptiora funt ad pediculos procreandos» 
jycpuBioneyC^potumfedorum. Cdput XI 

^^ Nfeda animalia quibusdentes,omniuorafunt.Quibusautem!in* 
^^J gua^tantumhumoreundique eliquandofualinguauefcutur^quo^ Ix^Ki^avfce^ 
^^1 rum alia omniuora» Suntjquibus guftus omniufaporum eft, ut mu=: eUquando^exti 
j, lcx:alia fanguiuora, ut tabani, dC aiili : alia fucc^ plantarum, dC £cu^ gcnsh. 
_____ i duum ufuunt. Apis una nullis putidis afTidet., nec uritur alio dbo ^ 
p duld* Aquam etiam libentiflime inde hauriunt^ quam fynceri, darifCmi^ fomes 
fcaturiunt*TaIis animalium uidus eft^ 

Bea^mibusanimalium^Grrehusmquihuseddemmfintuf» Caput XII 

Ctio autem^&^ omne eorum negodum in coitUjproaeationejatque 
uidus folertia uerfatur : necnon ad frigorajaeftus, mutariones denicg 
temporum pertinet ♦ ineft enim omnibus fenfus natiuus mutarionis 
fadx firigorejaut calorejtaque uthomines alij domidlia hyemerepe 
^ tuntjaltj qui amplioris prouinci^ principes funt, fedem pro tempore 
mutantjUt mora xftate locis frigidis, hyeme tepidis trahancfic bruta-qu^ loca pof^ 
funt permutare,faciunt» Atc^ alia fubfidium in ipfis confuetisfibilocis comperigr, 
4.0 alia peregre profidfcuntur Jam ab autumnali ^quinodio ex Ponto^lods^ fi-igidis 
fugiunt hyemem futuram. A uerno autem ex tepida regione^adfiigidam fefe con 
ferunt^^ft us metu futuri» dC alia de locis uidnis difcedunt, alia^ie ulrimis prope dU 
xerim^utgrues fadunt^quae ex Scythicis campis ad paludes Aegypto fuperiores, 
undeNilus proffuitjUeniunt^quo in locopugnarecumPygmaeis dicuntur:non 
enim id fabula e%{cd certe, genus tum hominum, tum etiam equorum pufillum 
(ut dicitm) eft^degunt^ in cauernis,unde nomen Troglody tae a fubeundis cauer 
iiisaccepere.PIateaeetiamigrant, &:deStrymoneamnead Iftrum aduolant^pro* 
lem^ibifadutabeuntuniuerfae^acpriores expedatpofteriores,proptereaquod 
iibimontemfuperarint^uideripriores a pofterioribusneiiueat^Quinetiampifces 





txi ARISTOT* , DE HIST* , ANIHALI VM 

modo codenijalij ex P.onto^aut in Pontum tranant, alrj per hyemem ex alto in liu 
£ora teporis gratia ueniuni, concra aeftate ex littore in akum uitantes a^ftum difca: 
dunt Aues quo<5 imbecilliores h yberno dC gelido tempore difcedunt in campos, 
ut tepore poriantur : aefliuo autem repetunt montes^ut ^ftu careant* femper quae 
imbedlliora funtjprius utrauis ratione difced untJamfcombriantequamthunni, 
coturnicesantequamgrues:alteraenim Auguftojaltera Septembrimenfeincipiis 
unt^funt profedo omnia pinguiora, qux de locis difcedunt frigidisjquam qux de 
calidis : utcoturnices autumno^quam Vere funt pinguiores* Fitenim utfimul de 
lodsfrigidis, dCtempore calido difcedatunSuntetiam Veneris appetentiora uer- 
no tempore^cum^ ex tepido difcelTerunnSed auiumjgrueSjUt didum eft^ex ulti io 
fnis in ultima abeunt* uolant flatu fequundo, quod de lapide narrantjfalfum eft.Ia 
pidem enim eas tenere fuldmenrojquemjubideciderit, accipi utilem ad auripro^s 
bationem aiunt. Palumbes ctiam difceduntjS^liuiXjnec hybernare apud nos pa* 
riunturjatc^ eriam turtures5&: hirundines^fed columb^ manent/Corurnices quo* 
quedifcednt^miipaucaelocisapricisremanferinnquod 6C turtures iaciunt,uolan£ 
gregatimjtum palumbes, tum turtures, cum accedijtsd: cum fuo tempore abeur* 
Coturnicescum ceciderintj fi ferenum fitjaut aquilonium cempus, fociantur^d^ 
pro/pere degunt:fed fi auftrinumjmoleftcjpropterea quod parum uolant : hiimis: 
dus enim grauis^ aufter eft*Quam ob rem qui aucupanturj auftrum, non aqui^* 
ionem obferuat^omnino segre propter fui corporis pondus uoIantXunt enim cor^ 20 
pore grandiore, quam fuis pennis deferri poffint, uociferantes^ ob eam rem uo;s 
lantjlaborant enim quafi oppreflae onere. cum haec adeunt loca, fine ducibus per^s 
gunuatcum hincabeuntjducibus lingulaca^ptOj&^matrice profidfcunturjatque 
€tiam cynchramOja quo eriam reuocatur nodtu.cuius uocem cum fenferint aucu^ 
pesjinteliigunr parandifcefrum* matrfx forma perindeacaues IacuftreSjeft*atque 
etiamlinguiaca. qu^linguam exeritprajiGngamjUnde einomen.otusnodu^ii^ 
milis eit. pmnulis circicer aures emmentibus pr^dituSjUnde nomen accepit^quafl 
auritum dicas.nonnulliululameum appellantjalij afionem.blatero hiceft, dC hzU 
lucinatorj&^planipes/altantesenim imitaturxapiturintentusm altero aucupe,a! 
tero drcumeunrc,ut nodua,omnes denique aues unc^ breui funt coIlo,&: lingua ^Q 
lata,apt^^ ad imitandij,Nam SC Indica auis, cui nomen pfitac^^quam ioqui aiur, 
taliseft, dC loquador cumbibent uinumjtedditur^Gregaies ex auibus funtjgrus, 
olor^platea, anfer mtnor* 

I>ea^ionihuipifmm3qmruttdmqiterrejimm'mfugimdis4duerfis^ 

Caput XIII 

j} Ifdum alifjUt didum eft^difcedat ab alto ad littus, dC contra' de littorc 

j in altumjfligientes exuperanrias caloriSj&^frigoris^Sed prxftant pe^ 

j lagids IittoraIes,quippe qui dbo copiofiore^meliore^ potiantunqua 

1 enimiblingruitjpIuracxeiitjUtfitinhortisrnam&Iituusniger pro^ 

I pius terra oritur, alter fimilis erraticis eft^Tum ctia bene ex calido fri ^9 

gido^temperata funt locamaristcrrena^quofit^m 6(:carocorijpifdamagiscon 

ftetjCumpclagioruhumidajmoIlis/oIuta^fitXittoraresfuntdentex/carabxus, 

cernua^auratajmugilis, mullusjturdusjdracojpulcher, gobio,atquc omne faxati^ 

ie genus,PeIagfj funt paftinacajgenus^ omne carrilagineum,& congrorum albi^ 

£5TKfe^o74«- canrium genus,^ hiatulajrubclio, glaucus. pagri aute, fcorpioncs^congri nigran* 

fzfo-if, amhis teSjmurenXjCUCuIiambigunt^SeddifcrimenhorumjdiuerfitatcetiamlocorumaC 

g^ntyfcilicet an tcmporum exiftere poteft:ut apud Crctam infulam gobiones^omne^ faxatile ge 

UttoraUsmpe nusfaiis pingucfdt^Thunnus ctiampoft ardurum melior eft:iamcnimeotem? 

Ugij. poreabinfcftarisafiliagitarionerequicfdt^quasfadtjUtficina^ftatedetcrior.Quin** 

criatii 




X r B E R - O C T A V V S. ' 'm 

ctiam marmmis lacubus genera plura pifdum marinorumgfgni apertumeft, uc 
falpam auratam,mullum, alios fere piurimos» Amias eriam m AlopeconneiO re^ 
peries.a:inBiflonidelacupiurimagenerahabentunMonedulatmagnaexparte 
nonfubeuntPontum, fedinPropontide trahunt^ftatem,&:pariun£:hyememin 
Aegeo.Sed diunni,limari^,amiae fubeunt Pontum Vere^aertatem^Jbttradti^^ 
cunL&:reliquifereplurimifufanei,&:gregatilisgeneriseodemtranfeunt,bltlane 
plurima pifcium pars gregatilis, nec ullus grex caret duccPetunt autem Fontum 
paftus graria,qui uberior d^. commodior ibi,propter aquarum dulaum admixno^ 
nem fuppeditatur.Belluxquoque magnaepauciores ibidem funt, nani excepto ^|^ y^ ^45- 
10 delphino,a<:phocxna,quamtirfioneminterpretor,mhilin Ponto maleficum elt. HoluHstcjAA^ 
""- necdelphinus hicmagnuseft,quanquam extraubialiquantumprocelleris ma^^ ^7^,3^ ^ ^^^' 
Pnihabeantur.Tumitaqueu!dus,tumetiapartusgraria Pontumfubeunt.Sunt ^j, ^' V 
enim ibi loca ad partionem aptiora, dC humor dulcior ac potulentior fa:tum melt^ ^;;f^^ punU 
us educat. Sed cum pepererint, dC proles iam adoleuerit, exeiJt poft Vergilias ita* «^ fc : Sed m 
tim:^ fi hyems auftrina fit^tardiusjii aquilonia^drius^propter fequundiflatus com ^ontu mUa in 
moditatem : proles^ adhuc parua apud Byzanrium capitur, utpote cum longior tnt beilia pifd 
mora in Ponto non fuerit* Sed de casteris dC cum adeunt^a: cum exeant, conftat* hm makfica » 
Sarda autem una,cum adit,mdetur-6«: capitur:fed exiens nufquam uifa adhuc eft. pr^ter mm 
quodfiquaapudByzanriumaliquadocapiatur,pifcatores fua retialuftrantpro^ los.a-pArm 
pter exitus infolentiamrcuius rei caufa eft,quod folae ipfae fubeunt Iftrum amnem, delpbmos^ 
so unde fiflb flumfne per abditum terr^ meatum defiuunt in Adriam finum » argu^ 
mento eft, quod ibi contra euenit, quam in Pontotexeuntes enim femper capma 
tur fubeuntesnunquam*Tfaunnidextrorfumterramcontingentes fubeunt/ed 
remeant contra:lxuum enim in latus fe admouent* quod propterea facere dicun* 
tur,quia dextro oculo darius uidet fua natura^laeuo heberius.Fufaneis^de quibus 
loquor,interdiu meare^nodu quiefcere in more eft^pafcuntur etiam node,nifi lu* 
ceat luna^ita enimfadunt iter, nec uolunt quiefcere^Quidam ufuperitirei marina 
nihilo eos moueri,fed quiefcere a bruma ad aequinodium uernum, ubicunque id 
temporis fintjaiTeuerant^MoneduIae fubeuntes Pontumcapiumurjexeuntes au^ 
temminus^optimaein Propontidcfuntjantequam pariant*Atc2terifufaneiexe* 
I© untes porius capiutur,&: optimi per id temporis funt*Cum uero adeunt Pontum, 
proxime Aegeum pinguiffimi capiiitun quo fubinde afcenderint magis^eo mad* 
lentiores fiunt* faepe eriam flatu auftrino uehemenrius occurfante fit, ut cum mo* 
nedulis 5C fcombris exeant^ac mariinferiore magis quam drca Byzantium capiaa 
tundifceirum/edis^mutationem hocmodo faciunt* HicidemafFectusterreftri^ 
bus etiam euenit.cum fe abdunt^S:: latent.hyeme enim latebras fubeunt,temporc 
lam tepidiore exeunt. ratio uero Sx^Iatedi dC patendi communis animalium ea eft, 
ut fibi contra utriufque exuperanriam temporis opitulentur ♦ latet aliquorum ge^s 
nus totum^aliquorum partim latet, parrim non latet.Teftaenim inteda omnia la 
. tentjUt in mari purpurajbuccinumjOmne^ id genus*Sed abfolutorum latibulum 
40 euidenrius eft : conduntur enim feceflii,ut pedines facere uifuntur.aliqua leuiore 
quodam tegmine fuperimpofito delitefcunt, ut cochleaj terreflres, id eft limaces» 
dC adhaerenriii mutario incerta eft. Non tamen eodem tempore omnia 
latent, fed limaces hyeme. purpura dC bucdna canis exortu 
dies circiter tricenos coduntur ♦ pedincs criam tem 
. poreeodemXedeorumpIurimafanela*^ 

tent,&: algore urgente,SC «ft«* 
^ L z 




IH ARISTOr* DE H!ST* ANIMALIVM 

Qnotemporemfs^ormgemdfefeabfconddttUdut^BmduthymUmpetU* 
Caput XIIII 

N/eda pene omnia conduntur^praetcreajquxuitam mdomlcilifi 
cum homimbus aganr, quae^ prius intereantj quam annuu tempus 
excedantv latet haec hyeme alia diutius, alia quandiu algor uehemens 
eft, ut apes : nam ipfa? etiam ceflant, 8C htem ♦ cuius rei argumetums 
quod minime db um fibi appofirum gufiare uidentur ^ 6^ fi qua cre* 
pferitjieiunaipedatur^uentre translucente^nullo^ penitus contento^quod manJ 
feftumfit»Quiefcunt ab occafu uergiliarauiqueaduencondunrurautemquaeij 
locts apricis abdita,^^: ubi fibi cubile conftituere tutius folenr^ 

Begenereferpentum,^dhyemedhditur,deq;ttomuBispi[dhusquihyemefrigork 
cauf4condmtur>qm^£Aitepropter€dorm. Caput Xv 

^^^l^ Angiiineiquoc^generismulta fe conduntjUteaqusintectacorrice 
"J^l funt^ferpentes dico^lacertoSjftellioneSjCrocodilos ftuuiattles^Menfi:* 
1§ busquaiuorfrigidalimis h^clatentsnecpendtempusquicquamca 
Sj medunt^C^eraequidem ferpetescauernasfubeuncterr^/eduipe^ 
i rx fub faxis condurun Pifcium etiam complures latere nouimus^ fed 
apertiifime hipparum, quem equsfelem nominaui^a: coruulii iiuegracummper 
hyemem.nam hi foli nunquam capiuntur, nifi certis quibufdam temporibus,eit 
dem^ femper,cumcaeteriomnes fere fempercapiantun Murena etiam latet,^^: i© 
cernua,&: conger.Saxatiles uero coniugatim mares cum foeminis condutur.quo^s 
modoSilfcrtificarefolentjUtturdi.merute^percx^Thunnietiamlatetpr^akisgur 
gttibus hyeme, pinguefcunt^ a latibulo maiorem in modum. capt indpiunt uer* 
giliarum ab ortu ad arduri occafum ultimum, reliquo tempore quiefcunt latetes^ 
capiuntur nonnulliexhis,cateris(^ latentibus tempore fui feceilus^cumfemo^ 
ueant locis tepidis, aut fi tempons infolitx quietes continganc. Prodeunt enim ali# 
quantulo de fuo cubilipaftum, &:pr^cipue pleniluniafunr magna ex parte fua* 
iiiftimi,cum larent,Primadac in corno fe abdunr, cuius reiargumentum eft,quod 
^eque eo rempore capiuntur , SC dorfo fccculento, pinnis^ addudis.oppreiTis^ 
fpedantur.Vernoauremtemporeprodeunt,a:appropinquantadterramcoeun5® 
tes^panentes^tquo tempore fo^tu grauidae capintur, tempeftiuara canofper effe 
putantur. Autumno uero dC hyeme deteriores funt* Simul etiam mares plenife^ 
mine genitali.lade appeIlato,per id tempus cernunrur : iraque praftanr ad ufum. 
^r?A-^ , ^^ P^^"^^'^^"«^2P^"'^t"^*2duItiore,iamIarga captura proptermfefti 
aitli itimulum eftjarent alia in arena, alia in luto,ore rantum detedo. plurima tem 
pore conduntur folum hyberno, ut cruftata, &: pifces faxan1es,&:raix,omnec3 
carrilagineum genus, diebus fcilicet frigidifHmis. quod ita efl^e eo areumento corS 
ftar, quod mmime cum algor eft, capiuntun fed pifcium nonnulli ^ftate etiam la^ 

tent,mgIaucus:hicenimperidtempusfeabdirdrdrerdiesfexaginta.Afellusetia>o 
latet,a^aurata plunmum remporis . afellum latere indicio cfTe uidetur, quod lon* 

gointerpofitotemporecapiatunPifcesud^ftatelateredocumentoillop^^^^ 
quodremportbus fyderum fiantcaptur^,&:prxdpue canicul^:mare enimpe? 
idtempuscuernturtquodlaaffimeapudBofphorumpatetJimuseniminfumma 
ettertunpifces^innatantaiunteriafigurgitumimafxpiusteratur.plureseade 
iagenacaptfecundoiadu,quam^primo.TumetiammagnisimbribusmultaaDDg 
r€atammaliumgeaera,qa«ance ueIaiinquam,udraro uifa fiierint. 





L r B E R O C T A V V S> %H 

Vium etiam complures coduntur^non utaliqui putant,paucat*nec 

omnes ad loca tepidiora abeat/ed quibus loca eiufmodi funt uicina, 

folitxfedijijseofecederelibetj ut&:miIuos &:hirundinesagere ahi:^ 

maduerfum eii.Quae auteprocul locis eiufmodi morantur^non mu 

tant fedem,fed fe ibidem conduntiam enim uif^ funt multx hiruns^ 

dines in anguftijs conuallium nudx, atque omnino deplumes^milui eriam de hu^ 

iufmodi Ibds euoIafTejCum primij apparerent,uifi funtXatibuIo genera diiiingul 

uel adunca uel redunguia non pofTunt* nam bC dcoma Iatetj&: merula5&: turtur, 

lo S<:alauda*deturturequidem maximeomnium cpftenemoenim propedixerim 

uidiiTe per hyememufpiamturturemdidturjatereautem incipit praepinguis5&: 

quanquam pennas in latebra dimittitjtamen pinguedinem feruat. palumborS ali^ 

qui latent^aliqui non latent , kd cum hirundinibus abeuntTurdus enam latetjS^ 

ftumus,& ex genere unco miluus pauds quibufda diebuSjS^ nodua. 

jyeqtmdrupedihm^U£hymclateant^de^ijsiU:efeneButmexuitnL 

Cap. XVH 

j Vadrupedumquxanimal generantjhyftricescodunturjS^urfi^fed 

utrum propter fngus,an alia de caufa,ambigitur. pinguefcut urfi per 

! id tempus^tum mares^tum fccminx uehementer, ut mouere (c^c h^ 

I cile nequeant* par it etiam fcemina eo tempore, bC tandiu latet quoad 

i tempus fitjUt fuos catulos va apertum producat^quod uemo tempo^ 

remenfe a brumatertiofacit.Sedquodminimum, dics drdterquadragintalatet: 
exquibus bis feptemitafopiturjUtfenihilomoueattreliquispofteapIuribusIatet 
quidem,fed mouetur, &: furgit ♦ fcctu grauida urfa^ uel a nemine^uel i paudiTimis 
capta eft*tempore fuilatibulihoc animal nihil edere certum efi:quippe quod nzc^ 
exeat3&: captum uentre inteftino^ inani uideatun Narrant dus inteflinu per int^ 
diam ita conniuere, utaddudum prope cohaereatita^ urfum larebram egrefTum 
primum herbam arum didam deguftare^utintefiinum laxetur^B^ hiet,GIires etia 
jo latent in ipfis arboribus^pinguefcunt^ per id tempus uehementer ♦ itidem mures »9 ofcv? o -mv 
Pontidgeneris. NonnuIIa ex ifs quseconduntur, exuuntidsquodfenedus uoca? Zkos q a/u- 
tur^quod cutis ultima eftjSi: primi ortus operculii^Sed in pedefiri uiuiparo genere xk. vlm. con 
deurfojquadecaufalateatjambigitur^utdidumiam eftXorrice intedamaxima dmur hyeme 
fere fui parte feceffus fuo tempore Iatent*&: exuunt fenedute ea^quibus cutis mol or^ontici mu^ 
lis^nec praedura,^ teftacea quide eft, qualis teftudini (nam dC teftudo inter cortice resjii dutaxit 
mteda enumeranda eft^ dC mus aquatilts) fed qualis ftellioni, lacerto, 5C prsdpue dhi. 
ferpentibus eft.exuunt enim haec omnia^tum Vere cum egrediutur^tum eriam au 
tumnot Vipera etia exuit tamVere^quam autumno*Cumierpens exuere indpit, 
ab oculis primii detrahi aiunt, ita ut obc^cari uideantur ijsjquirem non intelligSt* 
4.0 tum caput exuiturtglabrum enim hoc omnium antequam reliquum corpus appa 
ret^atc^ una fere node dC die fenedus tota exuitur a capite orfa dC caudam3&: cute 
altera intus fubnafcente ipfaremouetur^Vtenim fcetus inuolucro fecundarum yinfou. ^ hc^ 
quo cotentus prodierit, exuitur^fic ifta fenedute detrada renouatur Jnfeda enim JIvq^s rj^ 
codem modo exuunt fenedutem, quibus hoc folitum eft, ut filpha^S;: culex5&: ea <^7kiKr6c. 
quorum pennx uagina conrinenturjUt fcarabaet fed omnia fado iam quod gigni ?lm. vt extra 
debueritjcxuuntnam ut partui uiuiparo fecundae, fic uermiculariae proli opercu* futt mmhra^ 
lum circumrumpitun aeque dC apibus, 8C locufiis* cicadae ubi eruperunt, oleis aut »^ > quod ^e» 
arundinibus infidunt, dC cum rupto operculo exent, paruum quiddam in eo reliri r^t mm. 
quunt humorisjnec multo poft uoIant,SC indpiunt canere^Locuffee inter marina, 

L 5 




xiS- ARISTCT* DE H I S T* A N-I M A L I V Nt 

BC gamman cxugt,au£ Verc,aut autumno poft partum Jam captx alrquas funt !o* 
cuft«,moIkm habetes partem fuperiorejquod crufta iam cfrcumrupta detrada^ 
eflet:inferiorem aute duram^quia nondo eflec difr upta^non enim fimilis in his atq^ 
in anguibus exutio ficlatent locuftae menfes circiter quinc^^Cancri etia exuunt k^ 
nedutemjmolliores quide perfpicuc, fcd cm duriores exuere aiiit, ut maias»C um 
uero exuijt, molhs admodu aufta fubnafcitur. 6C quide cancri pras teneritate non 
fatis ambulare poflunt exuunt haec f^pius anno* Sed quxnam lateant, dC quomo 
do,&: tempore^atc^ etia quse^^: quo tempore exuant fenedutem^iam didii eft* 

No» omm dmmaUd omm tmporc proj^eremUYe, quoim tmpm 

mhmconducdt/ CdpKt XVIII ^ 

s luunt aute animalia proipere non dfdem temporibus^ nec omnibus 
xque exuperatiis* Valetudines edamjSi: morbi per tempora pro gCis 
nerum diuerfitate uarie acddunt, dC in totum noneadem omnibus 
ualetudo exiftit Jamauibusprofimtfqualores^tum ad ca^teramfa^ 
nitatemjtum etiam ad partum^S:: prsecipue palumbis. At uero pifci* 
busicxceptis quibufda pauciSjimbres conducunt Jncommodi contra auibus anni 
pluuij funtjpifcibus ficci ♦ quippe cum auium talis natura % ut ne bibere quidem 
largius poiTint finedetrimento^AduncaeigituraueSj ut didumeft, uiuuntprope 
dixerim fine ullo potutqtiod Hefiodas nefciuitiacit enim in narratione obfeflionis lo 
Nini, aquilam augurtj praeOdembibentem* Cseter^ auesbibut quide/ed parum* 
nec aliud ullum potioni indulgeat, quod pulmonem fungofum habeatjaut pariat 
ouum*Cum aues xgrotantjpium^ indicium proferunt» turbantur enimjnecpofi 
turam eandem feruant quam habentjCum rede ualent* 

Qu£mmdntiapUtmgdudent:,quihmuettocedt* Cdput XIX 

^ Ifdumgenusmaximaexparteannis pluutjs bene(utdidumeft)uf* 
*' I uit*ita enim no modo plus dbinandfcitur, uerumetiam omnino plu 
J uio humoreiuuaturjUt ea quae terra gignuntur,oIera enim quamuis 
1 rigentur^tamennontantum proficiuntquantumimbre, quodinde 
I arundinibusetiam !acuprognariseuenit,nihil enimfereaccrefcuntj jo 
nifi aquae pluuia? incidant* f ndidum uel inde accipi poteft, quod pifces plurimi pe= 
cant PontumjUt in eo traducat aeftatem*facit enim copia amnium loci illiuSjUt ma^ 
re fit dukiuSj& cibus largior habeatur, quem ijdem fluui] deferar* Subeunr etiam 
fluuios genera pifcium complura, bC praeftant in fluentis bC lacubus, ut amiajmu^s 
gilis^gobiones etiam pinguefcunt in fluurjs^denic^ loca praedita lacus com modira* 
te pifces poflidet oprimos ♦ ex pluuijs autem ipfis asftiuiimbres commodiores funt 
parri maximae pifdum,S!: prxcipue cum uer, xftas, dC autumnus imbribus abun^ 
darintjhyems contra ferenior fuerit. ad fummam prope dixerim,cum bene homi^ 
nibus annus ccdit^ tunc bC pifcibus feliciter degere cocingit * locis autefi-igidis parS 
uigent Maxime infeftantur aIgore,quiIapidem in capite habet^ut chromis^Iupus^ 40 
phager,umbra . hcit enim lapidis rigor, ut per algorem gelentur, bC excidantSed 
cum plurimis pifdum generibus imbres condu<5t,mugili tamen, bC capitoni,8^ d 
qui a nonnullis murinusuocatur,nocent*fitenimutpIuutfsmukiexhisdefaciW 
exc^centur^fimodumaquaexcefTerit^foIetenim per hyemem porius capitoita 
aflici,nam oculi eius albefcunt,&: macilentus per id temporis capitur,atque ad po* 
ftremum malo eodem interit* quod no magis imbriu copia, quam algore acdderc 
uideiur Jam enim cum alibi tum in Nauplio agro terr^ Argiux,in uadis mulri ca^ 
pri funt caed, cum hyems fmi&t afperrima> multi etiam albos habetes oculos captl 
funt. Aurataquocj hycraelaborat/ed archanas aeftate^eo^ temporc cxtcnuatun 

Prodell 




LIBEK. O C T A V V 5*- 1^7 



Prbdeft coruulis fef me, pr^ter casteros pifces an^ 
camremcomodioreft^quiaperftcatatempotiusteporacciditJocaprofuanatura 

genera qua:^ fibi habent ad incolumitatem commodiora.qupd enim natura litta* 
* ^le,aut pelagiumeftjhuic fuoloco pronaturxdefideriouerfaricommodmseit y^^^ 
quodautemambi§it,idcomodeutroq^degere poteft.Sedfq[nteDa locaquxdam ^ * 
fmguiispropria^inquibusrediusualeatXommodioraCquodfimpliciterdixenm)^^^^^^^ 
locafunt ea,qu^ algara copia fcatent.pingu!ores enim locis his^capiuntur,qui mul ^ - 

tisa^uarrjslocisfolentpabuIari.Nam dC quibusaIgaincibo^ft,abundepafcatur: ^ 
dC quibus caro appetitur,pl ures pifces fibi reperiunt, Intereft etiam aquiloma fmt, 
10 anauftrina.genusemmlongumaquiIontjsmeIius uiget: &quidea£rtate,!ocoeo^ 
dem, in aquilonijs plures longi quam lati capiutur.Thunm & gladr] agitatur afilo 
canis exortu.habent enim uniq^ per id tempus fub pinna,ceu uermicuium.quem 
afiIumuocant,effigiefcorpionis,magnitudinearanei;infeftathoctantodolore,u£ 
non minus interdumgladius, quamdelphinus exiliat. undefit, ut uel m namgia 
f^penumero incidat.Thunniomnium maxime pifcium gauflet tepore.d: ob eam 
remarenam dC littoraadcunt.per fummaeriammarisinn^tant^quoteportspo* 
tiantun Pifdculi autem feruari propterea poiTunt, quia fper|iuntunmaiora emm 
magni fequuntur . kd ouorum dC prolis pars magna proinde abfumiturXum 
enim pifces defiderio teporis locafceturae adeant^Iiguriunt qpicquid atti§erint*ca=: hufoutfsvfcu^ 
20 piunturmaxime pifces nonmuItoante,quam foloriatur,aut poftquam ocddit. UgimuUimjUt 
demque drca folis ortum aut occafum.tempeftiue enim iad tantifper putatur, 
quamobrem eo tempore pifcatores folent retia tollere* tunc ^nim maxime uifLXS pi 
fciumfelliturjquippe cumnoduquiefcantjluce autemiam dariore meliusuide^ 
antMorbus peftilens nullus inddere pifcibus unfuerfis uidetur, quafe plerunque 
hominibus,&: quadrupedumequis^SiCbubus, dC reliqui generis nonnullis acd;^ 
dit, tum feris^tum urbanis^xgrotare tamen SC ipfi putantur.5;: quidem pifcatores 
pro morbi indicio capiiitscumaliquotextenuatoslanguenfibusfimiles^&colore 
imrnutatos, inter multos pingues ac ualidos eiufdem geneqs ceperint* Marinum 
genusita fe habet» 

P (Xt^^flmaUhm^^O^Um^rihmpifcihu&noceMiqm^uein 

citpimtur, Caput XX 

p Luuiarile BC lacuftre pefte quidem 6:: ipfumfmmune eil, fed non* 
l nullis morbi incidunt proprij . filurus enim cams exortu poriiCmum 
l (quod fublimisinnatet)fideratur,d:tonitruofopiturmagno^quod 
dC cyprino acddit/ed leuius^Silurus uel a dracone angue, gurgite pa 
L rum alto icftus interit* Ballero^S^ tiiloni lumbricus canis exonu inna 
fcitur, qui debilitat, cogit^ ad fumma ftagni efFerri, qua afiu intereunt ♦ chalcis, 
quam aericam appello,uitio infeftatur diro, ut pediculi fub branchijs innari quam^» 
4.0 multi interimant ♦ quod nulli ex caeteris accidit* moriuntur pifces uerbafco herba, 
quamobrem c^teri, fluuiatiles, 8C lacuftres ea infidentes capiunt : fed phcenices 
marinos etiam ita pifcantur * Sunt qui duobus quoque alrjs capiendi generibus 
utantunquod enim altos gurgites amnium pifces per hyemem mtare folent(Cum 
enim alias dulcis aqua frigidior fit, tum uel maxime eius imaalgent)idcircofof* 
faminfluuiumducuntjquammaceriae iungentes operiunt, dC fozno^atquelapb! 
dibus Ibpant, ut quafi cuniculum fadant, aditu patente ad f^uuiumsunde implea* 
tur : tum fedo gelu naflla inde pifcantur» Alterum genus capturae tale c% cuius 
ufus dC hyeme eft dC aeftate ♦ medio amne firuticibus , dC lapidibus drcumfkpiunt, 
unoaditu dato modooris^Tumincodrepofita nafl^ pifcanturjtnotislapidibus» 

L ^ 




m 



ARISTOT. DE H I S T^ A N ! M A L I V BJ 



ceptohomm* 
Ijeuiter Theoi 
dormui[meji 
accufnffe Ueos 
nicen* affimds 
legenM fuiffey 

TnsMe^pfU 




Tdlaceo gcneri anni pluufj profunt^praeterqtlam purparistcuius rei indiciafn ell," 
quod fi amnis in mare fluentisaquam guftarint, moriuntur eodem 6k* uiuit pqris 
pura extramarcjquaecaptaeftjdies circiterquinquaginta^AIit altera alteramjeo 
quod fua tefta gnatum^ueluti algam mufcumue gerit* quae autem pro cibo ijs afFc 
runtjpoderiscaufaadhfceriaiuntjUtinlfljrafintgrauioresXaeterisfqualorinconi 
modus eft,nam 8^ paudora reddatur,^^ deteriora*8^ quidem pedines tunc magis 
trahunt ruffum colorem^Iam in Pyrrheo Euripo pedmes aliquado defuerutjnoii 
modo propter ferramentu^quo pifeatores abradendo ubertim caperetjUerumetia 
propter ficdtates^Caeteris etia teftatis imbres conducat^propterea quod mare du!:^ 
dusredditur:fedfrigusfadt profedoneuel inPonto, uelinfluufjs gignipoffint, lo 
exceptisbiforibuspauds^genus nanque unifore potiflimumrigoreinduraturjSC 
f nterit* Aquatile animalium genus ita fe habet* 

Demo^isfumieorum^remediji. Caput XXI 

Vadrupedum fuestribusmorbi generibus laborantjquoruunum 

raucedo uocaiur^quo maxime feucesjmaxillae^ inflammantur ♦ fcd 

idem mala, uel qualibet alia corporis parte contrahi poteft* lam enim 

plerunc^ in pedem, alias in aurem deciibit* Putrefcit protinus mem^s 

brum3&: ulcus ferpit, donec ad pulmone deueniat, quo tado mors 

fequitunaefcit hoc uitiu celeriter, nec poteft fus quicquamedere cum ita segrotat, to 
etia fi quantumlibet fit morbi inaemetum* curatur a porcarrjSjCum malii incipere 
fenferint^haudaliomodoquam tota parteabfdflfa qua coeperit^Reliquaduogess 
nera eode uocabulo nominatur ftruma ♦ quora aiterS dolor capitis dC grauitas eft^ 
quo plurimi laborare fblet:altera alui profluuiu eft.quod irremediabile incidit.alte 
ri fuccurritur ex uinoadbibitonaribuSjeo^ipfo dilutis, fed difficulter eo quocg pc 
riculo fubtrahftur* biduo enim aut quatriduo interitm obuenit.Raucefcuntpotili 
fimum eo anno^quo montes abunde tulerint, ^pinguiffimifintJuuat mora celii 
dedifTe in cibatu,a<: balneu multg dC calidum, dC uenx fub lingua fitx cultello ada* 
do fanguinedetraxifle.GrandinofiautefiuntfueSjquorum crura 6«:coIIum 8^ar 
mi carne conftant humidiore^quibus partibus uel grandines plurim^ innafcutur* |0 
caroduldor eft fi grandineshabetpaucas^fedfimultas^humidaualde^&infipida 
eft,FadIe qui grandent cognofcuntur : parte enim linguae inferiore grandines ha 
bentur, dCd fetam dorfo euellas, cruore in radice pili euulfi uideris» Pedibus etiam 
pofterioribus conftare non poflrunt,qui grandent^carent grandine cum adhuc !a* 
dent.tolIuntur grandines tipha.quae uel in cibatu utilis eft.Sedprxcipue alunt^S^ 
opimant fieus^S^ cicer.dbus denic^ non fimp!ex/ed uarius fagina optima eft^gaus* 
dentenimfues pabuli mutatione,quemadmoda&:c«teraanimalia*tumetiafiert 
aiunt ahi uarietate, ut partim infletur, partim impleatur came.partim opimetur* 
Glandesfuauiter quidem a fuibuscomeduntur^fedcarnem humidamfaduntfi 
foIxdantur.&:figrauidasgIandemcopiofi'usederint5abortumfadm,utoues:qui^4.o 
busconftatiushocglandibusefitatisacddit» unumexomnibusquxnouimusani* 
malibus/us grandinem condpit* 

Quihusmorhiskfiitenturcattes* capta XX II 

Anes tribus laborant uitifs^rabie^angina^podagra ♦ facit rabies furo* 
rem, &:qu^momorderint3omniarabigt3excepto homine. Interegt 
canes hoc morbo,^: qu^ morfa funt, texcepto homine* Angina etia 
interimit S^podagra tetati paudeuaderepoflrunt.RabiescameIum 
l etiamprehendit.Elepfaantos ca^teris malis immunesafuntanflario^ 
ne autem alui acrius infeftari* 

' Morbl 






LIBER OCTAVVS. «^? 

UoYUhoumgregdiunt» Caput XKUl 

O ues gregaks morbis duobus tentatur5pocIagra5&: ftruma* hdt po 

dagra ut pedibus intumcrcant:&: quamuis non intereant, tamen ua 

gulas amittant, ualent melius cornibus pice i1 iiris caiida* euemt Itru^ 

.. ma^ut calidius frequennusq^ fpiretunquod denic^ in homine febris, 

: fdem in boue ftruma efi.indidum morbi, ut demiflk aures flacceant, 

dC m comedere nequeant^breui moriuntur^adapertisi^ pulmo infpicitur putriSt 

QwhmmwhlsUhormtecimgrcgdsuiomcliid^^^^ 

necnondehippomAne.a-potutqmrum^orhom^ Caput XXIIII 

Quoru gregales morbo immunes funt, excepta podagra : hoc emm 
i unolaborat,&:pIerun<^obidungues amittunt.Sedami{risair^ita^ 
I limenafciJturJienimutakero fubnafcenteungue^alter amiitacur. 
' Indicium morbi,ut alter teftium dexter palpitet,ael ut paulo citri. na 
I rps cauum quidda rugofum^ gignatun A t uero equi domeitici mor 
bis plurimis obnoxij funt. laborat ileo diao, id trt tenuioris imcitmi morbo:cuius 
rnali indicium, ut crura pofteriora aarahant ad priora, dC ita fummoueant,uc pro^ 
pemodumcoIlidaLSi;ubianteadiebusaliquotfponteieiunarint5moxinfurorem 
uertantur/angUine detradoiuuantun Capiuntur etiam rigoreneruorum:cuius 
indieium,uenx ut omnes nerui^ intendantur, dC caput ceruices^ immobiliter ri* 

*c^ geant,redism auribus gradiacur.Suppuratione eoa equi inieitantur.Victa quocp 
eoru eft quod hordeario dicitur,cuius mdiciiijUt pa}atiimokftet3&: feruetius ipiret 
equus 4 ex cofueto ♦ nuim huius mali remediii eft,nifi fponte naturae emendetur^ 
Q uod aute lymphan dicitur,tale eft.ut equus ad tibix foniim quiefcat^^ demictat 
^ntem.cum uero confcenderis, citetur cotentius donec rerineas.demiiTus etiam 
femper triftis9 eft,(i rabie teneturlcuius indiciumjUt auriculas demittat ad iubam, 
r urrusfe protedat^id^ uiciflim f2L(fiitet . Irremediabile eaa malii^ii cordis dolore ue 
xat'ur:cuius indiau,ut latera fubridat,&: ilia prseftrin^tur, dC ii uefica climoueatur 
de fuo ii'tu:cuius indiciii, ne urina reddere poflfit^S^ ut ungulas^dunesi^ trahar* 61: 
ii paftinacam deuorarint,cuius magnitudo,quae uerticilli beftiol^ eft(nam morl us 

p murisaranei^uelcsteris iumentis mokftiiTimuseft) puftulaehocexcicaniurj&^pe 
riculofior quem defixerit grauida.puftulx enim r umputur^ex cjuo interitus (equii^ 
tur/ed fi non grauida eft^non interimit.quinetiam ea quam altj chakidam^alt} dy* 
gnidam uocant/uo morfu aut interimit,aut uehementem doiorem mouecjimihs 
k2tc paruis lacercis eft: Ccd colore ferpentis, quam caedlia nominat. denic^ hornines 
ofuperiritotide fere morbis equumjatcperiaoueminfeilarisquothominereferut» 
interit ueneno fandaracae dC equuSjd^quoduisiumenciijfmeueterinii.daLuria 
aqua percolatum.abortum eria facit cqua odore fenties fungi fumigantis lucerns 
extindx,quodd: mulieru nonnullis accidit^hactenus de equorum morbis.Quoci 

< hippomanes uocat, hxret quide fironti nafcentfs pulIijUt narratunSed equx per^ 

40 lambentes abftergentesc^jid abrodunnquae aute de hoc fabulantur, figmenta mu 
!iercularum,6(: profeflTorum carminis incantamentorii efle credendum porius eft* 
Emitri etia ab equa prius quam pulIum,quod pulium dicitur^ccrta eft.equi uocem 
quoc^ agnofcunt equorum quibus cum pugnarint* Gaudent pratis riguis5&: pa^* 
ltidibus*bibunt enim aquaslibentiusturbidas^quod fi clara eft^inturbant eam un^ 
gulis fuis^S^ cum biberintjlauant fe totos,Iymphis^ poriiitur* balneii enim omni^: 
no hoc animal adamat, SC aquae deditu eli» quamobrem natura etia equi fluuiatilis 
ita conftat, ut uiuere nifi in humore non poflTiCtBos contra quam equus^nifi aqua 
fit clara/rigida atque lympidajbibere nolit» 



AntyrtmiU» 
gidcheatiandi 
Hiami , an ex» 
pugi omnino, 
psritiorss iudi 






Q0 ARISTOT» DE HI S T* A N I SL A L I V M 

kfmoi mo morho Uhorarefiigoris^ impatientei effe. Caput XXV 

Sinf uno maxime morbo laborantjqucm malidam uocant* quod ut*. 
tium in capite oriturjfacit^ ut per nares pituita mukajrufFa^ effluat* 
quse fi ad pulmonem defcenderitjmoriuntun fed fiin capite eftjnoa 
infertinteritumJmpatiens frigorismaxime hocanimaleft:quapro* 
pter Pontica & Scy thica terra afinis caret* 
"DeelephantorummorhiSy^eorumcuratione* Caput XXVI 

Lephanti morbis inflatione contradis laborant^quofitsnepoffinc 
excrementum uel ueficse, uel alut reddere* Aegrotant etiam fi come , 
ij dant terram,nifi ea frequenter utantur : nam fi frequenterjnihilien^: lo 
ij ttuntmalijapides etiam interdum deuorantnecnonfluoreteatan? 
H tur, quo,cum uires Ianguerint,curantur potione aquae calida?, dC d^ 
bo forni melle imbuti* utrunc^ enim id iiftit profluuium alui* fi per infomniamfeflj 
funtjarmis perfricatis ex falejOleOjSjT aqua curantur,cum humeri doIentjCarnibas 
fuillis ailis appo/ifis iuuatur* Oleum alij bibunt, alij non, dC (i fpiculumin corporc 
inefijeiicitur eo quod biberit oleo^ut aiuntvqui autem oleum non bibunt,ijs radisc . 
tyrtami decoda in uino datunQuadrupedum res ita fe habet» 

Demorhisinfeiiorum^ia^prtecipueapum» Cap» XXVII 

Nfedorum maxima pars eo tempore ualet^quo gignitur : uidelicec 
^^ cum annus talis, quale uer, humidus dC tepidus eft, Apibus befliofe za. 
qusedam in alueis innafcuntur^qu^ fauis ofFidant» Vermiculus item, 
fpecie aranei nocet fauisjquemalijclerumsalij pyraufiamuocant^ 
hic fibi fimilem forma aranei parit in fauo, dC facit ut examen ^gro* 
tetobefietiamalia qua^dam befiiola fimilis hepiolopapilionijquilucernarumlu* 
mimbus aduolat* h^cpuluerem fpirando in alueo parit, nec aculeo ab apibus fif^ 
mulatur/ed tantS fumo abigitur. Erucx quoque nafcuntur in alueis teredines dfcs 
da^^quas apes non infedantun ^grotat potiflrmumjlcum fylua flores aeruginofos 
tulerit^atque etiam temponbus ficcis* Intereunt ink^^d. omnia tada ex oleo/ed cc 
lerrimejfi capite illito exponantur foli* 

Animaliumdi^rentiaprolocorumuarietate* Caput XXV lli |@ 

^ luerfitate etiam locorum differentia oritur* ut enim locis nonnullis gl 
' gni omnino aliqua nequeunt/ic alif s generantur quidem/ed paucio 
|i raj^: uitabreuiore, nec profpera* lods etiam uidnis difcrimen huiu^ 
|i modi exiflit:ut agri Millefrf lods fibi propinquis cicada alteris gignua 
-' tur^alteris non, Amnis in Csephallenia infula dirimit^ cuius citra alte^ 
rum latus cicadarum copia eft^ultra alterum nulfe* In Pordofelena,uia interiaccc, 
cuius ultra alterii latus gignitur catus^dtra alterum gigni non poteft.TerrseBceo*? 
tix in Orchomenio agro talpx habctur multae : at in Lebadico uidno nulfe funt, 
nec^ fi aliunde portat^ eo fuerint^uolut infodere Jn Ithaca infula lepores fi aliundc 4.0 
illatidimittatur, uiuere nequeut : fed eodereuerfi^unde maris introierint infulam, 
moriuntur* In Sidlia formicae, qu^ equites appellatur,no funt Jn Cyrenenf? agro 
ranae uocales praterito tcmpore deerant* In Africa non aper,non ceruus^non ca^* 
pra fylueftris eft Jndia,tefte Ctefia, quanquam no fide digno, fuem nec ferum nec 
manfuetum habet.Qu2 autem fmguine: carent, dC quae feceflfu tempore condun 
tur^grandiora nimirum illa poflidet* In Ponto neque mollia funt,neque teftata^ni 
fi lods quibufdam pauca. In mari rubro teftata omnia mira quadam magnitudinc 
augentur,In Syria oues funt cauda lata ad cubiti menfuram.Capr^ auriculis men 
furapaImar^&:dodrantaIi,acnonnuIkdemifris5itautfpecftentadt€rram.Boues 

nodc^ 




-LIBER O C T A V V §♦ m 

tiodos fcapulaf um fledunt, m camelum Cilicia caprae tondentur,ut aliHoucsJn 
Africaarietes ftatimcornigeri generantur^ nec folummareSjUtHomerusfcribi^ 
fed eriam fceminx^Contra in Ponto per prouinciam Scy thicam nullis cornua ena 
fcuntur. In Aegypto aliqua maiora, quam in Gra^cia, fiunt^ut boues^ dC oucs^ali^ 
quaminora, ut canes, lupi, lepores, uulpes, corui, accipitres.aliqua magnitudine 
parijUt cornices,&: capr^* cuius rei caufam attribuunt cibo, qui ali}s large,ali]s 
parcefit,utlupiS5&: accipitribus ♦ carniuoris enim parum cibi fuppeditatur,pro;* 
pier raptus,quo uiuunt,penuriam,aues enim minores paucse ibi habentur. lepori 
uero omni^non carniuoro generi uidus ieiuniorobeamremeft,quodneque 

lo nuces,nec pomafunt diuturniora.Tumetiam muItisIocis,cccIi &: fiiuscondmo 

cauf^eft,utinterrafflyrica,8^Thracia,&in Epiro,afmi paruihaoenturjn Scy. ^ ^^^: 
thica&GallicanuIIipropterimmodicumfrigusJnArabialacernmagnitudmecu^J^.w»^^^'^^ 
bitumexcedunt*MureseriammuIto foricibusaudiores, quibus crura pnorauei 
palmimenfura,pofteriora ad primumdigitinodum habeturJn Africamagnitu^ 
do anguium mira^ficut SC fertur Jam enim nonnulli ubi triremi appIicuiirenc,oiia 
boum mukorum uidifle narrant, quos abfumptos efl^e ab anguibus non dubira^ 
rent,cumtriremes produdas in altum, quamprimum angues infectarentur, a: 
nonndli aggrefl[i trirememeuerterent. Itemleones in Europa potius funt, S^ea 
Europx parte, qux inter Acheloum amnem, dC NeflTum eft* Pantherae in Afia, 

lo inEuropaautemnulI^*beftixdenique omnes fere efferatioresin Afiafunt^for^s 
tiores in Europajmukiformiores in Africa. Vnde prouerbio quoda dicitur : Sem* 
peraliquid noui Africam afferrejadtenimillius fitus aquarum penuria.ut fer^ 
codem concurrantbibendi caufa^quoquidem loco etiam qux alienigenxfunt, 
coeunt&:generant*quorumtempora eadem ferendiuterifint,&:magnitudines 
nonmuko inter fe difaepent.redduntur mitioresinrer fe defideriofluuij, nam dC 
contra quam cxtera potum quaerunt* tempore enim hyberno magisjquam aefti* 
uoanfuetum nanque his eft bibere ^ftate,propterca quod imbres fieri per id tem^ 
pus non foIeant*8<: mures quidem cum biberint^moriutur.Sed uel alibi coitu alie^ 
nigenarum procreari apertS eft, ut in Cyrenenfl agro, lupi cum canibus coeunr, 
50 &:iaconici canes cx uuIpe&^canegeneranturJndicos eriam canesextigrideSt: 
eane gigni confirmant : uerum non ftarim, fed tertio coitu * primo enim belluinos 
adhuccatulos procreari aiunt* alligantur canes locis defertisjd!: nifi belluaincenfa 
libidine fit/^pe lacerantin'» 

Mores etkm dnmalim pro locorum quditate difjhre^uenena^ferpentumiUel mit 
tiordiUelafj^erioraeffici* caput XXIX 

1 Orum etiam diuerfitatcmloca efficiat, ut montana SC afpera fuas be 
1! ftias rcddi5t&:afpedu cfferatiorcs, 8^uiribusrobuftiorcs3quampla 
i, na8<:molIiora.Argumetoueliues Athimontisacceperim^quorum 
J nefceminasquidem fpedaremares fitus inferioris audent* Morfus 
|j etiambclluarum ex locorum diuerfitate pfurimum differuntjUt in 
Pharojlocis^alijs fcorpiones nonlaedunt^AtalrfsjS»^ prscipueinScythiamuIti, 
dC magn!,&: nocui funt* dC fi uel hominem,uel quamuis beftiam pcrcuflerint, in* 
tcrimunt^nccfueseuaderepoflrunt, quanquamcaeteros uirulentos ictus minime 
fenriunt*8<: nigrieorum potiflimum interimuntunquifcp tamen celcrrimc interit, 
fiidus adierit aquam* Anguium quoque idus per loca plurimum differunt* Afpis 
enim anguiSjCx quo medicametum puorificum illud componunt^in Africa gignts mTrLHo^ 
tur, cuius idui nullum remedium eftmafdtur eodem in agro^in quo lafer/erpcns ^pticwm exs 
quidampufillusj cuiusremediumlapiseft, quemexfepulchro cuiufdamregisan^ demiceifo» 





ijx ARISTOT. DE HIST* ANIMALIVM 

tiqui acdpf ant, eo^ perfafo ex uino bibunt Italiae lods quibufdam morfus ctlam 
itellionum exiciales funtSed ommum uenenatorum morfus grauiores {umfizU 
terum ederit alterum.ut fcorpium deuorari a uipera certum eft,PIurimis uero eois 
rum aduerfatur faliua hominis* Serpens quidam minutus eft^quem aliqui faaum 
appellant, quem angues prsemagni fugiunt ♦ magnitudo huic ad cubitum/pedes 
hirfuta, quicquid momorderit continud cirdterputrefcit*Eft pr^tereainlndica 
regione ferpens paruus.cuius unius remedio carent incol^* 

Qtto tm^oYC pifcium gmm pneSiiintiorA m cibum ndikntur. 
Caput XXX 
l Ifcrimenanimalium ut profperejcontraueexigantjueluteropleno lo 
' exiftere nouimus^Tefta enim inieda ut pedines^omne^ oftreariii, 
! fiuecochariumgenusjatqueetiamcruftaintedajtuncoptimafunt, 
i cum grauida, utlate in locuftis, d: reliquis huiufcemodipatet^fed 
quanquam tefta inteda grauida didmus, tamen nullum eorum uel 
coitum, uel partum uidemus* crufta inteda mmirum 8C coire, dC parere perdpiua 
tunMoIiia etiam prasftantjCum grauida funt,ut lolliginesjfepiaejpolypi^pifces 
cum impleri indpiunt coitu, boni omnes fere funt ♦ fed procedente uteri temporc 
aiij pr^ftantjalfj non. Alec^fiue mxna utero grauis melior eft*forma rotundior fcc 
minae, porredior mari, dC lation Euenit ut cum fcctu impleri fcemina indpit^ma* 
ris color in nigriorem^pluris^ uarietads muteturj&: caro deterrima dbo efflciatur* zo 
uocantur a nonnullis per id tempus hird ♦ mutantur pifces^qui memlx^dC qui tur 
di appellantur^atque etiam fquiIIae:Vere enim nigrefcunt^poft ueralbedinem 
fuam recipiunt* Fuca etiam mutat colorem * cum enim cseteris temporibus candi^ 
da fit, uerno uaria redditur* folam hanc ex marinis pifcibus nidum fibi confternes 
Vrofmdndey re^atqueinftragula parere aiunt, Alecetiammutatur, utdixi^&rcerruSjUtexalis 
redditcmum, bedine rurfusaeftate ad nigredinemredeant: quodmaximefuispinniSjatfbran^ 
chijs declarat Coruulus etiam cum utero fert, optimus eft^, perinde ut alec^mugi:^ 
lis uero,&: lupusj&reliquifereomnes fquamaintedideteriores funt^cum ferunt» 
fimiles fibi/erentes BC non ferentes paud funt, ut glaucus, Vitiantur etiam fenc^ 
dute pifces, dC quidem thunni uel ad rem falfamentariam fenes improbi funt: 
multum enim carnis abfumitur^ quod idem uel in caeteris pifcibus euenit» declara* 5*» 
tur eorum fenedus duritie magnitudine^ fquamarum Jam captus eft thunnus 
fenex^cuius pondus erat ad talenta quindecim, dC caudx interuallumadcubita 
Uuo tquinc^&palmum.FIuuiatiles &:iacuftres pifcesoptimifuntpoftpartum,&:fe^ 
minis genitalis emifli6nem,Sed nonnulli etiam cum ferunt commendantur^ut fa^* 
perdis^altj damnantur, ut filurus, cum caeteri omnes mares fuis fccminis fint prx* 
ftantiores* Silurus fcemina praeftatfuo mari* dCin genere anguillarum 
quoque meliores funt^quas fceminas nominant^qu^ nomeh 
fozminx temere acceperunt. Non funt enim fcemi 

n^/edquiaafpeduacarterisdifaepant, 4© 

fceminae appellantur* 

HISTORIAE ANIMALIVM LI- 
B R I O C T A V I F I N I S, 




ARISTOTELIS STAGIRITAE DE •» 

HiSTORIA ANIMALIVM L I B E R N O N V S, 
INTERPRETE THEODORO, 

De affi^ihm mimoYum ommm animdiumde^ ijSi qu^ psrpetus hiterfc 

mimiciti^gerunt^a^earumciiufis^ Caput l 

OR £ s animalmmobfcuriorum.parum^uiuentiumtcmpo 

■ ris^minus fenfu percipiuntur : uiuaciorum euidentiores funt» 

I Habereenimuimquandamnaturalem animancesinquauis 

animiafFedioneuidentur.hoceftprudenna/tultitia, forticu^ 

! dine,ignauia,clementia,acerbitate, &:reliquishabitibus genc 

^^1 riseiufdemjn nonnullisetiamcommune aliquid difciplinaf, 

..^^-^-,^^-^M eruditionis^ habetur. Alia enim uiciffim inter fe.a^ia ab homt 

ne (quse (alicct audiiu non carent) non modo ftrependi.uerumetiam fignificandi 
differentias polTunt dignofcere. In omnibus uero, quorum proaeano ett, tosmi^ 
nam dC marem fimili fere modo natura diftinxit moribus,quibus mas dittert a toe^ 
mina:quod prxdpue tum in homine, tum etiam in rjs, qu^ magnitudme pr^itet, 
&:quadrupedesuiuiparx fint^percipitunfunt enim foEminaemoribus molliori^ 
bus,mitefcunt celerius, SC manum ^cilius patiuntur» difcunt etiam, miitanturc]^ 
ingeniofius^ut in generecanum laconico, fceminas efle fagaciores quam mares, 
apertumeft.Moloticumetiamgenusuenaticumnihilo a caeterisdifcrepat.Atpe^ 

io cuarium longe &: magnitudine,&: fortitudine cotra belluas prasftac. Infignes uero 
animo,&: induftria, qui ex utroque,moIoticum dico dC laconicum.prodicrincSed 
fccmin^ omnes minus,quammares funtanimofae,excepta panthera, d>C urfa/o** 
minxenim in his genenbusefleuidenturanimofiores^cumincaeterisfintprocul 
dubio molliores : uer um malitiofiores, aftutiores,infidiofiores focmina? funt.atque 
in enutrienda prole folicitiores.Mares contra animofibres,ferodores,fimpIiciores, 
minuscR infidiofi*Quorum ueftigia morum, cum in omnibus fere infunc, tum uel 
maximeinperfedioribus, &:praEcipueinhomine. Hicenimnatura perfeaiiTima 
eft.&:obeamrem habitus idi confpedioresineoipfoconiinenturjtaquemulier 
miferfcors magis, QC ad lachry mas propenfior, quam uir cft . inuida item magis,&^ 

jo querula,&: maledicetior, &: mordacior.prxterea anxia, dC defperans magis,quam 
mas, atc^ impudentior,&: mendadon quinetia facilior decipi, meminiflecp aptior^ 
ad hxc uigilantior,fegnior,immobiIior denique eft,&: minus cibi defiderans*Mas 
uero iuuanrior,u£ modo dixi,5C fortior eft* Nam SC in mollium genere, cum f^pia 
ida eft tri^ente,mas fccminam adiuuar,fccmina mare percuftb, fugam arripit,Pu:s 
gnancinter fe ipfaanimalia, quaeIocaeademincoIunr,atqueeirdemuefcunturd=s 
bis. nam fi uidus penuria fit, fit certe ob eam rem,ut uel eiufdem generis animaces 
pugnam incer fe conferant^Ec quidem marinos uiculos fitus eiufdem pugnare in^ 
uicem aiunt,&: marem cum mare,& fceminam cum fcemina^donec alter ab altero 
ueIoccidatur,uel erjciaturjdem^eorum catulos fecere, Carniuora eriam&op^ 

40 pugnatur a caeteris omnibus, dC ipfa cum ca^teris pugnat:quonia uidus his ab zni^ 
malibus eft,urtde augures fua difttdia, dC conMi^L colligut.diflldio bella omnem^ 
difcordiam ftatuuc,confidio pacem omnemcp concordfam.Quod fi cibi copia fup* 
petac, haud fcio an ea quae nunc metuunt, oC ferociunt, inter fe eant, manfueceq^ 
cum incer fe eunt, cum homine etiam agant. cuius rei indidumfecitcura,quam 
Aegypcij animantibus impenduntvquod enim apud illos dbo non carent^fed co^ 
piofealuntur,ideo<oIIegioueI ipfaefferatifl^ma deguntmanfuefcutenim fui com 
modiratione«quaIefegenuscrocodiIiexhibet facerdori lods quibufdam,propter 
c&>i curam^quae ibi jnfumitur. quod idem fieri caeteris eriam lods intelligi licet^Difli 



jt54- - - ARISTOT. DE HlSn ANI!iAl.IVM 

det aquila cum draconerucfdtur enim aquila anguibus Jchneumo cum phalange* 
uenaturenim phalanges ichneumo^AuiumuariaedidafjCum alaudis* pipo cum 
lutea, ouaeniminufcemexedunt.Cornixcum nodua*cornix enim meridieoua 
furripiens noduae abfumit, cum non clare interdiu nodua uideat* nodua contra 
oua cornicis nodu exedit. eftq^ altera interdtu, altera nodu potetior Jtem nodua 
f um orchilomam isquoque oua excdit noduae^fed dic uel casters aufculae omites 
^ioduamnimirum circumuolant. quodmirariuocatur, aduoiantescR percutiunt» 
quapropter aucupesea coftituta, auicularum genera muka&: uaria capmt*Quin* 
eriamquirexauiumappellatur, priuatas contra eandem inimicitiasgeriLmuftela 
mimicus cornicis eft,quippe qui eius ouz^dC pullos uiolet .Turtur cum ignaria pu* lo, 
gnatlocusenim pafcendijUidus^idemeorum eft^GalguIus cum lybiOjmiluus 
cum coruo.eripftenim miluus a coruo quicquid tenet, ut qui 6C unguibus fit prac^: 
ftantior, dC uolatu. ita fit, ut eos quoc^_ uidus ratio faciat inimicos* Ad hxCjinter ea 
qus cibum fibi a mari petunt, anas^ gauia, SC harpa^inuicem diffidet,Buteo in alio. 
genere hoftis ran^, &:rubef^, 6^anguiseft. rapit enim cos^atqueexedit^Turtur 
6C luteuspugnar.occiditur a luteo turt ur,&: a cornice ty mpanus nomine.colarem 
ulula.c^teri^ adunci rapiutjUnde his oritur belluni, inrer ftellionem etiam 8C zxz^^ 
neum bellumeft. deuoraniur enim araneia ftellipne.pipo inimica ardeols eft.oua 
enim S(pulli ardeol^ uiolantur a pipone. ialq prxlium cum afino eii propterea 
quod afinus fpinetis fua ukera fcabendi caufa atterat : tum igjtur ob eain remjium so 
etiamquodfiuocem radenasaudieritspuaabigat per abortumjpullietiammeta x 
iabantur in terram.itaque ob eam iniuriam aduolansjulcera eius rofiro excauat Jii 
pus aflno, tauro, bC uulpi eft hoftis.Cum enim carne ipfe alatur,boaes inmdit^dC 
afinos^Struulpes^haceadem de caufaatCcumcircbaccipiire uulpi inimicitisfunt^ 
xircus enim, quia unguibuseft aduncis, &: carne uiuit, uulpem inuadir.ac uulne^ 
rat^coruus tauro bC aiirio aduerfarius eft, quippe qui aduolans feriat, bC coxu ocu^ 
Ipslaceret.Aquila etiam cumardeolapugnat.unguibus ecenim ualensaggredi=* 
tun hxc autem repugnando emoritur * a^falo cum uulture. crex cum galgu!0;,6(^ 
merula^a: uireone,quem ex flagrationeprocreatum quidam fabulantunnoce^ 
enim his, dC eorum pullis.fitta & o-ochilus cum aquila. fitta enim oua aquil^ ^an* 50 
git^aquila tum ob eam rem.tum etiam quod carniuora eftjaduerfatunFlorus odio 
equum habet. pellitur enim ab equo pabuloherbx^qua uefcitur* nubeculans hic, 
necualens acie oculorum eft, quippe quiuocemquidem equiimitetur.atq? aduo^ 
lans equum fuget : fed imcxdu excipiatur, occidaturcp ab equo. coMt hic paludes 
a:npas,coloris eft pulchri, bC uidus facilis.Golots hoftis aiinuseft dormitenini 
colora in pr^fepibus,&: narem fubiens aflni ne comedat,impedic. Ardeolarum tria 
,funtgenera,pella,a]ba,fteIlaris3pigercognomine.peIl^coitusdifFiciIiseft,uodfe^ 
ratur enim 6(: fanguine ex oculis, ut aiunt^emittitcum coit parit etiam ^gre fum^ 

moc^cumdoIore.pr^Iiumcumi)sinit,aquibusI^ditur,hoceftcumaqSla,aqua 
rapitur:cumuulpe,aquanoducapitur:cum alauda, aquaouaeiusdiripiuntur. 40 
ferpensmuftelaefuiscpaduerfariuseft.muftelae,quodeademindomouerfantur. ^ 
iiidus enim ex eifdem appetatur neceft-e eft. fuis uero, quia ab ea deuoratur.^falo 
uu.pieftimmicus/eritenimpilos&eiuseuellit^Gc^^^^^^ 

guibusexft.Coruusuulpiamiaxsefi,pugnatenimcuxfaIone:undefit,ut 

abiilo percutitur,auxiIietunVuIturetiam&: ^falo inuiceminimidfunt,ungues 

emm utnc^ unahabetun Aquilae etiapugnatuultura^olor, nutrit^eai^ f 

olor.01onbusueroutalteralrerudeuoret,inmc>reeft,maximeinublucrugene^ 

reXuntporroaIiafemperinterfemfefta,aliahGminumritu,cumresitatu!eritA^^ 

liusitem 6C fpmusimmidinterfeiu.nt..uidus enimfpinoaueprib^s,qw^ 

tenellas 



L I B E R N O N V S. »5^ 

tcne11asadhucpafdt.Florus/pmus,aegithus,quemfaiumuoco,o^^^^ 
ercent.6^ntmirumfanguinem^githia^flori 

nix&ardeola,iunco8!alauda,gaJgulus dC Ia.dus.Colit enimgalgulus frutetae^ 
nemora.!xdus faxa & montes/uis^ lods uter^ contentus degtc pacifice.amici etia 
pifex,harpa,miluus. Vulpes etiam cum ferpente amice uiuit:ambo enini cauerms 
2audet.&merulaquo^turturemamatXeo&:iupusceruarius mimici funtrcum 
Inimcarne a1antur,uidumexeifdempetant necefle eft. Elepharietiam pugnant 
interfeuehementer,a:dentibus alter alterum ferit.qui autem uidus fuerit,adeo 
animumamittit,utneuocemquidemuidoristoIeret.difFeruntmterfeeiephant^^^ 
iomiruminmodumrobore,at(^animo.SuntapudIndosmufureibellicaenofolum 
mares fed etiam fcemin^:uerutamen famin^ pauciores funt,&: longe tmiidiores. 
euertit^difidaelephanius,deijtesadmouensmagnos.palmasuerofuafronteim. 
pelIitdonecdedinet,tumpedibusinculcansprofternitinterram.Venatiotahseie 
phantorume{i.confcenduntmites aliquos animofos^elephantos^qui uenantur, 
curfuffiinfeau0turferos.quoscumoccuparint,ferireprxdpiuntfuis,dumfatiget, 
uires^diiroluant.Tumredorindefangatumiilumin(i]it,regitc^falce:poiibreui 
temporeferamitefcit, atc^ obtemperat.Quandiuinfidatredor.mitem feqmiq^ ex 
hibet:cumdefcenderit,alijmanfuetudinemferuant,alij fuam repetunt feritatem. 
itacg immitefcentium aura priora praepediunt uinculis,ut quiefcant^capiuntur dC 
natu iam grandes, dC pulli* Sed amidtiae^at^ inimicitiae in his bdluis^uidus uitx^ 
io rationeitaexiiiunt* . , . ., . . , 

Beijs pifcihM, qui grtgitim» mtce^ mmnU qta ue non gregitim m* 
miciitefunt. Caput II 

^i Ifcium autem ali) gregatim degunt.amid^ funttalij no gregatim.in* 
imicicR uiuiit.Qui amid funt, congregatur^ partim cum utero ferirt, 
partim cum foetum a^diderint* Gregales denic^ funt thunnij aleces, 
1 gobiones^uocxjacerti, coruuli fiue graculi, denticeSsmulli^malleoli, 
M elegini/acri^ariftulx/argiadjolltj.papaueres^iulias^limari^fcombri, 
monedulx.horum nonnulli no modo gregales funt,uerumetiam coniugales^Re^ 
liqui omnes coniugia agut quidem/ed greges ftatis temporibuSjUt modo dixi^con 
}o ftituuntjfcilicet aut cum uterum gerunt^aut poft partumXupus BC mugilis quan* 
quam inimici funt capitales,tamen ftato tempore congregatur^coeunt enim in gre 
gem fxpius^non folum qux eiufdem generis funt, fed ctiz quibus idem aut fimilis 
paftus appetitur, dummodo fit abunde dbarij * faepe mugiles cauda abfciila muur, 
atc^ etiam^congrimeatu tenus exaementario * Abfdnditur mugilis cauda a lupo, 
congri a murena.[neunt praelium maiores contra minores^maior enim quif^ atc^ 
robuftior^minorem infirmiorem^ deuorar/ed de marinis generibus {ms^ 

Begenereouiliamentevfitilto» Caput III 

m Ores autem animalium,ut didum iam eft^difFerunt inter fe fortitudi 

MJ ne^ignauiajmanfuetudine/erocitate^mentejdementia Jam enim ge^ 

I nusouileameSj&TmoribuSjUtdid folet^ftultiilimis eftjquippe quod 

I omniumquadrupedumineptiffimumiit^repit indeferta ftnecaufa* 

] hyemeobftateipfumfiepeegreditur ftabuIo*occupatum a niue^nifi 

jpaftorcompuleritjabire non uult,fed peritdefiftens^niiimaresa paftore ducantur* 

ita enim reliquus grex confequitur*Caprarum ex grege fi quis unam uillo mento 

dependente,quem aruncum uocant, apprehenderitjCaeterae ftant uelut ftupidx, 

fuos in unam illam oculos conijdentes^Cubant difFidlius oues,quam caprae:magis 

cnim caprac quiefcunt^acccdum^ ad homincm femiliarius^fed funt frigoris impa* 

M i 







ijff ARISTOT. DE BIST* ANIMALtVM 

tientlof eSjquam oues.docent paftores fuas oues gregari/ado firepitu»nam fi cpm 
tonuerit aliqua relinquatur, quae non concurrerit, abortumjfi eft grauida/acit, un 
de fit^ut/iquem domi iirepitum moueriSjOmnes concurrant^propter confueti^di^ 
nem, Cubant oues, caprae^ uniuerfae per cognationemXum primii fol couerfus 
deiiiteritjcapras no aduerfis praeterea inter fe oculis, (ed auerfis cubare accepimus» 

DefocietdUhoum^eiiudmm^mutuomterfeumoYe. Caput II II 

I Oues dC pafcunt per focietatesjatque confuetudines. dC (i unus af^er 
f raritjreliquifequuntur* quapropter boarij nifi praeuenerint, totfjm 

j armentumrequirantjnecefTeeft^EquaE focietate coniundae^fiake^ lo 

II ra forte perierit, altera pullum parente orbatum enutrit. Equarum 
^ deniquegenusmiroquodam amore prolis teneri putatur: cuiusrei 

indicium eft^quod faepius fteriles auferutpullos a matribus, quos ipfae amore pro^s 
fequentes tueantunfed quoniam ladte careantjdeprauant eos quos diligunt» 

Be ceruii prudentia m puUis tedeniis, de^^ mark cornuum amif^ionet 
Cr reparatione. Caput V 

f, Erarum quadrupedum c^rua maxime prudenua pr^ftarc uidetur^ 
' tum quia circa femiras pariatjquo fcilicet bellu^ propter homines mt 
, nus accedut : tum etiam quia cum peperit inuoluaum primum exe- ao 
j ditjmox fefelim herba petit, quam cum ederit, redit ad proIem^Prae^: 
L terea hinnulumducensinftabulajaffuefacit^quo refugeredebeacfa 
xum hoc eft abruptum,uno aditu, quo loco eam (i quis inuaditjexpectare, repu== 
gnare^ affirmant^Masitemcum pinguerit, quod ualde tempore fruduum iit, 
nufquam apparet, (ed longe fecedit:, ut qui pondere fu^ corpulenti^ capi fe pofte 
facilius fentiat.Cornua etiam lods difficilib us amittits^: qua inueniri nequeantiuis 
de illud prouerbium ortum, Qua cerui amittunt cornua^Quafi enim fua amiferit 
arma,cauetneinermisreperiatur.Cornuiiniftrum compertum eflea nemine ad* 
huc fertur:occuhtid enim tanquam quodam medfcamento prxditum. Anniculis 
nondumcornuanafcuntur,mfiquoadindicf| gratia fit initium quoddam prxtu^ P 
berans.quod breue.hirtum^ eft, Bimfs cornua primum oriuntur iimplicia,^^ re^ 
da^ad fubularum fimilitudinem,quam ob rem fubulones per id temporis eos uo^ 
cant^Trimisbifida exeunt, quadrimis trifida^atcg deinceps ad hunc modum proce 
ditnumerus ufque ad annum fextum. Ab hoc fimilia femperprodeunt, ita ne ftt 
dignofcere aetatem ramorum numero.fed fenes cognofcimus maxime indicio du^ 
plici illo : dentes enim aut nullosj aut paucos habent^atque adminiculis carent^uo 
cantur adminicula rami, qui imis cornibus prominent ante frontem^quibus in pu 
gna utuntur iumbres : fenes autem carent» amittunt (ingulis annis cornua menfe - 
ApriIi,quaecumamiferint,occuItantfefeinterdiu,utfuperiusdixi,id9opadsfa=^ 
dunt Iocis,ut mufcarum taedio uacent. pafcuntur per id tempus nodu^donec red 40 
piant cornua,qu^primum quaficute ueftita, dC hirtiufcula emittunt:fed cum cre^ 
uerint, foliexponunt, utexcoquantur, SC ficceant^ubiiamnihilattrituarborum, 
cumea fcaIpant,indoIent,tunceareIinquuntIoca,confifi habereiam quorepu^ 
gnare poffint ciim res exigit.captus iam ceruus eft^hederam fuis enatam cornibus 
gerensuiridem,quxcornuadhucteneIIoforteinferta,quafiIignouiridicoaIuerit, 
ceruimorfi uel a phalangio, uel a quouisgeneris eiufdem, cancrosedunt: quod 
idem homimetiam prodefTeputatur^fednoncaret faftidio.Ceru^ftatimapartu 
cxeduntmuoIuaum,utdic'tumeft,necfieripoteft,utidacdpias*priusenimquam 
mterramdcmittant,ipf« arripiunt» uisin eomedica eflc aeditur» CeruifibiIo&! 

cantii 




L I B E R N O N V S* ^7 

cantu uenantium capiuntur . mulcentur enim, alliciuntur^ ea uoluptate* ftaque 
alteruenantiumcantatpaiamautiibiIat,aIterclamferitatergo,ubifociustempus 
lam eife %nificarit.fed ii ceruus eredas auriculas teneat, acerrime knxiy[itc latere 
iniidi^ poiTunt^fin demilTas/acile interimitur* 

m^uihufdmmimaUhmqu£pYtdetttkqmdmnmr<tMituU. 

Caput V I 
Rf^cumfugiunt,fuos catulos propellunt, fufceptos que portanfi. 
cum ab infedante iam occupantur, arbores fcandunt . Solent urM 
arum herbam comedere, cum e latibulo egrediuntur, ut didum eft; 
ligna etiam manducant, quafi deniiant. Sed ex caeteris quoque qua^ 
drupedibus mukx prudenter fibi opitulari uidentur.Nam dC m Gre 
tainfula capras fylueftres fagitta transfixas didamnum herbam quaerere aiunt; 
hoc enim fpicula ex corpore ci]cu Canes etiam ^grefcentes herba quadam come^ 
fauomitant.Panthera cum uenenum, pardalianches didum , ab angoreederit, 
quo leonesetiamintereunt^ftercus hominis qu^rit : eo enim ipfoiuuatur^quo^ 
drca uenatores fiercus ibi propinquum fufpenduntexarbore aIiqua,neprocui Gr^cemterfcs 
belluaabeat,petensfuum medicamentum.itaqueinfiliensibidem,&:fpecapien^ ritury ^idy^ 
di per feuerans, in fe efFerenda emoricun Eandem kk abfcondentem uenari fe^ y^u?, id eji,m 
20 runt proptereaquodfuoodorebelluasdeledariintelligat.propiusenimitaacce uajcuh^&m 
dunt, quas corripiatjchneumo Aegypti^ubiafpidemanguemfuumhoitemafpe nm hahet.m 
xerit nonpriusaggreditur, quamfociosuocetj&rlimoobdudo^contraictusmor uajeaU^uo. 
fusffi' Mc loriccu Modus armandi,ut primum madefadat corpus,a!: in terra fe uo 
lutZCrocodilishiantibus trochiliauesinuolantes depurgantdentes,quomun.e^ 
re dCipa aluntur* dC aocodilus fentiens fecum commode agi, nihil nocet^fed cum 
e<^rediauemuult,ceruicesmouet,necomprimat.Teiiudocum uiperam ederit^ 
moxcunilamedit.quod cum ita fxpiusfadum animaduertifTetquidam^utgu^ Idycofaij^cui^ 
ftatacunilauiperamtefiudorepeteret^herbameuulfit^quo fedoteftudointerijt. niU huhuUuo 
mufielaquoties dimfcatura cum ferpente efi, rutam comedit;odor etenim eius catFlm. 
jo herbx infefius.ferpentibus efl * draco cum per ufum pomorum na^fea infeftatur, 

fuccum fyluefiris laduc^ exorbettquod ita fecere uifus faepius efl^Canes cum lum -^«ei^©-^^ 
bricis infefiantur, herbam tritid comeduntXiconi^^caeter^^aues cum uulnus 4Slucftrkk 
per pugnam acceperint^cunilam plagae apponunt Jocuftam eriam complures ^uc^yimybi 
uideruntjquoties cum ferpente pugnat^collum eius prehendere.Quin SC mufte^ (iirsAk. 
la prudenter capere aues uidetur. iugulat enim quas ceperit, ut lupus ouem. Ser^: 
pentem quoque impugnat, eum praecipue qui mures uenatur, uidelicet ea caufa, 
quiaipfaeriammures perfequitur^ De herinaceorum fenfu lods mulrisperpen^ 
fum eft, ut quiin cauernis funt, commutent fua cubilia, aquilonum 6;: auftrorum 
mutatione* qui autem intra teda aluntur,ad parietes difceduntquod ita fieri cum 
4-«5 Byzanttj quidem animaduertifTet, confecutus exiftimarionemeft,ut tempusfu* 
turum pofTet prxfagire Jdis genus muftete ruftica?, quod uiuerram interpretor, 
magnitudine eft, quam melitenfis catellus minor, fcd pilo, forma, albedine parris 
inferioris, BC morum aftutia muftelae fimilis* manfuefdt maiorem in modum.ofFii: 
dt aluearibus : mellis enim auida eft^aues eriam perit, ut felis* genitale eius oiTeum 
eft, utante dixi, 6^medicamento urinae fiillarionibus efTe putatur ♦ datur per ra* 
mentaexuino* 

M 5 



15S 



^ R I S T O. T« D E UIST* A N I M A L I VM 

.J^ceamteUigenH^ parte^uamimalidqu£damhQmmmratiommnpY£(entdnh ■ 
hirundines, er omne colmhdceum genus : de^ £tdtc colurahdrum:, perdi»» 
cum.a-paff-^um. caput Vil 

a^] Mnfno ratio brutorum magnam refert uicse human^ flmilitudmem^ 
^^^% magisq^ in minore genere, quam in maiore uideris imdligmx ratio^ 
^^1 nem.quodprimuminauiumgenere hirundoineffingendo^conftis 
^"^ *' " tuendo9nidooftendlt.confingitimpliC!to lutofeftucisadnormala 
tarix paleationis:&:fi quando lutiinopia eii/eipfa madefaciens uola 



tat in puluere omnibus pennis. ftragulum fibi etiam more hominum faciCjduriora 
primum fubi]cienSj8(: modice totu confternes pro fui corporis magnitudine»atque lo 
in enutrienda prole mira tam mas, quam fcemina squitate laborac Jmpartitpullis 
fingulis cibum^obferuans confuetudine quada^ne quiacceperit^bis accipiat^excre 
menta etiam pullorum parentes ef|ciunt. Poft adukiores iam natos circumagi/o^ 
ras^ ipfos egerere cdoccnt Ad hxc,coIumbiplera(^ contemplationis hufufmodi 
afferunt^nec^ enim cum pluribus adolefcere, aut coire patiunturjnec^ coniugium 
iam inde a primo ortu imtum defer untjnili ccelebs.aut uidua.Qiiinetiam fcemin^ 
parturienti mas adeft,ac: cuku, omni^ oWicio fungitur/^pe eria fceminam pigrius 
euntem ad nidum propter partus laborem mas percutit, cogit^ intrare, exclufis 
iam pullis terra falfuginofam potiflimum pr^manducatam in eorum os inferens, 

fuum ingerit,atque ica pr^parat ad cibum redpiendum^adultos iam,cum tempus za 
sx^&,[uUgit prodeundi ex nidoeft,masfubigitJta magnaex pane columb^ mutuodegunt 
amore:fed interdum nonnullae eda ex maritads cum alijs coeunt pugnax hoc ani 
mal eft.alter alter um infeftat, nidum^ alter alterius fubit/ed raro^nam ct(i ex lon^ 
ginquo minus, tamen apud ipfum nidum fummo certamine dimicatunproprium 
columbarum &:palumbium dC turturum efle uidetur, ne collum cum bibiit,refii 
pinent,niiifatishaufennt,mareunocontenta,a<:turtur,&:palumbesmuir,neca!^ 
terum recipit Jncubant ambo, dC mas 6C icemina, dignofd raas ne, an fccmina % 
haud facile eft^nifi interiorum afpedauita palumbib us longa^nam ad uioefimum 
quintum,a: ad trigcfimum annum protrahitunnonnullas quadraginta etiam an^ 
noscompleuilTeexpIoratumhabetur.aetate autem prouedisunguesaccrefcunr ^o 
quosrecidere foIent,quiaIunt nihil^quolsdanturaperte^aliudhisfenefcentibus ' 
accidit,Turtures dC columb^ uel ad annum odauum uiuuntjfcilicet q ux exc^ca 
^A^sf i«4, tae alledatrices aluntun perdidbus uita ad quinc^ oC uiginti annos, Nidulantur 8C 



amdtnce^,et palumbes 6^ turtures femper locis eifde* 8C cum mares in totudimmniorcs 

fic dicuntuT co fcEminae fint, in his marem prius, quam foemf nam mori nonnulli aii; 

f«m&^4«£ d«es documento earum, qux domi alledatrices aluntun Sunt quipaiTeru etiam mares 

ttZr^Idd^^^^^^tu'^'^^^^^ 

lerudtur da d» tamhabcr^nianim (npftcnti^Y C>A t^^a^-^ *-.«« -,„» - r . . . 



:et 



ficdicuntur co fcemfnae lint,!n hismarem prius,quamfoemfnammori nonnulliaiunt uMelA 
f„^A..„>.,i.^ciocumentoearum,quxdomia]IedatricesaIuntunSuntquipaireru ' 
• anno diutius durare non pofle arbitrentur,argumeto quod ueris initii 

tumhaberenigrumfpedentur/edpoftea,tanquamnuIIusanni fupe 
tunfarminas uero hoc in genere efl^e uiuaciores uoluntcapienim has cum nouel:. 



U^dUicied^ ^^"V^^^^^^^§^""^^P^^^^f"r/edpoftea,tanquamnuIIusannifuperiori^ 
amUicied^. J.«r,fQrmfnasuephocmgenereefl'euiuacioresuoIumcapienimhascumnoueI. 

Hcognofci^labrorumcallo a(reuerant.Degimt^ftateturturesIocisirigidis hye 40 
metepidis/ringillxcontra,^ftatetepidis,hyemefrigidis* ' ^ 

De iji duibm>qu£ nidum non ^dificdnt^de^perdicisdjiutid* 



Qdput VIII 



Ves grauioresnidos fibinon faciunt, ut cocurnfces, utperdices, ^ 
reliquxgeneriseiufde. quibus enim uolandi facultas deeft, ijs nidus 
nonprodelt,fed fadain apricoarea(aIibienfm nufquam pariunt) 
atc^ maceria,ut uepribus quibufdam congeftis,quoad accipitrum 5^ 
^aquilaruminiuriadeuitarepoflInt,oua2dunt,a:incubat.Moxcum 
€xomennt,pronnuspulloseducunr,proptereaquodnequeuncfuouolatuijsd:^ 

hum 




butn admirilHrare.refouent fuos pullos fub fe ipfx ducedo more gallinarum^B;: co 
lurnicesj^ perdices^nec eode in loco dCpmunt^dC incubantsne quis locum perci* 
piatlongioris temporis mora* cumad nidij quis uenando acceirerit^prouoiuit fcfe 
perdix ante pedes uenantisjquaii iam poilit capi,arq^ ita allicit ad fe capienda hcmi 
nem, eouftp dum pulli efFugiatrtum ipfa auoIar5&: reuocat prolem, parit oua non 
paudoraquamdece,fedfaepiusfedecim.MaIitio{aaftuta9 auish^ceft, utdixi, fe- 
cernuntur uerno tempore de gregeper cantii dC pcrgnam.coniugatfm mares cum 
fceminis^quamcunc^ fibi quifi^ forte acceperit. oua mares quae compererint , per^ 
uoluunt,^: frangunt prx iba falacitate, ne foemina incubet,quod ne acodac ta:mi 
10 naemoliensjdanculum difFugiens parit* fcd fit faepius, utprx lurgore parturiendi 
quolibet loco ^dat^&^ mare praefenti. uerum ut oua feruetur,nunqaam ex eo quo 
peperit loco difccdiz, dC fi ab homine uifa efi, ita fe ab ouis aftute quemadmodum a 
puriisfubtrahit^Iabansantehommispedes^dumdimoueacSedcumdifFugeritfcs , 
fninautincubetjmarestumultuant.damitantjpugnam^interfeconferuntjquos 
CQ^Iibes uocat. qui aute uidus in pugna fuerit, fequitur uicloris uenerem paoensj 
nec ab aIio,nifi a fuo uidore fubig^itur . fed fi a comit e prfncipis, aut quouis uulgarl 
uincatur^clam a principe ac furto fubigitur» Vern hoc no fta fieri femper, fed certo 
tempore anni planu efi. Hoc idem a coturnidbus quoq^ agi am*maduertimus*Gal 
linacei etiz idem interdum faciunt Jn templis enim ubi fine iceminis munerarrijdii* 
io catim uerfantur, non temere eum qui nuper dicatus acceflerfc, omnes fiibigunt* 
necnon perdices manfueti iam dC domefiid fubigunt feroSj&T fpern unt^contume 
iiofecp tradant, perdicem uenatorem dux fylueitrium primus fnuadit.pugnam^ 
obuiam conferit,quo capto compage alter occurritjium alius, atc^ ita fingulis diml 
catur, fi mas fit, qui uenatur* Sed fi fcemina eft, ubi dux ad eius uocem occurreric, 
c^ter^ uniuerfae cum inuadut, feriunt, fugant ab ea fccmina^ inuidetes quod non 
fibi, fed illi acceflerit* hic tacitus ob eam rem f^pe zcccdit^ne uoce percepca oppu= 
gnetunnonnunquam marem adeuntem etficerejUt fccmina obmutefcat^ne re co 
gnita pugnare cum cxteris maribus cogaturjperiti refer unt.perdices no modo ca^s 
nuntjuerumetiam flrident, dC uoces alias quafdam emittunt*f^pe 8C fccmina inca 
50 bans exurgitjcum marem fccminae uenatrici attendere fenferit^occurrenso; feipfa 
pr^bet libidini mariSjUt fatiatus negligat uenatrice* Vfqueadeo tum perdices^tum 
eria coturnices copia libidinis gaudent^ut in a ucupantes corruanr. &: fxpenumero 
capitibus eorum refidantTalis perdicum coitus, dC morum aftutia eil.nidalamur 
bumi , ut dixi, tum coturnices tum perdfces, atc^ etiam alix quxdam eiufdem pa^ 
rum uolantis generis. ex his item alaudajS^gallinagOj dC coturniXjnunquam m ar 
bore confifiunt/ed humi^ 

DepicomdYtiO:>t^tribmgmerihmelu[dm, Cdput IX 

^ Ontra at<^ marrius picus^qui humi ntmqua confifiere parituntimdif 
hic quercus uermiii SK^cuIicum caufa^quo exeanr.redpitenim egref- 
fos lingua fua^quam maiufculam dC latiufcula habet*fcandit per arbo 

I rem omnibus modis^nam uel refupinus more fiellionum ingreditur,. 

i ungues etia habet commodiores quam monedula, ad tutiorem arbo 
rum reptationem:his enim afFixis zfcedit* Sunt pici martrj cognomine tria genera, 
unum minus quammerulajcuirubidas aliquid plumxineft.alterum maius quam a-LiLknms qI 
tnerula^tertiu no multo minus quam gallina* nidulatur (ut dicm efi) in arboribus, k -f^ <fi^j. 
cum alijsjtum oleis^pafcitur formfcis & cofIis.cum cofTos uenaturjtam uehemeter <f>i;^y u ecj 
cxcauare ut fiernatarbores^diciturJamueromitefcensquida amygdalum^quod mf^Qmiusik 
rimxinferuifTet ligni,utfixumconfianter idum rcdperec,tertioidupertudit5&: mturpim 
nudeumedit. ^,,^^ 

M 4 




14.0 





ARISrOT* DE HIST. ANIMALIVM 
BeprudetiHdgruum* Capta X 

Rueseriammulca prudenter faduntjocaenim longinquapetum, 
fui commodt gratia, dC uolantalte, ut procul profpicere poffint*8^ fl 
nubes tempeftatem^ uiderint, conferut fe in terram, dC bumi quie= 
fcunt. ducem etiam habent, Ss^eos, qui damentjdifpofiti in extremo 

,^ agmine,ut uox percipi poflit^Cum confiftuntjcaeterae dotmiuntjCa* 

pite fubter alam condito^alternis pedibus infiftentes* dux detedo capite profpidt, 
dC quod fenferit uoce fignificat* Platea fluuiatilis conchas maiufculas, laeuescp de^s 
uorat : quas ubi fua ingluuie coxerit, euomit, ut hiantibus iam legat teftis exuens, 
atqueedat* ^® 

BcdomicUijsagreBimuotucrum» C4put XI 

> O micilia uero agreftes uolucres aptiffime ad uidum, dC prolis fa!u=s 
temmoIiuntur/Suntali^ parentesfeIiciores,6i fuorum gnatorum 
diligenriores ♦ alias minus* dC alrjs ingenium ad uidum acutius, alijs 
5 obtufius eft*CoIunt alix loca fi-agofajfi^ {slxz^SC cauernas:ut quem a 
- prasruptis torrenriu alueis charadrium appellamus, quafi hiaticolara 
dixeris^praua haec auis,6(^ colote^dC uoce:& nodu apparet, die aufugit» Acdpiter 
eriam lods faxofis BC arduis nidulatur* auium quas ceperit,cor nunquam edit Jd^ 
nonnulli in coturnice, SC turdo,aItj in alijs obferuarunt quineriam uenandi diffc:^ 
remia adnotatur , ne fimili modo aftate, ut hyeme rapiat* Vulturis uel pullum uel 20 
nidum a nemine uifum adhuc nonnulli aiunt» dC nimirum ob eam rem Herodo* 
tus Bryfonis rhetoris pater, aliunde fitu eminentiore quodam uenire dixit : argu^s 
mentum^ afFerebat,quod breui tempore mulri apparerent,8(C tamen unde,con=5 
ftaret nemini^Sed caufa huius rei eft, quod rupibus inaccefliis pariat:ne(^ locorum 
plurium incola auis haec eft» edit non plus quam unum ouum, aut duo compluri:* 
mum.Sunt quae montes colant dC fyluas,ut upupa,& brenthus:cui &C uidus pro^ 
busjd:: uox ibnora eft^Trochilus dC fruteta incolit,6<: foramina^capi difficile poteft» 
fugaxatc^infirmismoribuseftjfed uidus probitate,&ingentjfoIertla praditus* 
uocatur idem 5^ fenator, dC rex* quamobrem aquilam pugnare cum eo referut* 

De gencribm auium, qu£ apudaquds degunt^ de^ chaUide aue^ er eim na» P 

turaonecnondeconcertationeeiufdecumaquikiO^SX^^piiSii^* 
Caput XII 

1* Vntalix quxuitam apud mare traducant, utcinclus,quiaftutus,8£ 
f capi difficilis eft,fed captus omnium maxime mitefcit J^fus hic cBlin^ 
\ continens enim partefui pofteriore* uiuuntapud mare, SC fluuios, 
j dC lacus palmipedes omnes^natura enim ipfa quxrit, quod fibi co mis 
i modius fit^Sed multae ctiam fidipedes circa aquas,paludes^ degunt, 
ut florus apud omnes, cui color pulcher, dC uita commoda* Catarada mari uidii* 
tat,&: cum fe alto ingurgicarit, manet no minus temporis,quam quo fpacium tran 4-^ 
fiertsiugeri^minorquamaccipiter auis h^c eft,Oloreseriam palmipedes funt^dC 
apud lacus, paludes^ uiuunt : nec probitate uidus,morum, prolisjfenedutis uz^ 
cant*Aquilam,fipugnamcceperit,repugnantesuincunt.ipfiautemnunquamni 
fiprouocari inferunt pugnam^canerefoliri funt,8(^ praedpue iamiam morituri» 
uolant eria in pelagus longius* dC iam quida cum in mari Africo nauigarentjmuls! 
tos canentes uoce flebili,&:mori nonullos confpexere^ Chalds raro apparet:moa 
res etenim incolit*n%ro colore eft, magnitudine accipitris,quem palumbarium no 
minantj forma longa ac tenui» lones cymindem eam appellant* CuiusHomerus 

etiain 





LIBER N O N V S* i^i 

criam memmit in Iliade, cum didt: 
Ghakidadfj perhibentjhomines dixere q^mindem* 

S unt qui eandem hanc auem no aliam elTe^ac ptyngem uelint* mtadia minus ap 
paret,qufa non clare uidet, fed nodu uenatur more aquil^ : 8C pugnat uero cum 
aquila adeo acriter,ut fepius amb^ implex^,deferatur in terram : dC uiuae a pafto* 
ribus capiantunParit haec oua duo,&: faxis fpeluncisc^ niduIatunGrues etiam pu 
gnantinter fe tam uehementer^ut dimicantes capiatur*hominem enim expectare 
potius^quam pugna defiftere patiuntur.pariunt oua non amplius quam bina. 
Bepartu O" niMficatione picirnm^ meropis, lute£, argathylis^ er cmnamomi Aroa 
hici, deoi ciconiarum er meropum prudentia in akndisparentibus. 
Caput XIII 
' Ica uoces plurimas comutat : ftngulis em*m fere dtebus diuerfam emit 
i tituocem^Paritouacirciternouem numero^niduminarboribusfa* 
; cit ex pilis, dC lana ♦ glandes cum deficiiit colligit, dC in repolitorio ab^ 
ditasreferuat* Ciconias genitorum fenedutem inuicem educare in^ 

, uuIgatumeii»Sedfuntquimeropes quoque idem facere cofirment, 

uicem^reddi.ut parentes no modo fenefcentesj uerumetiam ftatim^cum iam da*. 
tur facultas, alantur operaliberorum : nec matrem aut patrem exire, fcd in caMi 
manentes pafcilaboreeorum, quos ipfigenuerunt, enutrierunt^educarunLpen^ 
20 nxhuiusauisinferiores paIlid^funt,fuperiores ccerule^^ut halcyoms:poitrem^ 
pinnulxrubrx habetun paritfex aut feptem aefiate in prscipitijs molIioribus,in^ 
tro uel ad quatuor cubita fubfensXutea dida a colore parris fuae inferioris pallido, 
magnitudine alaudx eft* parit quatuor aut quinque,nidum fibiexalo herba eua! 
{o ftirpitus facit, fed ftragulum fubijcit ex uiIIo58<: lana. hoc idem SC merula fadt,&- 
pica^interiora^ nidis ex eifdem confternunt, Solerri porro ingenio argathylis in ri 
pariarum genere fuum inftruit nidum : filis enim inzexit iineis fpecie pifejadfr u ar - ^^^namulgu^ J 
doJn Arabia cinnamomus auis appellatur, quam furculos cinnamomiportare ^-^- «^ Arifi. 
2lc nidum ex his conficere aiunt* nidificat excelfis arboribus, 6;: ramis:fed incol^ fa- *^ ''^f^momi^i 
oitViS plumbatis nidum petuntjatc^ ita difcuflb ixi terram cinnamomum legunt* ^'^'^ ^^^^^ %^ 
20 ^f^fiticinni^ 

' Befj^ecie^nidulaiionei^paYtualcedonm' Cdput XIIII mulgm. 

j Lcedo non multo amplior paftere eft, colore tum cceruleo , tum ui^ 

J; ridijtumetiam leuiter purpureoinfigniSjUidelicetnonparricularim 

|i co lore ita diftinda, fed ex indifcreto uarie refulgens corpore toto, ^ 

jl alis j& collo* roftrum fubuiride , longum dC tenue^Talis fpedes eius 

ii eft^nidus marinae fimilis pilae, dC ijs quas a flore maris halofachns di^ 

cantur, Sed coloreleuiter rufFo, figura proxima cucurbitis medidnalibus ijsjqui^ 

bus collum porredius eft* magnitudo maximis amplior quam fpogiae* funt enim 

alf) maiores^alfj minores. cofeptus, ftipatus^ undi4 eft, dC aebro tum inani, tum 

40 folido conftat*reniritur ferramento acuto,ut uix poffit difcindi^ Sed fi una dC ferro 

tundiSjSi^manitcoIIidis, facileperindeutflosaridus maris (halofachnamdico)coti 

frangitunOseius anguftumjquoadfitexiguusaditus^uteriam fi uertaturmare^ 

infl uere nequeathabet fua inania proxima cauis fpongiarum* Ambigitur ex quas ^ 

nammateriacpmponatunVidetur tamen e fpinis poriusacuspifcisconfiitm\pis 

fcibus enim alcedo uiuit ♦ fed amnes etiam fubit^afcendens longius* par* 

tus huicouismaximequinqueconfumitunfccrificattoto fua£ 

aetatis tempore^parere nata mcfes quatuorjindpit* 






X4.2 ARISTOT* DE H I S T» A N 1 M A LI V» 

BepartuGrnidificdthneupupaipanyatrKapM^ipdiyO^tdmnis* Caput XV 

Pupanidumpotiflime e ftercorehominisfadt, mutatfadetcmporc^ 
aeftatis5&: hyemiSjficut caeterarumquocjagreftiumpIurimac^Parus 
oua plurima aedit, ut aiiit* Atricapillam etia plurima aedere aliqui refe 
r unt, fed poft Africam flirutionem* lam uel decem dC fepte oua atris: 
i capiilas reperta funt* Sed^ plura etiam quam uigtnti paritjSiC numero 
impari femper,ut narrat* nidificat ea quo^ in arboribus5&: uermiculis alitur* pro^ 
prium huius dC lufdniae praeter cxteras aueSjUtlinguaefummae acumine careat*Sa 
lus uit^ commoditate,^ partus numero commendararjfed alterius pedis claudita 
tecedit^Vireo dodlis^^aduitaemuneraingeniofus notatur^fed male uolat, ncc lo 
graticoloriseft, 

T>eueliaauei^eiu^colorey^lidtura. Caput XVI 

EJia cum primis uitae commoditatc nota eft ♦ confifiit asftate in umbra 
&raura:hyeme in fole dC aprids. inipedat paludes ab arudinibus futni 
mis^paruo corpore eft, fcd uoce proba, colore eriam pulchrojnecnori 

^^ ingenio ualet in uitx offictis, dC fpeciem prae fe fert decora, peregrina 

ha^c auis efle uideturjquippe quae raro noftris locis appareat* 

TiemoribusQrnaturacregis^fitt£Mul£,cenhi£iVligurm* Caput XVII 

Rex moribus pugnadbus eft, ingenio ualens ad uidum, (cd cstcra 20 
infelix^Sunt dC eijquae fitta diciturjmores pugnaces/ed animus hila^ 
riSjConcinnuSjCompos uitae fadlioris* rem maleficam ei tribuutjquia 
i rerum callet cognitione. prolem haec numerofamjfeliccm^progitf 
i gnicuiuitmacerie contundens^VIuIa node uagatur, ac pafdtur:die 
raroapparet*CoIith^cetiam faxa 8C ipeluncas* uidusenimgeminieft* pollet in^* 
genio ac induftria in uitae muneribus* Nouimus auiculam quandam exiguam no 
minecerthiam, cuimores audaces^domicilium apud arbores, uidus ex coffisjinge 
nium fagax in uitae ofEcils^uox clara* Ligurini, BC uita 8C colore ignobiles funt/ed 
ualent uocis amccnitate» 

BetribusardeoUrumgenerihu^^vearumuitiide^phoicisnatura* Cap* XVIII jo 
Rdeolarum pella difFicuIter coit, ut didum eft/ed fagax SC cceriae ge 
r ula eft, dC opcrofa» Agere interdiu folet : colore tamen eft prauo^S^ 
aluo humida.Reliquarum duarum(tria enim funt genera^candida, 
colore eft puIchro,6(: coit,&: nidulaturjfi^ parit probe^pafcitur palu^s 
dibus, lacu, campis, dC pratis* Sed ftellaris piger cognominata (in fsL^ 
bula cft, ut olim e feruo in auem tranfieritjatc^ ut cognomen fonatjinerSjOdofa^ 
cft* ralis ardeolarum uita eft , Phoici appellatae, peculiare prae ca^teris eft, ut oculos 
porifiimum appetat^inimica eft harpa^uidus enim earum fimilis cft* 






utmcrulahabct* 



Caput XIX 4.0 

Erularum duo funt genera,altenim nigram BC uulgarc^altcrum can 
didum, magnitudine quidem compari, 8C uoce fimili : kd circa Cyl^ 
lcnam Arcadiae familiare,nec ufquam alihi nafcens* Eft cnfm ex hoc 
generc qu^ fimilis higrae fit, fed fufca colore, dC magnitucJnc paulo 



^ minor ♦ uerfari hxc infaxis, a^tedisfolitaeft :necroftrumruriIum, 



Detribus 




4-<5 



Tfctrihmturdonimgmerihm. Cdput 'XX 

Vrdorum tria funtgencra^unum uifcmomm^qaod nifi uifcOjatc^ refl 
nanon uefcitur, &:magnitudine picaeeft* Alcerumpilarejquodfonat 
acute,^: magnitudine meruix efl.terrium, quod iliacum quidam uo^ 
cant,minimuminter faa£C,minus^ macuiis diftindum» 

T>eauecceruUonomineiVeiusforma. Caput XXI 

Ouimus dC faxatiiem auiculam quanda^ cui nomen coeruIco,quac ma 
ximeinScyro colit^faxa amans, magnitudine minor quammerula, 
maior paulo quam fringilla^pede magno eft, fcandit^ faxaicolore CQ? 
ruleo^roftro tenui&:longo,crurebrcuiiimiliterutpipQeft; 
Detdreoneia^moUicipiteduihm» C^put XXII 

llreototus uiridans ex obfcuro eft. hyeme hicnonuidetur^fedaeftiuo 
' folftitio pottflimu uenit in confpedum.difcedit exortu arcturi fyderis^ 
magnitudine turturiseft^MoIIicepseodem in loco femperiibiftatuic 

I fedem^atcK ibidemcapitur* grandi dC cartilagineo capite eft, magnitu^ 

dine paulominor quamturdus,ore firmo, paruo, rotundo, colore totusdnereo. 
depes dC pennis inualens eft» Capitur maxime nodu» 

VepurddOi cr coUurioney de^ mihui cteterls,^u£femper conf^icu£[unt. 

Caput XXIII 
Ardalus etiam auicula qua^dam perhibetur, quae magna ex parte grc* 
gatim uolat^nec itngulare hanc uideris, colore tota anereo efi^magnis: 
tudine proxima fuperiori:fed pennis ac pedibus bonis . uoce frequen* 
,^_^^^^^^^^ temjnecgrauem emitat»CoIIurio eifdem^quibus merula uefdtur.ma* 
gniiudo eius quo($ eadem quac fuperioribus eft* capitur hyberno pouus tempore» 
Hxc omnia femper apparet^atc^ etia ea qux in urbibus folent praedpue uiuerCj ut 
coruuSjUt cornix:nam ea quoc^ femper coipicua funtjnec loca mutat^aut latent» 
DetrihusgenerihusmoneduUrum. Cdpid XXIIII 

Onedularum tria funt genera* unum quod graculus uocatur^magni:* 
tudine quanta cornix, roftro rotundoj rutiio, Akerum lupus cognoss 
minatum paruu5&: fcurra»Tertium,quod familiare Lydiagjac Phrygia? 
terrafjidem^ palmipes eft» 
De duohus aUudirum generihu!* Caput XXV 

Laudarum duo funt generajalteru terrenu, criftatum^galerita a crifta api 
pellatum^alteru gregalCjnec iingulare, more alterius:ueru colore fimile, 
quanquammagnitudineminus>5^ galero carens:dboueroidoneum* 

De g(iUimgme,i:^ liumoiearum^formd* C4put XXVI 

Allinago dida,per fepes hortorum capfturjmagnitudine quanta gallina 
eflijroftro longOjCoIore attagenae,currit celeriter, dC homincm mire dili* 
gir,Stumus niger, albis diftindus maculis cft, magnitudine merulac* 

DetheiO^duohwiemmgeneribui. Caput XX VH 

Bes Aegypti duplidgenerc diftinguuntun funt enim alix candidae^altae 
nigrae^cadidae apud Peluiiu tantunon funt, cum in reliqua tota Aegypto 
^ habcantur^nigrac contrl apud Pdufiu tantg,in cxtcra Aegypio nuUx» 





14.^ 





ARISTOT» DE H I S T» ANIMALIV!* 

T>edmhusafwnumgenerihuS: CaptU XXVIII 

Sionesahqui§mmbiis anni temporibuspatcntj&^obeamrcmpcr* 
ennes^dC femperafiones uocabulo copofitoappellatun quiefuinon 
funtpropter uitium carnis^AIiquiautumno interdumapparet, nec 
plus uno aut aitero die immoratur : qui dC efui funt^dC ualde probaa 

, tur.difFerunt hi nullo fere alio a perennibus illiSjnifi corpulentia pinsr 

gui dC quod uox his deeft,illis non deeft ♦ de generatione eorum,qu3enam fitjniha 
adhuc exploratii habemus^nifi quod fauonfjs flaobus apparet^c^rtii enim hoc eft* 
mcuculifixtUiO^eiuipYudentiii. Cdput XXIX 

Vculus,ut antea didum eft^non nidificat/ed in nidis parit alienis,^: ^^ 
prxdpue in palumbiumj&^curucaej&alauda^jhumijatque etiam in 
nido 1 uteol^ appellatae fuper arbore* parit hic unum ouum^nec ipfc 
incubat»Sed auis in cuius nido pepererit, ea incubatjexcluditjatque 
enutriL quxcum ipfealienigena pullusaccrcuerit, fuoseijceredid=^ 
tiir^ita m pereant» Alij eos a genitrice occidi^S^ dari in cibo cuculi pullo aiunt,uidc* 
licetimprobatos propter fpeciem cuculi elegantiorem, fed quanquam plurima cx 
ijs uidifte nonnulli confirmantjtamende pullorum interitu non conuenit inter 
omnes. Ali] enim cuculum ipfum repetercnidumjcuifuumouum mandaritjpul* 
los^ deuorare nutricis uolunt ♦ alij pullu cuculi, quod magnitudine praeftet, poflc 
percipere cibum omne oblatum^atc^ ita caeteros fame perire autumant* alij ipfum lo 
m fortiorem, cseteros paftus confortes occidere autores funt ♦ fed prudenter fane 
prolis fuae procreatione moliri uidetur cuculus, C um enim fe ignauumjminime^ 
opitulandi potentem nouerit/acit quafi fuppofititios fuos puUos^quo feruari pofr 
jGnu timiditate enim hacc auis exceditjquippe quas ab auiculis uellatur, dC prse mc* 
tuearumfijgiat* 

DeapodummduUtione^a-Ciiprimulgiforma' Caput XXX 

Podes^quos aliqui cypfellos appellat, fimiles eife hirundinii, dicftuiam 
eft.Haud enim difcerni ab hirundinepoiTunt, nifiquod tibijs funthir 
futis* nidum fpecie dftellae produdae longius, fidas ex Iuto,uno aditu 
dato ardiifimojfaciunt : idc^ locis anguftis intra faxa 5C fpecus, ut 8C jo 
belluas denitare poflintjS^ homincs^Quem caprimulgum appellant^auis monta^ 
na eft, magnitudine paulomaior quam merulajminor quam cuculus, moribus 
moUior* parit oua duo^aut tria cum plurima* fugit caprarum ubera aduoIans,ens> 
de nomen accepit. Cum fuxerit, uber extingui, capram^ exc^cari aiunt^Parum 
clare intcrdiu uidet/ed nodu perfpicax eft^ 

BecoruorumnidifieiitioneiZ7foetu. Caput XXXI 

Orui locis ardtioribus, BC ubinpnfatiscibi plunbusfit, duotantum 
incoIunt:&: fuos pullos, cum iam poteftas uolandi eft, primum nido 
crjciunt, deinde regione tota expellunt* parit coruus quatuor ^dC 
quinc^.Tempore quo apud Pharfala hofpites Medix perierCjCorui 4« 
locis Athenarum Peloponnefi^ defuerunt, quafi fenfum habcrcnt 
aIiqucm,quo inter fe rerum euenta fignificarent,^ mouercnt ur» 

mfexe^arumgenerihuSsedrum^niduUtioneiQruenatione, Caput X^KH 

1 Quilarum plura funt genera.unum quod pigargus ab albicantc caa 

^ dadicitur,acfiaIbiciIlamnomines.gaudethaecpIanis,&:lucis,8^op^ 

pidis.hinnularia a nonuIlK uocata cognominc eft.montes ctiam {yU 

uam^ fuis freta uiribus petit, refiqua genera raro plana5&: lucos ad* 

eunt, Alterum genus magnitudine fecunduj dC uiribus, planga,aut 

clauga 






clauga nommc/altiTs a: conualles, &: lacus mcohre foKtum,cognomme anataria, 
2^ morphna a macula pennx, quafi naeuiam disceris ♦ cuius Homerus etiam memi 
nerat in exicu PriamiTertiu genus cplore nigricanSjUnde nomen accepit,ut pulia 
dC fuluia uocetunmagnitudine minima, fed uiribus omnm praeftantiilima hdsc cii^ 
Colit montes ac fyluas^ dC leporaria cognominatur. una ha^c fostus fuos alit atque 
edudt^perniXjConcinna^poiita^aptajintrepida, ftrenuajLberaliSjno inuida efi;mo^ 
defta etia,nec petulans,quippe quae no ciangat, neq^ Iippiat,aut murmuret*Quar 
£um genus percnopterus abalarum notis appellatii, capite albicante^corpore ma^: 
iore quam cxtctx adhuc didae h aec eft : (cd breuioribus alis^cauda longiore.uultu^: 

i<5 risfpedemh^crefert.fubaquila, &:montanaciconia cognominatur. incolitlucos 
degener,nec uitrjs cxterarum caret,^: bonorum quae ill^ obtinet,expers eft : quip 
pel^uxacoruocxteris^idgenusalitibusuerbcretur/ugetur^capiatur.grauisefl 
enim,uidu iners, exanimata fert corpora, famelica femper efl, dC querula, dami^ 
ut.dC dangit^Qiimtum genus efi: quod haliaetus, hoc efi marina uocatur, ceruice 
magna^e^: crafra,alis curuantibus,cauda lata. moratur haec in littoribus dC oris.acd 
dit huicf^pius, utcumferrequodccperit nequeat,ingurgitedemergatur.Sexta 
genusgnefium,idefi, uerumgermanum^appellant* unumhocex omniauium 
genere effe ueri,incorrupti^ ortus creditur* castera enim genera,^: aquilarum,5:: 
accipicrum,8<: minutaru etiam auium,promifcua adulterina^ inuicem procreant* 

20 Maxima aquilarij omnium hasc efi, maior enam quam ofTifraga, fed caeteras aqui^ 
las, uel fefquiakera portioneexcedit* coIoreefirufFa, confpedu rara, moreeius 
quamcymindem uocari diximusTempusaquil^ operandi. uolandic^ a prandio 
ad meridianum.mane enim quiefcit ufquedum forum fircquens, 5£ prandendum 
iam fit Jenefcentibus aquilis roflrum fuperius acaefdt, incuruatur^ fubinde ma^ 
gis magism, ut demu feme incereat* cui rei data efi fabula,ut hoc ita acddat aquila^, 
quoniam cum olim homo efIet,hofpiti iniuria intulerf t* Condunt,referuant^ fuo 
in nido quantum cibi pullis' fuperfit» quod enim dic quac^ facultas uenandi no da^s 
tor,fitinterdum ne quod portent extrinfecushabeant^fiquem deprehenderinE 
uiolantem nidum,uerberant fuis alis, dC unguibusIacerant.Nidulantur lods non 

|o planis,fed celfis, praedpue quide arduis faxis 6^ praedpitibus, fcd arboribus etiam* 
Alunt fuos pullos donec poteflas uolandi fi'at:tum nido eos expelluncpoft regio^s 
gione quam ipfigenitores incolunt, tota exterminant^Tenent enim fingula aquis* 
larum paria longum tradum* unde fi't,ne ullo pado uidnos habere patiantur» Ve 
nantur locis non fuo nido propinquis, fed longe diflanabus.Rapta non protinus 
ferunt : fed cum corripuerint dC fuftulcrint, deponunt,expertae^ iam pondus re^: 
quiefcuntJeporemetiamnon ftatimrapiunt,fed expedantdum prcdeatinplaij 
na^nec prorinus de alto in terram ruunt, fed paularim defcedunt* qu^ fdeo iadiif, 
ut tutiores ab infidifs finr^ confidunt enam locis xdiaoribus,quia difficulter a terra 
tollcftur.uolat fublimeSjUtperquammaximeprocul afpidat. quapropterhomines 

40 folam auium omnium aquilam efle diuinam perhibent* Omnes profedo quibus 
ungues adunci, minime in faxis confifiat, quoniam faxi duriries tmpedimeto cnrn 
uaturse unguium efi* Venatur aquila Iepores,hinuIos,uulpes,&: reliqua qu^ uin^s 
cere ualeat* Viuit tempore longo, quod diuturnitate nidiciufdcm dedaratur^ 
Beauequddamfcythica^f^p-eiuinidificatione, Caput XXXIII 

1 Cythise terre incola auis efi,magnitudine oridis,hoc efi: auis tardx^qux 
1 duos proaeat pullos* dC quae peperit oua non incubitu fouet, fed con^? 
j dita in Ieporina,aut uulpina pelle relinquit,atc^ ita ob uoluta in fumma 
I arbore collocat^cumq^ a uenatione uacat,cuflodit*&: fiquisfcanditjim 
pugnat,6<: uerberat alis perinde uc aquila^ fadunt* 

N 




14« /l R r S T O T* D E H I S T* A K I M A L I V M 

DenoAuiiycicmii&o^ifrdZd* Caput XXXI III 

[ OduXjdcuniaj&rdiquajqiiaemterdiunequeuntcemeresnodu ue 
nando cibi! Gbi acquirunt» Verii non tota node id faciiit, (cd uefperti* 
i no, dC matutino»Venantur autem mures, lacertas, uerticiIlos5&: eiufs= 
,, ...-mSi modi alias quafdam beftiolas. Qux offifraga appellatur, probe dC {cc^ 
tificat,&: uiuit^ccenx gerulaj&: benigna eft»nutricat bene dC fuos pullos,&: aquilae» 
cum enim illa fuos nido eiecerit^hasc redpit eos^ac educat» mittit nanc^ fuos aquila, 
ancequamtempus fit,adhuc parentis operam defiderantes, nec uolandiadeptos 
facultatem : quod per inuidiam ita facere aeditur * natura enim inuida dC famelica 
eft, nec copiofa uenationis* magnum tamen quid nandfcitur,cum uenatun inui* lo 
det igitur fuis liberis iam maiufculis, atque edadufculis, dC ob eam rem unguibus 
fecat. Pullieriam ipfi intcrfepugnareincipiuntdefede.acpaftuJtaque aparente 
eijcian£ur,&:palfantur,deiedi uodferaturjpericIitaeurc^.Sed offifraga recipit eos 
benigne^SC taetur.dC alit^dum quantum fatis fit adolefcant* Parum bacc oculis udj^ 
lct^nubeculaenim oculos habetlxfos.Atueromarina illa clariiTima oculorii acie 
eft^ac pulios adhuc implumes cogit aduerfos intueri foIem,percutit eum qui recu=s 
(ct^dC uerat ad foIem^Tum cuius oculi priuslachrymarintjhunc occiditjreliquum 
educat* Vagatur h^cper mare dC littorajUnde nomen accepit : niuitc^ auium mas- 
rinarum uenatu, ut diclium eft. Aggreditur (ingulas , cum emergence obferuarir^ 
refugit auisuteuolansuiditaquilam^&metu perculfa fe rurfusingurgitat,utin i© 
diuerfa prolapfacmergat* Sed haec acie oculorum ualens, fedulo aduolat donec 
uel ftranguletin humore , uel per fumma corripiat^Vniuerfas nunquam inuadit* 
arcent enim frequenteSjrefpergentes^ fuisalis repellunt» 

Fulicarum ducupatio, Cdput XXXV 

M^^^M Vlic^fpumacapiunturyappetiftcnim eam auidius «quocirca fpumains» 
i ^^3 fperfaeasuenariinufueft.Caroearu probiodoriseft^exceptapariepo* 
p i^^ fteriore ukimajquac fola lituum olet.pinguefcunt fatiSjSi^ efui funt» 

J^caccipitrumgencribu/smtncrodsccm* Caput XXXV i 

;) Ccipitrum genus praecipuum buteo eft, triorcha a numeroteftium 
1 nuncupatus* (ecundii ^lalo* tertium circus, Stellaris autem, paiums 
j barius, QC pernixdifferiit* appellantur fubbuteones quilatiores Imt* 
ij alr) percae,^: fringillarrj uocantur * alrj leues dC ruberarij.qui abunde 
ii uiuunt^arc^ humiuolae funt.Genera non pauciora quam decem eile 
accipitrum alfqui prodideruntj qua^ modo quoque uen^Lndi inter fe dillident, Ahj 
enim columbam humi confidentem rapiunt, uolanrem non appetunt * alij fuper 
arboremjauttale quid confcendentem uenantur^fmhumieft^autuolatjRonini: . 
uadunt* Ali) neque humi, neque in fublimimanentem aggrediuntur, fed uolan^ 
tem capereconantur.Fertur etiam a columbis quodc^ accipitrum genus cognofci» 4-^ 
itaque cum accipiter prouolatjfifublimipeta eft^manent quo conftiterintloco : kd 
{i humipeta, qui prouolatjcft, non manent, fed continuo auoIantThraciae parte, 
quae olim Cedropolis uocabatur^homines focietate accipitrum per paludes aucu^s 
pantunCum enim ipii lignis, quae tenent, ariidines dC fruteta mouerut, quo aues 
euolarent jaccipitres defuper infedantur : quorum metu aues perculfae terram re* 
petunt.mox homines percutiunt bacuIiSjitaque capiunt*tum partem earum quas 
ceperint, auium accipitribus imparriatur* Quineriamapud Maeotidem paludem 
lupos efte pifcatoru familiares aiunt, BC nifi partem fuam a pifcatoribus acceperint, 
reria cum in terra expanfa reficcantunlaceraretRatio auium talis eft^ 





L I B E R N O N V S, H7 

De htgenio mAmorm vflmtUiimm pifcimpro ratione commodioris uit£. 
Caput XXXV 11 
\ Edinmarmisquoque animandbus permultaintdligipolTunt.non 
'! fine folerti ingenio efFici ratione uitse comodioris* Nam dC inuulgata 
illa de rana^qux pifcatrix cognominata €ii,dC quae de iorpedine,uera 
omnino certamfunt^RanaenimijSjquae gemina ante ocuiosfuos 
,.^^^^^ I dependent.quorum fila capilH fpeciem referunt/ed poftrema rotun 
disquibufdamprxpiIantur,qua(iefc^caufaadditis:hisinquam,ubilocisarenoris 
aut teculentis obturbato folo fe abfcoderit, pifcatur attoHens illa (ibi pendentia fila* 

10 dum enim pifciculi occurr unt,&: capita machinamenti penfilis p ulfanr,ipfa fubtra 
hens fila allicitj dones eos fuum in os adducatTorpedo pifces quos appeat,attici£ 
ea ipfa,quam fuo in corpore continet facukate torpendi:atque iia retardos prae ftu 
pore capit, dC uefcitur . abdit fe in arena 8C limo, tum pifces qui adnatantes obtor^ 
puerint,corripit. quam rem plerique confpedam a fe retuIerunt.Paltinaca enam 
feipfa occultat, fed non fimili modo* argumentum fic uiuere hos pifces addua po^ 
teft^quod f^pius habentes in uentre mugilem capiuntur uelociffimii pifcem^cum 
tardiffimiipfi fint.Tum eriam rana quae caruerit praepflatis uillorum iVds capitibus 
madlentior capitur.torpedinem autem uel hominibus infpirare torporem certum 
:eft.Obruunt arena fcCe SC z(dli,dC r2dx,8C pafferes,&: fquatinar.cum^ nullam fui 

io corporispartem intedam reliquerint.uerberantradiolis fui oris^quospifcatores 
uireulas uocant,quas pifciculi cum afpexerint,adnatat quali ad algas^quibus uefd 
folil'funt.Qtioin locoanthiasfit,nuIIam ibi belluamefleconfefTumeaquoiam 
indido fecure fpongiatores urinantur, &: faaum hunc pifcem ob eam rem nomi^ 
nant * fcd id cafu fic euenire dixerim, quomodo dC ubi fit limax neque fus eft, ne^ 
perdkomnes enim limaces ab his eduntur. Serpes marina colore dC corporecon^ 
oro proxima eft/ed obfcurior atque acrionhaec fi capta dimittatur foris^in arenam 
roftro quamprimum adadio terebrat, fubit^ tota* eft ore acuriore haec quam terre 
ftres^Q ui autem centipeda appellatur, ubi hamum deuorarit^euomitforas fua in* 
tcnorz^donec hamum efjciaL tum redpit intro^ac ualet eadem,qua ante/alubrita^ 

jo te,appeticus his quoque nidorulentorum ut terrefkibus eft^mordent non ore/ed 
tadu totius corporis fimiliter, ut quae urtica uo^tur.Pifces^qui uulpes nuncupan 
tur,cum fe deglutifle hamu fenferintjfibi opitulantur^ut centipedae Jongius nanc^ 
fefe'efferentes hami lineam abrodunt. capiuntur enim lods nonnullis hamo mul^ 
tipltci^gurgite prajalto^&fiuduofo^Quineriamamiae cum belluam uiderintali^s 
quam,coIIigunt fefe5&: quac magnitudine praeftant^Iufbantesgregem drcumualtf 
lant : dC fi qua uiolaturjdefendunt.dentes his ualidi. dC iam cum alix belluatjtum la 
mia aggreffa j uulnera accepifle aaius uifa eft, Fluuiatilium filur us mas plurimum 
curxproli impendit^fccminautpeperic abiLfedmasquoin loco plurimus fcctus 
conftiterit, perfeuerans oua cuftodit : nec alium praebet ufum, nifi ut pifciculos nc 

40 diripiant fcctum,arceat:idcp uel ad quadrageOmumjS!: quinquagefimum diem fas: 
dt,donec fms iam auda foboles fe tueri a carteris pifcibus ualeaf*prehendicur fspe 
a pifcatoribus ubi oua cuftodit.dum enim arcet pifdculos^quatit^profilic^&ridum, 
fonumq^ mouet. manet apud oua tam ardente animo, ut cum fappe a pifcatoribus 
oua,fipraeaItis gurgitibus fubfid0t,educantur,quoad magis fieri potefl,in uadum, 
ipfe tamen eodem fludio foetum fequatur, nec^ deferere unquam pariatimtunc Ci 
minor (it natu,minus^ ufu exerdcatus, fadle hamo capitur.fed fi peritus dC hamis: 
fraga efl, morfu denris fui duriflimi rumpit hamu,^!: fccrii afHdue cuftodit.Omnia 
tiero tum nantia, tum ftabilia, lods eifdem quibus orta fint, aut fimilibus degunt* 
fuus enim quibuf$ cibus in ijs eft^Vagantur maxime dC oberrant,qux carne alun 

N a 



I4t ARISTOT. DE H I S T* ANIMALIVM 

tur^prxter pauca^ut mugilem/alpamjmuIIumjXrkam^Quae autem pholis appc! 
latur, mucorem quem ipfa emittfc/ibi obducit, ita ut m eo quafi cubili qusefcac^Ge 
neristeftatiS^expedispedenpotiflimumplurimum^ fe mouetuoiatu,nam pur 
pura &reius fimilia, parum admodum progrediuntur* De Euripo Pyrrhaeo pitces 
per hyemem omnes, excepto gobione, foras enatat propter frigus* locus hic enim 
frigidior eft* fed ineunte uere eo lem redeunt* Vacat Euripus fcarOjd^ alofajS^ rcU 
quisfpinofioris generis omnibus* mufteli etia, dC fpinacesineo mari nequaquam 
gignunturtnecnonlocuftae^polypi^bolitenas^atc^ alia quaedam genera^gobionem 
album Euripi non efle pelagium certum eft* Vigent pifces ouipari ueris tempore, 
donec pariant.uiuipari autumno,atque etu mugiles5mulli,& reliquigeneris eiuf- i© 
dem^Apud Lesbuminfulamomniatampelagia quam Euripica parere {olcntin 
Euripoxoeuntautumno, parfunt uere* cartilaginea etiam autumno ♦ mares cum 
foeminiscircacoitum congregantur*Seduere fubeunt Euripumdifiunda^necg 
coniugium reperitur uliiJjdonec pariantjcum coitus tempore complura ex his fibi 
adhxrentia capiant unMoIIium aflutiffima fepia edSoh hxc fuo utitur atramento, * 
non modo cum metuit^uerumetiam abfcondendi caufa*poIypus at(^ lolligo atra^ 
mentum pro metu mittutj fed accrefcit denuo poftquam mirerat, ut nunquam co 
pia defit atramenti, caeterum fepia^ut dixi/^pe uel fine pauore fiio utitur atramen 
to ad fe occultandam ♦ dC cum progrefla paululum fe oftenderit, redk in atramen:^ 
tum^uenaturetiamfuisillispraelongis pr^tenturisnon folumpifciculos/edmu^ z© 
giles etiam faepius* polypusfatuus quidem efl, cum ad manum demiilam hominis 
accedit. fed prudes rei familiaris, cum omnia colligat, dC fuo in domicjiio recondat^ 
cum^ confumpferit quantum utile fit,abigit teftas,S<: cancrorum crufias,6<: puta^ 
jninaconchuIarum^S^ fpinas pifciculorum/ui etiam mutaiione coloris uenatur pi 
fces* trahit enim fibi colorem i7milem ff s, quibus appropinquarit faxis, quod idem 
etiam cum metuerit fzcit. S unt qui fepiam quoque facere hoc idem autument.co^ 
lorem nanque eam fibi contrahere fimilem locOjin quo uerfarur,confirmant,Seci 
pifcium fola fquatina ita aftici foIet*mutat enim ha^c more polypi fui5 coIorem.Ge^* 
nuspolyporum magnaexparte bienmbuiuerenon poteflJua enimnaturacabi 
obnoxium efi^cuiusreiindicium^cumprefTus polypus aliquid fubindehumoris 50 
emfttat.demumq^ abfumatur totus* quod fceminis a partu potiflimum incidit*fiu?s 
pent etiam fccminx^ut neque undis iadatae fentiant, dC manu urinantis de facili ca 
piantur.fordefcunt etia, nec pr^tereaafTidendo uenari poPfunt.mares ueroaloeo 
tument,^ in mucorem lentefcunt Jndicium ne bimacum compleanc elTe ufdetur, 
quodabortueorumjquiaeflatefit^adautumnum non facile grandem polypum 
uideriS:, cum pauio ante id tempus praegrandes fpedetun a partu ita fenefcere dc^ 
bilitari^ tammarem quam focminamferunt^utuel a pifdcuIisdeuorentur,&:fa;= 
dle a fuis detrahantur cubilibus^cum antea nihil tale fjs ufu eueniat.tum uero par^ - 
iios,noiiellos9 quamuis recens natos, tamen nullo eiufmodi malo afFici narranr. 
Ciufnimo ualidiores efTe quamgrandes confirmant , Sepias etiam bimatu non ui^ 4-© 
uere apertum efi.MoIIium unus polypus exk in ficcum^graditur per afpcriora,ui^ 
tat laeuia . ualidum cum cateris (ixis partibus hoc animal iit, collo tamen imbecille 
cum premitur^efi* mollia ita fe habent. Conchas tenuiores fcabras^ efficerecir^ 
cum fejuelutloricam duram^eam^ eoampIiorem,quoipfac funtampIiores,atque 
de ea quafi latibulo aut cafula quadam prodire aiunt.Nauta quoque polypus natu 
ra,8^ uitae muneribus fingularis eH. nauigat enim per maris fumma elatus.de imo 
gurgiteeffert fe conchainuerfa,utafcenderepofIitfaaIius, &:inanifcaphaenaui^ 
get,Vbi ueroemerfit,concham reuertit. habet inter fua brachia membranulam 
quandamannexamfimiIemijs,quxdigitisinf€rt«paImiped«ma«iumcontinea^ 





i: 



X I B E K N(0 N" V S* .... j^ 

curtuerum illx az^ukdx fun£,haec prxtenuis eft,8^ aranef fpedem iWtatur.hac 
uelificatjCij aura infpirat, cirros pro gubernaculis urroc^ demiitk latere.ii qaid me^ 
fuerit,concham proiinus mari replet, at(^ ita demergit . de generauone incremen 
toffieius conch^ nihii adhuc exploratumhabeo.uideturtamennonexcoitugi=« 
gni, fed fponte, ut caeter^ conchae prouenire* nec uero an concha folutus uiuer^ 
poilitjCertum adhuc efi* 

Betngemomfeaorumya-formic^fiudio. Cdput XXKVIII 

Nfedorum ofFiciofiilimum, ^ prae caeteris fere omnibus ammalibus 
genus formicarum bC apum el^.aabrones item ac uefpae, bC prope di 
xerim omnia huius cognata generis. araneietiamlautiores ^ ftrigo^ 
iiores,ingeniofiores in uitaemuneribusfunt.Iamformicarunegocia 
^,,,,,,..^^^ omnibus in promptu habeturtut^ cadem femita femper ambuianc, 
&:cibariarecondunt,&:cellaspromptuariasfadunt, necinterdiu folum/ed eciam 
nodibusplenalunalaborem exercent,nemoefi,quinonuideat* 

De gcnmhwi tiraneorum>coYumqi mduRrk m uen<itione,0' teU conficienda. 
Cdput XXXIX 
Raneorumaut&phalangiorum plurafunt genera.mordax5qucd o|v j^ 7r»<y?« 
induodiiiinguttur,aIterufimileijs,quaeIuposappellateii5paruum, '^««.Sprocaa:* 
uarium^prpcax/alax^pulex nuncupatum^akerum maius^coloris ni faUx.Plm.acu 
gri,cruribus prioribus nigris, tardum, &C lente ambulas^nec uiribus minatum^ alful 
«,,,^,_,^^^ ualens,nequefaliensXaetera,quaemedicamentarij proponunt^aut timmgredkins^ 
nullum auTcerte exilem inferunt morfum. Genus fecundum,quod lupi nomen 
accepit/partim exigua eft,quod non cexinpartim maius, quod afperam par uam^ 
telam apud terram, aut fepes orditunbuculis intexere folitum primordijs intus po 
fitis obferuatur * dum aliquid in tela ofFendes commouerit^mox accurrit^ut capiau 
partimuariumeft,quod paucam^uilem^telamfub arboribusfedt*Terriumge:= 
nus,quod fapienuftimu lauriiTimumq^ omnium eft Aexit enim primum filis quo^ 
quouerfus diftendens in orbemjtumflaminaducensjinitio a medio accepto:nec 
inCdte media ipfum accipittdeinde fubtegmina inferes^atc^ ftipans,cubile dC repo^ 
fitorium alibi fibi conftituit : (cd uenationem in medio fui operis obferuando exer^ 
cetXum enim beftiola eo incideric, motu medij exdtus occurrit,deuindtcg primii 
c^uoluens araneis^dum defatiget, infirmam^ fadatjtum tollit ac defert:^ (i forte 
hme teneturjexugit.haec enim fruitio eius eft^iin minus^recoditOjquod ceperit^in 
repofitorio,repettt uenandi negodum:fed prius confardnato^quod per uenatum 
laceflitii eft ♦ fi quid inter mediii BC extrema inciderit, primum ipfe in mediucurrir, 
inde ad id quod indderit^ uelut a ftato inirio properat^Si quis telam lacerarit texere 
tterum indpit*uenatur oriente fole, aut occidente : quoniam beftiolx temporibus 
his poriflimii ofFendant^Fccmina dC texit 6^ uenatur.mas comes fruendi,non labo 
^o randteft.Araneorum lautiorum, &: telam fpifliorem texentia,duofuntgenera» 
alterum minus,alterij maius* quod igitur longioribus eft cruribus pendens fubtus 
obferuat,ne beftiolx prae formidine fibi caueant,fed incauta incidanc in parte fupc 
riorem^ineptius enim propter fui corporis magnitudineeft. At alterum quod mo* 
derarius eft, fuperne obferuat, latensinquoda exiguo fuxtel^ foramine* Aranei 
ftatim cum aedirifunt,fila mittunt, no intrinfecus tanquam excremencii,ut Demo 
critus ait,(ed extrinfecus de fuo corpore ueluti corticem, aut more eoru, qua? fuos 
uillos iaculantur, ut hiftrids* maiora etiam animalia inuadit, irretit^ fuis filis. nam 
8^ lacertos paruos aggreffus drcundat os, 6^ filis obdudtjdonec cohibeat:mox ad* 
lixrens,morfum defigittfaa^c ita fc habent* 



5« 




i^o ARISTOT* DE HIST^' AKIMAtlVlS. 

Vegmrihmdpumiedrm^;ftudiom<edificattdUfkkideci^hUh€rhiSi^^^ 
apesduntur* Caput XL 

Bnus eft infedorum quoddam nomine adhuc uacans^quo uno com 
prehendatunfed formam fuarum partium cognatam omnium refe^: 
rens, uidelicet ea quae fauos faciunt^ut apes^^ rehqua fimilis formae 
infeda, quorum genera nouem numero funt* Sex illa ex his grega^s 
1 "— - — J hajapesjregesapum/ucijquiinter apes degunt^uefpxannuac, item 
^rabrones, dC teredines ♦ Solitaria uero reliqua tria* iirenis minor, qui fufcus totus 
eft/irenismaior, niger, uarius. tertium^quembombycem Uocatjquimaximus in^ 
ler hasc eft^Formicac nihil uenantur, fed fecta ab alijs colligunt* Aranei nihil confi- i© 
ciunt neque recodunt, fed cibum folum uenatu fibi acquiruntEx nouem ijsjquas 
modo enumerauigeneribus^apes (namdec^terispoftjnihil uenantur^fedipfxft^ 
bi cibana faciunr^arque recondunt*meI enim cibus earum eft*cuius rei indicium h 
ciuntjcum ap/arf) eximere incipiSt fauos«quamuis enim fuffianturjUehementer^ 
cx fumo laborer, tamen plus mellis tunc ^dunt quam prius. quod enim cibi cauia 
Cihirecodiderini^ parcius eo temporibus caeteris utuntur : fed habent etiam quo al 
tero cibo aIantur,quod quidam ceraginen, alij cereum uocat* uerum hoc deterius 
cftjS^ dulcedfne prope ncus.congerOt id quoque utceram fuis cruribus;Perquani 
uariainearum operatione&uitajratio eftXumenim alueum receperintmun^ 
dum^conftruere indpiunt fauos deferentes ex fioribus, atque etiam arborii lachry lo- 
mis,falicis5&ulmt.6<:reliquarum3quae glutinum pariunt, his pauimentum quo* 
que illinunt,ne beftiola nocu^ fubeant.uocant hoc opus apiari) tecf^orium imum» 
Aditus etiam {i ampliores funt, fabrica obftruentes coartant*Effingunt fauos pria 
mum in quibus ipfae gignatur. dcinde in quibus reges di<fti,6<: fuciJuos certe fem^ 
per componunt:fed regum, cum fcetus largior eftJucorum aute cum copia mellis 
fperatur.fauos regum minores faciunt iuxta fuos, fucorum iuxta regum minores, 
qaim fuos.Exordium operis a tedo aluei, textus^ ad pauimentum perpetuo fta=s 
bilimento agitur , plures^ ad pauimentum telas deducuntur. celte autem dC mek 
lari^ dC fobolaris geminae omnes funt* Vno enim eodem^ interfepto, dux fibi 
tunguntur cel]^,modo poculigeminiialteraintus^altera fons.compages^qua pa- 5® 
rietibus faui adh^rent, arc^iiores dC melle uacuac relinquuntur^gemino aut triplici 
uerfu^plenioresenim funt fauijquibus plus cerae obducitun pars aditusalueipri^: 
orillitaeftexcommofe: fic enim uocant quod uelut excrementum purgamen^ 
lum^ cer^ eft,bene nigrum, acris^ odoris.medentur hoc plagis, 8C huiufcemodi 
fuppurationibus * proximu ab eo tedorium picatus cereus pr^bet, leuius id quam 
commofis medicamentum eft. Sunt qui fucos dC per fe fingere fauos eodem in al^ 
ueo,&:cum apibusnegociumconficiendi faui partiri dicant: uerum mellincandi 
nullam habere facultatem, fcd uefci tum eos^tum eorum pullo^ melle, quod apes 
fecerintmanent fuci magna temporis parte intus, cumi^ exeunt,efFer unt kfc fa^ 
fiminfublime,gyro9uolftant3&:quafiexercitumfaciunt,quodubifatisiamfece^4-o 
rint^redeuntdomum^&epulisperfruotun Regesnunquam prodeunt foras^uel 
m pafcantur^uel alia caufa,nifi uniuerfa cum plebe,a: fi cum pergunt,rex ipfe for^ 
teaberrarit,omnes inquirere, odoratu^ fagaci perfequi, donec inueniant, acce^ 
pimus.geftari etiam eum a plebe, cum uolare no poteft. 6C fi perierit,omnes difcc;* 
dere : uel fi al^uandiu manferint, fauos quidem coficere,fed mel nullum. nec fierl 
pofTe^quin breuiomnesdifcedantXeramapesperreptandoflores, capiuntprio^ 
rum acumine pedum, mox priores in medios abftergunr,&: medios in blxfa poi* 
fterior um.atque ita onuftae difcedunt. dC quidem grauari premi^ onere cernun:^ 
Cur^quotiesredeuuttMos apibus,ne floruplura genera petat uno eodem^ profe^ 



:• hV&B. K - N O N V S* ■ - Ifti 

t^Cr/^HfinguIis fingula ♦ uerbi gratia, a uiola ad uiolam adaolant, nec stliud attin^ 
guntjquoufc^ fuum in alueum redeant* hic fe quatiunt, dC finguIaSjtres aut quatu 
or fequuntun Sed quid accipiantj haud facile uideris : nec uero quemadmodum 
operantur, uifum adhuc eft*Cerae congefiionotari potuitin oleis, cum diunus in 
eodem morenturjpropter frondem eius arboris fpiflSorem^Poil hapc fccrificare in» 
cipiunt : ncc prohibet quicquam quo minus eadem in cella iint, dC pidli^dC md^dC 
fuci^Gigni fucos feorfum diciturj fi dux uiuit:fed fi obfjt^in apum loculameris oriri 
ex ipfis apibus, at(^ hps fieri animofiores, quodrca aculeatos uocari^quamuis ac u^ 
leo careant* Animo nanque feriendi, non poteiiate,nomen hoc meruerunr.Sunt 

10 ^loculiipfi fucorum ampliores, dC finguntur feorfum quoque per fe faui fucorum* 
fed magna ex partefauis apum inferuntur, quapropter fecandum eii.Genera 
apumplura, utdixiVduo principiJ^ alterumrufumjquod praeftantius elialterum 
nigrum^magis^ uarium,dupIo amplius ape urili.Tertium genus quod oprimum, 
breue hoc, in rotunditatem compadile, dC uarium e{t.Qiiartum longum crabro^s 
nibusiimile* Praeterea quod fur appellatunnigruhoc^aluo^ampIioreeitQuintf 
etiam fucus qui omnium maximus c% fed fine aculeo, 8^ignauus*DifFeruntinrer 
fe apes parenribus natac urbams^S^ quse ruftico montano^ uidu educatis prodi&s 
rint/untenim hae fylueiires horridioresafpedu3&:iracundiores,6<^minores/ed 
opere ac labore prsfiantiores^Genus firugi fauos fuos aequabiles conjftrmt/upcr* 

io num^ totum operimentum politum apponic3&: ad fingulos ufus fauum fingula^ 
tim efHngitjUidelicet parte aliam ad mella, aliam ad prolem^ aliam ad fiicos accom:» 
modatam.quod fi acciderit, ut eodem in fauo omnia haec reapiantur, loculus alter 
deinceps diipoiicus habetur inanis* At uero illae porrediores^rauos inxquales coa 
ficiunt, B^operimentu retumidum perinde ut crabronesimponut* fcctum etiamy 
dC reliqua fme ordine flatuuntduces improbi ex his oriuntur , dC copia tum fuco^s 
tum^tum eriam eorum.quos fures uocanLSed mellis aut nihi}, aut admodum paa* 
rum opera earum conficitur. Incubant apes fuis fauis^ dC concoquunnquod ntd fe 
cerintjUitiari ex aranea fauos aiunt*quod fi de c^tero fe continere potuerintjUt in^ 
cubitu perfeuerent^partis quafi abortus fit:fi'n minus, tori pereunt faui* Gignun* 

fo tur in f js quae uitianturjuermiculijqui mox pennis fubnatis euOiant.C urant eriam 
apeSjUt faui eredi flent* quod fi qui corruerintjerigut^Si: pilis fuldunt fornicatisj ut 
fubire poffint^Cum enim uia qua accedant non datur, ceflant incubitu . unde fit, 
ut faui araneentun Furis dC fuci nullum efi munus^ (kd csteris quibus cum uiixax^ 
iniuriamfaciunttnontamen impune fempen nam deprehenfi interdum a bon^ 
apibus occiduntur, Enecant nimirum ipfae etiam duces, qui plures quam fatis fit, 
habeantur:&: poriflimumimprobosjne principum mulritudo fediriones in exami 
ne fadant* necantprxcipuejCum non ampla fobolis copia extirit : nechabent tan^ 
quam coloniam mittant* fauos eriam regum eo tempore fi parari funt^diruuntj ut^ 
pote cum defintjquibus mittendis duces ipfi pr^fidantunnecnon feuos tollunt fti 

4-0 corumjfimellispenuriam coniedanturjnec alueiannona fuperiorisanniabuns^ 
dant&: apiarium eximentem tunc praecipue de melle impugnantjac pr^fentes fu 
cos expellunt . dC quidem fxpe uifuntur foris in alueo refidentes exules ♦ filagrant 
odfo,breues contra longas, easq^ alueis pcllere conatur : qua in pugnajfiillx uice* 
rintjoprimum ita fore examen putatur : fed fi h^ folas remanferintjOciofa uiuiit58d 
nihil boni integre faciunt* Pereunt eriam ipfas antequam autumnus fit. fiudent bo 
nae apes quoad fieri potefl^ne quam intra alueum interimant:5^ fi qua intcrierit in« 
tusjfiarim foras cadauer educunt^Qui autem fures uocantur, dC fuos inuicem fa^ 
lios ofFendunt, dC alienosj filatuerint/ubeunt* fedfi capiantur,capttepuniuntur# 



ip A R I S T O T* D E H I S T* A N I M A L I V M 

nec fecfle aut latere, aut aufugere poflunt* funt enfm in quoque aditu cuftodcs, dCr 
£ur ipfe^fi quando furripere ingrefium potuerit, adeo m farietatem repletur,ut ne^s: 
queateuolarejfed ante aIueumuolutetur*itaquefuga perquamdifficiliseft^Rei! 
ges nunquam foris uifuntur, nifi cum migratur : dC tunc ita^ut reliquae omnes cirss 
caipfum principem fuum glomerenturXumueromigrandumeiijUOxfoIitaria 
dC peculiaris qu^dam aliquot ante diebus intus mittitur:&: biduo^aut triduo pau^ 
Caecircumalueumuolant^anrex eriam inter eas fitjnondum cxploratumhabe^ 
mus^quonfam difficile cognitu eftXolIedae iam auoIant3&: per iingulos reges dU 
uiduntur.&: fi forte paucae prope multas confiftunt^concedunt paucx ipfae ad plu 
teSjacregem^quemreliquerint^fi fequatur^interimunt/difcefTus dC migratioita lo 
agitur, fingulis aurem muneribus fe diftribuunt, ut alix flores conuehant^alix cx:* 
oruantjaliae poliant fzuos^dC dirigat. Aquam tunc portant, cum prolem nutriunt* 
Carnemnullius animalis tangunt, nec opfomum appetunt»NuIIumhistempus 
certum confuerum^eft^quo operariindpiant^fedficibarijsnon carentjbenc^ 
deguntjaeftiuo potiillmum tempore opus aggrediuntur, dC quandiu ferenum (ity 
affidue operantur^Nouelix eriam terrio quam prodierint diCjftarim negocium in^s 
euntjficibusnonfuppetit^cum^incubantjdigrediuntur nonnullae ad paftum, 
fed breuiredeunt«proIes felicisexaminis quadraginta diebus intermitritur, tan^ 
tummodo a bruma* cum fatis iam coaeuilfe pulliriem fenferintjcibo appofito de^s 
relinquunt*ipfa uero cum datur facultasjrupto operculo exir«BeftioIas,quac in al- ^» 
ueis nafcunturjS^ fauis ofFiciunt^apes notae melioris tolluntjfi^ rem familiarem tu^ 
cntur^fedalteraepro fuouitionegliguntjSiC perirepatiunturXum autemfauos 
apiarij eximuntjCibi tantum relinquuntjquantum per hyemem fufFiciat*quod (i fk 
tis fit/eruatur examen ♦ {in minuSjUel moritur ibidem, (i ne difcedat hyems obftat, 
uel deferitfedem, fi ferenunancifdtur; mel apibus tum aeftate, tum hyemein dbo 
efttfedreconduntalterum quoquecibari]* genus, cui duritiescer^proxima^quod 
fandaracam nonnulli appellant Jnferuntiniuriam apibus maxime uefpae, dC aui* 
cul^jquas paros uocantjatque eriam hirundOj&r merops^qui apiafter eft,tum ue^ 
ro ranx lutarix^eas ubi ad aquam accefierintjrapiunt* quamobrem eas apiari] per 
paludes&^ffegna^undeapesaquantur, uenarifolent &:uefparumlatibula,&:hi^ jo 
rundinum, ac meropum nidos propinquos alueis tollunt* Nullum animal nifi fuf 
generis apes fugiunt , praeliantur enim inter fe , dC cum uefpis : fed cum r uri funt, 
necfibiinuicem,neque ullis alijsiniuriantunAtueroapud fuos alueospugnanc 
acerrime,& hoftes quos uicerint^enecant Jntereunt quae percufIerint:quonia fine 
mteflini eruprione aculeus eximi non poteft* faepius enim euaduntjfi qui idus eft, 
curam adhibet, ut aculeus infixus iiicfius cum aluo extringarurjalioqui apis interit.. 
Necant uel maxima animalia idu fui aculei. famequus occifusab apibus eft, fe4 
principes minime irritantur3&: feriunt*efFerunt foras apes uira in alueo defun<Sas, 
6C caetera * mundiflimij omnium hoc animal eft* Quamobrem f^penumero cum 
aluf neceflitas efl, auolant, 5C in feceflTu reddunt excrementum ,quoniammaIc 4,0 
oleat* oderunt non fol um fccdos odorcs, kd eriam unguentorum delicias*ex quQ 
fit, ut homines his delibutos percurianL pereunt apes tum alrjs cafibus, tum uero 
cum mulri prindpes orri, partem quifc^ fecum quoIibuitabducacRubetactiam 
apes interimit Jubiens enim aditus aluef5afflat,&: obferuans rapit euolantes, nullo 
haec afFid malo ab apfbus potcft, (ed ab apiario facile interimitur^Genus aiit apum. 
quod improbum cflle^ac Auos fingere afperos diximus^noucllis maxime tribuunt 
apiarij nonnulli^peccare^ fta per fmperftfam eas arbitrantunnouell^ autem funt 
annicuIa£omnes,quari3 examen quotannis auolare folitum eft^Nec uero nouella? 
■:- ■'- ipfae 



LIBER N O N r S* J0 

Ipfse perinde ac uetcranae punguntj cum copia mellis non fuppetit» Apiarfj fucos 
depellunt, dC ficus^ ac relfqua id genus dulcia in cibo apponut» Apum ieniores m^ 
cus operantur, hirtiorescp morx domeHicx ratione funt. Adolefcentes foris nego^s 
cium exercct5&: ea^qua? res exigit, portant^ leuiores^ funt labore hirfutix detnta, 
fucos etiam ipf^ interimunt, quoties non fatis loci operibus eft» tcnem enim aluei 
locum penitiorem^Cum morbo examen quoddam laboraret^agmen peregrinum 
inuafit, dC pugna conferta^adepta^ uidoria mella diripiebat . quod cum apiarius 
profterneret, uidum examen ftatim egreffum ulcifcebatur, nec hommemipfum 
ullo pado impetebat*Morbo examina ualentiora potiflimum infefiantur dero((ic 

to enim uocant uermiculos^qui in pauimento nafcuntur) e quibus aefcentibus ue^ 
lut aranea alueo toti obducitur, dC faui carie pereunt. Alterum morbi genus quafl 
ocium quoddam dC ueternitas apum incidit cum fosdo aluei odore.Paitus gratiiTi^ 
mus apibus thymum eft: fcd rubido albidum pr^fertur. locus aeftate non fer ufdus, 
hyeme tepidus.^grotant eo potiffimum tempore, cum per fruginofam marerieni 
operantunQuoties uero flatu uehementi iacftantur,lapillum geftant^quo fe quaft 
fulcro dC fundamine quodam ftabiliantcontra flatum.bibunt fiiluuius lltpropin^s 
quus.nonaliunde quamex eOjpofitoonere^finminus^aliundehumore haufto 
pergunt ire ad mel euomendum^cofeftim^ negocium repetunf.MelIis confidea 
di tempora duo funt, uer atc^ autumnus * fed uernum fuauius^candidius^omnino 

io pr^ftantius autumnali eft* conficitur profedo melius ex noua cera^nouellis^ ftir* 
pibus* rufum uero atque deformius faui uitio redditur , qu^ppe quod perinde ut 
uinum a uafe uitietun quapropter coquendum id reficcandum^ eft.Cum autem 
ex thymo florente faui replentur, fitita, ut minus mel coeat dC duretur. probarar 
cui ex aureolo color ♦ quod autem albicat^non e fyneero thymo confedu eft/ed id 
oculis dC ulcefibus commodius appIicatunMellis exilior pars fluitatjquseximeda 
eft:pura uero dC ualida fubfidit.conficiunt ceram cum ftirpes florent,quamobreni 
cximenda per id tempus cera de alueo eft:continu6 enim reparatur.Hxc funt^un 
de accipiuntjthymus/ufus agreftis/ertula campana,arDucum5myrtus,phIeus,uts. 

- lex^genifta, Cum ex thymo conficiunt, aquam admifcent, antequam fauus occu^ 

^o petur^Egeruntalui excremeta omnes, aut uolantes, ut dicm eft, aut certa in parte 
fauiminores ofFiciofioresmaioribus funt, ut dixi* pennx hisdetritae^colorniger, 
dorfum repandum ♦ illae nitidae uenuftae^ funt more odofarum muIierum.Gau=5 
dereetiamplaufu atque fonituapesuidentur: quapropter tinnituxrisautfidilis 
:Conuocarieas in alueumaiunttquanquam incertumeftjanaudiant^&f uolupta^ 
tcnCy an formidine ita faciant» quin 5C focias odofas, ac defides, aut mfnus parcas 
pellere in more apibus eft* parriuntur inter fe opera, ut ante dixi^ SC alix fauos con 
ficiunt, aliae mella, ali^ erythacam«6(^ aliae fauos expoliunt, alis aquam important 
ad cellas,^: mella temperant, aliae munus extrarium fubeunt.Tempore matunno 
omnes filent, donec una gemino aut triplici bombo cxdtct omnes ♦ tum un f uer^ 

4.0 fa^ ad opus prouolant* cumq^ redierint, primum item tumultuant, paulatimcp ml 
nus fubinde ftrepunt^dum una drcumuolitado fufurretjquafi dormiendum prsss 
dpiat * tum repente omnes conticefcunt ♦ Dignofcitur examen ualere fufurri fre* 
quentia,&^ exeundiingrediendiq^uernginofa agitatione, tunc enim nouellae opes: 
rantur.Efuriunt ab hyeme potiflimum, cum opus indpiunt . Redduntur odofio^ 
rcs, fi in eximendis fauis plus mellis relinquatur» itaque pro examinis numero re^ 
linquendum eft ♦ Agunt etiam anxius, ft plus demetatur, quam ut refiduum abo 
fufficiat . atque etiam fi alueus iufto amplior fit, defidiofiores redduntur ♦ segrius 
cnim quafi defperent, operi incumbunt* Cafirantur faui fingulis fextarfjs,aut ter=c 
iiisfemifextarijs*fed fi€xuberant,bims fextarijscaiirari^aucquims fcmifexari|s 




1^4- ARISTOT» DE HIST* ANIMALIVM. 

pofTuntpaiidternisfextarijsJmpugnamrapcsauefpiSjUtantedixijquamobrcm 
apiarij eas uenantur cofiitut a olla, dC carne in ca pofita, ubi cnim multae iam ad car 
nem accefTerint^appodto operculo fuper igncm ollam ponunt» fiid autem fipaud 
adfunt iuuant* reddat enim apes in operc folidnorcs^prxfagiunt apes dC hycmem 
dC imbres*cuius rd indicin eft^quod non auolant, (cd fercno adhuc in alueo uolu* 
tantur^quo apiarfj hyemem expedat*cum uero mutuo inter fe annexu alia cx alia 
dependec in alueo,indidumdeferendi cubiIiseft*quod necueniat,apiarijalucis 
afflant ex uino duId.Expcdit confeuifTe apud aluearia piroSjfabas, medicam hcris 
bamjfuriam, cruiliam, myrtum, papaucr,ferpyiIumjamygdaIam,Cognofc5t fuas 
apiarij nonnulli, farina in prato rcfpcrfa, Minus apes fojuficat, U ucr feroiinum fit, i^ 
aut fqualor^aut rubigo inciderit»Ratio apum ad huncmodum cfl* 

Dedmhusue^ammgmmbus,crearum]ludhmlm5confimniU5. Caput Ktl 

Efparum duo funt gcncra^ altcrum ferum, quod rarum cft,nafccns 
in montibuSi dCpznensno fub terra, fed in quercu, fpedc grandius, 
porrcdius, nigrius. uarium etia aculeatum^ efl, &: robufiius. idu^ 
acerbius quam alterum cil. aculco enim maiori quam ex proportio^» 
i nc fui corporis fpiculatur. uiuit hoc toto anno,&: quide tempore hy^s 
berno.quercu caefa cuolarc fpedatur. cxi^t hycmem in latebra, SC fempcr in ma* ^^ 
cerie diuerfatur* func ef us aliac matrices, zlix operaria?,ut dCin altero genere,quod io 
placidiuseft.Quxautem fit natura operaris^acmatricis^in eoipfoplacidiorcgcnc 
repercipifadliuspotefl ♦ funtenim huiusquoc^duogencra, alterumduccs, quas 
manices appellant, altcrum operarise* maiores mitiores^ duces funt* Aetas opc:» 
rariarum annum non complct, fed omnes hyeme inualcfcentc moriuntun quod 
ca re confiat,quia hyemc indpiente fiupefcant : bruma autem nullx omnino appa 
reant^duces uero qui matrices uocantur,tota hyeme uifuntur, ar que fub rerra latitf 
tznupkric^ enim cum per hyemem ararent, aut £od€rent,mmices uider unttope^ 
rariasnemo.ortus talis uefparum efl* Duces ubiiam locum ftbi opportunumdefc 
gerunt/auos opere x[iiuo confingunt, dC uefpeta (cellulas dico)conf?ituunt qua^^ 
ternisforicuIis,aucprope,inquibusuefp2 non matrices nafcuntur^quxcumin:^ p 
crcuerint,rurfusaIteraampliora efFmgunt*quorum item prolescumcreucrit,aIia 
fadunt,ita,ut poflrcmo autumno plurima amplifluma^ uefpeta condita habean;» 
turan quibus dux qux matrix uocata efl, no infuper uefpas, fed matrices iam pro:» 
creacqux quide fuperne pofl fumma uefperi ucrmiij fpede multo grandiorum oi 
gnuntur,in cellulis continuatfs quatuor numero,aut paulo pIuribus.alioqui inak 
fcendi rario ducibus eade qux uefpis eft. Sed cum uefpx operari^ fauis affuerint 

nonpraetcreaducesoperatur,fedoperari»ipfxdbufuisdudbusfumminifirant! 
quod ea re conftar,quia duces non item euo!ant,fed intra tcda quiefcSr^Cxtcrum 

iin-umducesannifuperiorisnouellisiamproCTearisdudbusinterimantura^ucfpis 
nouems,id9f?m!limodoeueniat,anplusetiamtemporispofIirituiuere,nondum4« 
expIoratumefinecuerofenedutematricis,&:uefparumgenerisferi,autaIiqucm 
huiufcemodiafFedumannotarcadhucquifquampotuit.EflautenimatrixIarior. 
ponderofior,crafIior,&:maiorquamuefpa:uolatU9haudpIurimumualct.prx 
pondere^enimfuicorpor«JuoIarclongiusnequit.quofit,utfemperinucfpartisfc* 
deanteffingentesfauos,&:munercfungcntescellariojnfuntporrdmatricesnuii 
aapatae in uefpzrt]s plurimis : fed aculeatae f?nt,nec ne,ambigitur.uidcntur tamcn 
e^ipfae ut apum duccs, gcrerc qiudem aculeum, fed nocxtringcre, autferire. Vc 
fparumautcmafecaretaculco,utfudaIixhabent.minoresimbedlliorcscBfurit, 
5u«carent,nc(^repugnant.contraqu^habcnt,maiores,robufe,at9pu|iaccs, 

quas 



L i B E R N O N V Sr. m 

quas nonnulli mares appellant fceminas uero eas,quae car cntPIeraJcg cx ijs qu» 
aculeum gsrunt, amittereeum pucatur hyeme inftante: fcd hoc ex netnine qui ui^ 
diOet^accepimus, Vefpx temporibus ficds locis^ afperis potius oriutur.ortus fub 
terra agitur« fingunt fuos fauos ex congerie^ac terra : dC ab eodem primordio quafl 
fiirpe unamqnenc^ aedificant ♦ cibum uel ex flonbus quibuidam, dC frudibus pe^ 
tuntiied quamplurimum ex cai-ne* coire nonnullac etia ex c^teris ui(ae funvSed zn 
ambae aculeo careant, aut habeant>uel altera faabeat, altera careatjnondum explo 
ratum eft^Ferarum etiam nonullae coire uifac funt, dC alteram gerere aculeum con 
{iitit/ed de altera incertum eft/cetus no partu prouenire uidetur* ftarim enim au^ 
jo (fiior quam partus uefpae pauaturjexiftinSi ueipa cx pedibus ceperiSjbombilareq^ 
fiuerisjaduolant qua: aculeo carent*quod non fadunt^qu^ aculeatat funt.icac^ ar^ 
gumento quidam hoc utuntur^ut alterae mares finCjalterae fcemina?«Capiuntur hy 
berno tempore !nfpeluncis5&: qus aculeum habet,&;quae carent.condOt zlixfuz 
uefparia paucaj&I exigua : aliae plura &: ampliora, Capitur magna matricum pars 
a folftitio apud ulmos ♦ colligunt enim hinc lentam dC gummofam materiam«pro# 
diere locis quibufdam matrices ortu admodum numerofo, cum fuperiori anno ue 
fparum atque imbrium copia prxceftiflet * capiutur per praecipitia dC terTX rimas, 
praeruptaq^ dirediora^omnes^ uifuntur aculeum gererc*talis uefparu rano eft» 

DecYahronibuSyui^uqiCorm,^' ducis. Caput XLII 

Rabrones non floribus, ut apes, fed carne magna ex parte uiuunr* 

i unde fit, ut uerfari uel in ftercore faepe foleant, uenantur etiam mu^ 

i fcasmaiufculas,quas ubi ceperint^abfciflfocapitejreliquumcorpus 
geftantesauoIant.Sedpomum etiamdulceappetunt»dbushistali's 
eft,Duces more apum^uefparum^ habent.qui proporrione ad cra-* 
brones maiores, quam uefparum ad uefpaSjds^ apum ad apes funt.degunt hi quo* 
que intus, ut uefparum duces * faciunt fibi alueum fub terra crabroneSj rerra ege^ 
Az^dC ut formicx excauant, miflio enim ut apumjnulla ue eoru uel ueiparum fieri 
foiet*fedquifubindeorianturnoueIIiibidem manentjS^alueurntcrraegeiiafais 
p ciunt ampliorem : amplificant maiorem in modum^ dC fam ex ualenriore quodam 
examfne qualli tres, dC quatuor fauorum pleni excepri funt . nec uero cibum ritu 
apum ftbi recondunt/ed ieium* latent per hyemem,quo tempore plurimi moriua 
cur» anetiamomnes,nondum certumcft.ducesnon plures uno iingulis eorum 
cxaminibus oriuntur, ut inter apes gfgnutur plures, qui examina diftrahunc*Sed 
Ci qui crabrones fuo alueo aberrarint^colligunt fe ad aliquam arborem, fauoscs ibi 
conficiuncquiuel faepeconfpicuiapparent*inquibus unum proaeantducem* 
qui cum adoleueritjagmen adducit,^ fecu in alueo coIIocaL De coizu crabronum 
nihil adhuc exploratum habcOjnec unde fcctificent. Sed cum in genere apum caaf 
reant acuIeo^S^ fuci^dC reges : atque ctiam uefparum nonnullx inaculeatae fintjUt 
4-^ antedixfjcrabronesomnesarmari aculeo uidentur.Seddecorimiduccconiide* 
randum accuratius eftjan aculeum habcat* 

BcgenerehomhycumyC^teredimmyearm^factiBus. Cdput yiLlU 

I. Ombycesfubfaxis apudipfamterramfcetificant^binisautpauloplii 
I ribus ccllulis . mellis criam prauicuiufdam inchoatio in hisrcpcricur, 
J Teredo no abfimilis crabronibus eft, fed uaria,& laritudinc proxima 
I apibus.cupediofahxceft3&:adcuIina,&:pifces, d:huiufcemodideIi 
^: cias fingularis aduoIat*fcctu fub terra ^dit^ut uefp^. multiplex huius 
quoq^teredinariu eft, 8£IongeampIiusqp uefpae,at(^porredius,Muncrisuitxa 
ratio apumjUefparijjS^ reliquorum gcncris eiafdemjad hunc modum ciL 






i^ff A R I S T O T* D E H I S T* A N I M A L I V M 

Mores animdntium difj^moZP' mdnfuetudineiCrfiriiate-Je^ leonum getterihm 
arnMYiipa^liipicerudrij, Capm XLIIII 

1 Aeterum in moribus animantiS (u£ didum iam eit) pcrdpi differen* 
I tias licetjpraedpue quide ad forntudinemjfi^: amiditatem : fed ad man 
I fuetudinem quoc^ dC feritatem etiam in ipfo fyluefirium genereXeo 
enimquamuis in edendoferodffimusfit^tamen paftuSj6^fameiam 
1 uacans, facilis mitisc^ maiore in modu efi nihil hic fufpicatur^nullius 
fufpiciofus eft3feftiuus3ludibundus.beneuolus admodum fuis cum focijs,&: hmi^ 
liaribus eft.inuenatu dum cernitur nunquam fugit^aut metuit» fed etiam fi uenan 
tiummukitudinecedere cogiturjfenfimpedatfma^difcedit, crebrofubfiftensat(^ i® 
refpeclans. nadus uero opaca, fuga qua maxime poteft ueloci/e fubtrahitjdonee 
in aperta deueniatjtum rurfus lente incedit*Sed fiquado lods nudis atc^ patetibus 
cogitur fuga apertearripere^currit cotentus^nec ialit, curfus^ eius contines,ut ca=5 
num imcditar* cum ramen ip& in(e<fizty ubiiam propinquarit^infilit* Vera etia illa 
de eo narraturjigne pra^cipue formidare, ut Homerus quoc^ teftatur cum dicatt 
Ardentes^ feces quasquamuis fsuiatshorret» dC percuftbrem agnofcere^atque 
ex obferuato inuadere, Si quis etiam non percufllerit, fed infeftet, hunc fi ceperit, 
non unguib us lacerat, nec uila iniuria affidt/ed quant folum : atque ubi ita perter 
ruit, dimitrit» Adeunt urbes, &iniuriam hominibusinferfits potifTimum tempore 
fuae fenectutis:tunc enim per corporis imbedllitatem35:: dentium defedionem ue 20 
nari nequeunt* Viuere annos multos putantun& quidem qui captus eft claudus, 
dentes complures frados habebat* quo argumento quidam longam efTe leonum 
^tatem exiftimar unt ♦ haud enim hoc accidere, nifi longo tempore potuifleX eo^ 
num duo funtgenera : quorum alterum breuius, crifpiorecp pilo, quodignauius 
eft : alterum longius, pilo^ probiore, quod generoiius eft* fugiunt interdum leo:* 
nes demiiTa inter crura cauda^ut canes Jam uifus eft leo^qui cum fuem aggrederci» 
tur, ut fetis horrentem afpexit, fugeret Jnfirmus parteilium eftcontraidtus/ed 
reliquocorpore multas patitur plagas, dC capite uaIidif!imoeft*Quxcunqueue! 
momorderit, uel unguibus lacerarit, fanies pallens admodum de his ulceribus ef^ 
fluitjetiam per fafcias, atque fpongias , necreprimi ullo pado poteft. curantur eo^: p 
dem modo, quo morfus canini, ulcera*Thoes etia quos lupos ceruarios diximuSg 
hominem diligunt, dC neque offenduntjneque metuunt ualde* pugnant.cum ca^ 
nibus dC leonibus* quo fit ne eodem in loco fint ceruarfj dC leones, optimi ceruarif 
qui minores funt. genera huius alij duo, alij tria ftatuunt plura ijs efle non uiden 
tur, Sed ut pifcium, auium, quadrupedum genera aliqua, ita ceruari] quoque per 
tempora immutantur : dC colorem diuerfum hyeme ^ftate ue trahunt, atque sefta 
te nudijhyemehirtiredduntun 

Denatura,f^ecie,^partuhottiifh caput XLV 

^ ■'g^f^^m Onafus gignitur in terra Paeonia, monte Meffapo, qui P^oni2e,8^ 40 
i] tiki^- ^^^*3eterr«coIlimitiiieft,a:monapiosaPaeonibusappeIIatur,mas 
fe s'^^^^^ gnitudine taurUed corpore quam bos latiore^breuior enim,&: in ia- 



■g ^^ teraaudioreft^Tergusdiftentum eius locum feptem accubantium 
' ^^^=^ ^ "^^^^ occupatCxtera forma bouis fimilis eft,nifi quod ceruix iubata armo 
rum tenus, ut equi efi, fed uillo molliore, quam iuba equina, SC compoiriore. co< 
lor pili totius corporis flauus ♦ iuba prolixa, dC ad oculos ufque demiffa, 8C fre* 
quenscolore interdnereum&: ruffum:non qualis equorum,quos partos uo* 
cant,eft,feduiIIo fupra fquaIIidiore,fubterIanananigriautadmodumruffi'nuIIi 
funr^uocem fimilem boui emittim£*cornuaaduncainfefIexa,&:pugn^inuriIia 

geruntj 




LIBER NONVS. tSf 

gcfunt maghitudmepalman,autpauIomaiora,ampHtudinenon multoardiw^^ 
quam ut fingula femifextaria capiant,nigritie proba.antiae ad oculos ufc^ demiffk, 
ita ut in latus potius quam ante pendeant^caret fuperiore denuum ordme, ut bos, 
a^reliquacornigera omnia . crura hirfuta, atque bifulca habet, caudam mmorem 
quamprofuicorporis magnituchne,flmilem bubuIae.exdtatpuIuerem,a:fodit, 
ut taurus^tergore conn-a idus prxualido cflXarnem habet guftu fuauemrquam^ 
obreminafuuenandieft*Gumpercufruscftfugit:m'fidefatigatusnufquamcon^ 
Mit. repugnat calcitrans,6^ proluuiem alui uel ad quatuor paffus profjciens : quo 
pr^fidiofacile utitur,&: plerunc^ ita adurit^ut pfliinfedantiu canum abfumantur. 
iofedtiiccauiseftinfimo,cumbeIluaexdtatur,&:mctuitnamfiquiefdt,nihiIurere 
«'-*:<ft4alis natura &:fpecies huius animalis caTcmpore pariendi umuerfi m mon 
cfbus enituntur. Sed priufqua fcctum aedant, exaemento alui cirdter eum locum 
m quo pariant, fe quafi uallo circundant dC muniunt largam emm quandam eius 
cxaementi copiam hxc bellua cgcrit* 

Beingenioo^fdg^citiUeeUphanti. Cdp» XLVI 

,Lephantusomniumfcrarummitifrimus,a:pIaddifnmuscft:quippc 
|quipermuItaofficia,&erudiatur3&:intelKgat*quandoeuamregem 
f adorare condifdt* ualet fcnfu, SCrcIiqua fagadtate ingenfj exccliic 
I quam impleuerit coitu^cam rurfus no tangit* Vf uerc clcphantos ma 
I j-es alii annos duccntos, alij ccntum bC uiginti aiunt* forminas etiam 
ke wtidem:fed florerc xtate drca fexagefimum narrant.hyemis ac frigoris impa^ 
tiens hoc animal efTe dicitun amat amnes, &: quan^ non fluuiatile fit, tamen ripa^ 
riumdidpoteft.incedi£eriamperaquam,8Ceatenusmergiturquatenuseiuspro^ 
mufcis fuperat.refiatenimpeream,&:fpiritumacdpit5& reddit Jed natare fatis 
pondere fui corporis non poteft^ 

cmdmmtrmnmfimfupemme^dec^prudsntidetim^ 
Caput XL-vii 

^^^^^m Ameli matres nunqua fuperueniunt fuas, fcd etiam fi quis cogatjipfi 
i^ f^^^^^ ^^^ paduntuniam cum aliquando admiffarius nonhabercturjcuras 
|7^^^BS tor pullum matri opcrtae admifit» qui dum coirctj delapfo operimeto 
pl^^JJ agnouf t mmcmydC quamuis coitum abfolueritjmemor tamcn com^ 
^^^^Wl mifft fceleris, paulo poft camelariu illum morfu defixo interemit* Fe^ 
runt eriam regi Scy thar um fuiffe equam cgregiamj ex qua mares generofi omnes 
gigneretur* quorum unumjqui praeftanrior habcretur, cum ut ex matre proaea^ 
rctjplaccretsadmifrum omnino recufaffe^opertam deinde latuifTe matrcm, ut im^ 
prudens fuperuenirct.uerum ubi a concubitu fadem matris detectam agnouerat, 
fugam properafTejatc^ feipfum adum prscipitem intcremiile* 

T>emanfuetudinei(imore,QrceleritatedelphinoYum* Cap* XLVIII 

1 N marinoctiamgenere plurimadedelphinis narranturindidamo* 

I rum placidorum ac mirium»amores quoc^ in pueros5&: afFectus libi* 

diniSjCum circaTarcntumjS:: Cariam, tum eriam locis alfjs referunt* 

fertureriamdelphinoapud CariamcaptoatqjfauciOjmgcntemrcIi^ 

I quorum mulritudinem conuenifTe ad portumjimmoratamq^jdonec 

pifcator dimiferit eum, quem ceperat ♦ tum omnes fimul recepto capriuo rcdtjfle* 

paruos item delphinos magnus aliquis femper comitatur cuftodiae caufa* fam con* 

fpedus eft delphinoru grex, maiorum & minorum promifcuus, poft quem, duo 

quidam paulopoft uiderentur delpfainulii defundumlabenteminimum fubire, 

O 





158 A R I S T O T» D E H I S T* A N I M A L I V M 

6^ m fumma pelagi dorfo euehere, quafi miTeranres,ne ab aliqua bellua deuorareis 
tur, Quinetia de uelocitate h uius animalis mira 8C incredibilia quedam accepimtis, 
omnium enim uelociflimueflecredituranimalium, tumaquatiliS, tum terreftriij» 
fuperiiliuntetiam malos nauigioru maiorum, quodtuncpotilTimum euenit, cum 
aliquem iniedantur pifcemjquem deuorent* tunc enim fi quem impetiitjlongius 
fugit^ad ima gurgitum perfequutur propter famis neceffitatem^quod reditus lon^ 
gior lit, reunent feCe^ quafi fpacium cogitantes, conuerfi^ feruntur perinde acfa^s 
gitta pernices, utceleritateopportunalongotranfmiffo itinereadlocumfpirandi 
deueniant. quoimpetu fit, ut fe eiaculenturin aerem, &:fuperliliant malos naui=* 
gioru.quae forte affuerint» hoc idem urinatores faciunt^cum fe in profundum de- lo 
miferunt* pro uiribus enim eonuerfi enixius efFeruntur^ut fpirent* degunt coniu:* 
gatim mares cum fceminis^Qu^ritur quamobrem in lerram erumpani^hoc enim 
interdum eos facere incerta de caufa dicitur, 

Cdput XLIX 

^^ Ed.ut qxxoq^ animalia pro fuis afledibus agere.ficpro fuis quoc^ adi* 
I onibus affid immutari^ moribtis folent* partes etiam corporis non^ 
i nnllx fa^penumero ratione agendi immutantur, utin auium genere 
»5^^^^. i|^"^n^'t*^allinaeenim cum mares bicerint,cucuriunt, SC exemplo ma lo 
6^^^^? num tencant fuperuentu coire» crifla etiam cauda^ erigitur, ita, ne fa 
ciie prxrerea fit,an fccminae fmt cognofcere,nonnunquam eciam caicariaparua ijs 
enalcuntur,iamuero6^maresuifmonnuIlifunt,quicumfortefGcminainterifret, 
ipii officio matris fungerentur, in pullos dudando,fouendo,educando, ita, ne de 
c^tero uel cucurire, uel coireappeterent* quin dC iam inde a primo ortu naturx,ita 
nonnulli mares efFccminatiproueniunt, ut nec^ cucuriant^ne*^ per coitum agere 
uelint,a: uenerem eorum qui tement fuperuenire patiantur. Cuculus etiam im^ 
mutatarcoIore,a:uocemminusexpIanat,cumfeabditurusefi,quod facere ex« 
ortu.canicuIa£ foleu apparere autem mcipit ab ineunte uere ad eius fyderis ortum» 
Abditur &:ea, quam ornantham quidamappellant, acfi uitifloram dixeris, exor^ p 
tu eiufdem fyderis:occafu uero apparet. uitat enim interdum fi-igora, alias xflum* 
Necnon upupa cum colore, tum uerofpedeimmutatur, ut Aefchylus poaa fatis 
carminefuoexpofuit: -^ «^ 

Qiiin fert fui fpedantem,^: epopem mali, 

Colore fpedem mulrimodo pingens fuam* 

SaxicoIamj&: improbum arma gefkntem alitem» 

Adulri infantis forma hic fefe refert 

Nam uere candicans ubi extitit nouo, 

Aeflate tum deinde,utrecanduitfeges5 

Alas repente uarius maculatas quarit* 

Vagaturhicfemperfafiidienslocos* *^ 

Deferta quaerit nemorum,&: inuias plagas* 

Complures eriam alix aues immutantur pcr tempora, & colore, &: uoce : uc 
meruIa,quaeexnigraredditurrufa,&:uocemmitritdiucrfam.firepitatenimper 

hyemem,cumper^fiatemtiimultuanscantet,Mutat&:turduscoIorem,quw 
quicoIIo^fiateuarms,hyememurinodifiindusf^ 

Lufanfacanerefoletafriduediebus ac nodibusquindedm,cumfyIuafrondein^ 
apitopacare.dein canit quidem,fednon afliduamoxadulta afiate, uocem mitric 
dmerlam, non infuper uariam, aut celerem, modiilatam^, fedfimplicem . coiorc 

cciaiii 



1 1 B E R " N O N V S. 155 

ctiam immutatur . & qoidem in terra Italia per id tempus alib nommc appellatun 
apparet non diu : abdit enim kk dC htcu Rubecul^^a: quae mtiarix appellantur, 
inuicem tranreunt*eftcRrubecuIahybernitemporis,ruticiIlaaeftiui*nec alio fere 
inter fe difFerunt^nifi pedoris colore SC caudae. fic dC Bccdalx dC atricapili^ uiabus 
comutantur Jtenimineunte autumno ficedula:ab autumno protinus atricapilla* 
necintereasdifcrimenaliquodniOcoloris &:uociseft* Auemautemeffe eandem 
conftat:quiadumimmutaretur,hocgenusutrun(^confpedumeft5nondum ab:* 
folmc mutatum : nec alter utrii adhuc proprium ullum habens appellanonis^ Nec 
mirum h h^c ita uocc aut colore mutantur, quando dC palumbes hyerae non ge^ 
10 mit,mfi quod aliquado ex afperrima hyeme pladdum tempus fucceirifret,gemue* 
rit : quod apud peritos in admiratione habitum eft. cafterum ineunte uere gemere 
indpit.Deni^ aues tuncmaxime,plurimas^emittunt uoces cum coeunt. Mos a^ 
uiumeft,utaIi^fefeinpuIuereuoIutent,aIiaefefelauent,aIiaenecpuluereneque 
baIneoutantur.SuntpuIueratrices,quaenoaIriuolae/edterraepropinqu^,utgal^ 
Iina5perdix,attagena,aIauda/afianaXotrices,nonnuIIaeredungues,&:quaecirca 
fluuios aut paludes.autmare uerfantun Aliae utrunc^ tum lauare, tum puluerare 
folent^ut columbus^ut pafler* A duncari! pars maior ncutru fadth^c ita fe habenr. 
Proprium nonnuHis auiumeuem'ccrepitusalui,utturtun;parsetiam nouiflTima 
alui earundem uehementer dtaturjCum uocem reddunt* 
^^ BeijsmmMu^qu£c4r^tmeimmmnttir^qu£U€rtmment. Cdp» L 

__-, Vtantur uero animantium aliqua forma bC moribus, non modo per 

^^|i xtates bC tempora, ueruetiam caftratione* caftratur autem ea quibus 
"^' 1 fi funt teftes^Sunt auibus teftes intus lumbis hsrentes3&: quadrupeda 
^#1 ll ijs qu^aaa pariunt, At uero ijs qu^ animal generat, eadem^ terre^ 
\MM ftria funtsplurima quidem parte foris^ fed nonullis etiam intus conri* 
nenturTomnibus uero poftrema aluo habetur. Caftrantur gallinacei parte nouif^^ 
fima fu^ alui^qux cum coeunt^concidit* hanc emm ii duobus aut tribus ferrameris 
' adufrerisjcaposfacies^quodfiperfeduseftquicaftratur^aiftapallefdt^arcucurire 
50 dciinit, nec^ coitum uenereum reperit ♦ fed H adhuc piillus eft, ne inchoari quidem 
ex rjs quicqua poteft,cum acaefdt*qucd idem in homine quoc^ accidere cerm eft. 
Nam fi puer adh uc exddatur,nec^ poftgeniri pili innafcutur^nec^ uox immutanir, 
fed fuum fer uat acumen. At fi iam p uber,poftgeniri defluiit pili,pr^terqua pubis* 
hxc enim quamuis minuatur^tamen manet/ed congeniri non defluunt, nemo e^ 
nim fpado caluefcit, Quadrupedum eriam exectoru uox omnium in fo^mina im^ 
mutatur.Sed cum c^tera nifi noueila caftrentur^intereantjaper unus qua ^rate ca 
ftretur^non referLomnia denic^ fi dum aefcunt^caftrantur, maiora & eleganriora 
quam incaftrata euadunt* fed fi pofteaqua adoIeuerunt3&: iam inaemento confti^ 
terat^caftresjnihil pr^terea accedere ad magnitudine poteft^ Gerui,fi cum per sra^ 
40 tem nondum cornua gerunt^caftrentur^nonsdunt cornua : M (i comigcri cxd^ 
duntur, non decidunt cornua, dC magnitudine eadem feruantun Vitulis rempus 
caftrandi anniculis eft,aIioquin minores deformiores^ euadunt,Modus caftrandl 
hic eft.Tra<ftos deorfum teftes, atc^ obtentos, preftbs^ in imum fcorri, cukello a:* 
dacfio,extrudunLmox fibras furfum,quoad maxime fieri poteft3reprimunt56: pla 
gam infarciunt capiliamentis,ut fanies effluere poflit^Si^fiinflammaturjignem ad^ 
hibent fcorto,&: refpergunt. Si bos a reccnti caftratu ineat,proaeare poteft. Apria 
etiam fcropharii caftratur,ne praetetea coitum appetat, fed breui tepore obefetur* 
Caftratur aute cum biduo ieiunarit/ufpenfa pernis prioribus,rcdia cutc inter tce^ 
mina,qua maribus teftes maxime continetur* hac enim pane adhaeret uuluis apria 

O i 



ySQ ARISrOT* DE P A R T* ANIMALIVM 

didajCuius exigaa parte abfdfa confarcinatCameli etiam foemin^ caftrantur.ctirtt 
€is uci in pralio Jibetjne concipiant utero*nonnulii fuperioris Afi^ incofe camelos 
uel ad tria millia poffident^Currunt cameli celerius quam equi Niifanijpropcerla- 
xiorem fuigradus glomeratione * dC caftraca denic^ aucnora quam incaiiraca eua* 
dunc. Animalia quibus ruminare in more eft, proficiunt, deieclaturc^ non minus 
in ruminando^quam edendo* Ruminat qux fuperiore dencium ordine carent, ut 
boueSjOues^capr^.ex ferisnuJlum adhucruminare coniliatjprxterqua ea qax ziU 
quando cum hominibus exigunt, ut ceruus* huncetenim ruminare planum eft^ 
lacent potiffimu cum rummani omniaj dC hybernis prscipue menfibus folent ru^ 
minare.feptem fere menfibus hoc faciunt^qux intra teda aluntun gregales leuius i^ 
mmus^ temporis ruminantjquonia foris pafcatun Sunt etiam ex dentatis utrincp 
nonulla quse ruminenc^ut mures Pontici, dC pifcis, quem ab ea re ruminalem qui- 
dam appeilariit, Sunc item alui iIuentiorisea,quibus longiora funt crura, kd pross 
pcnuora ad uomicij, quibus lacius peclus eft* Idc^ tumm quadrupedum genere^^ 
cumin auium^tum eciam in hominiiJ ita cffc magna ex parte perpenfum eft» 

HISTORIAE ANIMALIVH F I N I S. 




ARISTOTELIS DE PAR 

TIBVS ANIMA.LIVM ET EARVM CAVSlSj LlBiiR 

PRIHVS^INTERP^THEODORO. 

DuosclJecrcontempUndierdocsndipr^cipuehahitws, caput I 

^^ ^SS^S^ ^^Z^'^'^^?:^ N OHN I contempIandigenere,omni^tumnobt=== 
' ' ' '^^ fj ^iori, tum ignobiliori docendi uia dC rarione, duos efl> 



:, aut n5 recc e ab eo qui docec ex^c 
1 &homine omnino periium ta^ 
lci — ""^ ^^iitiiiiciiius, &:peritiam ipfam non nil! facul 
^.^^^c^- ^^^02^fy tatem huius officij eife ftatuamus. Sed hunc omnibus 
. ^.v^v-.M :v/>^^/^^v.-^i fereinrebusualereiudidoarbitramarnumerounum: ^o 
iiIumuerocert«natur^aIicuiddegamus.fierienimpoteft,utremunamquifpia, 
itautaiiusomnespoflitiudicare.Quamobrenaturalisquoc^hiftorisfiuecontem^ 
piaaonislimites huiufmodialiquiponidebent, adquosiudex modum explicandl 
referre poffit, &: approbare femoto illo ueritatis examine, quona modo res ita ne 
analiterfehabear.Verbigratia.utrumfubftantiasfinguIatimdifcutiendascccpifl^e 
pr^ftet,hoceftnaturahominis,autIeonis,autbouis,autaIiuscuiufquageneratim 
exponereapnusfit:anrebusfubiedis,quxcomuniteromnibusaccidunt,comuni 
u(u quodam potms zgendu.Sunt enim compIura,qu^ eadem in multis 2enenl3us 

dia£rlismterfefmt,u£fomnus/piratio,auc'iio,diininuno,mors.Adh^c/eIiquiid 

genus 



ET nAKVU CKV-SlSy LlBl I i^ 

gctius afFecluSjCt diTpormoes.Nihfi enim adhuccerti explanati^ 
hisdicerepoiiimus : iedcum ImguiatJm agimus^eadem farpe de muitis re.erre ne^ 
ceife eft,Nam d: m equis3&: m cambus,&: in hominibus,ea qu^ modu dixi,omnia 
infunt . quapropter qui Imgulaam agere per accidentia ueiitj farpenumero uerba 
eifdem de rebus facere cogetur,quae kiiicet e^dem animatibus adiun(ft| lunt ipe=s 
cic diuer fis* S unt et lam fortaife^quae cum eandem fortiatur appellationejdiicrim^^ 
ne diftent fpeciei, ut animaiiij mceffus : quippe qui fpecie unus efTe minus uideau 
difcrepant enim inter fe uolatio^natatio, ingreilio^ reptio, Quam ob rem quonam 
modo tradandum fit, latere non couenit, utrum inquam comuniter pnmum per 

lo^generis complexionem, poft uero res proprias coniiderare oporteat : an protinus 
qu^cK perfequi fingulatim reclius eftnon enim de hac re adhuc praefinitu eit;Nec 
iliud confelTum eft, utrum,ut mathematici rem fuam corleftem demonftrare con^ 
fueuerijt, fic homo rerum naturalia ftudiofus, primij qua patent in animantiu ge^ 
nere,partesc^ finguias expIorare,deinde caulam quam ob rem mfim reddere de* 
beat:'an fecus agendii iit* Ad hsec.cum plures caufas generationis naturalis eiTe ui^ 
deamus/cihcet eam.cuius gratia res gignantur^atc^ eam^unde mouendi prmdpiiJ 
{in defintendij de tjs etiam eft,quxnam prima, quae fecunda haberi debeat* Prmi^ 
patum faneilla obtinere uidetur,quafubhoc uerbo^cuiusgratia.ftgnlficamoSihaEC 
enim ratio eft^raiio autem principiii eft pariter inrdsusjtam artejquam natura coa 

2® ftituendis» Vbienim uelper inteileda, uel per fenfummedicusfanitatem, opifex 
sdes definierit,rationes a^xaufas rei^quam facit,reddere folet: dC cur ita faciat, fub^ 
lungit. quan^ illajCuiusfratia^caufa.S^ratio bom a(:pulchn;naturx operibuspo 
tius quam artis coniunda eft.Neceflitas uero nonxque in rebus naturae ommbus 
ineii ea uidelicet, ad quam omnes fere autoresrationes referre tentat prius, quam 
doceant, quot modis accipi neceiTariii debeat. Ineft idipfum rebus quidem xterms 
fimplici/abfoluca^ ratione: fed caduds edamgignendis^ omnibus ex fuppofinoe 
tribuitur : quomodo in artifidofis, ut aedibuSjS^ quibufuisali]s generiseiulciev Ma* 
teriam enim talem adelTe neceffe eft/i domus^aut qufuis alius finis fiiturtis fit : aic^ 
etiam fierijmouenc^ illud primii oportetjdeinde hoc^ac deinceps ad hunc modum 

5t> iturad finl^cuius gratia res quaec^ 81: efficitur, 8C eft^eodemq^ modo in rebus quoc^ 
naturagignendis agitur, quan^ demoftrandi moduSjneceiTitatisci ratio, m natu^ 
raii docftrina diuerfa atc^ fcietrjs ipeculatiuis eft, dixi de his alio loco. principiii enim 
alteris quod eft^alteris quod erit,acc5modatur.Quod enim talis fanitas.aut homo, 
hoc uel elTe, uel fedum iri nereiTe eft. non quia hoc uel eft. uel fuit^ iflud neceiTario 
uel eft,uel eritmec^ huiufmodi demoftrationis neceffitate ita perpetuitati annec^te^ 
re poi^RimuSjUf dicere liceat hoc eiTe, quonia illud eft.fed de his etia alio loco difpu^ 
tata a nobis eft, 8C quibus in rebus id liceat, dC qux poflRnt reciprocari, &:-quam ob 
caufamXatere aute neilludquidemoportet^anitaagendii.quemadmodijpriores 
autores, qui, quomodo res qu^c^ fieret^quam quomodo ellet, tractare malueriir* 

4.0 non enim inter h^c parum intereft. fed enim exo"rdfenda quoddicftum iam eit, uc 
pritnn res perfequamur, quae quoc^ in genere cDfpe<fnores,promptiores^ haben 
tundemde caufas reddamus^et generatione.hoc enim ind^diEcrjs etiam potius eue 
nit^quod enim forma ^dfii talis eft,aut quod tales funt jedeSsidcirco fieri xdes hunc 
potius in modum cenfemus.generatio en:m fubitanti^ gratia eft, non fubftaria ge 
nerauonis gratia* Quamobrem Empedoclespleraq^in anfmalibusproprereaita 
cotinerijquiaita^cum onremurjaccideritjmale ait:ut SC fpinam haberi talem,quod 
per contortione difiungi,frangi^ accidit : nefcius dC qua femen gensta!e,quod con 
ftiterat.uim talem habere oporret^S^ quam res^qus efTecerat.prior eilet no modd 
ratione, ueriietiam tempore» Gignit etenini homo komine» itacj ortus talis cuenii 
' ' O j 



ISZ ARISTOT» DE PART* AKIMAI.IVM 

ipede, quonia talis qui gignk eft, Quinetia de ijsjquae fponte fieri uidentuf ^pariter 
SLtcj^dc araficiofis animaduertere licet^NonnuIla enim uel fponte eadem quae arte, 
fieri pofTuntjUt fanitas^His igitur caufa efficiens fimilis antecedatjneceife eft, ut ars 
condendaru ftatuaru prior ftatuis eft^quado fponte fieri nequeunt» Artem aute oa 
peris, efle ranone omni abiunda materia certa eft. Fortuitis quoqj ratio fimilis eft ; 
ut enim ars fe habet, ita exiftunt» Quam ob rem cenfendij ita potiflimu, ut ob eam 
rem membris his homo conftet, quia hoc homini efl!e eft> N on enim fieri poteft, u£ 
£nc his membris homo ficfin minusjproximu tamen aliud quic^ opinandu^S^ uel 
pmnino fieri aliter non pofl^, uel bene ita fieri tantu pofle ftatuendum» Cum itac^ 
talis res fitjgeneratione in hunc modumjtalem^ euenire necefle eft* Quapropter lo 
inenibra non fine ordine oriuntur: fed primu hoc^deinde illudjatcp in hunc moda 
omniajquae natura cofiftuntjdifpongtur ♦ Veteres igitur illi dC primi naturae inierss 
pretes^materialeprindpiu, atq^eiufmodi caufam, quajnam>qualis^ efTetjindaga* 
runt; dC qupna pado hinc tota oriretur3&: quo mouente,ut difcordiajSf: cocordia, 
aut mentejaut cafu,temeritate^ fpontina docuerunt: cum fubieda materja talem 
quandam prae fe ierre natura uideretur, ut feruidam ignis,gelidam ierra,&: alter le 
U€*ii,altera grauem,ficenim mundij etiamgenerant* haec eadem de ortuplantaru 
&:aniraaliu quo($ referunt* Ventrem enim, aluu, omne^ dbi dC excrementi con 
ceptaculu, ita coflitiflie, cum in corpore humor laberetur SC rueret. nares ex rupto 
patuiflTe^cum ipiritus fiueflatus tranfmearet atque difpeHeret* At uero aer 8C aqua 20 
non nifi corporu materia eft. natura enim omnes ex ijscorporibus componSt at<^ 
.donftituut^Quod fi homo,caeteEa^ animaIia,membraG^ eorum natura conftet,di 
cendu profedo de cariie,deofle,defanguine, denicp de omnibus tam fimili,quain 
dH^tnHi ftr ue compadis : ut de J&cie,de manu,de pede,qua quodc^ eoru tale fit, SC 
,qua ita conikent facultatefiue uirtute ♦ non enim faris eft eatenus tantu nofl[e, qui:* 
-bus ex rebus compofitu fit,ut igne, terraue : fed perinde agendu, ut fi de ledo, aut 
de quolibet aliogeneris eiufdem ageretur^formam enim porius,quam materia eius 
declarare tentaremus:ut ^s,autlignu:uel fi id minus,touus quidem ipfius fpeciem 
non omif teremus Jedus enim hoc in hoc eft,aut hoc tale eft^Quodrca uel ipfam fi 
guram explanari, qualis^ forma fit, indicari congruit . quippe cum formx natura jo 
porior fit,quam materiaeagitur €1 animaliu membrorijq^ unumquodc^ figura, co* 
lore^ eft,recte Democritus difrerit,qui ex ijs ipfis putalie animalia conftare uidef , 
quippe qut perfpicua eflfe dicat, qualis forma fit homo, quafi fua ip fe homo figura, 
colore^ pateat. Atqui mortuus homo,quanc^ figur^ formam habet eandem, ta^ 
mcn homo non eft* Ad h^c,fieri no poteft,ut manus fit quocunc^ modo conftans, 
ut xnea,aut lignea, nifi aequiuoca nominis comumbne^ ficut qux pida eft, utpote 
qug fuo fungi ofRcio nequeatquomodo nec lapide^ tibix fuu alTequi munus pof^ 
funt* neq^ medicus pidus artem medicinalem exercere poteft. pari ratione mem^ 
brorij quoc^ hominis uita fandii nullii id efl!e infuper poteft, quod erat, cum uiue^ 
ret:ut ocuIus,manus, pes, reliqua. jErgo fimplidadmodij S^ pingui minerua didii 4-<3 
hoc eft, ac perinde quafi faber de lignea manu loqueret Sic enim naturx illi explo 
ratores ortus a:caufasreferuntfigurarii.a quiljusenimfacultatibusconditafue^ 
rint,exponut Jtac^ faber fecurim fortaflfe^aut terebrii dicet:illi terram dC aeremXed 
melius faber,ut qui parum fufficere arbitretur,fi uf^ ed dicat,quod inftrumeto in^ 
cidente, partim caua, partim plana exriterunt : kd adijdat, quonia talem adegeric 
idum : dC caufam,cur ita,exponat,uidelicet, ut talem aut talem formam opus acd* 
peret.Conftatigiturnoredeillosdifl:€ruifre,atcpanimaltaIeefredicereoportere, 
8C qufd,quale9 tum id ipfum,tum eriam membrum unumauod(J explicari opor 
rere,quomododefonnaIedidocendueft*Ergofianimal3udanima,uelparsam'^ 



-ET EARVM CAVSrS, LIBER I ^^t 

fnXjUcl tion finc anima eft.quamprima enim a corpore anima difceflitjanimal efle 
definit, ne^ membrum ullum nifi figur^ fuae ratione idem relinquicur, modo eo* 
rum,qu» tabulx tranfifle in lapidem narrant* (i haec, nquam,ita ilatui debent^ho^s 
minis natur^ ftudiofi fane intereft de anima dC diflerere S^ fcire » dCfi non de omni 
anima, tamen de ea ipfa, qux tale animai eft, dC quidnam anima, aut certe pars ifta 
anima (it : atc^ etiam de ijsjqux taii eius fubftannas accidant.pr2efertim cum bifari^ 
naturam intelligamus,ut altera pro materia fit, altera pro fubftantia. qu^ quidem, 
dC ut mouens, a^ ut finis eft, talis^ animaliij anima, uel omnis, uei pars aliqua eius 
fit* Nam ob eam etiam rem,qui de natura agit, eo amplius docere de anima,quani 

io de materia debet, quo materia natura potius per animam, quam econn-ano eft ♦ li^ 
gnum cnim,5C Iedus,&: tripes,propterea eft.quia idem pocena ilia eft. Sed qua^ret 
quifpiam,animaduertes ad id.quod modo dixi: Vtrum de anima omm docere na^ 
niraiis fciemi» interfit^an de aliqua una.at fi de omni,nuIIa certe praeter naturaient 
philofophiam relinquetur fcientia. intelledus enim,iiue mens,rer um mteliigibiiiil 
€ft,ita^rerumommu notiones naturalisunatenebit. Eftenimeiufdemfaenn^, 
yt tam de intelledu^quam de reintelligibili doceat: fiquidem eadem concemp.aDO 
omnmm eft inter fe coniundorum, ficut knCus eciam, &: rci fenfibilis* An non o* 
mnis anima principiiJ motus eftcne^ partibus animae omnibus id tr&uidebec/ed 
augendi principiii idem putandum, quod dC in plantiSjeft^aiterandi uim eandem, 

10 quam fenuendi:deferendi autemaliud quicqua, non uim incelligendir delatione 
enim uel in ceteris c^c animalibus nouimuSjintelleciij fiue mentem in nuilis.Coa 
ftat igitur non de anima diflerere omni op ortere : quandoquide non anima omnis 
natura eft/ed aliqua eius pars una^aut eriam plures* Ad h^c^rem a macena abftra* 
dam nuliam poteft fciencia naturalis cotemplari. cum natura rei alicuius gratia fa - 
ciatomnia.rebus autem abftradis abiundu, ideik, quod fub hoc,cuius gratia^uer^ 
bo intelligimus ♦ ut enim ars in artificiofiSj ita in rebus ipfis aliquod eflc principium 
aliud, dC talis caufa uidecur, qua ex uniuerfo perinde ut caloris, firigoris^ pnmor^ 
dia habemus* Quamobre uerifimilius dixerim ccclum BC fadum efle ab eiufmodi 
caufa,fi fadfj eft>et magis effe ob eam caufamjquam anfmaiia caducaac($ mortaha, 

30 ordo cnim^dC ratus certus^ ftatus^Ionge magis in rebus patet ccclefbbusjquam in 
nobis ♦ incerta autemjinconftans, & fortuita conditio in genere monali porius eft* 
At illi genus animaliii quod^ natura conftare, extirifTe^ cenfenc. Ccclum autem 
fortefpontecp tale conftitifle uolunt, in quo nihil fortunae, nihil temeritacis depre^s 
hcndi poteft* Rem autem hanc efle illius graria afl!erere ubic^ folemus, quories fi* 
nem intelligimus aliquemjin quem motus (fi nulla res prohibet) terminerunquoi= 
brca eiufmodialiquid efle conftat^quod natura uocamus* non enfm quodlibeCjSs^ 
Utcmc^ fors tulita ex quouis femine oritur, fcd hoc ex hoCj nec^ ex corpore quoli^ 
betfemen quodlibet prodir* principiu nanc^, & efiidens rei, quae gignitur, femen 
eft Junt haec enim natura>&r profnde ex hoc enafcuntur* A t(^ etiam priufquahoc, 

40 illud eftjunde femen expromitur.Semen enim ipfum generario eft jms uero fub^ 
ftantia * utrifque autem his prius illud eft^a quo proficifcitur* femen enim biferiam 
accipitur, uidelicet ex quo, 8C cuius. nam 8C i quo decefCf, eius femen eft^ ut equi: 
6C eius quod ex illo futurum eft^ut muli ♦ uerum non eodem modo, fed ur didum 
iameft* A<lha?c,femennonnifipptenria efi Potenria autem quemadmodum ad 
adum fe habeat,nouimus ♦ caufe igitur hae funt duac nimiero : altera cuius gratia, 
akera ex necefHtate ♦ multa enim gignuntur, quia neceffe efi Sed qu^ret fortafTe 
quifpiam, quamneceffitatemintelligi uelinr, qufresfieri necefIarioaiunt*ncurer 
cnim accipi poteft eorum modoru, qui praefiniuntur fn fjs, qus per philofophiam 
tradata funttTertius autem ijsjquae habent gencratione rebus eft ♦ isnenrii cnim 



ts4:.....- 'ARrSTOr* DE P A R T* ANmAI.IVM 

neutroillorum modom efle didmus neceflarium : fed quia ficri non potcft, ut rcs 
finte co iitjideo neceffitatem ei adfcribimus^quod quafi ex fuppofitione eft»ut enim 
quiafecuri fcindendnm fit^durum aliquid eile neceiTe efi:6^ (i durum,uel aeneum, 
uellerrei3:itacuminftrumentufitcorpus(eftenimtum membrij uniiquodc^ rei 
alicuius gratia^tum uero totum ipfum) efFicitur profecfiOj ut efle tale atc^ ex talibus 
conftare nscc^c fit/i illud cuius gratia ipfum eft^futurii fir*Conftat igitur duos eflfe 
caufx modos^ac potiflimu utrunc^ afTequi uerbis oportere* fed fi minus id fieri po^s 
teft^tamen pro uiribus eniti adeius fignificationejOmnescB nihil fere de natura do^: 
cere^qui hoc non dicuntjexiflimare» Principiii enim rerii natura potiuSjquam m^^ 
teria^ft^Empedocles etiam ineam imerdum inciditjducftus ab ipfa uciimc:dC fub^ lo ' 
ftanriaac^ natura efTe ratione fateri copellitur : ueluti cu os quid fit^reddit* quippe 
qui non aiiquod elementii unum ei!e id uelit^non duo^aut tria^non omnia, fed mj ' 
xtionis elementorii ratione* [gicur 6^ carnem S:: caeiteras eiufmodipartes hiic eun^ 
dem in modu efle apertaeft^Caufa uero quamobre antiquiores illi autores non ad 
hunc uenerint modum^quod quid res efleCjati^ fubftantix definitione ipfam expli 
care haudqua^ folebant, Sed Democritus hanc tetigit primus^no tamen quod ad 
iiupiiofjihos, rerum naturaliu ftudium putauerat neceflariajfed quoad ab ipfa retraheretunSo^ 
retrii)eretur, crdm uero teporibus ufus quidem definiendi increuit, fcd indagatio reru naturaliu 
impcUcremr* defiJLnam omne philofophandi ftudiu ad utilem uirtutejCiuilem^ ufum transIatS 

efi Licet quod modo dixi^itademoftrare» Data animafibus fpiratio eft huius gratia ^^ -^ 
reis fed eam propter has effici res necefle eft « neceilicas uero alias ita fignificat, ut fi 
res cuius gratiafutura fttjhaec haberi necefle fit*alias itz^ntficfe habeantjapta^ fua 
natiiraita fint ♦ egredi enim calorem^rurfus^ ingredijCum in re obuia ofFendaturj 
aeremq^ interlabi neceflariiieft» Sed cum aer exierior refrigerandoretorquet, in^ 
greflfus atc^ egrefTus caloris mterioris rei alicuius graria agitur* Hic modus tradan^ 
di eft* hajc ad id genus dodrin» uia dC ratio atrinet, h^c Sc eiufinodi fnnt ea, quoru 
caufas accepifle oper^precium efle ducimus» 

Contraeo$,quigenusfinguUre'mduAsditudmtdifjhrentii(S* Cdput II 

p^ Vnc uero^qui genus in duas fecando difFerentias accipiant fingulare» 5©: 
1 quod quidem parrim non {2Lcik^ partim nullo pacfio fieri poteft , non 
N enim defuntjquorii una tanta ficdifferentia ♦ caeteraaute fuperuacua. 
^^^fint. uerbigrariaipedatUjbipeSjfiffipeSjmultifidii.haecenim una potir» 
i fima eft.fin rninuSjfxpius idem dici necefie erit* Ad haeCjgenus quods: 
xus diflrahi no debet^ut^exempli graria^aues alix in hoCjali^ in iilo diuiilonis memss 
bro coIIocetur*quod aedicae illae diuifiones faciunt*quippe cum ica fiatjUC auium alie 
cum aquatilibus conftituatur, alia^ in alio ponantur genere, Sed ut nomen huic fi== 
militudini auis, illi pifcis inditii eft, fic aliae funt qux nomine uacent, ut illacompos 
fanguinis^autexpers^utracp enim nomine uno carent* Quod fi nihil ex ijs qus ge 
neris focietate iungtfcurjdiflrahi debet, fruftra illa feorfum in duas partes diftincfiio 4:0 
agitur, cum feiungi ac dfftrahi fit necefle, fi ita diuidatur* Sunt enim ex multipedi=s 
bus alia in terreftrijalia in aquatili genere* 

ContraeoSiquidifferentiiisperpriuiitionesdiuidunt* Caput III 

^; Riuatione item diuidere ita neceile eft. Et quidem idfaciiit, qui feorfi 
jl fum in duo fecznt* A t priuatiois^qua priuatio ell, nulla eft difFereria* 



s ^^^4 nonenim fieripoteft^ut fpecies eius iit^quod non eft:uelut impedari, 
-^5 |y^5^' ^^^ impennari^ficut pennati 8C pedati. DifFerentia autem uniuerfalis 
jS^ r^W ^.' fpecies habeat, necefTe eft , nam nifi habeac, cur uniuerfalibus potius 
adnumerari,quam fmgularibus debeatr Sed quan^ funt diiferentiae quae uniuer=* 

faks 




fiesiint &: fpedeshabeant, ut pennatus, cum pennara alia fiila, alia coniinua itf<. 
nedatusetiam partim multifidus eft.partim bifidus^quod tnbifuias an:maUbus p* 
m ^ pariim continuus nulla fiflfura didudus,qualis eorum eft.qu^ foiidam habeac 
ungulam . tamen difficile eft^uei irftiufmodt difFeretias.qaaru ipeaes lunt ,dupar ^ 
tire ut quoduis animai contineatur in i]s ipils.nec idem in piures ueniat,ut penna^ 
rum dC impennatu.ambo enim ii^c in eadem fpecie poiTunc concmeri, ut ^orjmc^> 
m niteduia fiue cicindeia,8^ aiia quaedam utrunc^ recipiunt . omni um uero d ttici^ 
limum, imo impofTibiie eft, ut in ea qu^ fangume carenc, ica diuidamus. diiteren^ 
mmenimunaiTiquanc^inaliquofingulariineiJe^proindeoppofiianeceireeft, 
xo Quod (i fieri non poteft^ut i]s,qux fpecie inter fe differunt, ipecies aiiqua iubitan^ 
tSindiuidua^una^infic/eddifFereiitiamintercederenecelTeelt ucauisaDnomi^ 
nedifFert,bipedisenimratioaiiadiuerfa^eft.ueiiifanguineconftanc,fangaisdi. 
fcrepatipfe,nifipronuiiaeftenti^partedebeatiiaberi.fedfihocuaeit,>^^^^ 
tinaduobusin€rit.a«odfiitafequetur,apertumiameftimpoiriOiieeiieu£prma. 
£iofitdiiFerentia.Quinetiamtotidemd!tFerentia2erunc,quocanima:iainciiuidu2. 

liquidem 5: ea ipfa indiuidua funr,&: difFerentix indiuiduae.neque ulla diiierenoa 
comunis eft. O uod fi ita fieri poteft,ut non comunis/ed indiuidua fit,conitac qux 

diuerii funt fpecie animaiia in eodem,per liiam quidem comunem concinen, Ira^ 
neceireeftutfipropri^fintdifFerenciae,inquasomniaindiuiduacadant,nuiIaco^ 
aomunisfit.finminus,qu^diuerfafunt,uenientineandem:cumnec^mdmiduurn 
idem diuerfas per diftincfiione adire debeat difrerentias, ne(^ dmeria eandem, aicp. 
omniainijsipfisoporteatcontineri.fpeciesigiturindiUiduascoliigiitanonpoiie, 
m dm'dunt qui animaiia,auc quoduis aiiud genus feorfum m duo iecant^apertuni 
lam efi fit eriim autoribus iiiis, ut uitimas difFerentias cotidem eiie, quot an.maha 
omnia indmidua fpecie necelTe fit, C um enim gehus aiiquod fic,cuius ditrerenci^ 
prim^ album SC nigrum habeantur, atcg eor um utroruni^ ali2 fmc,iadem(^ ulce^ 
rius ufque ad mdiuidua , efFiciiur profecio, ut ulcim^, aut quatuor, auc aliquo nu* 
mero eliciantur,uideiicet qui ab uno muitip^icari poTit.Totidem autc fpecies quo* 
que crunt,cum difFeretia fpecies fit in materia, ne^ enim fme materia pars ui ia eiTe 
50 poteft antmalis,neque foia materia. non enim quoquo modo iiabens quid,corpus 
animai eiT, nec partium uila,ut f^pius diclum eft. Ad h^c, dmidendii i]s rebus eiF, 
qu^ ficx in fubftantia funt,non tjs qux accidunt,ut fi quis ita figuras diuidat,ut alia^ 
anaulos pares duobus reclis, aiiae pares pluribus habeanc . accidit enim triangu' ae 
iigur3e,ut pares duobus recftis angulos habeat. Oppofitis item diuidendum eft. di^ 
ftant enim inter fe oppofita omnia, ut albedo SC nigredo, ut recfxicudo dC cururas, 
ouod fi altera diuerfa funt,diuidendii per oppofita eft, &C non ita, ut aiterum nara^ 
tione,aiterum coiore diftinguatur* Animata etiam comunibus corporis 6^ an m.^ 
tnuneribus diu''denda funt.quod in i]s etiam qua? modo diximus,patec. A lia enira 
gteffilia funt,ali'a uolatiiia.Sunt enim nonnulia genera,quibus datum urranc^ eft, 
4.0 ut partim uolucres,partim inuolucres fint, uelut formicaru genus^atc^ eciam fy 'ue^ 
= ftrfs urbani^ ratione ita diuidetur,qd error eft» Bt enim,ut quae fpede funt eadem, 
hxc diftinguere uideamur* Cum omnia qus urbana funt, eadem fylueftria quoc^ 
reperiantur,ut homines,equi,boues, canes in terra Indica,fues,caprae,oues.qu^ ft 
^quiuoca funt^non feorfum diftinda funt.fed fi eadem fpecie unucp funt,iam fieri 
non poteft,ut fylueftre atq? urbanc pro difFerentfjs rec?le capiatur.Omnino quan* 
cunc^ difFerentia diuidis,una tantom diuifione id accidere necefl^e eft.QLuaproprer 
generatim fumere animalia tentandu eft, ut a uulgo iam autore diftincfrij eft ^en us 
auis.pifcis,ceterorii qux fingula mulris difFerentfjsdefcribucur.nec bipartita illa fe^ 
^ione agendum eft» Sic enim aut omnnio fieri no poteft, ui inflituto aflequamur. 



l^S A R I S T O T* D E P A R T» A H I M A L I V M 

cum idem in plures cadatdiuifioneSjS^ contraria ueniant in eandem«aut iina tantQ 
proueniet differentiaj qu^ uel fimpiex, uelper complexionefpedem ultimarefeis 
rattfed fi non difFerentiae differentia acdpis,diuifionem effici continuam perinde ut 
oradonem coniundione unam necefie efi uerft caufa, occurrit ijs qui ita diuidere 
cofueueriit aliud pennatSjaliud impennatu^ pennati aliud urbanujaliud fylueftre: 
aut aliud albumjaliud nigrum * non enim difFerenria pennari urbanum, album uc 
eil : fed hoc prindpium eft akerius difierenriae. impennato autem per accidens eft» 
Quamobrem pluribus diuidendumprorinus differentijs quod unum eft, utnos 
cenfemus, Sic enim priuationes differentiam fadent^quam in bipartita fedione fa 
cere nequeant» Apertum uel inde efljfieri non poflCjUt ex fingularibus fpedebus lo 
quicquam accipfamuSj biparrita generis fcdione* dC quidam fieri pofle putarunt* 
Impoffibile efi enim unam differenriam effe eorumjquae ut fingula diuifioncm xc== 
cipiuntjfiue fimplidajfiue complexa accipiantur*fimplicia dico, fi non habeant <!U£i 
ferentiam-jqualis fiffipedatio efi^complexa autemj fi habeant, ut mulrifidum ad fif^ 
fipes eft , id enim illa fibi uult conrinuario differenriaruj qux de genere per diuifio^ 
nem deducuntur, perinde quafi quid unum omnis hxc feries referat ♦ quanquam 
uocabulo euenitjUt ulrima tantum differenria efle uideatUTjUelut multifidumjaut 
bipes*pedatumautem&mulripes fuperuacuafint, Atuero plures huiufcemodi 
differentias haberi non pofle confiat eo argumento,quod cum pergis fubindCjde^ 
uenies quidem ad ultima differenriamjfed non ad fummam,& fpeciem : qux qui* ?io 
dem dffFerentia,uel fiffipes tantum efljuel omnis complexio . uerbi graria,fi homi^ 
nemdiuidenspedatumjbipes,fiffipes coiriponis* Atfihomobipestantummodo 
€ffet,ha£c differentia una fufficeret^Sed quoniamhxc una non efl,multas efle noti 
fub una diuifione neceffe efl» Atqui fieri non potefl,ut plures eiufdem fub biparti^ 
ta una fint fciftione^kd fingulx fingulis finiant neceffe efiatac^ fieri quoc^ non po^s 
tefijutperbiparritamillamdiuifionem,aliquodfingulareanimalaccipiamus* 
Degenerecp-f^ecie, caput llll 

I Ed quaeret quifpiam, cur prindpio homines non copledendo appd:* 
1 larint nomine uno generis, quod befiias tum aquatiles,tum uoluaes p 
I conrineret. Sunt enim nonuili affedius,tum hiSjtum caeteris animali* 

i^^-^T - ^f difiindumqg efl . genera enim quaecunq^ exceffu inter fe differantjSC 
plus,minus ue redpiantjhxc uni fubieda funtgeneri.qu» autem proportione re^ 
cipiuntjhxc feorfum pofita funt.uerbigraria: Auis differt ab aue, aut eo quod ma^ 
gis habeat quic^jaut fuperanriae ratione* aues enim alix penna funt Iongiore,aIi^ 
breuiore, Pifces uero proporrione ab auibus differot . quod enim penna in auibus 
eftjhocidemfquamainpifdbushabemr.ueriiidfacereinomnfbusnonfadleefi 
magna enim pars animaliu eadem affeda efi proporrione . fed cum ultimx fpedes 
fubfIanti^git,qu^quidemfpedesnuIIofpedddifcriminedffferant, utSocrates, 40 
Corifcus,efficiturprofedo,utueIuniuerfaIiaexpIicariprius,ueiidemfgpiusdicerc 
necefle fitj ut didum iam efi . VniuerfaKa uero comunia funt. qux enim in pluri^ 
businfunt,haec uniuerfalia appellamus^Sedqu^fiioexiflit, utra tandem tracfhri 
debeantquaenimfubfiantiaefiid,quodfpedeindiuiduuefi,potifIimumdixerim 
fore,fiquisdefinguItsindiuiduisfpedefeorfumconCderarepotuerinatc^utdcho 
mme,ita de auibus cfle agendum.habet enim hoc genus fpedes Jed non de ns,ue# 
rumdefinguIisindimduisauiBus,utdepaffere,degrue,dereIiquishuiufcemodi. 
f^fiitaeueniet,utfspcdeeodemdicaturaffedu(quoniamcomunispIuribusfit) 
cttiaeturfane,utfcorfumreferredefmguIis,ecfubabfiird«mfi{,a«:proIixum.C^* 

icrum 




E.T E ARVM tA VSIS, LIB* I i^f 

%m^^cki: fortafTe agettir, fi quae ad genera ztiinzm^ ea comunftiegodo cxplice^ 
mnsX uiMictt qu^ rede ab homimbus definita dicuntur^qua^^ naturam forriun - 
tar comunem,&: fpecies non longe inter fe differentes complectuntur, ut auis, ut 
pifds, &: fi quid aliud fit nomine quidcm uacans, (cd genere pari modo fpecies con 
tinens,Quxautemnoneiufmodifunt, hxcfingillatim doceamus, ut dehominc, 
'bC fi quid aliud tale habeatun Genera aute fi quam fimilitudine prae fe krant,%u^ 
f is fere partium^totiusm corporis defaibatur : quale genus auiumjaut pifdum eii 
mollia etiam atc^ oftrea figuraru affinitate fua genera defcribunt* Partes enim cot^ 
rumnonproportionis iimilitudine difaepantjquomodooshomims^&fpina pi^ 
10 {gi$^ fed potius afFedionibus corporis, id eft magmtudine, paruitate, molime, du«» 
ritate,lenitate,afperitate, bC reliquis generis eiufdem : atc^ omnmo eo quod magis^ 
minus ue quicquam habeant. Sed quemadmodii ratio tradandae naturx probari 
debeat,utcKdei]srebusuiaapta,fadlime^contempIaridocere9poirimus,atc^ 
etiam de diuifione^quem in modum fieri poilit, ut commode fpeaes fumantur.S^ 
quam bipartita fedio parrim fieri nequeat^parrim fruiira fiat,dictum lam eaQu^e 
cum iam prxfinita explicata^ fint, de ijs qu^ ddnceps fequantur agamus, mde^ 
ordiamur* 

DcfuhjimtijsttaturaBm.pirtmmnaBuiipiniminimnMui* Cap. V 

,=. Vbilantix quacnaturaconiiant^partimingenitap^immortales^fecu 
^- lis omnibus funt: partim ortus parridpes^atcp interitus inteiliguniur» 
t (ed partem illam aeternam, dC proinde nobilem ac diuina minus con^ 
\ templari propterea poilumus, quod admodii pauca illius modo fcn^ 
i fui patent ♦ quorum beneficio , tum de ea ipfa parte diuina, tum de v\s 
qux noife cupimus/acultas nobis cogitandi indagandi^ fuppeditetun Resmor^ 
talesatque caducas^ut itirpeSjUt animanteSjquod eas fodas familiaresc^ habemus, 
noife uberius poiTumustquippe cum multa ineile quoc^ in genere perdpere pofi 
fif, quicuncp no laborem recufat pleniorem. utrunc^ tamen ftudium nos ddectzt, 
Res nancp illas fuperioreSjtametfi leuiter atringere poiTumus, tame ob eius cogno 
p fcf ndi generisexcellentia amplins obledamur^quam cum hec nobis iuncta omnia 
tenemus:quemadmodu quamlibet partem, minimam^ corporis noiirarii puellse 
deliciaruuidiiTegratius ac iucundius eil, quam c^terorii hominum membratota 
perfpexiile, 8C contredaile* At haec inferiora, quia 5C plura funt^ SC cognofd ple* 
nius poifunt, idcirco prxiiantiam fibi fcienti^ uendicant * Quinena quod 6^: nobis 
propiora, SC naturx tamiliariora funr, hinc aliquid cum rerum diumarii iiudio re^» 
pendunt^ati^ compenfant,Sed cum iam fatis de illis egerimus^noiiram^ explicai* 
rimus fententiajreilat ut de animante natura diileramusjnihil pro uiribus omittea 
tes,uel uiliuSjUel nobilius* nam &Cin rjSjqushocin genere minus grata noiirooc* 
currunt fenfuijnatura parens &^autor omnio miras exdtat uoluptates hominibus, 
4.0 quiintelligiJtcaufaSjatcf ingenuephilofophatur* abfurdum enim^nuIJa^ ratione 
probandumeiljfi imagines quidemrerumnaturahujnonfine delecftarione pross 
ptereainfpedamus, quod ingemum una contemplamur, quod illas condideritjid 
eft, artem pingendi, aut fingendi* Rcrum autem ipfarum natur^ ingenio, mira^ 
folcrriaconilitutaru contemplarione non magisperfcquamuratc^exofculcmur, 
modo caufas perfpiccre uaIeamus«Quam ob rem uiliorum animalium difputario* 
nem perpenfionem^ faiiidio puerili quodam fpreuiffe, molefte^ tuliile dignum 
nequa^ eiijCum nulla res fit naturx,in qua non mirandum aliquid inditu habcar* 
E^ qupd Heraclitu di^if[e ferunt ad eos, qui cum alloqui eum uellcnt, quod fbrte 
in cafa furnaria quadam caloris graria fedcntem uidiiTent, accederc tempcraruni^ 




% 



153 aristot.de part. animalivm 

mgtedi enim eos fidenter iuffit, quoniam, inquit, ne huic quidem loco di^ defunt 
immortales^Hoc idem in indaganda quoc^ natura animantin fadendum eft» Ag» 
gredi enim quaecg fine uHo pudore debemus, cum in omnibus naturse numen, dC 
honefiil, pulchrum^ indt ingeniu* Quippc cum naturae operibus iunclum illud 
pra^cipue fit, ubi nihii temere, uice^ fortuita comittatur, fed alicuius gratia omnia 
agantur, finis autem^cuius gratia quicqp uel conftatjUel conditum eft, boni, hone^ 
fti(^ obrinet rationem* At uero (i quis cseteroro animalium contemplarione igno;? 
bilem, abiedam^ putat, iam hic de fe quocp idem arbitrari debet* Non enim fieri 
poteft, ut ea fine magna abominarione infpiciamus, ex quibus corpus conftat hu^ 
manumjUtfanguine^carnejOftajUenaSjreliqua generis eiufdem* Omnino ita cen* lo 
fendum^ut qui de quauis corporis parte, aut de uafe aliquo difputat, non de mateas 
riajaut eius maceriae gratia doceat/ed formae torius rarione, ficut BC cum de aedibus 
agitur^non de lateribus, non de luto, non delignis, fed de forma ipfara ^dium do^s 
cemus* Pari ratione, qui de natura agit, de compofitionej totaq^ fubftanria tradet, 
non de ijSjquae nunqua euenit ut a fubftanria feparentur. fed primum ea diftingtri 
fingulis iti generibus necefle eft^qua^per fe animalibus accidunt omnibus* poft uc 
ro caufas perfequi eorum conandum eft. Quod igitur ante diximus^multa in mul 
tis animalibus infunt comuniajpartim fimplici rarionejUt pedes, penn^, fquam^, 
at<^ eriam affedus fimiliter : partim proporrione* proporrioneinquam, quod alijs 
pukno datus eft, alrjs pulmo quidem negatus, fed uice pulmonis iuncfium aliquid 26 
eft^quod pulmoni refpondeat«aIijs item fanguis ineft, aiijs fanguinis proportiona* 
le, quod eandem in genere exangui obtinet uim, qua fanguis in compote illo fm^ 
gumis habet* Veri! fi feorfum de fingulis difputetur, eueniet quod did^m iam eft, 
m fa?pe eadem iterentur^dum de omnibus quas adiunda funt agitur ^ quippe cuih 
eadera compluribus iunda habeantur* Ha?c itaplaceatpraefiniri, &ftatm; Cum 
autem inftrumentu omne rei alicuius graria fit,^: partes corporis quafq^ gratia efTe 
alicuius uideamus, id autem ipfum efle aliciriusgratia, non nifiproaliqua acfHone 
fifjpatetiam totum etiam corpus confkrealicuius gratia acf^ionis plenioris^Non ca 
nim fedlio/errae gratia fadia eft/ed ferra fecfiionis gratia, cum fecfiio quxda ufio fit* 
Quapropter corpus eriam totum animae gratia conditum eR,dC membra offidorS $0 
gratia conftant5& munerumjad quae fingula accomodantur.primum igitur acftio^ 
nes, tum omnium comunes, tum eas quae fu^ fingulis generibus, fpeciebus^ ha* 
beantur, exponi oportebit ♦ comunes dico, qu^ adiuncfiae omnibus funt animalis: 
bus^fuas autem propriasq^ appello, quaru difFerenrias per exceffum, fiue fuperan 
tiam comparandoaccipimus^Verbigratia: Auem progenerepono,homine pro 
fpede,5i: quodcunc^ rarione illa uniuerfali,nullam difFerentia recipit^nam alia pro^s 
porrione,aIia genere,alia fpecierarionemcompIentcomunitatis.Quorum ita« 
acfhones rerum aliaru gratia difpenfatae funt,hxc etiam quoru funt acfliones,modo 
eodem inter fedifFerunt^quo acflionesitem fiquaepriores fint acfliones,&: pro fine 
aliari! capiantur, quo modo ipfae fe habent, eodem membra eriam habent, quorii 40 
illae funt acfiiones. Addo terrium, qux cum fint,aliquid ineffe necefTe eft, afFecfius 
8C acfliones intelligi uoIo,ortum,incrementn,coitum uenereum,uigiliam, fomnii, 
incefTum, dC qu^cunc^ huiufmodi alia poflTunt generi animalium tribui , membra 
appello nafum, oculum, atque eriam totam faciem, quae partes quoc^ uocamus^ 
parimododeca?terisiteminteiIigendumeft,Seddemodo,uia9tracflandi 
hacflenus* caufas nuncexplieare,tum comunium,tumpropriorij 
conemur, exorfi a primis, ficut ftatuimus^ 




ARISTOTELIS STAGIRITAE DE ''' 

PARTIBVS ANIMALIVSl ET EARVM CAVSIS, 
LIB. SECVNDVS, INTERP. THEODORO. 
TripUccmeffeYerumomniumcompofitmm. Caput I 

^ X quiburnam3&: quot numero membris fingula animalia con 
ftarent,Iibris hirtoriarum^qui de his faiptia nobis funt^planius 
explicauimus^Nuncquasobcaufas quxc^ ad hunc moduita 
fe habent^confideremus, uidelicet ita ^ ut omnis ratio feiunda 
ab ijs,qu^ per hiftorias expofuimus, tracteturvCum itaque tr< ' 
plex iit compolitio, prima ftatui potefi:ea,quaeexprimordr]s 
confidtur i]s, qu^nonnuUi elementaappellantjterramdico, 
aquam,aerem,ignem . fed melius fortaiTe dici poteft ex uirtutibus confid elemen^ 
torum^ifs^ non omnibus/ed ut ante expofitu eft.humiditas enimjS»;: ficatas,5: ca 
liditas^a: frigiditas, materia corporfj funt compofitorS* Caeterae aute diftereti^ eas 
fequatur,ut grauitas,Ieuitas,denfitas,raritas,afperitas-!enitas,a: reliqu^id genus 
afFediones.Secundaconftitutio ex primisillisnatura fimilarium partiummam^ 
inalibus eft^ut offis, ut carnis, dC reliquorum generis eiufdem,Tertia SC ulnma nu 
mero, partium diifimilarium eft, ut faciei, manus, dC reliquorum eiufmodi mem^ 
brorum.Sed cum contra in generatione atque in eiTentia agatur.quae enim pofte* 
20 riora funt generatione, hxc natura priora funt, 8C quod primum natura c(i,id ultl 
mumeftgeneratione^non enim a£des,laterumautlapidumgratiafunt,fed haec 
^diumc^ratia petuntur.quodidemdequauis alia materiaintelligimus,necindui= 
<ftione tantum id patet.uerumetiam ratione^omne enim quod gigmtur ex aliquo, 
a: ad aliquid fuam generarionem deducit,6: a prindpio ad prindpium pergit,hoc 
eft^ab eo quod primii mouet, dC naturam iam aliquam obrinet ad forma aliquam, 
aut talem quempiam finem^homo enim hominem gignit,&: ftirps ftirpem.ex ma^ 
ceria^qusE fubieda fingulis eft* Cum igitur generario dC efTentia ita fe habeant^tem 
pore^materia generationem^ effe priorem necefle eft : ratione uero eflenriam rd 
cuiufc^8(:formam.patet hoc defmitione generationistquippecumaedificarionis 
jo defiriitio contineat aedium defiriitionem^aedium definitio non contineat ^dificatio;^ 
nis defiriitionemjdemqp in caeteris euenit^Qiiam ob rem elementorum materiam 
efle fimilarium partium gratia necelTe eft^Sunt enim h^pofteriores illis generatio^ 
ne.tjs autem ipfis diflimilares funt pofteriores» iam enim finem haz tenent ac termi 
num, ternario conftitutionem adeptae numeroj fcilfcet ut perfid generarionem in 
multis naturafertXonftantigitur animalia ex utroc^ membrorum hocgenere* 
uerumfimilaria diflimilariumgratiahabentur. iOorumenim ofFida funt&actio^s 
neSjUt oculijUt narium3&: faciei torius^item digitijmanus,^:: brachij torius.fed cum 
adiones, motionesque muIriformes,tum anfmalibus totKjtum eriam membris 
eiufmodi tribuantur, diuerfa uirtutibus efle ea, ex quibus conftant necefle eft^ad 
4.0 alia enim mollitiesjad alia duriries commodior eft. dC alia intend^alia flecti debent* 
itaque partes fimilares obrinent fibi uires eiufmodi firigillarim accommodatas*alia 
cnim molIis,aIia dura eft, SC alia humida, alia fi'cca,5:: alia lenta, aliarigida* At uero 
difTimilares plures, SC compofitas uires conrinet. uis enim alia ad premendumjalia 
ad mtttendij commoda manui eft^Quam ob rem partes organicar, quas ofEdales 
BC inftrumentariaslicet appdlare, exofllbus^neruiSjCarnejCxrerisQ^ eiufmodi con 
ftant^no illa ex ijs* caufa cuius graria cur h^c ita fe babeCjhxc eft. fed cum pr^terea 
quxratur, quam ob caufam hac ita fe habere necefle fit, rario manifefta eft, quod 
iam prxfuitjUt itafeinuicem ex neceffitate haberent* diflimilares enim conftare ex 
fimilaribuspofruntjtum pluribus,tum etiamfinguliSjUt uifcera nonulla* confiant 

P 



tj9 tLKlSTOr. DE PART* ANIMAtlVM 

cmmfereomnia mulaformi figura^quaeexcorpore fimilariconditahabentunAt 
fieri non poteft^uc fimilaresexdiffimilaribusconficiantur*ficenim pars fimilaris 
mnkx efTcnt difllmilares ♦ hisde caufis membra animaliii, alia ftrue fimplici fimila^ 
hcK conftat:alia compofitajSx^ diffimilaria funtXum autem partes alix inftrumens! 
tariaejaliafenforiae fintjinftfumentariae omnes, ur didum iam elljdiffimilares funt« 
fenfus autem omnibus contingit per fimilares, fcilicet propterea quod quiuis fen^ 
fus unius generis certi eftjfingulx^ fenforiae partes ftngulorum fenfibilium gene^ 
rum capaces habetur.afFicitur etiam quod potetia eft, ab eo quod acfhx eft,ita quod 
idem funt generejUnum^tlludjSi^ hoc funt* quam ob rem manuj aut faciem, auc 
aliam quamuis eiufmodi partem, nullus natur^ interpres terramjaut aquam^aut i» 
ignem effe conatur exponere, partes uero fenforias fmgulas elementis fingulis tris 
buuntj ut aliam aerem, aliam ignem effe confirment* Sed cum fenfus in pariibus 
iimplidbus pofitus fit^euenicrationeoptimajUt tadtus fedem fimiiarem quidemj 
fed minime iimplicem fbrtiatun quippe qui maxime uim recipiendi plura genera 
uidearur habere, multas^ pra^ fe ferre conrrarietates fui obiedi, uerbi gratia, caii:* 
difacem/rigiditatemjficcicatem, humidicatem. ahas etiam generis eiufdem»8<: qui^ 
demcaroinquauisearumqualitatum fentiendarupofitaeft,aut quod carnipro^ 
porrione refpondetjcorpulenriffimum omnium parrium fenfibus accommodata^ 
rum eft^Quineciam cum fieri non poffit,ut animal fit carens fenfu : eo quoque e& 
fidturnece{rario,utmembranonnulla fimilariainanfmalibus habeacunuis enim 20 
fentiendi fita inhis eft» Adiones autem per diffimilaria adminiftratun Scd cum uis 
fentiendij uis mouendi, uis nutriendi, eodem in membro conrineanturjquod alio 
loco explicatum a nobis eft : fit neceflario, ut membrumjquod primum principia 
eiufmoditeneatjid dC fimplex eo debeateiIe,quaomniumcapaxfenfibiIiumefi: 
.6::fdiffimilare eo,qua moues dC agens eft« quamobrem in generecxangui,hoc eft, 
experrefanguinis animalium proportionale eft Jn fanguineo autemjtdeftcom;? 
pote fanguinis, cor tale habetur membrum, quippecum cor,&:inpartes fimilares 
fecetur,quemadrnodum quoduis ex alfjs uifceribus : dC diffimilare fit,propter fua: 
figura? formam.C^tera ctiz omnia uifcera appellata, fecuta hocfunt, quippe qua? 
cx eadem maceriaconftent*natura enim eorum omnium fangU!neaeil,quoniam ja 
pofita funt ad meatus uenarij,atque intercapedines» i^'tur perinde quafi fex aaua 
profluentis, caetera uifcera ueluri profufiones fanguinis per uenas fluentis cokft* 
ftunt* At uero cor, quia fanguinis inicium eft, 6C uim creadi fangufnis primam ob;s 
tinet, iddrco ex tali materia conftare, quale recipitalimentum,ratio eft.Sed quam 
-ob caufam uifcera forma fanguinea fint, dC partim fimilaria, partim difllmilaria,dis: 
dumiameft^ 

IPammfmikriumdUi molUs er hmidM,aliM ficc<is ^foUddJS effcide^ ordinls fimilarium di 
fcrepantia-Je^caUdia-frigidiacccptionibmjeorm^excejfu. Caput II 

Artium autem fimilarium dix molles 65: humida: fimt : alix durx dC 40 
folida^.humidae uel omnino,uel quandiu in coftitutione natur^ ma^ 
nent,fanguis,fanies,adeps, feuum, medulla,genitura,lac ubi haberi 
foIet,caro,&: quae fjs proporrione refpondent non enim omnia ani^ 
malia partes has obtinent* Sed funt quae ad proporrionem nonnul^ 




larum ex t]s conftent.Siccae ac foliddt inter fimilares funt,os,fpina,neruus,uena*of 
doenimfimilariumdifcrepat quippequinomenparrimcommunetoricumparte 
feruet,ut uenae pars uena recfle appellatur : parrim non feruet,ut in uifceribus pzfi 
tet^figura enim diuerfa eftPrimu igitur partibus his,tum humidis,tum ficds,multi 
aufaemoditribuuntur^cumaliaetanquam materia membrorijdiftjmilariumfinc 



tx 



ET EARVM CAVSIS, t-IBER Ih I7i 

cx tis enim membra quxc^ offidalia fiue inftrumentaria conftant^ofTibus^nerui % 
carnibus,alijs' generis eiufdem,qux partim ad efTentiam, partim ad adionem coi^ 
ducunt* alix nutrimeto fint, ut humidae ficcis. etenim omnia ex humore fua capiut 
alimenta* alik ut excrementa earum fint,acddit,ut fedimentum ficd alimentijatc^ 
etiamhumidiinijs,quibusueficadataefl.EarumautemipfarumparDumdifaimJ 

na,quibus inter fe difcrepent^notae melioris gratia habentur : ut tum aharum^tum 
faneuinis ad fanguine. alius enim tenuior,alius crafTior efl : dC alius fyncerior, alius 
turbulentior.itemalius frigidior,aIiuscalidior,tam in eodemammaliquamindi^ 
uerfis,quamumenim fanguinispartecorporis cotinetur fuperiori,hisdifterentt]s 

io difaepatcuminferiori.Omnino animalibus,alijsfanguinededitnatura,al^suice 
fan2uinispartemeiufmodiaIiam.eflcerteroborisefiicaciorfanguis,quicrafIior6: 
calidiorefiVimautemfentiediintelligendiq^obtinetplemorem^quitenuioratc^ 
friRidior efi. hocidem Maimen inijs quoque habetur, qu^fangumiproportione 
refoondent. quamobrem apes,atque eiufmodi alia animaliaingemofioramultis 
carentibusfanguinefuntnecnonintereaquxfanguinehabent,ingenioiioraluis 
contrariisfunt,qu^fanguinemhabetfrigidiorem&:tenuiorem.Sedoptimecon^ 
ftant qux calidum,tenuem,&: fyncerum habent : quippe quae una &: umbus cor^ 
poris,a<: animx ingenio plurimum ualeat, quapropter pars eaam fuperior corpo^ 
ris ea ipfa difFerecia diflidet cum inferiori ,& foEmina cum mare,&: dextra pars cum 

20 finiftra eiufdem corporis. pari modo caeteris quoque tam eiuftnodi parobus^quam 
difTimilaribus ftatuere differentiam debemus , partim ad ofFicia dC eiTenaam cu^ 
lufuis animalis^partim ad meIiusdeteriusue.exempligraaa,intereaquaeoculos 
habentaIiadurisocuIisfunt,aliahumidis.&:aliacarentpaIpebris,aliahabent,ut 
uifus itc exquificionSanguinem uero haberi, aut quod eandem quam fanguis na^ 
luram obtineat,quam necefTe fit,atque eriam quaenam fangmnis fit natura, expli^ 
candumfuisiamcaufiseft,fi prius calidi frigidi^ rationem dirtinxerimus.Natura 
cnimrerummultarum ad ea ipfaprindpiarefertur^complures^ambigunt^quae 
nam animalia,membra'ue,calida aut frigidafintetenim nonnuliis aquatilia terre;^ 
ftribus efTe calidiora placet,argumento,quod naturae Gcigidius calore naturae eo^ 

50 rum compenfetunSanguine enam deftituta, rjs quae fanguinem obtinent efle ca:s 
Iidiora*&: fccminas amplius quammares calere arbitrantunParmenides enim mu 
iieres effe uiris calidiores autor eft. quod idem quibufdam etiam alijs placuit,argu* 
mento copise fanguinis, qua menftrua fiant. Empedodes contra opinatur*Sangui 
nem etiam dC bilem,alij inter calida enumerat,alrj inter frigida,quod (i calidum ztc^ 
frigidum tantam redpiunt ambiguitatem BC controuerffijquid de c^teris arbitrarl 
debeamusc' H^c enim omniu quae fenfum patiutur, apertilTima funt* fcd qu^fiio 
hxc orta inde uidetur,quod calida multifariam dicitur ♦ quifc^ enim quamuis con^ 
traria dicat^tamen aliquid dicere uidetun Quam ob rem noffe oportet queadmo^ 
dum rerum naturaliu conftitutaru parrim calidae^parrim firigidae, 8C zUx ficc^, ali^ 

40 humid^ did debeant.Nam uitx quo(^ dC mor ris caufas hxc habere,atcp etia fomni 
8C uigilise, iuuetutis dC fenediuris,&: morbi 5C fanitatistno afperitate aut lenitatem, 
non grauitatemautleuitatem . nihilferetaleapenuefleuidetur^&recftequidem* 
Sunt enim hxc,ut alio loco expofuimus, iniria elementorum naturalium:calidum 
dico,frigidum, ftccum, humidum* Vtrum igitur fimplid ratione,an multiplid cali^s 
dum dicaturC Sed quodnam ofRciurei calidioris fit, aut fi pliira fint, quot numero 
fint,dedarandum eftPrimo igitur modo calidius dicitur id,quod ampliorem iniie 
hit fenfum cum tangitur : nec fine dolore^quod quidem fellere interdum uidetur* 
nam fieri poteft,ut corporis habitus caufam dolendi afFerat^cum fenritun Ad hsec, 
calidius quod rei liquabilis liquantiuSjS^ rei aemabilis aemantius efiltem fi alteri 



P z 



I7£ ARISTOT* DE P A R T* ATSf ! M A Ll VJ* 

plus^alteru minus fitj idem quod plus eft, hoc alter o quod minus, calidms efl.Pr^^ 
lerea quod deduobus non dco, fed lente frigefit,id caltdius eft dC quod citius cale^ 
fit,eo quod ientiuSjnatura eile calidiori ceniemus*perinde quafi alcerum fit aduer 
fumjUC remotius:a!terum fimile, ut propinquius,Alrerum igiairalterocaiidius 
eifey etfi no piunbuSjtamen tot modis dicicur» Qui modi omnes eidem meile noa 
poiTunt^aqua enim feruens plenius calefacit quam flamma : fed flamma uric SC M^ 
quat rem, uri aut liquari idonea^quod aqua efficere no poteft Jtem aqua ferues cali 
dior eft,quamigmsexiguus, attamen cicius magis^ reirigefcit quam ignis,quam* 
ufs exiguusiquippe qui frigidus nunquam fiat, cum aqua omms refrigerari polilt* 
Ad hxc.aqua feruens calidior fentitur, itd celerius refrigeicit bL congeiafcitjquam lo 
oieum.Sanguis praecerea tadu calidior quam aqua^autoleum di^ fed cderiusge^ 
lafcit.Lapis etiam,ferr5,&: reliqaa genens eiufdem ienrius quidem calefiunt quam 
aqua, kd ubicaletada fuerintjUrere uehementius poiTunc.Poftremoea,qu^ cali^ 
daeiTediximus,calorem autexternumcontinentjautiuum.plurimum aurem re^ 
ferCjhoc an illo modo calidum quicquam fic:akerum enim eorum prope eft. ut ca* 
iidum per accidens fitjnon per ie.perinde quafi^fi febrienti mulicum elTe accidic.di 
xen^ muficum eile calidioremjquam eum qui calidus fanus eft* Sed cum aliud per 
le cah'dum,aliud per accides fic, refrigefcit quidem lentius quod per fe caiidum eft» 
fedfaepe fic, utfenfum uehementius caletaciat id quod per accidens calidumeft* 
itemampliusurit quodper (e calidum eii, utflamma, quamaqua feruens/edra^ iO 
duampiius calefecit aqua feruens^qux per accidens calida eii* Iraque iudicium 
utrum nam ex duobus calidius fit, non elTe fimplex apertum eft* quando fieri po* 
teft, ut hac alterum,iila alcerum rarione calidius iit « nonnuiia ex i]s ne dici quidem 
fimpliciter calida, aut non calida polTunrJubiec^io enim quod tandem fintjnon ca:? 
lida funr, kd per ailbciationem calida funt: uelutfi ferro caiido^aut aquse nomen 
impones , hoc eni m modo ianguis calidus eft * bC quide patet fngiditatem aliquam 
etle naruram^ no priuarionem in ifs^quorum fubiedum calidum per affedionem 
fiue pallionem eft ♦ narura eriam ignis tale quid fortafle eft, fubieclum enim fbrli^ 
tan eft, uel fumus, uel carbo: quorum alterum femper caiidum eft, quippe cum 
fumusnonnifiexhaiariofit, carboautem extinciusfrigiduseft^Oleum 6c ceda ef^ 5© 
ficifrigidapofllint^Aduftaeciamfereomniaaliquid habeccalidicatiSjUtcalXjCinis, 
fedimenta animalium, bC inter excrementa fel,eo quod feruore nimio exarueriRt, 
relicfium^ fibi contineant aliquid caIidttatis,Teda,&: quoduis pinguealiomodo 
calidum eft, uidelicet quod celeriter in adum ignis mutari poteft*calor autem u(m 
tum cogendi,tum liquandi habere uidetur. qu^ igitur aquae unius lunt,ea frigore 
coguntur.qu^ terr^, igne c^kda etiam indurantur/rigore cden atque irrefolubili 
concretu, quae terram potius prae feferuntJeuiusaurem,qu«aquam.Seddehis 
planius alio foco definitum a nobis eft, fcilicet quaenam concrefcere aptafini,6«^ , 
quibus caufis ftringanturXalidum uero calidius, cum multiferiam dicatur, non 
eodemmodorebus iungeturomnibus:fedaddere debebis^aliudper feefl^cafe 4-® 
dum,aliud plerunque per accidens^itemaliud potentia, aIiudacftu:6(:aIiudhoc 
modo, quod tadum amplius calefaciat : aliud, quod flammam excitet 
acque igniaL Quod fi calidum multiplici ratione dfcatur/rigis 
dum quoc^ pari ratione fequatur,nccefl!e eft.atcj dc 
calidOjfi^igido^exceiTucR eorum,ad hunc 
modum definiile fatis fit* 

Dciicco 




ET EARVM CAVSIS, LIBERin m 

Dcficcoa^humidodif^utatio* Cdput 11! 

j Equiturutdeficco5&:humido,modoruperiorum dtfTeramus* nam 

eaquocpmultifariamdicifolentjutaliaficcajauthumida poteaafnr, 

'! aliaadu^Geluenim^omnem^ humoremconaetijficcumdidmus 

I adUjS^ per accidens,cum tamen potentia dC per fe humidus fir^con^ 

! traterra^cinisj&^reliqua generiseiufdemixta humori,humidaada, 

dC per accidens redduntur,quanquam per fe,atque potentia ficca funt . at ubi hxc 

feparata fuerint, quod aqua rcferium ell,td SC adu 5^ potenria humidum eft.quae 

autemterr^propriafunt3h2comnia{iccafunt.&:quidemquodproprieacfimp!i^ 

lo dter ficcum eft, hoc modo maxime intelligitur. altera ena,humida dico^hac eadem 
ratione,qua calida dC frigida^proprij abfoiuri9nomenredpiant,Hisita pr^fmitis, 
apertum iam eft fanguinequodammodo calidum eiTe,uidelicet eo, quale eft ei fan 
suinieffe^perindequafiaquamferuentenomine uno {ignificemus.Atuero fub* 
Sc1o,&:quodtandemcumfit/anguiseft,noncaIiduseft,a(:quodammodoperfe 
calidus,quodammodo non per fe caliduseft.Ca1iditasenimineiusranonemeft, 
quemadmodiiaIbedoinalbihominisrarione*Ateo,quafanguisperafTeclionem 
fiue paflione eft,non per fe calidus eft* Pari modo de ficco dC h umido ftatuendum 
cft*quapropter in dufmodi rerum natura,partim calida dC humida funt : kd fepa^ 
rata congeIafcunt,&: frigida efTe uidentur, qualis eft fanguis. parrim ca|ida aafiio^ 

20 rzcR funt, ut bilis:fed feparata ab eorum,in quibus habetur natura,contra aftidun* 
tunquippe qux refrigerentur,atc^ humefcat Janguis enim ficcior redditur.bilis fia 
ua humidior.magis aute,minus ue participari oppofita.uelut rem infita his ftatue^ 
redebemus.expIicatiiiameft,quonammodofanguinisnaturaparticepsfitcaIidii5 
tarisjhumiditatisjaut contrariara quaIitatum,Sed cum pmne quod augetur,capiat 
alimenm neceffe fittalimentum autem omnibus ex humido dC ficco fuppeditetur, 
quoru concodio &: mutatio,no nifi per caforis uim agif ^fit ut tam animalia omnia, 
quam ftirpes, 8C fi non alia de caufa, tamen ob eam rem prindpiii caloris naturale 
habeant necefTe fittid^ ipfum parribus ^t pluribus accommodatum,quemadmo^ 
dum dbi conficiedi adminiftrariones. Prima enim adminiftratio perfpicua eft,cum 

$0 per osjpartesq^ ore conteras perficiatur ammalibus,quorum dbusfedionem de&i 
deret^fed hxcnullius caufa eftconcodionis^fed facilitatem concoquendipotius 
prseftat^dbi enim illa minutatim diuifio fadt, ut calor fedlius confidendo expediat* 
At fuperior 8C inferior uenter iam cum calorc naturali fuo concoquedi ol¥ido fua 
guntur^fedutosanimalis cibi inconfedimeatus eftjatqueeriam parsdannexa, 
quam gulam. appellantj cibum quibus data eft animalibus ufque ad uentriculum 
dedudt: ficalia quoque adefleprincipia oportet, quorumopera membraomnia 
corporis ex uentre,naturaq^ inteftinorum, cjuafi praefepi pabulum capiant.fi/rpes 
cnim fiue plantae fuis radidbus alimcntum iam cofedum ex terra hauriunt : quo^ 
circa neexaementum quidem cotrahi in flirpibus folet , terra cnrm calore^ eius, 

^o perinde ac uentre utuntun At antmalium genus omne fere, fed aperte qux ince:^ 
dunt,quafi terram intra fe conrinent finum uentris^cx quo ut ille radidbuSjita hxc 
aliquo intercedente cibum aflumere debcnt, donec finem fequenris concocfHonis 
faciant»cibus enim ab oris officfo uentri madatun hinc membrum aliud capiat nc^ 
ceflecft*&:quidem itanatura conftituif.Ven^enimpertotas ladcs ad uentrem 
tcndunt ufque, cxorfse infcrius* fed haec cx ani malium confedionCjCommetatio^ 
nec^ naturali petenda funtCum autem omnis alfmenri, omnis^ cxaemcnti con 
cepracdum aliquod habcri neceffe fit, uena?^ quafi uafa fint fanguints,patet fan* 
guinem cfTe animalibus fanguineis ulrimum alimetum : cxangiribus uero td cfic, 
quod uicc fanguinis habcatur proporrionaIe»quamobrem quories dbus noningc 




Ti^^ ■ARfSTOT, DE PART* ANIMALIVia 

ritur/angiris defidcquotfes ingeriturjaugetur* & fi alimeta bona aiTumuntur/an 
' guisintegereft^fiprauajUitiorus.Igiturfanguinem alimenti gratiadatumefleam^ 
malibusfanguine prxditisapertum ex ijs, cacteris^ eiufmodi rationibuseft.nam 
ob eam rem fanguis ne ta<ftus quidem fenfum mouere poteft, ficut nec ca^tera cxsi 
crementorum genera*nec uero alimentum fenfum mouetjUt caro.haec enim fen:* 
fum cum tangiturjmouet. non enim fanguis continuus carni,neque cognatus eft, 
fed in corde ac uenis, quafi uafis continetun Sed quonam modo membra ex fan* 
guine fua capiantincrementa^atqueetiamdealimentiomnino ratione difl"erere, 
cum de generatione agemusjlocisc^ altjsjaptius eft*nunc ha<ftenus didum fit*non 
entm plus hic locus defiderat, quam ut fanguinem eife alimenti gtuiz^dC alimemi ifst 
membrorum caufa exploratum habeatur* 

D€Jibris»0' 3«<e animaUaiji careantidec^ metm «1^/4»©' [dnm mtura, 
Caput IIII 
^ Vas autem fibras uocantjno omnis cotinet fanguis* fcd funt quinon 
m habeanCjUt ceruarii fanguis, dC damarum.quam ob rem id fangumis 
genus nunquam fpiflatur. fanguis enim qui dilutior eft^frigidior eft: 
itaque durefcere non poteft, qui aute terrenus eft,nimirum coitjCum 
humor euaporatur, fibrae autem illse terrs funt opificium^Quoniatn 
etiam euenitjUt nonnulla ex rjs animalibus, quae talem obtinec fanguinem/apien 
tiora finttuerum non fanguinis frigiditate, fed potius tenuitaie atc^ mundinajquo^s zp. 
rum neutrum in terreno eft ♦ habet enim ienfum mobiliorem^quor um humor te^s 
nuior 6C fyncerior eft. hinc etiam nonulla ex ijs quae fanguine uacant animalibus^. 
prudentiora nonnullis fanguinem habedbus funt, ut dictumiam eft^uerbigraria, 
apes, formicae, BC fi quid aliud tale eft. timidiorajquibus fanguis dilutus nimiii eft* 
inetus enim refrigerar Jtac^ ea quibus eiufmodi temperamentii in corde habetur, 
metuedi affeclioni funt opportunioraraqua enim firigore cogelafcit, quam ob rem 
cartera qu^ exanguia^rimidiora fanguineis funt animalibus, quod fimpliciter dixc 
rim,ac mota cefl^ant prx nimio metu, dC excrementa emittunt. nonulla etiam fuos 
colores immucancQuorum autem fanguis fibris admodum multis, craflfisc^ refer 
ruseftjh^cterrenaampIiusconftantnaturar&Tanimofajiracunda^proindec]^ furi^ 50 
bimda funtJra enim calorifica eft. folida autem firmioraq^ omnia concalel-ada ue* 
hementius quam humida calefaciunt* fibrae uero folids terrenx^ funtJtac^ quaii 
fomenta in fanguine efFiciatur^feruorem^ per iram accendunt.ex quo ficjuc tauri 
&C apri animofi, iracundi, furibundi^ fint* fanguis enim eorum fibris refercior eft, 
&C quidem taurorum fanguis omnium celerrime coit dC durefcit. At fi fibras detra^s 
xeris/anguis no cogetunut enim fi ex luto terrenam portionem femoueriSjaqua 
* non concrefcet : ita fanguis fibris detracftis incongelabilis manet.fibrarum enim na 
£ura terrena eft . quod fi no eximantur,cogitur ut terra h umida fi-igore. cuni enim 
calor exprimitur,humor una trahitur^atc^ euaporatur,ut didum iam eft.atque ira 
concrefcit,non a calore ficcefcens/ed a fi-igore* At uero quandiu in corpore conri:^ 40 
netur^humidus eft propter calorem animalibus indimm . profedo naturam fan* 
guiniscaufamefl^e^cur permulta animalibus ueniant, tum per mores, tum eriam 
per fenfum ratio eft* materia enim totius corporis eft. quippe cam alimentum ma^ 
teria fit/anguis aute ulrimum alimentum habeatur. fecit igitur,ut plurimum diffc 
rentiae exiftat,fi calidus aut fi-igidus fit, fi tenuis autaaflus,fi turbulentus aut niti^ 
dus.San/cs pars diluta,fiue aquofa fanguinis eft^eo quod aut nondS concoda,au{ 
corrupca cft^tac^ id «el fanies neceflirio eft^uel fanguinis graria cft, 

Dcfcuo, 



ET EARVM CA7SIS, L I B E R I ?* 17$ 

ldc[euo>^ ddipc^corum^ diffimtU^O' p<e mimdU lemm,qu<e itm idU 

pemhabeant. Capid. V 

^- Euum bC adepsinterfedifFerunt/anguinisrarione.e(ienimeorum 

f 6, utrunquefanguiscocodus per bonitatem enutrienduconfiitu^ex 

^^' eo,quod inpulpam quidem aniraalisnon abfumatur/edconcoCtio^ 

^P: nis alimeticK bonitate praeditum eft, indicat id pinguedo eorum.cum 

,^-.^^^N! pingueinter humida,comuneignisa:aerisfit.quamobremnulIum 

ex I1S qu^ fanguine carent,uel adipem habet,uel feuum : quandoquidem fanguis 

deekOuorumautemfanguiscorpulentior eft,hacc feuumponushabent. leuum 

sp, enimterrenumeft,undefit,utmodofibrofifanguiniscogatur,tam ipfum,quam 

'eiufmodiius,cumparumaqu^,muItumterrxcontineat.Quamobjremqua.non 

utrinquedentata/edcornigerafunt,hxcfeui5habent.naturameorarefertameJe 

iiuiuftnodielementopatet,eoquodcornuagerunt,talos9obtinent.qu2equidem 

omnia natura funt arida bC terrena. At uero genus utrinc^ dentatum,&: cornuum 
expers,&:multifidum,uicefeuiadipemhabet.quaenocogitur,necficatatealiqua 
fran2itur,quoniameiusnaturaminusterrenaeah^cfimediocritermanimaiium 

membris babentur^profunt. nec enim fenfum impediunt, bC ad fanitatem mtcsq^ 
opitulantur:fedfimodum€xcedunt,hocentatqueinterimunt*namricorpusto* 
tum trafierit in adipem,aut feuum,peribit. animal enim ea parte eft, m qua fenlus 
:|o habetur.Caroautem,&:quod carni proportionetur uimobimet fenuendi. faft^ 
guis ut didumiam eft, &:fenfucaret, &:ob eamrem,nec adeps,necfeuumfenatj 
funt enim fansuis concodus. quod fi totum corpus tale ettiaatur, nullum prae^P 
tereafenfumhaberepot€rit.hinc&:ceIeritereafenefcunt,quaeualdepinguerint: 
cuippequxparumfanguinishabeanc^utpotecumcopiafitabfumptaadpmgue^ 
d^nem.Qu^ autem parum fanguinis habent,haec iam indead intentu lunt op{>or 
tuniora. Intericus enim inopia quxda fanguinis eft^quod^ parii eft,atfia tum afi-i. 
gore quolibet^tum a calore facile poteft Quinetia obefa omnia fteriliora ea de cau 
i funl quantu enim ex fanguine proficifci ad genitura, bC femen genicale debear, 
lioc in adfpem auc feu5 fumptitatur. fanguis enim cum cocoquitur ad haec xxzniiu 
30 /caque auc nullii omnino excrementum in ijs ipfis confiftic, aut parum. At» defaa 
' guine/anie,adipe/euo,quidfinc56<:obquascaufashab€antur,dic'tiiiameit 

Qiiidmedi^>(luihmc^ammdibwidsLtAfiU Captst VI 

^ Ed medulla etiam natura qua^dam fanguinis eft^non ut quidam uo« 
J luntjUis genitura feminalis. patet hoc in ijs, qus nuper in luce pro^s 
@ dierint.meduHa enimin offibus quoque eorum fanguinea concine^ 
j^i tur.utpotecumomnescorporis partesex fanguineconftenc,&f par 

....... ^=^^' tuialimentum praeftecur a fanguine.fed perinaemencumconco^ 

(Ttionemq^ efficitur, utquemadmodacaetera membra, dc uifcera quo^immutcn^s 
40 tur colore. per copia enim fanguinis uifcera etia cum recentia adhuc func,coIorem 
fibi fanguineum trahunt. fic etiam medulla affiatur, dC pinguisin pinguibus ani^ 
malibus eft^atc^ axungiae fimilis* At quibus fanguis no pinguedini,fed feuo fimilis 
per concodione euadit,ijs medulla feuo fimilis eft. quamobrem ut comigeris ani:* 
malibus, nec ud-in^^ dentatis, medulla fpedem gerit feui : fic utrinc^ dentatis atc^ 
multifidis pinguedinem refertuero fpin^ dorfi medulla minime talis eft,quomam 
continuam hanc efle oportet^porredam^ per longitudinem fpinae torius^qux e^^ 
multis uertebratis orbiculatim ofl[ibus iungitur* nam fi' ex pinguedine aut feuo ef^ 
fetjno xque perpetua efle pofl[et, (ed uel fragilis, uel humida eflfet.Sat ex animali^ 
bus,(juae nullam commematione dignam mcdullam habeant^uidelicet ea>quibas 

P 4- 




I-JS A R I S T O T, D E P A R T^ A N I M A IL I V M 

ollarobufhj dC foMz funt, ut leoni ♦ eius enim ofla, quod exiguam admodum,^^ 
perobfcufam medullam continent, carere omnmo medulla uidentur ♦ Sed cum , 
ollum naturam inciTc in animalibus necefle fit, aut quod oflibus proportioncturs 
utinaquanlibus fpinam, fit neceiTario, ut nonnulla habeant etiam quod proali:» 
mento contineatur, ex quo ofla confiftant * alimentum autem omnibus efl[e fan* 
^ guinem didij iam eft, feuofa&eiiam dC pingues efl[e medullas ratio eft. tepor enim^ 

quem oflfium complexio fecit, fanguinem concoquit/anguinis autem per fe con^ 
codtio/euum dC adeps eft* quoniam etiam in rjs qua? ofla fpifla firma^ habetjnon 
temere partim nullaj partim exigua ineft medulla ♦ alimentum enim in ofla abfu^ 
mitur.Quae autem non ofl^a habent fed fpinamjijs dorfi tantum medulla eft ♦ pa=« 19 
rum enim cotinent fanguinis fuapte natura,& doril fpina tantummodo caua habc 
tunquam ob rem in ea medullae aliquid aeari poteft . una enim ipfa capax eft/o^ 
iaqgeget copula propterinterceptioncs^quam obremmedulla etiam eiuspartis 
(rmAffii^^ differt, ut didum eft, quod enim uice fibulae fungitur, idcirco lenta neruofa^ eft^ 
€opd4. ut/nrendipofljt»Caufa quam ob rem medullam habentanimaliajquibusdataefti 
declaratum iam eft^Quid etiam medulla fit,patet/cilicet alimenti fanguineijquod 
in ofla^ipinam ue diftribuaturjcontentum^ concodum excrementum» 

Bemehroaeimmtwrdids^capitUfluxmihmtirfomnicaufit. caput VII 

] Roximum fere eft,ut dc cerebro doceamus*nam cerebrum quoque id 
medullam eflfe atque originem meduilXjCompluribus placuit autOi» 
thus : argumentOjquod dorfimcdullam iundam cum cerebro cer^s 
nerent*Sedrescontra fe habet,omnino propedixerim^cerebrum 
I enim partium omnium corporis fi-igidifl[imum eft, cum medulla cali 
da fuapte natura fit. quod cius pinguedine bC axungia perfpicuum eft^idffi facit u£ 
cerebro iungi^corinuari^ pofllt ipfa dorfi medulla* folet enim natura femper emo 
lirt contra cuiufuis exupeiantiam auxilium per coniundionem reiaduerf^^ut cx^s 
ceflfum alterius altero compenfet & moderetun Sed enim medullam calidam efl[e 
pluribus fane rationibus conftat^cerebriautem frigiditasjfii^taduperdpipoteft, 
dCtziionc fntelligiturjquod omnium maxime humorum corporis fanguinecas ^6 
ret,quippequod nfliil fanguinis habeatjfqualore^obfitumfitjatquehorridum» 
nec uero exaementum eft, necinter partes continuas enumerandum,fed fuige^ 
neris dkfiC quidem ratione oprima naturam eiufmodi fortitij eft^nullam uerpcum 
partibus, qux uim obrinent fenriendi* conrinuitatem habere, cum inmim pateat, 
tum uel maxime inde conftat,quod,cum tangitur, nullum tWidt fenfum,quemad 
modumnec fanguis,nequeexcrementumanimal!um ullum* datum autemhoc 
animalibus eft ad naturae totius falutem.Quod enim nonulli fiatuunt importunc 
animam efle ignem, aut aliquam efufmodi uim, melius fortafTe dixeris animam in 
quodam eiufmodi corpore coftare. cuiiis rei caufa eft,quod ad exequenda animx 
offida, calor omnium maxime adminiftrandi uim obtinet.Cum enim ofRdum ani 40 
m^fitalere a:mOuere, hxceaipfa facuItatepotiflTmumefRduturJgitur animam 
eflTe ignem arbitrari fimile eft, atc^ fi ferram,aut afdam, fabrum aut artem fabrilem 
efle ideo arbitreris, qufa opus no mfi iundis his cfFiciatunSed quam genus omne 
anfmaliumcaloris parricepsefl^eneccflTe fit, apertum hinc eft.Cum autemomnia 
momentumrequirant contrarium,quomediocritatem ac medium afl^quantur: 
in hoc enim eflTenria ratio^ confiftit,non in alterutro extremo feorfum pofitoriddr 
coaduerfuscordis fedem ^ ca!orem,cerebrum natura molfta eft.Eteadecaufa 
pars ifta animalibus iunda eft, naturam obtinens aqux bC terrs communem, atc^ ^ 
obeamremcerebrum omnia fanguine pr^dita habent,ex c^teris nuUumfere, 

niii 



nili pcr prdpdrtionem, m polypus ♦ parum enim caloris obtinec omne fd genus^ 
propter fanguinispriuauonem» Qerebrum fgitur calorem feruorem^ cordis mo« 
dera£ur36<: temperiem afFert. Sed ^t ea quoque pars modico potiatur calorejUenae 
admembranam cerebri deueniunt ex utraque uena, maiorem dico, &: eam quaj 
aorta uocatur, bC ne calor nimius ofFendat, non paucae ampl^, icd. irequentes ac 
lenues uenx ambiunt* nec fanguis copiofus StTcrairuSj fed cenuis^fyncerus^ fubi$ 
eodem^Fluxioneseciamobeamremexcapiteoriuntur in ijs corporibus,quibus 
cerebrum frigidiusefi:, quam temperamentum modicum poftulet . cum enim ali* 
mentumperuenas furfumrefpirat^ubiexcrementumob eius loci uim refrigera* 

lo tumefi,fluxionespituitx faniei^mouet^quodiimile generadoniimbnum eue^ 
nire inrelligendum eft, quoad magnum conferre cum paruo licetXum enim e^ 
terrauaporexhalat^efFertur^infublimea caIore,ubi fupernum aerem fubiene 
frigidum,confiftit : denuo in aquam propter refrigeracionem, atque in terram de^ 
fluit, Sed de his,cum de morborum caufis agitur,difrererecongruum dtiuidelicet 
quoad tradare deliis naturalibus fcientiae intereft. Somnus eriam a cerebro profi^ 
cifcitur ijs, qux eam obtinent parcem animalibus ♦ qux autem carentijs, propor*» 
tionalefuppetiLcumenim fanguinis alentis effluentia refrigerecur a cerebro,aut 
etiam ob alias caufas fimiles.caput aggrauatur. bC quidem fomno fopid^ea corpo* 
ris parte folent tentari : atque efFicitur, ut calor ad ima cum fanguine fubcerfugiar, 

xo colledam copia caloris in loco inferiori fomnij facic, bC facultatem erigendi corpo^ 
ris aufert ab ijs animalibus,.qux ereda incedere natura uoluic . cxtens caput er ig^ 
prohibet,quibus de rebus feorfum docuimus, cum de fenfu bi fomno ageremus» 
Cerebrum aute effecommuneaqux^^terrxconftatjexeoquodeiaccidicCuOT. 
enim coquitur, indurefcit atque ficcefcic, ut humore exado a caIore,terrena por* 
tfo re]inquatur:quemadmodum in leguminum relsquorum^ fruduum deco* 
dione . quod enim ex terra magna ex parte conftant, hinc exaclo humore.quem 
exiguum fibi admiftum cotinentjdura terrena^ admodum ea quoque reimquun 
tur.Homointer omnia animalia plurimumcerebrihabet,fcilicetproportionefui 
corporis. 6<:inter homines^mares plus quam fceminx. cordis enim pu!monis<^ lo^ 

p cum calidifTimum bC fanguine refercifTimum homo habet,unde animalium homo 
unus eredus eft,caIoris enim natura inualefcens.incrementum de med(o agit pro 
fuo impetu Jcaque contra multum caliditatis.multum humiditatiSjfrigiditatis^ op 
ponitur.qua quidem copia fit^ut capitis os^quod caluariam nonnulli appellant,fe^ 
ro admodum induretur, cum diu calor euaporetur , quod nulli ex c^teris anima^ 
libus fanguine praeditfs euenit ♦ iunduras eaam plurimas in capice homo habetj&^ 
mas plures quam foeminaseadem de caufa^, ut locus fpiratior iit^dC ampliusjin quo 
plus cerebri habetur.nam fi cerebrum uel humet^uel ficcet fupra modum/uo fiia 
g! ofticio non poceft : fed aut non refrigerabit, aut coagulabic.icaque morbos, deli:^ 
riajmortes afiereccalor enim cordis acque principium confentienciilimum eft/en 

4.0 fumc^celerrime fadtjCum fanguis cerebriullo padomucaturatqueafficitur/ed 

de cognatfs animalium humoribus omnibus didum fere eft.Poftgeniri excremen VofigtnitUfs'^ 
ta funt cibi, id eft^uefica fedimen^atque alui.pr2eterea genitura3&: Iac,fcilicet in ijs m humonu 
quorum natura hsec obtinet* uerum cibi exaementa quibufnam animalibus iun 
da fint, 5C quas ob caufas, aptiusfn confideranda diflerenda que alimenri ratione 
expKcetur ♦ de femine autemgenitalijS^: lacte, tradandum eft,cum degeneratio* 
tie . alterum enim eorum prf ncfpf um generatfonfs eft, alterum generarionfs gra« 
tfahabetuu 




1^9 ARlSrOT» DE P A R T» ANIMALIVM 

Iiecme,(euiji<lUieuicccirmhiiheiimr. Caput VIII 

I Vncdecaeteris fimilaribusparribusdocendiimeft,&:primiimdccari= 
I nejin ijs quae obtinent carnem * in caeteris autem de eOjquod uice car^ 
[i nis proportionerefpondeat^hoc enim principium dC corpus per fe ani 

^ _^ ^.,.^. j malium eft^quod ratione etiam patet^animal enim eo definimus quod 

fenium obtinct, primum^ cum, qui primus eft.Tadum autem primum ciTe cer^ 
tum eft,tadus uero fenforiu pars eiufmodi eft aut prima, ut pupilla uifus:aut con^* 
lunda^per quam agitur^perindequafi puptllae omne diaphanes^hoc eft transluci^ 
dum coiungas» C^teris igitur feniibus nec tribui hoc poteratjnec^ operxpredum 
crat eflFici a natura» At uero tadui dari neceffe fuit/ola enimjaut maxime omnium lo 
fenforiorum fedes tangendi corpulenta eft* Senfui autem patet cartera omnia eius 
unius gratia haberi: oifa dico.neruos, cutcm, uenas,pilos edamjfiK: unguium ge* 
nus,6<: quicquid eiufmodiiundum eft, natura enim oflium adhibita eft^ut fua du^ 
ritieremmollem feruaret intjs^quacoilahabenLeadem^decaufa proportionale 
oifium habetur in ijs, quae ollibus carent : ut in genere piiaum alijs fpinajalijs car^s 
tilago iunda eft ♦ habent hoc praefidium alia intusjalia foris:ut in genere fanguinis 
experte^auftata omnia extra fic munita feruanturjuelut cancri, genus^ omne lo 
cultar um, atque enam teftatorum,ut quac oftreae appellatur : his enim omnibus ca 
ro intus^errenii aute illud,quod condneat dC coferuet/oris eft^nam prxter ipfum 
condnedi officium, quonia eorum natura parum caloris obtinet^cum fanguinc ca xo 
reantjidcirco tefta ueiuti furnulus quida ampledens conferuat inteftinu calorem, 
& tuetur.Quinctia teftudo dC lutariae genus fimili modo fe habere uidetur^quan:» 
quam diucrfumgenus ab illis hoceft^At uero animalia infeda dC molliacontra 
quam haeCjdC modo inter fc oppofito conftant nihil enim oflis^nihil terreni habc:* 
rc difcretum uidetur^quod dignum cfFatu fit:fed mollia fere tota, carnofa^&I tadui 
cedentiafunt*netamencorpus eorumfacile percatjmodo illorumquxcarnelai! 
fciuiunt^naturaminter carnem dC neruum obrinent^moUiscnim^utcarocft^fcd 
tntendi poteft ut neruus . fiililis autem caro eorum non in diredum, fed in anfi-a=» 
dum.ita enim ad uires commodfor effe poteft . habent eciam quod pifcium fpints 
proporrionetur:ut fepiae quod fepium uocat» lolligines quod gIadiolum.poIypi ni 30 
hileiufmodi habent, quodeorum alueus, quem caput appellantjbreuior cftjillo* 
rum procerionideo^ ut dircdusinflcxus^manerctjnatura his adminiculisfetf 
cicndum ccnfuit, quemadmodum ingenere fanguineOjalijs os dcdirjalijs fpinam* 
infcda eontra quam haec^Si fanguine praedita conftant^ut modo diximus^quippc 
quae nihil habeant duri aut moUis difactum : fed dura toto corpore fint duritie tali, 
utofle carnofiora, carne oiTadora tcrraciora^ conftcntj ne fadle corpuseorum 
diuidi poflit,. 




Beuenps,opibus,vcitrtd(igme, Cdput IX 

\ Imilis natura eft oflibus, ^ uenis* utraque enim ex uno orfa cotinua 40 
j eft,&:nequeosulIum feorfumperfehabcturjfedaut parscontinui 
t -eftiaut tangit,atcp anncditur^ut natura bC tanquam uno,cotinuo^, 
( QC tanquam duobus diftindis^ ad flexum uiatun ne(^ uena ulla fe:^ 
L orfum per fe eft, fed omnes pars funt unius* nam fi quod os feparata 
cilet,acdderet,ut nec oiFicio fungi poifet,cuius graria natura oiTium habetur.quip 
pe quod nec fiedendi^ neque didgcndi caufam ulla pr^bercr,cum no continuum 
cifet, C^d interceptum : bC laedcre proculdubio poilet, perinde quafi uel fpina, uel 
fpiculumcarni infixum*uenaeriamfiqua feparata,nec fuaeoriginicontinuaten^s 
dQXQt^ fuum fanguinem feruare non poifet^Calor cnim profluens ab origine fa^* 

cit. 



-ET EARVM CAVSIS, LIBER 11* \79 

dtflcfattguisgelet^putrefcereedamfanguisuidemrjqui a fuofontcrcmotuseft, 
Principium uenaru cor eii:, offium, quod fpina dor^i uocatur^uideiicet in omnibus 
jjs,qux ofla habent^hinc enim caetera oiTa oriutur^ac: continuantur/pina efi en^, 
qiiodlongitudinem ac reditudinem contineatanimalium»Sedcumcorpusii3fe> 
ai per animalis motum neceiTe fit, ita conftat, ut bC una iit propter continuitatem, 
bC mukipartita propter uertebrarum diftindionem^hmc femorum brachiorumq^ 
oiTa dependent continua.eodem^ ardius adneduntur^qua fledendum eft^ner* 
uis deligantur, extrema% fibi cohaerent. alterum cauum, alterum rotundum*au{ 
utrunquecauum,mediotaIo,quaficIauo complexo.ut fle?ti extendi^ pofTmr^ 

10 aliter enim aut nullo pado,aut non bene motus eiufmodi agi poiTeLnonnulla ex* 
tremis fimilibus coniungiitur neruis deligataXartilaginofat etiam panes inierun s: 
tur flexuris,ueluti ledifternium, neattritu mutuolaedatur. caro drca ofla conhltic 
uinculis modo fibrarum tenuibus adhxrens,cuius caufa offium genus habetunuc 
enimqui ex limo aut alia mafla humida animal eflingunt, firmo aliquo fubdico 
corpore obducunt,atque affbrmant : fic natura ex carnib us animal condidiLcaece^ 
risigitur partibus,fdIicetcarnofi's,oira omnibus fubiacent, aut fledendigratia^ii 
mouentur:aut conferuadi caufa,fi immobilia funt : ut coft^^qux pedus falutis ui* 
fcerum gratiacIaudunt^Venteromnium ofTibus uacat, ne tumoriimpedimento 
fint,qui per dbum ingeftum exurgat neceffe eft^atque ctiam ne in forminis inae* 

»o mento partium obftenuSed enim quae animal uel intra fe, uel forispariunt,haec & 
miles robuftas^ offium obnnent uires. multo enim maiora h^c funt ijs, qux non 
pariunt animal:uidelicet proportione folitx magnitudinis* nam nonufquam comk 
plura ex hoc animalium genere crefcunt miru in modum^ut in Afi:ica,lods% alijs 
calidis bC ficds* magnis aute adminiculo opus eft maiori, ualidiorijS^: firmiori,atcp 
inter magna fjs pottffimum tali opus eft adiumeto.quae utolentiora funt* quam ob 
remmares ofTibus durioribus confhntj quam foEminae « bC quae carniuorafunt, 
quam qu^ alio cibo uefcuntur. ijs enim uidus per dimicatfonem acquiricun uelut 
leonis ofTa adeo dura funt,ut ex fjs percuflis>ignis quafi ex (Ucc excunatun delphi 
nus etiam non fpinas, fed offa habet* uiuiparum enim eft. Sanguineis aurem non 

50 uiuiparis natura aliquantum degenerat^ut uoluaibus^quamuis enim habeat ofla, 
tamen imbedlliora Jnter pifces/pina, qui oua pariunt^habent. Serpeniibus enani 
natura ofHum fpinacea efi:, praeterquam magnis«robur enim eorum ualidiora exi* 
gij fir mamenta,eadem qua 5^ uiuiparis ratione. At cartilaginea nomine fpinam ex 
cartilagine habent«motum enim eoru efle molliorem necefTe eft* itac^ fulcimen ge 
nusnonrigidumjfedmolliuseflfe oportuit*Adde quod terrenam omnem mate^ 
riam ad eorum cutem conficiendam natura abfumpferit . pluribus autem locis fi^ 
mul tantundem exuperana^ difpenfare natura non potefi quoniam eriam in ui^ 
uiparo genere ofla carrilaginofa complura habentur, {diica. in fjs quibus expedii 
moIIemucofum^efTe, quodfolidiihabeatur rarionecarnis obdud^:utauribus, 

4.0 acnaribus eueniSeapertumeft.prominenrioraenimfirigidafunt^fi-angiceleriter 
pofTuntNatura uero eadem oflLis, & cartilaginis eft* quanquam pluris minoris^ 
rarioneintereft*quapropter neutrumpr^dfumrecrefcerepoteft.VacantmeduW Ali^mfic hh 
la camlagines terreftrium animalium difcreta,quod enim in os difcretum conrine^ dmiQ^ie cnl 
tur.id miftum per totum facit, ut cartilago res mollis mucofa^ conftituatur» At in ^^'^ sx ijs con* 
carrilagineo generefpinadorfiquamuiscarrilaginofa^medullahabetuicemenim ^^nt^z^mmi 
oflish^cparstenctineogenere*Proximasoffibus effe partesoftedittaduseriam ^^ confoniwn 
illaSjUngucs, ungulas tum folidas, tum bifulcas, comua^roftra auium^quse omnia ^^^^^ ^"^ ^ 
praefidif graria adiundafunt attimaIibus*Quseenimtotaexijsconfhnt,nominis c^c^em^exc* 
confortiii tantumodo habent cum fuis partibus^uerbi gratiajUnguIa toiz^dC comut^^ ^^i^fm. 



iSq^ ARISTOT* DE P A R T/ ANIMALIVJI 

totiimjad falutemanimalis excogitatumeft^Denteseriam m hoc eodemgcftcrc 
collocandi funt qui alfjs rem unam tantum expediut^id eft dhi confedionem^alqs 
non folum ad hoc ufui funt, fed etiam ad pugnandum^ut tjs omnibus, quibus au£ 
f^tijaut exerri funt dentesTerrenam dC ualidam effe naturam eorum^qu^ mo 
do enumeraui, neceile eft, uis enim armorum ea eft^quam ob rem omnia eiufmo^ 
di adminicula quadrupedibas uiuiparis porius adiiida funt^quod terraciora^quam 
genus humanij, ea omnia conftat, Sed de ijs atque fimilibus^cutem dicOjUeficam, 
membranam, pilos, pennaSj&^ quae ijsproportionetur, dC fi qua huiufcemodi alia 
funtj poftea una cum diffimilaribus partibus confiderandum eft, {cilicet qu^nam 
eorum caufa (it^SC cuius gratia data fint animalibus. ex officfjs enim ea quoquepa lo 
riter atque illa dignofci necefte eft* fed quod partes eorum idem cum totis nomen 
fortiijcur,propterea inter fimilares in hoc loco enumerata funt.principium autem 
6C origo eorum omnium os eft. &r caro. rarionem etiam genitur^ dC iadis prxter* 
mifimus, cum dehumidis ac fimilaribus ageremus* Suntenim hxcloco degene=s 
rarione coniuncliora, cum alterum eorum inirium di animalium generandorum: 
alterum alimentum^ ubi in f ucem prodierint* 

Be duahm piTtihus m quihuf(p mimZtihm necelfarijs,qu£ muunt,qu<i cihum capiAt.O' ^ua 
excrementa emittnntje^ [cnfuu ui^O' eorum loco m corpore. caput X 

I Vnc quafi a primis iterum orfi' difleramus Jn omnibus uita prxdiris dC lo 
st perfeciis^partesmaximenecefTariaE duaefunttakeraquacibucapiant^ 
^^y alteraqua excrementum emittant^nonenimfieri poteft,utfinedbo 
, ^^^ «el feruentur^uel augeantur* Stirpium itaque genus (nam id quoquc 
uiuere tatemur)Iocum fuperuacuiexcremenrinullum habet*cibum enim conco^ 
<ftum ex terra haurit : (cd uice excremenri femina 8C frudus efFundit.tertia pars in 
omnibus eft media inter eas, quas modo dixi, in qua uitx principium conrinetur^ 
Sed ftirpium natura,quoniam ftabilis eft, non ex multis ac uarr)s partibus difl^imi^ 
iaribus conftatrquippe cum ad paucas acftiones paucorum inftrumentorum ufus 
requiratur . quam ob rem de frirpium, fiue plantarum forma feorfum agenda eft. 
Qu^ autem una cum uita fenfu etiam prxdita funt, harc fpeciem multiformiorem 50 
numerofiorem^ uarietatem redpiSt. atque inter ea alijs alia magis^ec eo amplius, 
quod no folum uiuendi/ed etiam bene uiuendi rationem natura eorum obtinuiu 
quale hominum genus eft:quippe quod aut unum ex omnibus animalibus nobis 
cognitis diuinitatis particeps (it, aut omnium maxime, itaq^ tum ob eam rem^tum 
etiam quod exteriorum parrium eius forma norifHma eft, primum de homine dif^* 
ferendum cenfemusaam etiim partes etiam naturales hominis unius fecundiina^ 
niram difpofitae funt : quandoquidem partem fuperiorem ad uniuerfi fupremum 
ereclam obrineLSoIus enim animalium homo eredus incedit.Caput hominis ma 
dlentum,carneq^ prope omni exutum efTe neceirariam, ex ijs qux de cerebro di^ 
ximus,euenit. necaudiendi funt, quifi carnofum elFer^uiuadus hominum senus 40 
futurum cenfeant/ed ut meliusfentiret,carnemademptamexiftiment. uim enim 
fennedi fitam in cerebro : fenfum autem per partes nimium carnofas nequaquam 
admitn pofl^e arbitrantun neutra enim eorum ratio uera eft^Sed f? eerebrum a car^ 

niscopiadrcudaretur,contraeffi'ceret,quaminrtitutuexigeret,cuiusgratiaadiun=« 
aum eft animalibus . non enim refrigerare pofTet, cum ualde ipfum teperet.Nec 
fenfus ullius caufam cerebrum obtinet. quod quidem expers omnino fenfus non 
aliter,quamquoduis excrementueft.Verucuminte]ligere caufam.quamobrem 
Jen(usnonnuIIiincapitehabentur,nequeant,quodeampartemcxterisefrepecii 
liariorem animadaercerintjideofenfumcumcerebro coniungendaratiocinatur. 

Sed 



ET EARVM CAVSIS, LIBER II. iSk 

Sedenimprmdpiumfenfuam eflecordis locum defimtumiameft, cumdefenfii 
ageremus*&: quamobcaufamduo^idefitangendi dC guftandi fenfus, excorde 
aperte dependent^unus ex reliquis tribuSj id eli olfaciedi medium tmeudaOyid eft 
audiendi dC uidendimaxime in capitepofitifunt,propter fenforiorumnaturam: 
uifus^ omnibus in capite ei^^nam auditus^olfadus^ p^cium,dC reliquorum gene 
ris eiufdemjdedarantquoddidmus^audiuntemmatque olfadunt^cum nullum 
fenforium eor um fenfuum in capite habeant manifeftum. Vifum autem omnibus 
quibuseftdatusjapudcerebrum efle optimaratioeft,cerebrumenim humiduni 
ac frigidumeft»uifusaqu2e naturamobunet^h^cemmomniumperluddorumfa 

10 dlime conferuari poteft* Senfus etiam exquiiitiores per partes quae fanguinem ha 
beant fynceriore abfoiui neceife eaSanguinis enim calidioris agitatio ofFicium {cn 
tiendi intercipit, atque refringit . his de caufis fedes eorum fenfuum mandatae funt 
capiti^necuero pars prior tantum capitis carneuacat,fedetiam pofterior^ quod 
omnibus capite pr^ditis, partem hanc eredam maxime conftare oportet.mM 
enim erigi poteft preffum onere. f d autem acdderet animali, fi caput came obte^ 
dum haberet^quo etiam patet non ideo carnem deeffe capiti, ut cerebrum fentiat* 
pars enim pofterior capitis cerebro caret, dC tamen camis expers nihilominus efi 
Auditum etiam nonnulla animaliafitum in capite habent debitararione* quod 
enim inaneuocatur,pIenum aeriseft^fenforium autcm audiendiaeris efie fete^ 

20 mun ut igitur ab oculis meatus ad uenas circa cerebrum fparfas tendunt/ic ab au« 
ribus meatus in occiput penetrat.uis autem fentiendi nec ulli exangui dataeft 
parti nequefanguinis propriaeft/edcuidamexhis.quaefanguineproueniunt, 
delegata eft ♦ quocirca pars nulla exanguis eorum quae fanguinem habent,fentire 
poteft.necipfe fanguis fenfu praedituseft.quippe qui nullaparsfitanimalium. 
Cerebrum uero parte priori capitis connnent omnia, quibus hoc datum efi quo^ 
niamid^quo fentiuntjin parte priori corporis fitum eft* fenfusenim prouenita 
cordejquod partepriori commifTumefiSentireetiam panes tantummodo pof^ 
funt, qux fanguinem obnnent * ocdput autem uenis uacuum eft/edes autem feii 
fori^probe ad huncmodum a naturadifpofitx funt^Auresorbem capitisxquis 

50 portionibus fecant, tenent^ medium. auditur enim non modo per diredum.ueis 
r um eriam undique* Vifus parri priori mandatus eft, cermtur enim per dfredum*. 
Motus eriam ante fit . profpidendum autem eft eodem, quo motus agitur,Nares 
inter oculos ratione oprima collocatse funt* Gemina enim fedes quxc^ fenforia eft 
propter duplicemcorporis partemjfcilicetdextramS^finiftram^fed hocintadtii 
tncertum eft^propterea quod primum fenforium noncaro^non parsdufmodi 
aliqua eft, (cd aliquid intimum* Lingua etfi obfcurius, quam oculi, tamen cerrius, 
quam tadus geminum guftandi ueftigium oftedic efi enim hic etiam fenfus quafi 
tadusquidamrattamenresuelineo faris conftat^fiflura enimlinguamdifiingui 
perfpicuumeft* Atuero in caeteris {cntimdi partibus fenfum biparritum eflela^s 

40 tiuspatet ♦ aures enim geminae, 8C oculi gemini funt* Vis eriam narium biparrita 

eft . quse fi aliter fita diftrada^ eflet^ut aures, fuo fungi ofRdo non pofIet,nec pars 

in qua pofita eft ex inftituto adminiftraret ♦ efFf dtur enim {en{us olfedendi per {pi^ 

rationem, in tjsquae obrinent nares*pars autem fpirandimediumtenet,S^ante 

pofita eft ♦ quapropter nares in medio trium fenfuum natura confiituic, 

quafi per lineam fabrilem diredas, ad refpirarionisagitario^ 

nemtcaeteris etiam animalibus,haec eadem fenfuum 

domicilia bene pro fuacuiufque natura 

conditahabentur* 



182 




ARISTOT* DE P ARTt A N I M A L T VM 
I^cfttu (turicuUrum m quadrupedibus. Caput X I 

Vadrupedes enim auriculas habent fufpenfasj dC fupra oculos fitas 
habere uidentur* ueruntamen noitaeft, redconfpedum ementiun 
tunquoniam beftiae non eredo/ed prono funt corporeXum igicur 
plurimx ita incedat^iuuatjUt dC fufpenfiores fmt auriculse, 8C crebro 
moueantur«ficenim melius undw^ ftrepitus circumadaeexapient» 





m. Cdput XH 

Ves meatjus tantum auditorios habent* quod enim cutis carum du* 
rior fitjnec pilis fed pennis integantur,ideo materia carent ex qua au lo 
riculae creentunquadrupedes eciam ouiparac dC corticatse eodem mo 
do fe habenneadem enim ratio uel illis conueniet*quinetiam uitulus 
marinus inter ea quae animal pariunt^no auriculas fed cauernas iaiv« 
tum habet ad audiendum, utpote qui manca dC l^ia fit quadrupes* 

Genm bominum^aumm^crquadrupedum cotedos palpebra oculoi habere-yquo^uemo 
doipforumquod(^conniueat* Caput XI H 

Enushominum, auium, quadrupedum, tam uiuiparum quam oui^ 
parum oculos uifus cuftodiendi gratia integunt : fed uarie.quae emm 
i animal pariunt^geminam habent palpebram, dC conniuere utraque iq 
\\ folent*aues tam leuioresquamgrauiores^Si^quadrupedes ouiparae 
Ij palpebra inferiori conniuent*ni(ftanturauesabanguiis membrana 
obeunte.cuius rei caufa eft, ut operimetum pra^f dio iit oculis eorum humidis^qul 
ideo humidi funt^ut cernereacutius poflint.nam fiduri eflentstutius quidem con^s 
iitarenc contra ea^quae extrinfecus occurfarent^atque inciderent/ed cernere acutc 
non poilent^itaque eius rei caufa cutis praetenuis pupill^ obtenditur» A t uero falu 
tisgratiapalpebr^ operiiif Jdeo^ omnia conniuent, & omnium maximehomo» 
omnia inquam^it qu^ inddmty prohibere palpebris poftint* idc^ no confulto/ed 
natur^/nftinctuagitun homo uero frequendus, quoniam cutem tenuiftimam ha 
bet. palpebra autem cute conftat^unde fit^ne aut palpebra^aui pr^putium uulne^ jo 
red.dudum coalefcere poftit,funtenimcutes fmecarne,Qiiafauteminteraues 
palpebra infeviori conniuent, 5C quadrupedes ouipara prx duritia cutis caput am 
bieniissita conniuent* uolucribus enim grauioribus quod nequeant uoIirare,incre 
mentum pennarum ad cutis craffamentum conuerticur : esfdem^ palpebra mfe^ 
rioriconniuentXoIumbaeautem 8C limiliautraque.Quadrupedes ouiparxcor^ 
tice integuntur^qui pilo durior eft, itaque cutis quoque eorum cxteris cutibos du^s 
rior eft Curis igitur capitis eorum pr^dura eft^ ideo^ palpebram inde habere nes^ 
queunt, inferior carnofa eft, ut fatis tenuitatis tenfionis^habeat.Nidantur uolu 
cresgrauiores no palpebra/ed membrana.quod palpebr^ motus lentior eft.cum 
ceIeritatefitopus,quam mebranapraeftarepoteft nec nifiab angulo naribus pro* 4-0 
xirao nidatur, quod eorum naturam ex uno principio prouenire melius (iu Prin^ 
cipium autem in ijs eft pars naribus adhxrens, pars etiam prior principium potius 
quam latus eft. at uero quadrupedes quae oua pariunt, non eodem nidantur mois 
dorquoniam non lubricum exquifitum^ uifum eas habere necefle eft,cum terrc^ 
ftres fint uolucribus certe necelfarium eft. if s enim ufus cernediex longinquo eft«, 
undefit ut quaeunguibus funtaduncis^clariffimccernant.cibuscnimdefubliml 
confpidendusffs cft . &:quidem uolarein excelfum omnium maxime auium ge^^ 
nusidobeam rem aflroIetTerreftrcs autem parum^uolatilesaues^utgallinacd 




ET EARVM CAVSIS, LIBER lU iB} 

dC (imiles, non acie oculorum ualent ♦ nulla enim ufdus neceffitate coguntur»Pi=» 
fces infeda,^ cruftata,quamuis diuerfos habeant oculos.tamen nuilum ex fjs pal 
pebram habet.quae enim aufta integuntur^ufu careant palpebrae necefle eftjcutn 
nifi celeri cutis offido pr^ftari non poffiu (cd tamen uice eius tutelx, dmidx ocxx^ 
lorum hxc omnia muniuntur, quafi per palpebram obdudam quandam translu 
cidam cernant/ed cum ob eam duritiam hebetius contueri necefie fit^moueri ocu 
losinfedorum natura uoluit, atque etiam magis cruftatorum,utnonnullorum 
quadrupedum auriculas,fcilicet ea caufa^ ut clarius cerneretjcum fe ad lucem con^ 
uerterent, atque exciperent fpIendoremPifcium oculi lubricifunt^ufus enim cer 
) nendiexlonginquoneceflariusijseft^quaelongiusmoueatur.terreftribusitaque 
aer tranfpid facile poteft* at pifdbus, quoniam aqua ut ad cernendum acutius ad^ 
uerfatur^fic ad interpellandum uifum non multa ofi^enfacula affbrt modo aeris^id^ 
drconecpalpebram habent.nihilenimfi-uftranatura z^udC oculis lubridsfunc 
propter circunfufi humoris craflamentum* 

Qttie ctnimdid ciUum hahednt,qu£ motkm careant-Je^ caidUyViubis quormdm 
ammAlium,QrhommcapiUo. Caput Xilli 

Iliumhabent palpebrisadiundumomnia,qua£obtinentpilos.aues, 
j dC qux cortice integuntur^carenttut qux pilos non habeant^de ftru^ 
I thione Africx, caufam quam ob tem ciliij habeat^poftea reddemus^ 
I dC inter ea qux pilos habent, homo unus dlium in utraque palpebra 
___.._„ I obtinet.quadrupedum enim generi pili non parte fupina, fed prona 
potius habentur.homocontripartemagis fupinaquam prona^piiienimoperi* 
mentigratiaadiundi funtanimalibus.itaquequadrupedibus pronapotiusegent 
te2umento.prioraautemquanquamnobiiiorafunt,tamenpercorporistotiusfle 
xum fouentur ac tepent.Athomini3quoniamprior pars compar pofteriori eft, 
proptercorporis eredionem^iddrconatura parti nobiliori adiumentumcenfuic 
adhiljendumjemperenim naturarei melioris autorefl:,quoad dus fieri poteii 
quam ob rem quadrupes nulla eft^qu^ pilos uel in palpebra inferiori habeat,quaa 
10 quam nonnull^ habent pilosquofdam fubeanafcentes,ud in alis^uelinpube, 
ut homo* Sed uice eorum altjs prona totius corporis hirfuta habentur^ut canibus* 
alif s aifta adiunda eft^ut equiSjCSteris^ generis eiufdem.alijs iuba,utleoni mari^ 
Quinetiam caudas prolixiores pilis natura ornauit.alias longis^quibus tenor bres 
uiSjUt equis.alias breuibuSjquibus tenor longus^ut bubus^atque etiam pro reliqui 
corporis natura, ubique enim natura quod aliunde dempferit^ reddere ad panem 
aiiam foIet,Iam quibus corpus admodumpilofum condiderat^caudamijsdimis 
nuit : quod in urfis perfpicuum eft.Homo animalium maxime omnium pilofo ca*! 
piteeft^cuiusreicaufajtumadneceflTitatem^tumad praeCdij rationem referenda 
cft^neceflarium enim proptercerebri humiditatem dC commifluras caluac^nam 
40 ubi plurimum humoris caloris^ eft, ibidem ortum pilorum efle copiofum neceflJe 
cft* Adiument! autem ratio^ ut frequentia piii caput operiens defendata nimio fri* 
gore 8^ ealore*Cumenim cerebrum hominis proporrionemaximum S^ humi^ 
diflimum fit,maximametiamtutelamdefiderat.resnan9 humidiflTimaqu^cj^a^ 
referuefcere dC refi-igefcere maxime idonea eft. qua autem contra fe ha^ 
bctjhaec minus affici poteft ♦ fed nos ut h uc digrederemur/e^ 
dt rei cognatio, cum ratione dliorum redderemus^ 
itaque de reliquis mentionem fuo loco 
6i tempore fedemus* 

Q.2 




IH HRISTOT. DE PART* ANIMALIVM 

QudSohcaufisfupeYcilkitTciUi m mmlibm natura con^ituit. Cdput X V 
^^. Vperciliauero&rdlia admmentigratiahabentur/upercfliaenimut 
^^! delabentes humores arceant, uelut imbricamentum,iiue grunda hu 
^^^^j moribus,qui capite emanent paratum. cilia ut cotra inddentia in ocu 
gf^^i^^Bl ^°^^5"^^ uallum quoddam promineat.fuperdIia in compage offium 
N^i^r-<^^j poiita funt, quamobrem compluribus fenefcentibus adeo crefcunt, 
ut tondendum {i't»CiIia uenularum daufulis fummis innituntur* nam ubi curis (U 
nitur^ibidem uenulae eriam definunt. itaque propter uaporem qui inde aaffiufcu 
lus prodeatapilos ijs lods enafd necefleeftjnifi quid naturalis opificn ad alium 
ufumimpediat* lo 

Quomodo m hominihm, cMerk^ animiintihu/S nmi^ lahrafintcoUocata ; de^ U* 
hroruma-nariumofficio. caput XVI 

?. Enforium uero olfadendi non longe quodammodoeuariat c^teris 

I quadrupedibusuiuiparis*qm'bus enimmaxill^ oblong^exeunt in 

1 acutum,i}snaresinriduappellatocontinenturmodoquo fieri po^ 

teft. c^tens explanarius ad maxillas conftant.At elephantuspecu^ 

. — Jj iiarem hanc partem prxcsteris fortituseftanimalibus.nam &:ma^ 

gnitudme6^uiribushabetpeculiarem,nariseftenim,quadbutamfi'ccum,quam 
humidumillecapiat,ori(^perindeacmanuadmoueat.arboresetiameademcom;^20 
pleaendo eueliit. denique ea non alio uritur modo, nifi ut manu.Eft enim hoc ani 

mal fua naturafimulterreftre, &:paIuftre.itac^cumcibumpetereexhumorede^ 
beret, & tamen fpirare necefl^e haberet,ut terreftre,&: compos fanguinis.nec pof* 
kt prs nimia magnitudine celeriter difcedere ex humoreadaerem, modo non^ 
nuiiorum qux dC ammal pariunt, dC fanguinem habent dC fpirant^idcirco ut pari^ 

terhumoreafqueterrauripofl'et,neceflefuit.QuaIeigitururinatorumnonnuIII 
mitrumentii fibi accipiunt, quo quandiu in profundo manent, aerem extrinfecus 
phant, talem natura eiephari dedit naremilla pr^Ionga. quam ob rem fi quando 

iterperaquamfadut,nareemerfarefpirat.nam,utmododixi,promufdspronare 

elephantibuseft,&cumfierinonpoiIit,utnarisadeiufmodi^ 

nifimollis fit^apta^ad fledendum.impedimetoenimpr^fualon^itudineefl^et 

adabumcapiendij.quomodoaiuntdecornibusboumiliorum,quirecefllipafce^ 

refolentfuanatura.namillosquodprogredidemiflbinterramcapuenequeant 

recedendomauerfumpafdfoIitosaiunt.cumitaqaenariseiufmodiadiundaficn3 

tura,qu^membris eifdem aburi ad pIuraofFicia folet, eandem in ufum trahitDe. 

dumpnorum hosenimuicemanuumhabet genus quadrupeda diaftatum non 

deshabet/eddigitatos.fedquoniamcorporismagni 

cft.ideofuftinendi tantummodograriapedeshablnt priores,necad ullum afum 

ufumutiles proptertarditatem fledendi^atque ineptiam.NaremigitureS^ 40 

tushabetutfpire^quomodoa:c^teraanimlliaquiLspuImo,eanS 
gam,atqueinanfi-aduflexibiIem,proptermoraiinhumoredi^^^^^^ 

dumindedifceflIim^Cum9ufuspedumpriorumdefuerit,ea,utS^^ 
abuaturnatura ad %pIendumminifterium,quodpedesprkareS 
ferpentes,ajqu^cunqueexquadrupedibusfanguinLompot^oul^^^^ 
ratninaquidem narmmanteoshabent,fednonita expIanata,rnTsTpS 
poflint,mft fpirandioffidoJamauem quis nafumautnares habeStSod 
Fop.ereaitaacadit, quia promaxfllis habetquod roftrum «LmriuS^S^m 



ET EARVM CAVSIS, LIBER 11* i^ 

rel caufa cft natura auiumjqux ad hunc modum con(b.udChipcscnimdC uolucris 
cftJcaque leue pondus tum capias,tum etiam ceruicum fuftinere neceue eftjuc pe 
dus eriam ardum habere debuit.Roftrum igitur oiieum habent, utiX>mmode dC 
dbum capiant, dC ad pugnam armentur» Ardum hoc eii proptex capiti&^igui^s: 
tem^cum^meatus olfadendiruoroiirocontineant,nares haberenapoiiuni^De 
cxteris animalibus qux non fpirant^didum antea eft^quam ob caufam naribus ca 
renc,&:aliabranchrjs,aIiafiftula5aIiapr^cindu,u$infe<rm,odoresfenciK,2^omiii^ 
natiuo fpiritu fui corporis quafi mouentur. quifpidtus inomnibus ex tiaturainii^ 
tus eft,non aduentitius deforis accedit. Naribus hbroriKn natura iiibiacei ^'s,qu2e 

ip fimui hc dentes habent dC fanguinem* Auibus enim,ittdidum eft,dbiarmamen^ 
ti^gratiaroftrumoiTeum habeturXoadumenimprqdentibuffi^&mtdemper^ 
indequaiidetradishominis labris fuperioresinferiores^dentesfeoriumeontua 
dens,longitudinemutrin(^anguftamproduxeris,iamenimiftuda:ofe:umaumm 
fueritXed csteris animalibus labrorum natura adialutemjtutelam^deimum ad* 
iunda eft : quam ob rem ut quxc^ exquifite bene^ dentibus praedita fum/iceam 
quoque obtinent partem* homini autem moliia, carnofaj & quae fepara«potien^ 
labra adiunda funt^tum dentium tuendorum gr^ut caeteris,tum:^am potiori 
caufa, ut bene €&u nam ad ufum fermonis ea quoque proitdunt* Etenim ut lin^ 
guamnonfimilemat^ali)sanimalibusnaturahomimdedit,fedidoneam^quaad 

ao duplicem adionem uteretur (quod eam in multis iacere diximus* nam dCzd perd 
piendos fapores,&:adformandgfermonem)fic Iabratamfermonis,quamtuteIa£ 
dentium srada adhibuit^Sermo emm quiuoce promatur.ex literis conilat.quod (i 
Kngua talis,& labra humida atque agflia non eirent,maxima literarum pars expri^ 
minon poiTet^quippecum literaepartim linguaproducantur, partim labris com^ 
primantur . Sed quas &C quot numero difFerentias hxchabeat, ex erudins metrica 
ratione accipiendum eft*hasautempartes iIiconecei& fuit accedere idoneas, &: 
natura cmfmodi prxditas ad ufumiamdidum^itaquecarne inMmtse: funt^ea^ 
molliiIima,qualis caro hominis eft, [dlicct quodmaxime omnium animalium m^ 
leatfenfutadus* 

^i^ mlmgud,eimq^fituzs-MyieUtemqu&uf{^<min^ Caput XVII 

g, Ingua in. ore palato fubiacet*fed terreiiarijus fere omnibus modo iimi 

|; lijC^terisdiiiimilistumeorundemipibrum^tumterreitriumcompai: 

I ratione*Homo igitur linguam abfolutamjmolliirima &: latam prxd* 

I pue habet, ut commoda ad utrunque offidum iichoc eftjS^^ad fapo^ 

I respercipiendosj&^ad literasexprimendas^eftemmhomo omnium 

maximeanimalium fenfufacilis, &:ltnguaquaemolIiseft5Uimtangeadipra£dpue 
cbtinet^guftus autem tadus quidam eft* ad literarum etiam expIanatKmem, & ^d 
fermonis expreirionem,lingua molhVata^Si: abfoluta accommodatior.eiiquippe 
4.0 qu2 contrahere, producere, dilatare, denique uarie affi>rmare maxime poffit^pa^ 
tet hoc in fjs, quibus non fatis abfoluta eft» bM enim,balbi,&: torti fun£.quod u^ 
tiumliterarumdefeduseildifcrimeninladtudine&anguiliaeiiquippecumamis 
pla anguftam contineat,anguilaamplam no capiat.paruum enim in magno con=* 
tinetur, magnum in paruo haberi non poteiL quam obxem aues qu^ literas prcM 
ferremaxime poiTuntjIingua funt lariore,quamc2eter^.Quadrupedesautequac 
bC fanguinem habent3&: animal pariunt^uocem paru explanare poiTunt : ut quae 
linguam diiram, aaiTam, 6C minime abfolutam habeam.at pleraei^auium uocem 
copiofe emittimt,&: quamuis latiorem hab^tjquae imgiBbus funt adunds^tamen 

Q. I 




i8<r gLKiSTOr. de pakt* Xnimalivm 

mmores uocaliores funuzc omnes lingua utuntur etiam ad fui fenfus mutuam in^ 
terpretadonem/edaliae ali|s ampliuSjUt in nonnuUis uel ufus docendi mutuis effe 
uideatur/eddeijsdiximusfatis, cum hiilorxasanimaliu faiberemusTerreftrium 
autemouiparorum fanguineorum parsmaior Jinguam habetinunlem ad uocis 
ofEdum, &adhaa:entem.&: duram» quanquam ad faporum guftatum ferpentes 
SC lacerri iongam habent, &: bifidam,atque ita longam ferpentes^ut ex paruo lon^s 
geprotrahi poffitvbifida ^-parteextrema capillamentitenuitateeft, propter fu« 
naturaecup^am* duplex enini Lioluptas ijs capitur, quafi duplice fenfum guftan 
di habeant*Omnia tam faE^uinea quam exanguia habent eam partem, qu^ fapo 
res fentire|K«eft* nam i&Ciquapimultitudini uidentur carere ea parte,ut pifces non* i© 
nuIIijeaquGque parciori quodam obtinent modo, 8£fere fimili, ut fluuiatiles cro^s 
codiliSedhoclatet inplurimis catifa quadam iufh. locus enim oris omnium id ge^ 
nus fpinofus eQ^dC quoniam aquatile genus breui tempore kntit faporeSjhinc fif, 
ut pro fui ufus breuitatelinguam paru difaeram habeantRaptim enim fumma^ 
celerita^cibus ad uentrem ingeriiur, quod immorari faporibusperfruendisne^ 
queant,humore interhhcnte. itaqp nifi os inclinaueris^cerni pars h^c difaeta non 
poterre^horretliic locus fpims^q-uippe qui ex firequenri contadu coftitutus fit bran 
cfaiarum, quarumnatura fpinofa eft. Grocodilis nonmhil caufx ad eius partis ui:* 
riarionem affert etiam immobilitas maxills inferioris* lingua enim inferiori anne ? 
diturmaxiIlx,quamill!quaficontrahabentfuperiorem.c^terisenimfuperiorim2p 
mobilis eft Jtaque ut ad fuperiorem non habentjquod dbi aditus tollitur^fic ad in^ 
feriorem carentrquod fuperior quafi translata in Jocu inferioris eft« Accedit ad hxc 
genus uitae, quam more pifdu agit,cum tamen ipfe terreftre fit, Itaque uel ob eam 
reminexplanatam hancpartem habeat neceffe eftPalatum pifdum etia complu:» 
res camofum habent,&: quidem , inter fluuiatiles nonnulli admodum carnofum, 
dC molle^ixt cyprininomine^adeo utfi parum dHigenter aduertas,lingua id effe ui* 
deatur. PiCcesigttur ob eamquam diximus caufam,&: fi lingua non carent, tamen 
explanatamnon habet^Sed cum cibi gratia fenfus faporis adhibit us {it,eumcR non 
quauis parte fua lingua obrineat, fed extrema potiftlmum, ideo pifcibus particula 
hdtc tantuinmodo difcreta habetun dbum autem quanquam animalia omnia cu^ 50 
piuntjUt qux uoiuptate ex aljO fenriant(cupiditas enim rei fuauis eft)tamen mem 
brum quod ad fentiendum accommodatum eft,no omnibus fimile dacum eitSed 
alrjs abfoIutum,aIt]s adhaeres,uidelicet ijs quibus uods defuit ufus,&: alijs durum, 
aliis molle carnofum^ . na QC auftatis,ut locuftis marinis, dC reliquis generis eiuf* 

demtakqmdinorehabetur:atqueetiamoIIibus,utfepijs,utpoIypisJnfe(ftorum 
alia membrum hoc intus continent, ut formica?. quemadmodum multa etiam ex 
teftatis.alia foris-gerut uelutaculeum fungofum BC cauum, m eo fimul dC suftare 

6(:cibum«aherepoffint.patethocinmufcarumgenere,a:apum,6^omniugene 
ris eiufdem^atq^ enam in nonnullis teftatis.purpuris enim tantam obtinet uim hoc 

membrum,utteftascochyliorumtranfigereualeat,uelutturbinum,quorumefca4.o 
capiuntur.necnon afili^&tabanieodem fpedant quorum alterilingua adada cu ' 

tem hominum fecant,aIteritergoraeriam beftiarum elacerat. hisigitur animalibus 
fcnguataIisi^turatributaeftquafirefpondens&:obuerfarianarieIephantorum, 
^^arisenimiIbadiumentoeft,8^linguahisproacuIeohabetur.CxterisanimaIi« 
Dus omnibus Iingua taliSjqualem iam expofuimus data eft, 

DE PARTIBVS ANIMALIVM ET EARVH 
^.^y^^Sy i-iBKl SBCVNDl F I N I S* 




ARISTOTELIS STAGIRITAE DE ^«^ 

PARTIBVS ANIMALIVM ET EARVM CAVSIS, 
LIB, TERTIVS, INTERP* THEODORO» 



DeoYdm &'cott^mmedmtimiOmv-fkiel>eormdem^ m ommhtKammm 
Hbmdiuerfitate» Capttt i 

I R o X I M E abijsnaturadendumeftsSx^oriSjquodfbicden* 
I tium continetur,S^ conftat* Sed cum dentium natura commu 
niquidemofFicio ad dbumconfidendum adiuncftaflt^tamen 
generatim feorfumalijsroboris graria^tumadinuadendum, 
tumeoam ad defendendum^alijsauxilijtantu caufadataeft, 
f partim em'm ea utraque caufa dentes obtinent, ut nec ab air)> 
i afHdatur,&: ipfa afficiant alia,ut quae ex feris natura camiuoja 
funt:partim eacaufatantum^nemalcabalijsafFidantur^utcompluratum fyiue^ 
ftris generisjtum eriam urbani» nonullis cibi confidendicaufa tantum adhibita eft 
denrium opera* homo uero ad ufum eommunem probe fados obrinet dcntcs:ut* 
delicet primores acutos ut fccent,maxillares latos ut moIant*difcriminai cos utrof* 
que ij,qui canini appcllantur, media inter cos natura conditi^nam dC mcdium par* 

ap riceps utriufque extremi eft.Et caniniipfi parrim acuti funt,partim lati.quod idcm 
in cxteris quoque animalibus efl, quibus non omnes acuri habentur * fcd poriffitf 
mum locutionis gratiatales^tot^ numcro dentcs homo forritus cft.adlitcras enim 
exprimcndas plurimum c5ferunt primi dcntcs.NonnulIa animalia^quod didum 
lam cft, dbi tantum conficiendi gratia dentcs obrincntQuibus autcm fim.ui 5C au 
xilio funt, dC robori dcntcs, haec aut cxcrtos habcnt, ut fus : aut acutos pedinatim 
fefc ftipantcs, unde fcrratis ca dentibus cfTc diximus,Cum enim uires corum zox^ 
mini dcnm commiflk fint, redc qui urilcs fint, ad ferodtatcm pedinatim cocunt, 
ne occurfu contrario anerancur QC hebctefcanL fcd nulli fimul dC fcrrari, dC ex^rd 
funtdentesrquoniamnatura nihil fruflra, nihi! fupcruacanei feccrc folct^aujd* 

}P lium alijs pcr idumjaliis pcr morfum:nam fucs fceminae mordcnt^ut quae carcant 
dcmc excrto.caetcrum aliquid acccpifle in uniucrfum conuenit^quod utilc fii^tum 
ad h^c ipfa^tum ctiam ad multajqua? poftea dicemus^partcs cnim quae ad inuaden 
dum^autad defcndendumfpeclant,qua?^ a naturaijstribuumur^quaEautfoia, 
aut prx cxtcris uri pofIint*&: quibus uis utendi praedpuajh^c pracdpue armis do^ 
tata funt,ut acuIcOjCalcarijCornUjdentc, 8C fi quid eiufmodi aliud fit^cum^ marcs 
robuftiofes,magis^anfmofi fint,idco aut folisijs,autmelius ijs pancsaufmodi 
datas funt* quas enim in fccminis quoquc habcri ncccfre cfl^ut qua dbo accommo 
deniur, cas habent quidem 61^ fcemin^, fcd minus quam marcs * qu^ aute adrcm 
n ullam necefTariam fpcdent, i)s carent«quapropter in ccruorum gefncrc cum ma 

40 ribus cornua fint, fccminis dcfunt* Vaccarum ctia comua dC taurorum intcr ie dus 
ftant ♦ quod idem in pecore ctiam ccmimus* calcar criam cummares faabcant,fcc:s 
minae magna ex partc non habcnt* pari modo dc rcliquis quoquc eiufmodi parti^ 
bus intelligendum eft^Pifces omnes ferratis dentibus funt,uno cxccpto,qui fcarus 
uocatuncomplurcs ctiam dcntcs in lingua habent, dC in paIato*cuius rci caufa cft, 
quodcummerfiinaqua degantjhumorcmcum dbo admittant^cum^cxpuant 
quamprimum ncceffe cft.non cnim in molcndo commorari pofTuntjquando hu* 
inpr in ucntrem intcrrumpitidcirco omncs acuri,&: frequcntcs undique funt,ui« 
delicet ut pr^multitudinemminuta feccnt, quaeattritufubigcrcncqucancAd* 

0,% 



i88 ARISTOT» DE P A R T* ANIMALIVBS 

undpraetcreafunt, quoniam robur iere totum pifdummdentibus fitum eft^Ma^ 
tura eriam oris, tum eorum quae modo dixi, ofFidorum caufa,tum etiam ad fpiran 
dum adiunda animalibus eft/dlicet ijs quaefpirant^ati^ extrinfecus refrigerantur* 
natura enimipfa perfejUtdiximuSjpartibusomnium communibusad pleraque 
officia propria abutitur ♦ proinde oris quoque ofEdum omnibus commune cibus 
conficiendus eft* robur nonnullorum peculiare eft:fermo ahorum, fpirandi etiam 
ufus non communis omnibus eft, At uero natura hxc omnia eodem coniedtjad* 
bibitadifFerentiaeius partis proadionis difcrimine^funt enim aliaorecompref^ 
fiori, alia ampliori ♦ quibus enim dhi confidendi, dC fpirandi, StCioquendi gratia os 
datum eflj rjs compreflius efi . quibus auxilij graua,rjs (i dentibus funt ferraaSire:* lo 
fdffum» Cumenimtota eorumuis in mordendofitjhiatum oris amplioremeflc 
necefle efl: ♦ eo nanque pluribus, dC plenius morfum infigent, quo amplius refdf^ 
fum os fit^Pifciumetiam mordacibus dC carniuoris taleoseft^non carniuoris in 
ardum fe coIIigit.taleenimosutiIe ijs efi,illud inutile. Auibusos^quod rofirum 
uocatur* hoc enim pro labris dC denribiis habent, fed uarie pro ufu dC auxiliaqu» 
cnim adunds unguibus funt, quoniam carne uiuunr, & nullo frudu uefcuntur, 
rofirum omma habent aduncum^Tale enim tum ad recinendii, tum uero ad uim 
f nferendam commodius atque aprius efi» uis autem in hoc, & in unguibus fita efi* 
unde fit, ut ungues eriam habeant adundoresXaeterarum auium rofirum utile 
ad uidum cuiufque efi. uerbigratia,roborifedg€neris &: coruini,robufium atquc ^ 
prxdurumosefttminurigeneris lautum ad terrx frudus coiIigendos,&:ad be^ 
ftiolas capiendas idoneum^Quxautem herbis uiuunt, quset^ apud paludesuis* 
ditant, ut nantes,&: palmipedes, partim alio quodammodo rofiri commoditatem 
obtinent, partim laritudine roflri fibi fuffidunt ♦ quippe quse rofiro eiufmodi info* 
dere poflint, quale inter quadrupedes eriam fuis eft . nam is quoque radicum zp^ 
petens efi* Quineriam aues qux lato funt rofiro, radicesq^ efitant, 8C reliquarum 
uidus iimiIis,nonnuIl^ ferratum roflri extremum habent* ita enim herbarum car 
ptus quo uiuunt iacilius agitur«Sed ca^teras capitis partes omnes fere expofuimus* 
profopum autem,id eft hdcs, quod inter caput BC collum hominis eft, 

nomenareipfaaccepifleuidetur^cjuodenimunusanimaa 1« 

lium homoeredtisefi^folus profpidt anteuerfus, 
uocem^ anteuerfus mittiu 

De commm con^ituUonCi er qu£ mmlia hahcm comua , qu£ item ih 
cmmt caput u 

1 E comibus difTerendum eft. haecenim capiriinnituntur,quocunquc 

I mgenereeffe poffunt.carentfjsomnia qu^ nonuiuipara iint.cor;» 

I nua uel alifs quibufda inefFe didmus, fedper fimilitudinem dC tranf« 

^^^^^^^„,1 ^ationem,cumnuIIumexijscornuofIido fungatur.gerutenim qua: 

T^^ ^^^"^^^ P^^"^^ ^^^^"^ ^^ uim,aut inferendam^aut depelfendam: 4» 
quodnulli ex cjteris qu^cornuahaberedicunturcontingit.nuIIumenimutitur 
cornibus, uel ad conuincendum, uelad defendendum.qu^ uirium funtoffida. 
iiu2igiturpedesmultifidoshabent,cornuomniacarent.cuiusreicaufaeft,quod 
cornuauxili, gratiahabetunmulrifidis autemnondefuntaliaauxilia.deditentm 
naturaalnsungues,al^'sdentespugnaces,ali|spartemalia^^ 

tnSa?/^'^'- ^' "T ^^'^"^^^!,"'" P^^^ ^''^' cornua gerit. 6^ folipedum 
nonnulla ad uim mferendam : qu^dam etiam addefendendum.quibusautem 
cornuanatura noa dedit,eorumfaIuripraefidi}sconfuIuitaIi|s,utperniatatecor. 

poris 




ET EARVM CAVSIS, LIBER III* iH 

pofis cquis opitulataeft^magmtudine camelis>magnitudmis enim exupcranaa, 
fuffidt ad necem arcendam^quod camelis contingit : atque etiam melius elephan^ 
tis*Qu«dam etiam dente exerto armantur in genere bifulco^ut fucs* Quib us au* 
tem cornua prae nimio excefTu fuperuacua funt^ rjs alterum auxilium natura ad< 
hibuitjUtceruis uelocitatem*grandisenimilla dC muliifidacornuummagniiudo 
potius obeii quam prodeft. bubalis etiam capreis^interdum cornuainutiiia fimu 
nam etfi contranonnulla refifiunt,&: cornibusfedefendunt,tamen ferocespu^ 
gnaces^ beiluasfugiunt,Bonafis(nam ijs quoquepari aduncitatecornuareffe* 
xainter fe orbem colligunt) exaementi profufionem natura pro auxilio dtdiu 

iq hoc enim,cum metuunt,fe tuentur^hac eademprofufione alia quoque feruari 
certum efi^plura autem auxilia fimul^quorum fingula fatis efTent^nulh natura tri^ 
buit^cornigerorum pars maxima bifulca efi/ed folipes etiam traditur in eo gene* 
re,quem afinum Indicum uocant^maxima animalium pars^ut corpus dextro fini^ 
ftroc^ quibus fe mouentjdifiinguitur : Hc etiam cornua bina eadem illa de caufa ge 
rit naturx ingenio.Sed funt etiam quae cornu fingulari armetur, ut oryx^a^ quem 
afinumrndicumappelIaridiximus*oryxbifulcum,afinusilIefoIipeseft.geruntfa* 
ne medio fui capitis cornu fixum ea qax unu habent, (ic enim maxime pars utracp 
cornu obtinebit, cum medium commune pariter utrique extremo fit» folipes po^» 
tius quam bifulcu efTe unicome rede uideri potefl* ungula enim tamfolida quam 

20 bifulca eandem naturam habet,quam cornu * itaque eildem fimul dC ungulam fia 
di^S*: cornucongruumeft*fifIioedamunguI^3&:cornu ex defectu natur^eue^ 
nitJtaque cumexuperantiam ungulae folipedum naiura dediiTet^rectedempfit 
fupeme^fecit^ unicorne^Rede etiam capiti cornua madauit.nec,ut Aefcpi Mo^ 
musuitiodat,quod taurusnon in armiscornuagerat^unde ferire uehementius 
poiiit/edcapite parte corporisimbeciIlima.nonenimingenioperfpicad iilc Mo;= 
mus h^c deprehendit.ut enim fiin alia quauis parte cprnua haberetur^fruitra poa 
deri ellent^nulla in re utilia^multa etfam ofEda impedirent. iic armis quoque infixa 
fedem omnino ineptam teneret, nonfolum enim unde idus fiant uehementiores 
confiderandum eft/ed etiam unde remotiores. itaque cum careat mambus, dC nec 

}o pedibus imis afiRxa gerere poflint^neque genibus(fiexas em'm imped£retur)capi=s 
te gerant necefle eft, quemadmodum a natura conftitutum eft*quinetiam ad cs:tz 
ras corporis morioneSjita maxime geri fine ulloimpedimeco poltunLCerms dun^ 
taxat cornua tota {olidz^dC decidua^tum utilitatis caufa, ut onere leuentur^tum ex 
neceflitate prae pondere * caeteris aliquatenus caua, dC mucrone demum concreta 
funt^quoniam ad idus hoc fit commodius* fed ne pars caua debilis fit^qua cuti an^ 
neditur^folidumquiddam offibus exortum ingredituream5impIet^iotam.Sic 
enim fita compada^jdiad uim inferenda commodiflima, dC ad reliqus uit^ mu^ 
nera inofFenfiffima habentur. Sed cuiufnam gratia natura comuum fir, dC quam 
ob caufam alijs data, alijs negata fitjCxpofitum eft. Nunc quemadmodum natura 

4^ fehabente neceffariarebus fubiedisnecefraridnatura rariodnariaalicuius gratia 
abutatur^diflerendii eft^Primo igitur plus corpulenti terreni^ in animalibus gran 
dioribusineft» cornigerumautem nullum admoduparuum eflenouimusxmni:* 
um enim,quae explorata habemusjminimum caprea eft.natura uero contemplan 
da refpedu plurium eft.aut enim omni ex pane, aut magna ex partc ccftat^quod 
fecundunaturam fit^Osautemomne, dC quicquid fpedemgerit oflls, terrenutn 
cft* quam ob rem plurimum id efle prope ^xerim in maximis, partis maioris con^ 
templatione*Corporis igitureiufmodiexaementi exuperantia in maioribusha* 
bitaanimalibus.natura ad auxiliumjiS^rem aburitur commodamatacpquantum 
excremenri eius ad locum fuperiorem efferatur,alijs m dentes, ud coniinuos ud 




196 AKISTOT* DE PART* ANIMALIVM 

cxertos diftribuit,ali)s in cornua^quam ob rem comigerorum nullum utrin^ dm 
tatumeft* fuperneenim primoresdentes non habent*quippc cumnatura hinc 
adimendo addiderit cornibusj dC alimentum quod in eos dentes digeratur^in cor* 
nuum inaementa abfumituncur cerux comibus careantjCum dentes iimiliter ha 
beantjatque mareSjCaufaeftjquod eademfexus utriufque natura, 8^ cornigcra 
cft*fed fojminis adempta funt cornuajquonfam ne maribus quidem utilia ftnt:fed 
uirium meliorum benefido, mares minus offenduntunC^teris animalibusjqui* 
bus hxc materia non in cornua fecedit^aut dentium ipforum magnitudinem com 
muni omnium incremeto natura auxit^aut dentes exertos ueluti cornua e maxillis 
produxit^Seddepartibuscapitishadenus» lo 

De coUoyguUyO' arterki^ ecirum officio m corpors dnimintium* Caput iil 

Ollum capid fubiacet ifs^quae id habent animalibus» no enim omnia 
habentjfed ea tantum^qu&us funt partes illaZjquarum graria collum 
conditu eftjhoc eft guttur,&: quaegula uocatur^Guttur fpiritus cau* 
fadatumeft^hocenimipiritum ammalia trahunt^&redduntjrcfpi^ 

rrr— --^ xmdo Qc expirando^quam ob rem qux carent pulmone^collo etiam 

carentjUt genus pifcium^GuIa eft qua cibus dC potus deuoratur,itaque ea qux ca* 
rent collojgulam haec manifefiam non habentjncc gulam haberi dbi caufa necefle 
cftrnihilenim ad dbum parat^S^Tquidem a fituoris continuouenteref^potcft, 20 
pulmo non poteftaliquem enim quafi tradum conuallis adefle communem opor 
tetjquo fpiritum ad fiftulas per arterias digerat biparritus*atque ita efficerc (piritus 
reciprocarionem maxime poteft,Cum igitur inftrumentum fpirarioni accommo* 
datumjongitudinem habeat neccflle fit^gulam inter os SC uentrem haberi nccefl[e 
eft^GonftatguIaexneruo dC carnc» exncruOjUtcxtendipoflStjCumcibusingcri:* 
cur:ex carnCjUt mollis fit dC ccdat^ncc laedatur afperitate dbi defccndentis^Guttur 
autemjquod S^arteria uocatur,corporcconftatcartilaginofo, non folum enim fpi 
randicaufa cftjfederiamuocis^quod autem foneCjkue ac folidumefleoportct* 
Ante gulam arteria pofita cft, quanquam impedimento fit, cum cibus ingcritur* 
Namfiquidueldbt,uel potus marteriamdiIabiturjftranguIationes3tormina3&: 50 
tuffes grauifl[ima£ indtantun quam ob rcm non audiendi funt^qui hac potu mearc 
dicant* Acdduntenim apertequac mododixt, omnibus, quoriesaIiquidcibidiIa=: 
pfum eft. Profedo opinionem corum qui potum hac admitri cxiftimantjirriden^s 
dam efle plura oftcndunt* meatus cnim nullus de pulmone ad uentrem perrinct, 
(icutexorcgulamtendere cernimus^qufnctiam per uomitum, &: naufeam, un^ 
denamhumor rcmect^incertumnon eft*adha?c humorem non continuo collt^s 
giin ucficam, fed prius in uentrem certum eft « excrementa cnim alui ringi uiden 
tur feceuini atri. uulnere eriam uentris faepe hocidem patefadum eft,Sed enim 
ftultasopiniones admodum fautari ftultumfortaffeeft, Arteriauero,quod exi^ 
terior,utdiximus,pofitaeft,aciboinfeftatunattamen naturaad hocmolitacft mt 4.0 
norem linguamjfiuelingulamjquacarteriamoperiret^non omnia uiuiparacam 
obtinent, fed ca tantum, quibus pulmo dC cutis pilo inteda, non cortex, non pea 
na operimeto cft^Corricatis enim pennarisq^^guttur uice lingul^ operientis ipfum 
contrahitur dC diduciturrquemadmodum illis operitur aliunde dC aperitur,uideli^ 
cetfpiritui trahendorcddendoue aperitur^cibo ingerendo operitur, ne quid tl^ 
labatur* quodfiquid crroris in eo motu commitritur.uel deerrantecibo in ziie^ 
num tramitem,uel refpiratione prasueniente^tufles, ftrangulariones^ excitantur 
ut didum eft* tam uero folerriingenio motus, SC linguU 8C lingux adhibitus a na 
furaefl^utdbusnequeinorecummoliturcadatfub dQmcs^ nec^cumperiauces 

meat. 



ET ,EA;RVM V^AVSIS, LIBEa H I. i^I 

meat in arteriam labatunCaret anfmalia qax modo diximusjlingulajquonfam SC 
carne (icc^i^dC cute coftant pr^dura.non enim facile moueri membrum id poffet,fl 
ex taligenere carnis cutis^ conitaret* kd extrema ipfius arterias dtius comprimcis 
remur^quamlingulajquamanimalia pilopraedita habetex fuacarne^hxcdixiflc 
faris eftjquam ob caufam animalium alia lingulam habeant, alia careant:8i: quem* 
admodum natura uitio fitus arterix remedium lingulam emolita adhibuerit^Gut* 
tur autem antegulam neceilario pofitij eft* Cor enim in parte prion;atc^ in medio 
iltum eft : in quo principium uitae^omnis^ motus SC fenfus eife cenfemus. etemm 
partem uerfus^quam priorem appellamus, tum fenfus^tum etiam motus agitur, 
so hac enim ipfa ratione pars prior, dC poftcrior ftatuenda eft. Pulmo eandem quam 
cor obtinet fede^id^ ampleditur. Spiratio tum propter puImonem,tum propter 
originem cordi inditam agitur* attrahitm- dC redditur aer per arteriam. itaque cum 
in parte priori cor primum coliocari necefl^e fit, arteriam quoc^ dC guttur conftitui 
antegulamnece{reeft.hxcenimad pulmonem&cortenduntjgulaaduentrem* 
denicp quod melius dC nobilius eft, id femper (nifi quid maius impedit) fuperioris, 
inferioris^ rarione fuperius collocatun prioris.pofterioris^ prius^dextrijiiniftri^ 
dextrumJed de coIIOjguIa^S!^ de arteria didum iam eft* 

Dc corie,cr cius (iuditMe,qutim^ oh atufam animdihus miun^u fit* Caput Ull 

V Equitur ut de uifceribus doceamus.quae eoru fanepropria funt^quae 
\ fanguinemhabent.nullienimexanguiumammali uifcusuUumeft, 
cum fanguineis omma fint Jtaque Democritus non recte dc his tra* 
dafle uidetunfiqmdem incerta haec efl[e putauit prae exiguitate exan 
guium animalium. ftatim enim cum confiftunt^qux fanguinem ha^ 
bentjCxigua^ admodum funt, deprehedi cor SC iecur fine dubio poflrunt.quippe 
cum in ouis triduo cubatis, pucti iam magnitudine appareat. necnonin parmbus 
abortitfjs perquam exigua cernuntur.adhaeCj utexteriorum parriumnonidem 
ufus omnibus eftj fed qu^c^ pro uita motu^ uario fibi peculiarem receperunt : fic 
inreriorum alisealijsaccommodantunuifceraautemeorum peculiaria funt^quae 

3 o fanguinem habent. quam ob rem unumquodc^ eorum ex materia fanguinea con 
ftat.quod in nuperaeditispatet.Suntenim cruenriora^maiora^exrarionejquoss 
niam in prima cocretione fpecieSjCOpia^ materiae euidentior eft« Cor igitur omni^s 
bus fanguine pr^ditis inerr«&: quam ob caufam^didum dC antehac eft.SL nunc dii: 
cemus,Sanguis enim neceilario ineR in f)s qu^ fanguinea funt. qui cum himtiidus 
fitjconceptaculu fibi habeat necefle eft. ideoq^ uenas natura emolita uidetur. quas: 
rum unumeflieprindpium necefl!eeft«ubfcunqueenim fieri poteft, unum efi^, 
quam plurameliuseft. cor autem uenarum principium eft. ex hoc enim uen^s^dC 
per hoc efle uidentur. natura etiam eius uenofa eft, utpote generis fodeiate iundf 
cum uenis*quonia SC fitus eius fedem obtinec prindpaleirum medio enim pofitum 

40 eft/ed magis fuperiuSjquam inferius.6^ parti priori ammorius quam pofteriori.na 
tura enim rem nobiliorem conftituereinlocis nobilioribus fbletjnifi quid maius im 
pediat.Cordis hunc eflle locum latiflfime in homine patet.fed in cmeris quoque ani 
malibus pari ratione tenere fibi uult medium corporis neceirartf . cuius fane exitus 
eft^qua excrementa emittutur* aura autem alfjs aliter adiunda funt, nec ad uitam 
necefl^ria habentur.quam ob rem ffs demptis uita non tollitur, addicis etiam nuU 
lum fequiinteritum certum eft.Quicapiri uenarum originem tribuuntjnonrede 
opinantur. pluraenimdifperfa^ principia faciuntjid^inlocofrigido.argumen* 
tum, quod frigus hic locus uehemerius fentiat:contra cordis locus calore abundar» 
cum^ per caetera uifcera wenae tranfigatjnulla per cor tendttj ut didum eft*itaquc 




192 ARISTOT* DE P A R T* ANIMALIVM 

partem dC prmdpiu uenarum cor effe apertum eft, idc^ optima rarioncmedium 
enim cordis fpiiTum cauum^ corpus eft^plenum eria fanguinis eft, quafi hinc ue=: 
naeoriantuncauum eft^ut contineat fanguinemtfpiiTumjUt principium calorisfer 
tiarepoiIit*inhocenimuifcerum dC parriumommumcorponsfanguisfineuems 
compledituncxter^ partes fanguinem uems habent contentum,id(^ reda ratio;: 
ne.fanguis enim ex corde ad uenas quoque deriuatunat uero ad cor non aliunde 
deuenit* id enim origo prima, dC fons fanguinis eft, aut conceptaculum primum, 
haec ex confedione animalium perfpici poflfunt, atque etiam ex generatione*Cor 
enim ftarim omntum partium primij confiftensjfanguinplentum eii. motus etiam 
laetiriaeactriftitiacjdeniqueomnium fenfuum hincoririjeodem^ definereuiden:? lo 
tur.Rarione quoque ita efle probatur* principium enim unum efTe oportet, ubfs 
cunque fieri poteli^aprifTimus autem omnium locorum medius eft* medium enim 
unumeft &tale3utundiqueattingi3uelaeque uelproximepoflit^adhxCjCumnec 
parsalia fanguinea ulla, neque fanguis ipfe uim habeat fenriendi, quod primum 
fanguinem habet^id eile quod iennat certum eft» habeat aute perinde ac uas quod 
principium eft.necefle eft* nec ratione tantum ita efl"e probatur^uerumetiam fenss 
fupercipitur^namin partuum primageneratione,ftatim cor palpitarecernitur, 
quafi animal fit,m quod prindpium fit naturae eorum quae fanguinem habentar^ 
gumentum uel inde dedud poteft^quod nullum animal fanguinis compos careat 
corde, principiumenim fanguinishabeant, neceflfeeft, Iecuretiamomnibusfan:= 20 
•guine prxdiris ineft : kd nemo id cenfuerit efl!e principium uel corporis torius^uel 
fanguinis^fitumenim nequaquam obrinet principalemXienem uero fibihabet 
aduerfum in tjs^quae exquifirius conftent» nec uero fanguinis conceptaculii modo 
cordis intra fe continet : fed ut reliqu^ partes fanguinem uenis inclufum habet*ad 
hxcjuena per iecor tenditjnec ulla ex eo prouenit*uenae enim omnes ex corde fua 
mitia trahuncitaque cum alterutrum iftorum principium efl^e necefle fit^iecur au=s 
tem non iit^cor fanguinis quo^ prindpium efle necefl^e eft.animal enim fenfu dc^ 
finitur * uisautem fentiendiprimoillitribuitur^quodprimum fanguineprxditum 
eft.Tale autem cor eft, quippe quod dC origo fanguinis dt, SC primum fanguinem 
habeat. Extremum eius turbinaturin mucronem firmiilimum. (itum in pedore jo 
eikydC omnino parri priori corporis commiflTum^ne refrigeretur,omnibus enim pe 
dus minus carnofum, quam tergum eft^ quam ob rem a tergo perquam tute ca=: 
ior apertus eftXor cxteris animalibus in medio pedtore A homini tantum paulo 
uergitadlxuam,utemsparrisrefi:igerationemoderetur,&:compenfet*Omnium 
enim animalium maxime homo refrigeratam habet partemfiniftramanpifcibus 
etia cor fimilem fitum tenere,&: cur difllmilis uideatur,dida iam eft/olis his cordis 
mucro ad caput fpedat^cum ea pars prior fiteode enim agitur motus^Copia quo^ 
que neruoru in corde eft^id^ reda ratione, hinc enim motus oriutur, qui intenden 
do remittendo^ efliciuntur* itacg mimfterio tali dC robore opus eftXor aute.ut fu 
pradiximus, ueiurialterumanimalineftfjs, qu^cordeuitalemoriginecontinent. 4-o 
Cor frne ofle eft omniu qux nos nouerimus, praterquam equi, 8C generis boum 
cumfdam, quibus pr^ magnitudine quafi adminiculum fubditum eft quo modo 
totum eriam corpus ofljbus fuftentatur dC continetur, Ventriculum triplicem cor 
magnor um animaliu habet, duplicem minorg, unum ad poftremii. nullamcR eft 
quodfineullouentriculocoftet. a:quamobcaufam,didiieft.Iocuenim &:conce 
ptaculum quoddam fanguinis primi in corde haberi conuenit* Sanguinem a utem 
pnmo effia in corde, f^pe iam diximus.Sed cum dus uen^ fint principales,altera 
maior^altera minor, aorta^ appellata, qux fparfa ramorum ferie cxteras minores 
ilenasproducat^at^interfedifferantjutpofthacexponemus^meliusfaneeftinitia 

quocp 



.= ET EARVM CAVSIS, LIB; HI t&5 

aaocg eara effe diftm<fia«qaod fieri poteft/i fanguis diuerfus diftmdws^ iiuquam 
ob x7m ubi fieri poteii fanguinis conceptacula duo habentun fieri aute id poteft ia 
inaoms:funt enim corda eorum ampliora.fed melius trss eife uentricuIoSjUt unns 
comune principiu fit^medium autem bC impar prindpiu eft* itac^ magnitudo am* 
plior fubinde defideratur* Vtile iii,xxt quae maxima fint^triplicem uentriculum ha^ 
beant. dexter plurimii fanguinis,&: calidiffimii conrinet : quam ob rem pars corpd 
ris dextera calidior.finifter parum^id^ frigidiirimu.medius medioaem,tum copa 
tum calore/ed puriorem.prindpiii enim quamaxime quiefcere debet.Tale auterrt 
erit fi fanguis purus bC mediocris^tum copia,tum calore fit.Quinet^ articulatione 

10 quandam rimis, futuris ue capitis fimilem habere uifuntur, quanquanonita con* 
ftant ut quod ex pluribus fit compadum xkd (urmodo dixi) articulauone ponus 
oftendunt* Suntarticulatiora cordaeorum,quaefenfu meliusualent.marnojla* 
tioraeorij.qu^fenfuhebetiorifunt, utfuum.difaiminacordis, quaeamplitudinei 
exiguicate,duritia,mollitiaexiftant,ueIadmorespertineantaIiqu^ataius.Qu«e^ 
nimfenfuhebetifunt,corhabentdurum&fpi{rum,quaeautemfenfuuatot,mol 
iius. pauida etiam funt, quibus cor grandius . audentiora,fi'dentiora9,quibus mu 
nus au£ mediocre.2fredus enim qui accidit ex metu,iam ixi ijs pra^eft, quoniam ca* 
lorem proportione cordis non habeat , kd parum caloris in magno conceptaculo 
exoIercatUtamfanguisfi-igidiorfi^Cormagnumproportione^leporijCeruOjmur^ 

20 hyen^,afino,panthers,mufteI^, bC reliquis fere omnibus quae aperte timida funt, 
aut propter metum maIefica.SimiIe in uenis atc^ in uentriculis cordis euenit. Sunt 
enim friaidiores,&: uen^ ampliores^a: uentriculi ampliores.nam ut in paruo bC ia 
masno "domidMo tantundem ignis non sque calefecit, fed minusin magno : fic ixk 
his calor non pariter agit*uas enim tam uena,quam uentriculus eft. Item motus z^ 
lieni calidum quodc^ refrigerant , plus autem fpiritus in amplioribus eft, magis^ 
ualet . qua ob rem nullum ex ijs, quas uenis aut uentriculis funt amplioribus, obe= 
fum per carnem, opimum^ eft . fed quae ita pinguefcant, aut omnia, aut maxima 
parte uenis incertis, paruo^ uentriculo eile cernuntur* Cor folum uifcerum^at^^ 
omnino partium corporis nullum uitium patitur grauerid^ reda ratione ♦ cum es 

50 nim principiij corrumpitur^nihil eft quod csteris qux fnde pendeant^prsbere au^ 
xilium poffit. indidumjUt nullum affedu cor patiatur, quod in nulla hoftia cor ita 
affedumuifum adhuceft^utincarteris uifceribus cernitur, Renesenimfxpenu^ 
mero calculis,&: panis^S^: papulis referti uidentur: atcg etiam iecur &: pulmo^ac po 
dffimn Iien*multa etiam alia uitioru genera euenire in ijs uidemus : itd tamen drca 
arteriam puImoms5&: qua iecur anneditur uenae maiori^perexigue ita acddicid^ 
ratione reda^hac enim maxime cordi aflbciatur^ At uero qus morbo,uiti)s^ eiuf^ 
modi pereunt animalia, ijs dilTedis afFectus morbofiin corde confpidiitur. Sedde 
corde quale nam fit, bC cuius gratia, &: quam ob caufam iunctum animalibus fit^ 
haecdixiiTefatisefi 

^^ De w,cr cmm hco m corporihm eorm mmmtiui^u^finguinepr^ditiifunu 

Cdput V 

I Equitur ut de uenis difTeramus, uidelicet de maiori, dC de aorta ♦ hac 
li nanc^excorde prim^ redpiuntfanguinem^reliquaeearumfoboles 
1 flint^igitur fanguinis gratia eas eile dicSum iam eft.humor enim con=: 
I ceptaculumquifq^defiderat. Venariiautemgenuscoftceptaculii dC 
j uas eft, itac^ fanguis in ijs^quafi in uafe eft ♦ fed qua ob rem duae funt^ 
&:deeademorigine in omnes corporis partesdircurrantjexplicandumnunceft* 
caufa^ut principiu unum, dC ^ uno efTe meliiis fit, quod anima fentientem unani 

R. 




f94 A R I S r O T* D E P A R T* A N I M A L I V M 

z<fk\x habeant omnia. binc enim pars etiam quae eam animam primo contmeaf una 
eiljtum potentia, tum adu, in ijs qu^ fanguinem habent* A t in nonnullis eorum 
qu^ ianguine carent^actu duntaxat* quam ob rem caloris quoc^ origine in eodem 
tantiiper elle necefle eii ♦ haec eadem caufa eft etiam, ut fanguis fa umidus fit dC c3l\u: 
das ♦ cum igitur una in parte fit principium fenfus dC caloris, fanguis etiam ex uno 
fuam originem dudt.unitate autem fanguinis fit, ut uenarum etiam capita ex uno 
eodemj^ oriantur» duae autem numero funtjquoniam corpora animaliii quse fanss 
guinem habent, dC gradiuntur, bipartita iint . hscenim omnia parte priori dC po^ 
iteriorijdextra dC finiftra/uperiori dC inferiori diftinguuntunquanto aute nobilior 
acprincipaliorparspriorjquampofterioreftjtantouenamaiorpr^ftantior eft al^ i© 
lera^quam aortam uocari dixim us« altera enim in priorajaltera in pofteriora difcur 
rit,£<: altera in omnibus fanguine praeditis habetur aperte^altera in nonullis aut ob 
fcure, aut incerce* Cau/a uero ut uenae in omnes corporis partes digerantur,quod 
{:xnguis, aur qaod uicem fanguinis renet, totius corporis materia eft, qu^ in uena, 
autm uicario uen^ continetur ♦ fed quonam modo, dCex quo animalia nutrian* 
tur, &:quomodo ex uentre capiant alimeatumjcum degeneratione agitur^aptms 
a^fpedari, &:expIicaripoteft. Cum autem partes exfanguineomnes confiftant, 
utdiximusjuenarum riui inomnes corporis partes ratione recta expanduntur* 
Sanguine enim findi per omniajadellecp omnibus oporter.fiquidem partes quxc^ 
ex eo cofiftunt dC ut m hortis rigandis de una origine, fonte^ uno aqua riuis per^*: 20 
mulds diduciturjaltj^ ab alijs dudus fubinde excipiunt quoufc^ humor m omnes 
partesdeueniatratc^eciamut infabricispertotam fundamentorij defcriptionem 
iapides apponunttir,uidelicet ea ratione^quod fata hortorij humoris beneficio na^ 
fcanturjfundamenta ex lapidibus condantur : iic natura fanguine per totum corss 
pus cenfuit deriuandum,cum is omnium materia dt, patet hoc in i]s, qux maxime 
extenuentun nihil enim nifi uenx apparentjUt in uf tineisjfi^: ffculnis5&: reliquis ge 
neris eiufdem frondibus,fjs enim arefcentibus,uenas tantummodo relinquuntur, 
Cuius rci caufa eft, quod fanguis,&: quod fanguini proportionet, potenoa fit cors^ 
pus a: caro, aut quod ijs proportione refpondeat. Igitur ut in adaquatione fuld af 
lioresampliores^durantjminimi autemprimi,ac celeriterlimoobducftoabole^ p 
fcunt,rurfus^ dedudo apparent/ic uenae ampliilimae durant.minim^ au tem prl 
mx actu carnes efFiduntur,quancp potentia nihilominus uense fint, quam ob rem 
etfi caro extat/anguis tamen inducfto uulnere undic^ effluit . Atqui ii ne uena fan^ 
guis efte non poteft . uena autem nulla manifefta eft,quo modo nec^ riuorum fo^ 
ueolaepateanf,priufquaIimuseximatunProceduntuenxinminores fubinde ex 
amplioribus quoufc^ ardiores reddantur, quam ut fanguine tranfmittere poffint^ 
quam ob rem exitus fanguininullus patef,quanqua excremento uaporis humidi 
quemfudoremuocamus,fatispateat.fedneiI^i quidem nifi corpore calefedo 5^ 
uenuJaru claufulis patefadis. lam nonnullis accidit,ut cruentum quoddam excre- 
nientumftidarentpropteruitiatumcorporishabitum,fcilicet cum corpuslaxum 40 
tiuxuc^e(ret,fangmsc^pracruditatehumefceretimbeciIIitatecaIoris,quiexiguus 
uenulisindufusconcoquerenonpoft-ecomneenimquodaqux&terlxcotnime 
eiicrafTefcere cum concoquitur,didum iam eft. alfmentum autem 8C fanguis mi^ 
xtum ex i)s eft,caIor uero concoquere non poteft,non modo quia exiguus eft ue^ 

rumedamprenimiacibiafflimpticopia.fitenimexiguuscoparationetantidbarff* 
duplex aute exuperantia cibi eft.aut enim quanti'tate,aut qualitate,id eft modo Sd 
gena;e. quippecum cibusno^queconcodufacilisquifcplir.profluitautefanguis 
pot!liimuperampIiorauenari!foramina.quaobremenaribus,gingiuis,a:fede 
mt€rduin€ttamexoreprofIuuiufanguimsiIcfineuIIodoIore;nonper «im, ut ex 

arteris» 




ET EARVM CAVSIS, LIBER III t9$ 

arteria» diftat fpacio inter fe fupernc uena mzior.dC aorta.infi:a mutatis uidbus ten 
dunt, atc^ ita continetur corpus . progredietes enim fcindatur iuxta bifidam crura 
partitione* atc^ altera ex parte priori in pofteriore fe porrigit, aftera^ex poftertori ia 
prioremjeodem^ concurrijt^ut enim ea quac implexa funt,contineaora conftant, 
fic uicibus uenarfi mutatis, partes priores corporis cum pofterioribus copulantur* 
Simile etiam a corde locis fuperioribus fit • fed qui diligentius nolTe uelit,quemad=c 
modum uen^ inter fe habeant/pedare id tum per diiTedione^tum etiam per com 
mentatione, hoc^ft, hiftoriam animalium debet» atc^ de uenis,&: corde hadenus» 
dereliquisetiamuifceribushaceademuia&rationeconfiderandumeft. 

> Be^ulmonca-emfom^.quibmitmmrerUun^mnon. Caput VI 

a VImoideohabetur,quiagenusanimaIium quoddam pedeftre eft. 

iCaIoremenimrefrigerarineceft'eeft.quodextrinfecusea,qu^habec 

fansuinem defiderant/unt enim calidibra. At quae fanguine carent, 

uel fuo natiuo fpiritu fatis refr igerari poftTunt : extrinfecus autem uel 

^-^ -.„ J aere uel aqua refrigerare neceife eft. quam ob rem pifaum nulius ha 

betpuImone/edproeobranchiasobtinent,utcumdefpirationeageremus,retu^ 

Iimus.aqua enim refrigerantur^ut aere quae fpirant. quam ob rem omnia quae Ipi^ 
ranthabentpuImone\fpirantpedeftriaomnia,8«:aquatfliumnonnulIa,utbalena 

ao a<:ddphinus, atque etiam cete omniaquaerefiant . complura enimnatura anapiti 
funt, tum ex terreftriii, tum ex aquatilium numero . nam dC eorum quae terra £u^ 
ftentantur,acremcRarripiunt,qu^daminhumoremaximatemponspartemcon^ 
fumumpropter fJicorporis temperamentu.&eorum quaemhumoredegunr, 
nonulIIatantumterreftrisnatur«fibimutuantur,utnifiinterdumfpirent,ixiuere 
nequeant. Pulmo igitur fpirandi officio delegatus eft,qui origine quidem fui mo^ 
tusaccipitex cordeUed fua tum amplitudine, tuminanitateaditum fpintuipatefa^ 
du cummim attollitur influit fpiritus, cum contrahitur eftiuit. Ad corc^ palpita^ 
cionem pulmonem fpecftare male opinatum eftxor emm homini (prope dixerim) 
animaIiuunipaIpitat,quiahomofolusfpereifuturae,expe(ftatione9mo(ieatur4a 

30 pluribus etiam cor laxo interuallo diftat a pulmone/irjm^ fuperius tenet, ut nihil 
ad cordis palpitationem conferat pulmo^DifFerentia pulmonis uaria eft.ali]s enim 
fanguineus3magnus9:ali}sminor,fungofus,exanguis.Quaeuiuiparafunt,maio*i 
rem,&: copia refertum fanguinis habent propter calorem lu^ natur^ ampliorem* 
Qnx contra ouipara funt,exiguum dC ficcum/ed aptum ampliari>c extumefcere 
cum inflatur:qualis eorum eft, quae ex terreftribus quadrupedes ouipar^ funt, ut 
lacertoru, 8C teftudinu, dC c^teroru generis eiufdem* Volucrii etiam natura, quas 
aues appellamus^eodem pertinet.omniii enim earum pulmo fungofus3&: fpum^ 
(imilis eft.fpuma enim fada diffufa^ ex amplo tumore in exiguu re{idet5&: pulmo 
earum exiguus, membranxc]^ fimilis eft ♦ quam ob rem hxc omma parum firiunt, 

4-0 8C parum bibunt ♦ diu etiam aquam demerfa tolerant ♦ fatis enim ab ipfo pulmon^ 

' momfpiritaIiinani9refrigeranturdiutius,utquaep.arumcaIorishabeant.Accedic 
ad hxc, ut magnitudo corporis eorii prope omniS minor uiuiparis iit. Calor enim 
eft,quod uim obtineat augendi/anguinis aute copia calorisindicium eft. Corpora 
etiam melius erigit . quam ob rem homo c^teris erecfiior omnibus eft . dC uiuipara 
reliquis quadrupedibus erecSiora incedunt . nullum enim uiuiparu uel expes^uel 
ambulans a?quelaabula petit* Pulmoigiturfpirandigraaadatusomninoeftjfed 
jexanguiSjtalis^ cuiufdam animalium generis caufa eft.uerum comune eorum no 
mine uacat , nec ut auium genus nomen obrinuit ♦ ita^ ut auem eile ex aliquo ef^ 
fic in eflentia illorum ineftjUt habeant pulmonem» 




t9S ARISTOT* DE PAKT* ANIMALIVM 

I^emfcmmfomdyV-eommlocomcorporemmmtm^t^o^io. Caput VII 

^ Ifcerum qusdam fimplida efle uidentur, ut cor, ut pulmo* qusedam 
I bfpartitasUt renes.quaedam utro nam modo fe habeantjdubiratur.le* 
^i cur enim dC lienem andpiti inter hxc efle fpecie dixeris . nam dC quaii 
I fimplex5&: tanqua pro fimplid duo* jQmili prxdita natura efle utr un^ 
• .. "-^-^ que uidetun Sunt tamen omnia bipartita* cuius rei caufa eft corporis 
diipoiitio^qux bipartita quidem fit/ed in unum initium coeat, confumetur^. auc 
enim fuperiore dC inferiore,aut priore dC pofteriore, aut dextra QC finiftra par tc di* 
ftinguitur.quam ob rem cerebrum quoc^ omnium bipartitum efle iibi uult^atque 
etiam fenforium unumquod^.eademcprationecoruentriculisfuis difl;inguitur^ i^ 
pulmoueroinouiparis adeodirimiturjUt eabinos habere pulmones uideantur* 
Renes bipartitos efl^e nullf dubium eft,de iecore dC liene iure ambfges^cuius rei cau 
fa eft, quod in ff s quae lienem faabere necciTc eft , lien ipfe quafi iecur adulteratum 
eflfe uidetunin ijszatem qux Iienem habere non necelTe eft,ut exiguus admodum 
lien udutinot^gratiahabetur3ficeparbfpartitumapertecft,&:parsaIfera ad de* 
xtram, altera qux minor eft, ad finiftram fitum tenere expent, Quinedam in oui^ 
pans quamuis minus,quam in uiuiparis apertum fit, tamen in nonulifs xque dfuf^ 
fum patet. ut locfs quibufdam lepores bfnaiednora habere uidentur,quemadmo^ 
dummgenerepifcium,tumalfjquidam,tum cartilaginei fecurduplicatu habere 
Uidentur. Sed quoniam fecur parte dextra potius fitum eft , ideo natura lienis ad^ 20 
hibica eft. Itac^ quanquam necefl^arid quodammodo eft,tamen non admodum o^ 
inmbus aiiimalibus . caufa igftur ut uifcerum natura biparrita fit, quemadmodum 
dixtmus, dextrum finiftrumc^ eft , utrunc^ enim fibi fimile expofcit, quomodo ea 
quo<^fimilem,geminam9 habere naturam expetunt, ut enim illa quamuis gemf^ 
na eodem coeunt , fic uifcerum fingula, quamuis gemina, nexu eodem conrinen^ 
cunbunt uifcerum quxdam fupra feptum.qu^dam inf^aJed omnium ufus com^ 

niunisuenammgrat!aeft,uideIicetquouena^,utpotepenfi!esfuftineri,&copuIa 
uifcerum ftabiliri ad corpus poflint. quafi enim anchor^ per partes deducftas facf- 
untur ad corpus.uerbi gratia^de uena maiore ad iecur SC lienem deuenicur etenini 
uilcerum eorum natura,quafi clauus corporieam afffgit/cilicet iecur SC lien in la- .0 
tera corpons uenam maiorem affirmant . ad h^c enfm fola rami ab illa mittuntur' 
Renes autem in partem pofteriorem eandem continent.quanquam ad renem u- 
truncpnonmododeuenamaiori/edetiamdeaortapertendituena.h^cuifcerum 
benefiaoinfticutiomanimaliumpra.ftantur,atc5eriamiecura^Iienfuuantadcil3i 
concodlione.quodenim fanguinea funt, calidamhabentnaturam, Renes ad ex" 

aementumquodinueficamfecedit^opituIantur.SedenfmcorS^iecurom^^^^^^^^ 
animalibus necefl-ariafunt alterumproptercaloris originem (locum er^Sre 
aIiquemquafilares^focum^oportet.quonatur^fomires,a^primordl^^^^^ 

necefleeft)a!teruiecurdico,abiconcoquendigratfaadeft,8^quidemnuIIuS 
pnepra.ditu^sduobuscarerepoteft,quam!bremomniaquibuX^ 
haecuiicerahabent. (iu^ autemfpirant,tertiumetfamhabent,pu!^^^^^^^ 
peracadensneceffarius eft, quomodo excrementa tumaluf,tum uX^™ 

fit,utmnonndIisdeficfatmagnftudfne,utuolucrumquibufdam,TO^ 
quadrup^^^^^^^ 

mu.tisetiamfquamatisexfguus,qu^ueficaetfamcarent,quo4mexa™ 
percarnem laxiorem fn pfnnas ^fquamas tranfeat Jfenenim^^^^^^^^ 

cl.uerat,a^attrahitexuentrfcuIo,^concoquereeosporeft,utqXjM^^^^^^^^ 

quod 



iET EARVM CAVSIS5 LIBER III i^f 

quod fiplus excremena fit, parum^calorfs habeatlierij corpas prae alfmento im^ 
modico ianguefcic,6(^ propter confiuuiii huc humoris fsepe accidit, utlienofis uen^ 
jres pr^duri efFiciantur ♦ quo modo fjsjqui fupra modum minguntex diuerticulo 
hamoris* A t quibus partim excrementi confiiiit^ut auibus atcj pifcibuSjtjs aut non 
magnus^autnotsegratiaduntaxat habetur* Quadrupedibus etiam ouiparis lieii 
exiguuSjrigiduSjS^ reni fimilis d^^izMzzt ob eam rem, quod pulmo eorum £ungo=i 
jfus el%parum(^ potus defiderant3&: quantum exaementi coniiiteritjin corpus dC 
corticem uertitur^ut auibus in pennas.Sed fn ijs quae ueficam habent^S!: pulmone 
fanguineij, humidus efljtum ob eam quam modo diximus caufam, tum quia par^: 

sQ tis finiiir^ natura humidior dC frigidior eft, contrarium enim quodc^ ad fibi cogna^ 
tum ordinem difpofitij efi: ♦ uerbi gratia^dextrum finiftro cotrarium eft^S^ calidum 
contrarium Bti^do . itac^ modo quem diximus/ociantun Renes nulla neceffitate 
habentur, fed ut melius dC locupletius fit * humoris enfm excrementiti) gratia, cul 
confluit in ueficam, adiuncli funt ex fua natura, fn quibus plus huf ufcemodi fedi* 
menti fieri folet, ut uefica melius fuo munere fungeretur ^ Sed cum ufus ef ufdem 
caufarenes at($ uefica habeantur, diflerendum nunc de uefica eft, pr^termiila k^ 
quente partium enumeratione»depraecordf}s enim nondum docuimus, qu^ pars 
uifcerum ratfonf confuncta eft* 

Quibws mimalihm datafit ueficaje^ eim officio^ZT fitu m corpore mmantiu. Cap. Vllt 
^>, Effca non omnibus animalibus data eft/ed ifs tantu trfbuere uoluiil^ 
^ ^ natura uideturjquaepulmonemhaberentfanguineujid^rectara^s 
j tione.caloris enim exceiTujqui in eo ipfo membro corinetur^ fitibun* 
1 dah^comniumpraecipue animahufuntsdbi^^indigentsnonmodo 
ii ficcf, uerumetfam humfdicopiofioris* ftac^ excrementu eriam copfo^s 
fius contrahf neceile eftrnec folum tantum^quantum a uentre concoquf excernf^ 
cumefus excremento poftit.ergohufusquoc^excremenri conceptaculij quo«£: 
dam haberi neceiTe eft* quam ob rem omnfa quae taiem habent pulmone^ueficam 
obtfnent» quas autem talf carent puImonejS^ uel parum bibunt, quoniam fungos= 

^ fum pulmonem habeant^uel omnino potum affumunt, non potus, fed dbf graria 

30 ut infeda, 8C pf fces,uel etfam quae pennajaut fquama, aut cortfce integuntur, hsec 
tum propter humorfs aflumpri exiguitatem^ tum quia quantum excremenri conss 
trahitur in ea fpfa abfumatur , uefica omnia caretjexcepta teftudine inter corricata* 
in hac enim tantumodo natura caftrata eftXuius ref caufa eft^quod marinx teftu^ 
dines pulmone habent carnofum/anguineiisSi fimilem bubulo* terreftres autem 
proportione maiorem ♦ fuperficies eriamj quia obdenfa pr^dura^ modo filicis eft> 
fecit ne humor difflari euaporari^ poffit per carnem laxiorem : ut auibus, ferpen- 
tibus,cxteris^ opertis cortice euenit ♦ atque ita excrementi copia tanta fubfider, ut 
eorum natura conceptaculum dC uas quoddam capax humoris defideret* ueficam 

^ igitur teftudo folainterh^c habet,ea decaufa/cflicet marina amplam,terreftris 

4-0 exiguamadmodum* 

BerenihmiO^sorumofjiciOiiimhmqianimdihmdatifint. Caput IX 

\ Enum etfam ratio fimilfs eil ♦ nullum enim pennatum, nullum fqua^ 
j matum^nullum corricatum, excepta teftudine, renes habet * quanq^ 
ji in nonnullfsaufbus caruncul^ quxdamfintlariufirul^, fpeciem res 
|| num oftendentes, quafi ea caro qux renibus delegata eft^locum non 
II habeat/edinpluradifperfafit^genustamenteftudinis qua lutariam 





uocant, dC uefsca dC renibus caret , fit enfm propter eius moilitudinem tegminiSjUt 
humor facile difiletur ♦ lucaria igitur ob eam caufam neutra earum partium habet*. 

R 5 



AKtSTOT. DE P A R T* ANIMALlVM 
cscmis ammalibus qu^ ranguineum (ut didum ed) habent pulmonem, r cncs o^ 
mnibus natura tribuerat ♦ quippe quas fimul dC ad uenas contmendas i]s uteretur ^ 
BCzd humorem fuperuacuu excernendum abuteretur^meatus enim de uena mass 
iore ad renes ufc^ perfertur* Cauum in omnibus ineil renibusjaut amplius^aut ar=: 
iftiuSjpr^terquain uitulo marino^eius enim renes bubuhs fimilesjomnium firmiii 
fimi ac folidiiiimi funt^hominum etiam renes bubulis fimiles funt. quippe qui tan* 
qua compoiiti ex multis renibus exiguis coniient^ neq^ aequabiles funtjquomodo 
renes ouiumjCsceraruq^ quadrupedum habentur* quo Gt^ ut morbus eorum dif^ 
ficile curari hominibus poffit, etiamfi nuper aegrotare incccperint . accidit enim ut 
quafimultisrenibus laborent, difFicilius remedium adhibeatur, quam ii uno infes i© 
ftarentur . Meatus qui ex uena pertendit, non cauum (ubit renum, kd in eorum 
corpus abfumitur. quam ob rem in cauis eorum nihil fanguinis continetur^neque 
concrefcit mortuis* iMeatusuerodecauis renum exanguesduoinfignes ad ucG^a 
cam feruntur, iinguli ex imgulis. atc;^ enam ali) ex uena aorta ualidi frequentes^ 
eodemdeueniunt/quxitanaturainiiituit, utexuenahumoris excrcmentum ad 
renes ueniret . in renibus autem fedimen h umoribus per corpus renum colatis^in 
medium conflueret, ubi plurimi cauum continent* quo iif, ut renes omnium ma^: 
xime uifcerum focdum reddant odorem . tum deindc ex medio per eos meatus iri 
iieficam iam magis magis^ tanquam excrementu fecernitur atc^ reijcif ur . uefica 
ipfa exrenibus dependet» tendunt enim in eam, ut didum eli, ualidi meatus. Re=: 20 
nes his de caufis habentunfi^ uirtutes^quas diximus^obtinent^Omnibus aute qua: 
renes habentj dexter fuperior finiiiro eft * quod enim motus cx parte dextra pro^ 
ueniat^naturac^ dextrx proinde ualidior fitjideo partes omnes mouendi caufa uer 
gant ad fitum potius fuperiorem oportet ♦ nam 5C fupercilium dextrum magis at^* 
rollitur, dC arcuatu magis, quam finidwm habet ur* Tangit ur in omnibus a iecore 
dexter^quod elarior eft. fecur enim parredextrapofitum cft+ pingue plenius renes 
ambir, cp reliqua uifcera * quod 6C neceflario fii, cum excrementu per renes tranfi 
miifum coletur» quanrum enfmrelinquiturianguinispuri, faciieconcoquipotef!* 
finis autem probx concoctionis fanguine^, adeps BC feuum efi* Vt enfm in com^ 
buftis fccis uelut cinere aliquid ignis relinquiturj fic in concodis humidis nonnihil 5© 
caloris5quiefFecerit,reIinquitur ♦ quofit, utpingueleuefit, &:humoribusrefideat5 
at^ fluitet^fit nonintra ipfos renes, quoniam denfum hoc uifcusfit/ed circum re^s 
nes eii,uidelicet aut adeps in iis, quae pinguefcere adipe folent, aut feuu in rjs, qu^ 
feuo opimantur ♦ quorum difFerentiaalio loco explicata efi . neceflar 16 igitur ea de 
caufa pmguefcunt,fcilicctexijsquxnecefl!ari6 eueniunt animalibus, qu^ renes 
habere debuerunt^Salutis autem caufa,ut renum natura calfda (il Cum enim poi^ 
fiti loco ultimofint, teporem defiderant ampliorem * tergum enim carnofum efi, 
ut cor.SCre qua partis fuperioris uifcera protegat* A t lumbi carne uacant,ut ^edi 
poflint.omniumenimflexusexcarne funt*ita(^uicccarnis ad.pe renes obfept! 
muniuntun Quinetiam humorem melius difcernunt, SC concoquut fua pingue^ 4.0 
dine * pingue enim omne calidum efi . calor autem concoquit* renes his de caufis 
pingui operiuntur . dextcr omnibus minus pinguis.cuius rei caufa cfi,quod natu^ 
ra dextrx partis ficcior efi SC mobilfor.motus autem contrarius efttliquat enim pin 
guedinem&:confumit*fed cumcajtcrisanimalibus rencs haberc pingucs profi** 
dat, dC plcrunc^ totos obefos habeant, ouibus hoc Ictale eft* quo fit, ut quanquam 
pmgues admodum fint, tamen aliquid defit, dC G non utn^^dcxtro quidem»caufa 
curhocfoIis,aut maximc ouibus acddat,quodi)squ« adipepinguefcerefolent, 
pingue humidum efijtac^ non ^que flatus interdufi dolorcm fadunt, quod caufa 
fyderationis efl , quam ob rcm hominibus eaam qui uitio renum laborantj quan^ 

quans 




- ET E ARVM ' CAVSIS, LIB. IH i9$ 

duampmgaefccreiuuat, tamen fi pinguesadmodum effidantur^dolores-profe^ 
ao acddunt letales. C^terfs autem etfi feuo pfnguefcunt, tamen feuum mmus 
denfumquamouibusfit. Copiaetiamfeuigenusouiumlonge excedit. omnium 
enim animalium oues celeri renum obefitate opplentur . ita($ humore tiatucp m== 
terdufo celeriter pr^ fyderationeintereunt . nanque per uenam aortam g^maio;* 
rem,ftatim uitium ad cordis fedem tranfuehitun meatus enim ex tjs uenis ad renes 
cont!nuipertendunt.feddepuImone,decorde,deiecore,deiiene,a:derembus 

didumiameft* 

■Defeptomn[uer[o>fiuepr£coYdij$,(^emofficio. Cdput X 

^; Eparantur hxc inter fe fepto tranfuerfojquod nonulli praecordia ap* 

jl pellant.difterminathoc a reliquispulmonea^conidautemiepcum 

I tranfuerfum pr^cordiainianguinepraeditis^utmododixi^uocatur^ 

habenthocomnia qu^fanguine obtinent ^que utcor^ dC lecur, cu^ 

I msreicaufaeft^quodideohabetur^utfedemcordisa uentre dirimai, 

uiddicet ut anim^ fentientis origo inoffenfa feruetur,nec facile occupetur exhala^ 

tione cibi,& caloris aduentitij copia.hac emm caufa natura intercepit precordior^ 

quafiparietis fepis^ imeruentUjdiftinxit^partem nobiliorem ab ignobiiioriaa 

quibus fuperioris^inferioris^ ratio pofTet haberi* fuperius eft enim cuius gratia re^ 

to' liqua fint^quod^ meiius fit ♦ mferius autem quod eius gratfa fit, dC concepaculum 

dhi necefrarium» Anneditur faoc feptum fiue dndus coftis parte fui camofiore, , ^ 
ualidioreffi.m.ediaautemconftatmembranaexiliori^ita enim dCzdrohm.dC ad ^^^^^lf 
prxtentum comodius eft ♦ contra calorem fe efFerentem hoc ueluti fobolem efle, ^ v.^&^% 
argumentumexijsquxplerunc^acciduntjdudtur^ubienimpropter uidnitatem ^^f>idesi, 
attraxerinthumoremcalidumatqueexaementiumjContinud mentemfenfum^ ^^ ^^ 
plane perturbant ♦ quam ob rem phrenes appellantur^ quafiparticipes prudennx cmjktmm 
ilnLatqui nullatenus participes funt, fed quia propinqua funt i|s qux uim obunet «'^^«^i^»"** 
illam, (coTdi enim pr^tenduntur) hinc mentis mutatione aperiunt* quam ob rem 
tenues parte fui media funtjnon modo de neceflitate, quod cum carnof^ fint par= 
}o te fui coftis admotajCarnofiores effe necefle fit : uerumetiam ut minus uaporis exs: 
cipiant.nam fi carnepleniore conftarentj copiamuaporis 8£ haberentj Sd trahei: 
rent, partem hanc calefadam celeriter fenfum aperire indicat , uel id quod ritiilatu 
euenit.rident enim celeriter qui tiallanturjquia motus celeriter ad eum locum per^ 
ueniat qui quanqua leuiter calefaciatjtamen aperitjS:: mentem mouet prseter uo^ 
luntatem ♦ caufae autem cur homo animalium unus titHlemr ^ dC cutis tenuitas eft, 
& quod folus omnium animalium rideat* eft enim millatio rifus per eiufmodi moi= 
€um partis^quae alam complet* idu etiam traieda pr^cordia in prslijs rifum attu^s 
lifte proditum eft/cilicet caIore,quem moueat uulnus* hoc enim uerifimilius credi 
pioteftj quam quod de capite referunt, ut abfdifum loqui potueric* Suntemm qui 
4.0 hoc dicantjHomerumc^ teftem adhibeant, quafi ob eam rem illud dixerit, Ipfe^ 
dumloquiturjmifceturpuluereuertex* nonenimdumipfehomojfeddumipfe 
uertex intelligi uolunt* In terra Caria, res adeopro uerahabita efl, utreum quen* 
dam exincoIisegerint*Cum enimlouisHopIofmij facerdos efretocdfus,8^ aquo 
non conftaretjnonnuIH (cfe audiuifi[e retulerunt^capite pr^cifo dicente f^piuSjUi* 
rum fuper uiro Cerddas occidit ♦ itac^ hominem cui nomen Cerddas in prouinda 
quaefierunt,compertum^ in iudicium duxerfjt* fed fieri non poteft^ut caput prx^ 
cifa arteriaja: fine motu pulmonis loquatur^nec apud Barbaros qui capita fumma 
cum cekritate ^fdnduntjtale quid unquam euenifie accepimust Ad haecjin caete* 

R ^ 




ARlSrOT* DE PART* ANmAtlVM 
ris animalibus cur id non aliquapdo fiatc' rifum enim tjs nunquam prsecordijs tra* 
iedis moueri confentaneum efl^cum ridendi ui careant* At capite abfcifo ne fuam 
^ipcemaliquandoemittant, qui^nam prohibeatC Corpus tamen detrado capite^ 
progredi quoqua non temere credi poteft ♦ nam ea quidem quae fanguine carent, 
uel uiuere diutius pofTunt truncata capite ♦ cuius rei caufam alio loco docuimus^ 
Sed cuiufnam grada iingula uifcerum habeanturjexplicatum iam eft*Extremis au 
tem uenaruminterioribushaecneceilario adiunguntur* uaporem enim prodire, 
eum^ fanguineij neceffe eft, ex quo confiftente concrefcenteq^ uifcerum corpus 
contrahatur dC coagmentetur^quapropter fanguinea haec funt ommz^dC naturam^ 
fibiconfimilem^caeterisdiflimilemhabent* k> 

Bcmemhranis,creiirmofficio. Cdput XI 

l' Embranis omnia uifcera includntunpro tegmine enim opus eft^qa0 

'lilte/a feruantur, eo^ leuion^membranaautemtalis fuapte natura 

! eft, quippe quae dC denfa iit, ut arcerepoflitjS^ carne uacetj ut uapQi? 

ij rem nec trahat nec habeat^S^ tenuis prastendatur, ut leuis fit, dC nihfl 

h ponderis afferat* Maxime intermembranas &:robuftiflImx funt, 

quae cor aut cerebrum ambiunt» idq^ optima ratione ♦ h^c enim pr^cipuam tute^: 

lam defiderant^tutela enim partibus adhibcnda principalibus eft^h^c autem prin* 

cipatummaximeuitasobtinent» 2(5 

l^ottomniauifceriiomttihusiinimdihminejfe» Ca^ut XII 

I Abent animalium qu^dam omnem uifcerum numerum , quaedam 
I non omnem.quae fmt h^C3&: quam ob caufamjdidum iam eft,&: ua« 
I rie uero haec habetur, ncq^ enim cor fimile habent ea quae corde prx^ 
I dita funt, ncq^ aliud prope dixerim ullum* lam enim iecur alfjs mul^ 
i tifidum eft, alifs fimplicius in eorum genere qu^ ianguinem habent, 
dC uiuipara funt* ied longe magis pifdum iecinora, dC quadrupedum, dC ouiparo* 
rum, tum inter feipfa, tum ab tjs qux modo diximus, diilldent» Auium iecur ma^ 
xime fimile eft iccoti uiuiparoru* p uro enim dC fanguineo colore exhilaratur, ut iU 
lud ♦ cuius rei caufa eft , quod auium corpora difflari , euaporari^ optime poffint, 50 
nec multum habeant excrementi uitiofi^quo etiam fit^ut nonulla ex uiuiparis fellc 
careant* lecur enim ad temperiem/anitatemq^ corporis multa confert. finis nanc^ 
eorum in fanguine potiflimum fitus eft* lecur autem omnium uifcer um, excepto 
corde, fanguinerefertiflimS eft* At uero quadrupedum ouiparoru, dC pifcium ic:» 
dnora maxima parte pallf diufcula funt* nonnulloru etiam uiriata omnino, ut cota 
pora quoc^ eorundem prauum temperamentu fortiuntur, uelut rubets, teftudi:* 
nis^S*: fimilium. Lienem bifulca inter cornfgera habent rotundum, ut capra, ouis, 
dC reliqua omnia, nifi aliqua pro fua magnitudine audiorem in longitudinem ha^ 
beant, ut boues. At mukifidfs prolixus omnibus eft, ut homini, cani. Solipedibus 
autem medium tenet^a: promifcuus eft . partem enim alteram habet latam, altera 40 
anguftam, utequo, mulo, afino^ 

Difjerentiiimfcerumicme. Cdput XIII 

; Ifferunt uifcera a carnenonmodofuacorpulentia, uerumetiam eo 

quod caro toris pofita eft, uifcera imm continentur.cuius rei caufa eft, 

|. quodnaturamcomunemcumuenishabeant,a:partimuenaru gra^ 

j tia fint^partimnonfineueniseflepofTmt, Subeft pr^cordps uenter, 

quaguiadefinit/ihabetunfiminusjoriadiungitur^ *^ ' . 

Deinteftino 






ET EARVM CAVSIS, LIBi IH m 

j5e mtejimo,a' uentre.mumc^ officiOi v hm concoHionis. Cdput X 11 11 

^Entri mteftina annexum e^ fed quam ob caufam partes has anima^ 
lliahabeantomnia, nullidubmmeft* Cibumenima:ingeftum rec^ 
Ipere, dC euapora^iieijcere, nec^ eundem locum efle cibi concodi, oC 
iexaementineceireeft^conceptaculaetiamadeire inquodbus mu* 
,^. , ^- - Jl f ptur npnrf et . pars enim alia cibum ingeftum compledi, alia excre* 
mentum,materiamffifuperuacuacaperedebet. quarumadionumutrempus di^ 
uerfum eft^fic loca etia diuerfa haberi necefle eft. Sed de ijs aptius diileremus, cum 
degeneratione&:alimentoagetur.nuncdediiFerentiauentris&:paruumeodem 
10 pertinentiii confiderandii eft. Ventresenimnecmagnitudine ne^fpeaefimiies 
inter k funr/ed qu^ in fanguineo genere utrinc^ dentata dC muipara lunt hec iim 
- piicemhabentuentrem, uthomo,canis,Ieo, &:reliqua quorum pedes m pluresdi 
gitosfinduntur,&:quxautfolipedafunt,utequus,mulus,afinus:autbiiuicaqufc= 
dem,fedutraapartedentata, ut fus.nifialiquapraefuicorporismagnitudine aut 
difFicultate,abinonadconcodioneidonei,fedfpinofi, &:iignej, mulnplicem ha*. 
beant,ut camdus:quemadmodg cornigera habentt quippe quae non utrac^ pane 
dentata fint,& camelus quidemCquan^ cornibus caret)ideo nonfuperne dentata 
eft, quod ei magis neceiTariii eft uentrem talem habere, quam dentes priores* cum 
ita^ uentrem fimilem non utrinc^ dentatis habeat,dentes etiam fimili modo forti* 
2o tur^utpoteparum neceffarios. quinetiam cum cibus dirus fpinofus^fit^ &: tamea 
lingua efte carnofam necefle fit, natura dentium portione terrena ad paiau callurn. 
-atcft duririam abufa eft* Ruminat edam camelus more comigeron3,quoniam ueii 
£r2fimfiescornigerishabeat.HabethaecfingulapIuresuentres,utouis,capra,C€r^ 
uus,&:fimilia,ut cumofFidumorisnonfatisinmolendo dbo adhibetur propter 
inopiam dentin, munus uentrium expleat, dum alius ab alio dbum redpit, folicei; 
primus inconfedum/ecundus aliquantulum confedum^tertius plenius, quartus 
perquam plene confedum.ita fit^ut genus hoc animalium receptacula cibi habeat 
plurajquibusnominahxcautinditafunt-autinderelicetjuenter.arfineufiuereti* 
culum5omafum,abomafum. Quonam modo h^c fe habeant^tum fitu,tum enam 
50 fpecfe^ex hiftoria diflTedione^ animalium petendum eft. Hxc eadem caufa efi, ut 
auium quoc^ genus partem, qua cibum redpit, uarie habeat , cum enim id orts oi* 
fido, quod cibo conficiendo tribuitur omnino careat^ ut quod nullos habeat den:^^ 
tcs.dC nec^ quo dirimat, ne<^ quo molat dbum obtineat, iddrco aut ante uentrem 
finum habent, qui ingluuies appellatur, pro oris ofFido, aut gulam pateniiore,aut 
ante uentrem partem aliquam gute ipfius finuofamjin qua cibum recentem dC m^ 
confeclum recondant,aut uentris ipfius partem aliquam promfnentemjaur eriam 
uentrem ipfum ualidum dC carnofum^ut cibum immolitum diu conrinere, dC con 
coquere poffint ♦ bonis enim uiribus uentris3&: calore natura defedum oris repen 
dit,dC compenfat. Sunt qux nihil ex i)s habeant, M ingluuie prolixa utantur, fd^ 
4.0 licet ea quibus crura prselonga dC laeuia funt,propter dbihumiditatem.caufa igitur 
eft, quod dbus ijs omnibus moli & confid facile pofRt, tit eorij uentres per iacilem 
cibi concodione humefcant^Pifdum generi dari funt dentes/ed ferrari prope dixe 
rim omnes* genus enim quoddam exiguum eft, quod non ferratos habeat dentes^ 
ut qui fcarus uocatur,qui unus 6C ruminare merito ob eam rem aedif * qus enim 
non utrinc^ dentata cornigera funt, ruminant ♦ habent omnes acutos, quibus dC fi 
dbum fecare pofTun^tamen male fecant^quod diurius immorari nequeant, quam 
ob r«m nec planos habet dentes * non enim fieri poteft^ut deterant dbum.itacp fru 
ftra haberent. Item ftomachum alrj nullum omnino habent,ali] breuem.fed emm 
ad concodionem iuuandam alt) modoauium uentriculos habent, SC carnofos, ut 
tnugilist Maior aute numerus appendices luxta uentrem firequentes dbriaetjUc ia 



200 ARISTOT* DE P ART* A N I M AL I V M 

i^s quafi lacunts dbum condita macerentjatcp concoquant*fed pifces contra quam 
aues eas appendices fitas habent^quippe qui fuperne habeant ad uentre: cum aucs 
qulbus datu hoc efi, infra parte inteftini extrema difTument ♦ uiuiparoru etiam no« 
nullis appendicesinteftinales infra eadem de caufa habetur* genus pifcium omnc, 
quoniam dbum minus conficere poffltj auda^ egerat, dC uorax &:guIofum ei!* 
cxtera eciam omnia quibusinteftinafuntredajCiboru auidafunt* cum enim dbus 
ceieriter egeratur^proinde^ breuis ufus fruendi fit, breui repetat cibum auida ne^i 
ceiieeft.Quae utrin(^ dentata funt^paruum habere uentrem didum iam eGi,diSc=s 
rentiam autem duplicem fere omnia redpiunt ♦ alia enim canino iimilem habent, 
alia fuilloamplior uenter fuillus eftjflexuofus^^ut diutius cocoquat^caninus par^ k^ 
iius eftjnec multo amplior inteftinojlaeuis^ inius» A uentre natura intefhnorii po 
fita eft in omnibus animalibus, habet SC ea difFerentiamjUt uenter numerofiorem* 
alrjs enim fimplexinteftinijjfibi^ fimile refoluitur^altjs diflimile ♦ quibufdam enim 
parte qua uencriiungitur,Iaxius eft^quadefinit^ardius^Quam ob rem canes uehe 
mcnu nixu^nec fine cr udatu eam partem leuant excremeto ♦ fed tamen maiori anl 
malium numero ardius parte fuperiori eft,lariusinferiori» maiora multiplicabilio^ 
ra(^ funt intefhna cornigeroru ♦ uentns eriam finus eorum amplior^quod audiora 
£nu cornigerorii em'm prope dixerim omnia ampiora funt pabuli rarione, ut confi 
ciant, quod fibiingeruntinconfedum, Qutbus autem imcHinu nondrredumj ifs 
omnibus amplius tenditjqua dC quod colum uocaturjhabent , 6<: ca^cum ^ac tumt^ 20 
dum quiddam mox ardatur^S^: complicatur.ab hoc redum ad exitum uf^ excres: 
menti pertendit, quae quidem pars, quam podicem uocant, altjs pinguis, alijs fine 
pingui efiQiiaeomnianatura folersmolita eft adcongruamdbiconfedione,S^ 
excremenri ufumj&^tranfmifRone ♦ procedenti enim defcendenti^ excremento, 
aut fubfiftenti,ut immmctin animalibus, quae pra: magnitudine aut locorii calore 
uegetiora, dbic^ plenioris indigentiora fint, uia ampliatur . tura, ut uentrem inte^ 
ftinum anguftius exdpit,fic a colo^quod laxum inteftinu uocatur, &:alui amplitu^* 
dinc rurfus femitam anguftiore,dauicuIam a flexuofis orbibus didam/ubit exae 
mentum iam penitus euaporatu, ut natura feruecur, nec uniuerfim exitus fiat cxa 
crementi.Quaeigituram*maIiaconunerioraefreadcib"idefideriijconuenit5hxcfua 50 
tn aluo laxiores finus non habent/ed anfradus^orbes^ plures continet. nec redo 
tnteftfno utuntur Jaxitas enim intcHini auiditate auget cibi:reditudo accelerat aui^: 
ditatem.quam ob rem animalia^quae uel fimplex habent inteftinij,uel coceptacula 
ampla^cibum autcopiofum capiunt, aut celerius repetunt. Sed cum in uentre fu* 
periore dbum ingeftu recentem efTe nccefTe fit,in imum aute delapfum feculentij, 
cuaporarii^^Iocum eriam aliquem interpofitu efle,in quo im mucef , dC ncc recens 
adhuc^nec^ iam exadus in ftercus fit,necefre eft. ita^ genus id animaliii omne ha^ 
bet eam partem, quaeieiuniij uocatur, pofita in eo, quod a uentre tenue tendit,in^ 
teftino.hocenim mediii eft inter uentrem fuperiore^in quo dbus crudus adhuc fit, 
dC inferiorem,in quo iam fuperuacuu excrementij contineatunhoc cum in omni' 40 
bus ita fit,tum in ijs patet,quae SC maiora fint dC ieiunarintata enim interftftium lod 
utriufcjconfpicitunnam fi xderint, mutationiparum temporis fupperic, Sed foc^ 
minis pars nulla certa fuperioris intcRini ieiuna eft , alia enim alfjs, ut fors tulerit. 
Maribus autem proxime ante caecum aluum^ omnibus efi 

Q^<ecoagdmhiih€ant:>qu£nony^iceimloco. Caput XV 

lAbentjquodcoaguIuuocaturjOmniaquaepIures continent uentrcs. 
jcarentquaeunumhabent,excepto lepore.habentquibus hocdatum 
I elt, non m magno uentre^nec in reciculo^nec^ in ukimojquod aboma* 
iliima|)|)dIauimus/edineoqui inrer ultimamacduosprimospofitus 

efti 





'Vr 'E A R VM e A V S I S, L I B E R IIII aos 

cS qaoddmafum uocatur.habent haec omnfa coagulu propter ladis crafTanientQ* 
carent quibus finguli uentres, quod eorS lac tenue fit. quam ob rem cornigerora 
iac fpiflatur, mutilorij nequa$ ♦ lepori coagulum fit, quoniam herbam fucct laCtel 
pafcatuntalis enim humor lac in uentriculo infantiu rtnngii,hdtc^ coIoftrum,Cinf 
coaguluminomafomuItiuentriuconfiftat,expIicatuminprobiematibusefi 

ARISTOTELIS STAGIRITAE DE 

PARTIBVS ANIMALIVM ET EAKVM C A V S I S, 
^ LIBER CLVARTVS, INTERPRETE 

THEODORO. 

VifccTit er umtrm>c£teYaqifuperim cxpofita m quadrupedihu^ ompiris.O' ijs qu£ pcdibm 
c<trem,€odemmodQhtiberi,(tt'mnomuaisalijsdifferri. Caput l 

I s c E R A, uenterjfi^reliquxquasexpofuimuspartes^mo* 
do eodem in quadrupedibus ouiparis^S^: in ijs qu^ pedibus ca 
' rent,ut ferpentibus^habentur^natura enim ierpentij ccgnata 
' ijs eft : quippe qux fimilis fit lacertse praelong^, ac expedi ♦ his 
uero dC pifdbus omnia fimilia funt^ niii quod pulmo ier penti* 
:^ bus datus efi^quoniam terra utantur. piices eo carent5&: braa 
^.^^«.«.^J' chias uice pulmonis fortiuntur» Vefica nec pifcibusjnecp eora 
uili qu^ modo dixi,'adiunda efl:,niii teiiudini.humor enim ijs in corticem tegent^ 
ut auibus in pennas abfumicur, cum exiguo potu cotenta fint, propter exanguem 
pulmonis naturam, dC quidem excrementu alui tjs quoc^ omnibus albicat.quem* 
admodum auibus» itac^ ijs quae ueficam habent, exempta urina^ falfugo quaedam 
terrena in uafis fubfidet , quantum enim dulce dC potulentu fitj in carnem prae fua 
leuitate abfumitur^uiperae inter ferpentes eadem a c^teris fui generis differentia di 
fcrepant, qua inter pifces cartilaginea a cateris fui generis* NzmdC camlaginea, dC 
50 uiper^ animal xdunt in lucem^ubi primum intra fe oua pepererint* uentres finga 
los bxc quoc^ omma habentjUt caetera qux utrfnc^ dencata funt» lienem etfam ad* 
modum paruii, ut caetera quae carent uefica . ferpentes propter corporis formamj 
qu^ longa efl: dC angufta/peciem qnoq^ uifcerum habent prolixam, dC caeteris ani 
malibus diflimilem^ut quam ad fui corporis opificium, qaafi formulam eftigiatam 
fortiantur, Omenti3,IadeSj6<: intefiinoru natura^atc^ etiam feptum^Si: corjOmma: 
animalia fanguine pr^dita obtinent» Pulmone atc^ arteriam omnia praeter pifces* 
fitum etiam arteriae, gulsec^, omnia quibus haec data funtjiimilem teacnt propter 
caufas fupradicfias* 

QnamohcaufammmaUmcdiafelbiihednt^aUdnon* Caput II 

I EI etiam habet maior pars animaliujquibus ^nguisrid^ autin fecorej 

I aut inteftinis fepofitum, ut quod fuam natura non minus aluo femi^ 

I liare habeat* hoc itaefle maxime in pifcibus conflat. Cum enim pifces 

I fel habeant omnes^tum magna ex parte fuis inteftinis annexum con^ 

i tinent*nonulli etiam toto inteflino praetextum,ut amia» Necnon fer* 

pentum pars maxima eodem modo habere cernitur ♦ qua ob rem qui fellis natura 

fenfus alicuius gratia efTe opinatur,non recfle fentiunnuolunt enim ideo fel adeffe, 

ut parte animae fitam in iecore mordendo excitet, laxando exhilaret Quseda felle 

omnino carent,ut equus,mulus,afinus,ceruus,dama.camelus non difcretum,feci 

uenulisquibufdaconfufumhabetiuitulusetiammannuscaretj&inta-pifc^m^ 




>^2 A R I S7 0T. D E " P A R T* A N I H A L T V M 

dnosdelplimas* SuntS^qu^partimfaabeantjpartimnonhabeanteodcm fti gc* 
nerejUt m ures*quod idem hominieiiam acddit»aliqui enim fel in iecore habere ui* 
funtur,aliqui carent. itac^ de totogenere ambigitur ♦ qui enim alterutriicomperei» 
rfnt, idem omnibus tribuunt, quafiomnes eodem habeant modo, quo aliqui ♦ hoc 
idem ouibus etiam capris^ euenitvpars enim earum maxima habet fchdC quidem 
cerris quibufdam adeo large, ut exuperatia prodigij loco habeatur^ut in Naxo, kd 
alfjsquibufdam lods omnino careat^utapud CalchidemEuboicam partequadam 
agri^Ad hscjpifcium fel (ut didameft) longe remotii a iecore eft* Anaxagoras er^ 
rore opinari uidetur fel eife morborij caufam acutora . cum enim abundatjafpergi 
in pulmonem3&: uenas,&: coftas afleueraL ijs nanc^ fere accidunt ea uitia animali^ lo 
bus^ qu^ felle carent * diffedis etiam id pateret, fi ita eifet, Ad haeCjCopia humoris, 
qus per abfceiTus decumbft, conferri non poteft cum eo, quod ex fellis cor^cepta^s 
culo afpergatur^Sed enim ut bilis^qu^ qualibet alia corporisparte gigmtur,excre* 
mentum qaoddam liquamentii^ eft^iic fel iecori adiundum non rei cuiquam de=s 
legatum/ed excrementum eft!e uidetur^quomodo dC alui, inteftinorii^ fedimen* 
Aitamen natura comode uel excrementis fuisinterdum abutitur* fed non propte 
rea qu^rere omnia alicuius caufa debemus ♦ cum enim aliqua eiufmodi fjnt, fit^ut 
alia complura neceflarid caufa eorum proueniat* Quibus igitur iecoris conftitutio 
falubris e^^dC fanguinis natura quse iecur fubeat dulcis accedit^haec aut nullum fel 
fuo in iecore habent^aut uenulis quibufda indufum continencaut partim habent, 20 
partim non habent * quam ob rem iecinora eoruquae felle uacant^dulda funtjpros 
Be*^ colorataprope dixerim omnium^particulaetiam iecorisquaefellifubditaeft 
dukiilimaeft^at ueroquxfanguineminuspuro confiftunt, haec excrementii id 
quod felappellamuSjfemouent^excrementu enim contrarium alimento elTe uult, 
& amarum dulci.3(: ianguis integer dulcis eft* fel igitur non alicuius gratiajfed pur 
gamentum atc^ inutilem efle maceriam conftat* quam ob rem pulchre a ueteribus 
dicitur illiSjqui caufam^cur diutius uiuatur/ellis uacuitatem elie aiunt:argumento 
€x folipedumjceruorum^generededudo^haecenim 8C felle uacant3& diu ufuiir* 
Quinetiam ea qux ^U non uiderint felle carere^ ut delphinuSjUt camelusjlongatua 
funtt iecoris eriim natura ut opportuna ac neceflaria omnibus fanguineis animalis ^ 
bus caufam pro fua qualitate afferre, uiuendi plus minus ue temporis ratio eft* cx^ 
crementu etiam tale huius uifceris eflejCaeteroru autem nullum^ratio exigit* CordJ 
enim nullus eiufmodi humor appropinquare poteft:quoniam illud affeclum nul^ 
lum patitur uiolentum . caeteroru autem uifcera riullum neceffariu animalibus eft, 
nifi iecur,abfurdum aute fitjnifi ubicunq? pituitamjaut alui fedimen uideris^excre^ 
rnentn id efle p utes ♦ pari^ modo de bile felleue cenfeas* fed locis difaimen elicere 
uelis» At de felle quam ob caufam alia habeantjalia non habeant/atis didum eft* 

fe-"^^^^^ ^^^^ "^^^ ladibus, S: omentodifleramus * hxcenim hoc in loco, 6d ^^ 
i| R^^fH^j ^""^ inteftims conrineritur*Omentum membrana eft aut feuofa^aut 
li K^^' adipofajfcilicet utro modo pinguefccre animal folet, Qu^enam dittc^ 
i^ BkMl; ^^^"'^ ^^^^^ ^?^ fitjdidum iam eft,oritur id de medio uencre,tam uni^ 
\ y ^'^^-^^^ uentri, quam multiuentrigeneri, qua uelurifutura defcribitur ♦ ineft 
enim dC in uentre, ut in corde futurae ueftigium quoddam, unde omentum exov^ 
fum reliqua uentris partem^cunda^ inteftina compleditur in omnibus fanguine 
prsditis, tum terreftribus, tumaquaticis animalibus ♦ ortus omenri ralis neceffano 
euenitl cum enim ficca aut humida mifcella calefcit, ultimii femper cutis membra^ 
' ^as U€ ipedem recipit . hic autem locus pknus alimenri eiufmodi eft, Item propter 

membran^ 




ET EARVM CAVSIS, LIBER H I r ^OJ 

m^mbfan^denfttatem quod fanguindalimetitrarifmiirum^colatum^eft^idpiit 
anTS^^^ eft .tenmiTimumemmhoceft,&: caloreloci iftiusconcodumpro 
farnoil ^ fanguineacoagmentatione in feuumautadipemeuadereneceff^^^^^^ 
Omentumrationehacgiinitur.fednaturaeoabutituradobimd 
nem%faciliuscelerius|dbusconcoquatuncaIorenimuimhabetconco^^^^^^ 
pLgueautem caMumlft,a^omentumpingueeft itac^de me^^^ 
quoniamreliquamuentricuIipartemiecurinfidensfouet.h^cdeomento. 

Bddaihu/s^v-eommortu^a^^uamobcaufmmmdihusfinguinepr^i 

ditisdatafint: ^^P^^ ^^^^ 

, VodautemIadesuocant,membranaa:ipfumeft,pertendenscona ^t^^^|/, 
i! nuade inteftinorum tenore ad uenamufque maiorem, &: aprtam Mes. 
i plenauenarum multarum atque firequentium^qua^abmteftinisad 
■^^^iuenammaiorem,aortamcppermeant.OrtumeiusfimiIiteratquec^ 
^^^\ terarumpartiumnecefl^ario eflrecomperimus.bedquamobcaufam 
datafitanimalibusfanguinepr^ditis,confiderandumeft.cumenimnecd^^^^^ 
animaliacibumextrinfecuscapiant^rurfus^exhocahmentu fiat,quodinomnes 
corporis partesdigeratur.quod in exanguibusnomineuacat,infanguinqislan^ 
SUisappellatur.ideoaliquid adefleoportet^quotanquam radice.dbusdeuentre 
aduenasdeferaturJtaqueutftirpesradicibusterraeinnixaeabummdehauriunt, 
,o ficanimalibusuenterS^inteftinorumuiresprotenra fint,aqu^^^^ 

tumquamobremladesfunt,uenasfibimditashabetesquafiradices.Sedcuiusrei 
-oratialadeshabeantur,diaumiameft.Qu^madmoduniautemcapiantaIimen. 
mm S/auonam padoperuenas ex alimento ingeftofubeat easpartes^quodm 
Lnasdi^eritur,explicabitur,cumdegenerarioneaIimet09am'n^^^^^^^ 
Sed enimutanimalia fanguine praedita conftant parribus.quaededarat^adhuc 
funt &: quas ob caufas, didum iam eft : fequitur quod dC reliquum eft, ut quae ad 
ceneratione pertinent,quibus focmina difFerat a mare,exponamus.Sed quomam 
degeneratione tradandumeft,de ijsquo^tuncdiflTerere, cumdeillistractamus 
congruumeft» 
50 MoUidiCrujidced, te^itn.O' mfeBorum genu^ omnibui fuprMis memhns curere: 

deqyijSy<iu£uiceeorumfungmtur, Caput V 

Vx autem mollia, quaeq^ cruftatauocatur, plurimumab rjsquaeex^ 
plicauimus differunt* iam enim omnem uifcerum naturara ea no ha 
bent,nec ulla ex reliquis quae fanguine carent.qua£ duo genera funt* 
jK^^^ alterum quod tefta contegitur:alterum quod infedum uocaturJan?* 
^^1?^^.. ouinemenimex quouifcerumnatura coftat^nullumexijsobtinec* 
quoniam afFeclus dufmodi quidam eorn efl^entiae proprius eft,etenim ianguinem 
alia habere, alia non habere in rarione recipitur.quae eflfentiam eorum defmiat^ni^ 
hij etiam ex ijs, quorum gratia uifcera habent animalia fanguine pr^dita, datum 
eiufmodi animalibus eft.nonenim uenas h^c habent,non ueficam,non ufum fpi^ 
randi, fed unum quod cordi proportionetur, id habeant necefl^e eft^uis enim ani^ 
mx fentiendi,uitx9 caufa, parte aliqua corporis prindpium animalibus omnibus 
eft» At uero partes ad uidum pertinentes ea quoc^ omnia necefl[arid habentjquan 
quam uarie^propter loca quibus cibii recipiant* habet mollium genus parte^quod 
os uocatur, hinos dentes : atque in ore pro lingua carnofum quiddam^quo uolu^ 
ptatem efculentorum difcernat* Cr uftata etia pari modo binos dentes habent pri^ 
mores,^: carnofum illud quodlinguae proporrionetun necnon teftata omnia par 
tem eiufmodifaabet eadem caufa, qua fanguinea, uidelicec ad cibum fentiendum* 




504- ARlSTOr* DE PART* ANIMALIVM 

Quoniam etiatninfeda fimiliraaonejaut promuftidem habentore prodeuntemj 
m apum^mufcarum^ genus^ut didum iam eft : aut in ore condicam panem eiuf^ 
tnodi poffidentjUt formicx, 8C fi qua alia fint generis eiufdem.Dentes qusedam ex 
fjshabentjquanquam diuerfoSjUt apum,mufcarqm^ genus:quaeda non habent, 
quae cibo utantur humido. infedorum enim complura non uicfius, fed armorum 
gratia dentes obtinent.Teftatorum aute quaedan^^ut principio diximus^linguam 
appellatamhabetrobuftam^Conchaedentibus etiam binis fulciuntur.utcruftata» 
Stomachus fiue gula ab ore praeloga mollibus eft^quam ingluuies exdpit, quomo 
do auibus.tum uenter coiungitur, QC inteftinum pentri annexumjfimplex ufque 
adexitumtedit*fepijsigitur dC polypisuenter(imiIistumfigura,tumtadueft.At w 
i)s quas lolligines appellamus,bina quidem conceptacula uentris fpeciem gerunt: 
fed alterum minus ingluuiem imitatur, dC tadu difcrepat* quoniam corpus etiam 
totum carne molliore conftat. habet hsec ita eas partes eadem caufa^qua aues.nec^ 
enim eorum ullum poteft commolere cibum. mc^ ingluuies uentri prxiacet.dH[ais 
bentetiamprxfidii falutisqjgraria quodatramentum uocatur, tunicacontentum 
iiiembranea,exitum finem^ habens, qua al ui excrementa emittunt,parte quae fi'^ 
fiula uocatur, quae in fupinis pofita eft . kd cum atramentum hoc mollia habeant 
omniajtum praecipue, plurimum^ fepia continet. quoties enim metu perterren^ 
tur,hoc efFufo humore aquam infufcant, fibi^ nigrorem feptum proponunt,&^ 
turbulentiam quafi quo fe abfcondant.habent hoc atramentum lolliginesj&r poly 20 
pi fupra apud mutim potius pofiium : fepix infra ad aluum. copiofius enim habet, 
quoniamagis utantur.quodqs propterea euenft.quia uitam littoralem traducunt, 
6c tamen nihil quo fibi auxilientur aliud habent, quomodo polypi dC brachijs fibf 
fufficiunt,5i: coloris mutatione, quxdC ipfa accidit ei per metc, ut effufio atramen^ 
tiJolligo fola ex fjsgaudetalto, uitam^ pelagicam agit. fepiaigitur plus continec 
acramenti,5::infi-a,quoniam copiofius.fadliusenim & longiusprofunderemaiori 
ex copia poterit.fit in hocgenere atramentu,ut in auibus^quod per excrementum 
album terrenum fubfidat.nam id quoque caret uefica, quantumc^ terrenum ma^ 
xime fit, in atramentu fecernitur. 8C plurimum fepix cofiftit^quoniam plurimum 
terrenx materiae habeat. argumento fepium eft.quod taie tantumqp fic. hoc emm jo 
pclypus caret. lolligo cartilaginofum ac tenue gerit.Quam ob caufam hoc aha ha* 
beant, alia careant, quale^ in utroque habeatur genere,didum iam eft. Sed cum 
exanguia fint^Sd ob eam rem refrigerata dC pauida,hinc,ut hominum nonuliis per 
tnetum funditur aluus,aut excrementum ueficae prof!uit,fic ijs accidit quidcm ne^ 
ce(rarid,ut metu perculfa efFundantur.Sed natura hoc excremento ad pr^fidium 
8C tutelam eorum abutitur* Cruftata etiam tum Iocuftacea,tum cancri,binos den^ 
tes habent primores, SC inter dentes caruncuLi lingu» cBgic illam,ut didum iam 
cft:tum ftomachum ori continuo iund;um,exiguum proportione fuorum corpo^ 
rum magnitudinis.hunc exdpit uenter,in quo bcuftx dC cancroru nonnulli den:= 
tcs alios habent,quoniam fuperiores illi fecare no fatis queanthinc inteftinum fim 4-o 
plex ufque ad exitum exaemenri dirigitur. Qpinetiam fingula teftatorum gene^ 
ra has eafdem obrinent partes.fed alia explanarius,alia obfcurius : quanquam ma^ 
f ora confpedum earum prxbeant euidentiorem.Cochlex igitur QC dentes prxdu 
ros acutoscp habent, ut didum iam eft, 8C quod intemcct dentibus,carnofum fimJ 
Iiter,utmoIIia &:cruftata.promufddem etiam, utdidumeft, interaculeum &:lin* 
guam.Oriautem iungitur quafi ingluuies auium, a qua ftomachus eft,quem excl 
pii uenter.in quo fitum eft quod papatier uocatur,mox inteftinu conrinuum tcn^ 
ditfimpIex,originem a papauereilloducens.inomnibusenfmteftaccisincft hoc 
cxaementum,quod ud efcukntuefle praedpue fentitunCxtcraetiaturbinata,. 

m 



ET EARVM CAVSIS, LIBER IUI ibf 

iitpiifpur^sbucdnajfimiliterutcochle^conftantSuntteftatorumgetimpIura^. 
alia enim turbinata funt* ut ea qax modo dixi, alia biualuia^alia uniualuia.fed tur^ 
binata quoc^ biualuibus quodammodo affimilantur.quippe quae omnia operculo 
quodam cogenito, carni patulx appoiito daudatur, ut purpura^5bucdna,natices, 
dC reliqua generis eiufdem * id^ prxfidfj caufa. qua enim tefta non protegit/adle 
ofFendi poflet ab ijsqu^ extrinfecus indderent. Caeterum unmaluegenus, quod 
faxistefta in dorfumdataadhxret/eruaripotelifit^ alieno fepto quodammodo 
biualue, ut qux patell^ uocantur, Biualue fe condudendo tuetur, ut pedmes.uE 
mituli,turbinati3 crufta illa pra^tenui, quae a fronte integitur.quafi biualue ex uni^ 
lo ualuiefFicitur.Echinusomnium maxime a naturamumtuseft:quippequitefta 
undique fpinis frequentibus circumuallata celetunquam rem peculiarem hunc la 
genere teftato fortiri diximus.Natura autem cruftatorum contra, quam mollium 
conftat, Altera enim carnis mollitiam extra habet : altera intrihinc foris terrenam 
duritiam obtinet,quanquam echinus nihil habeat carnis. Igitur caetera quoque te^ 
ftata omnia, ut diAum eft, habent dC os, SC linguae eftigiem,&: uentrem,&: oftium 
exaemetiXed intereft fitu 8C magnitudine^qux fingula quemadmodij fehabeantj 
ex commentatione, difTedione^ animaliij petendum eft . quaedam enim rationei 
quxdam cofpectu ipforu potius dedaranda funt* Echini^a: eorum qux uerobula 
fiue tubera appdlaui^genus, peculiari modo prx casteris conftant teftatiSiHabent 
echini dentes quinos, dC caruncula interpofitam dentibus illam, quas in omnibus 
20 fupradidis eft.cui ftomachus iungitur.ab hoc uenter in plura didu(ftus,perinde ac 
fi plures numero uentres hoc animal habeat^Sat enim omnes diftinctt,plem^ ua* 
cantis materi^* ex ftomacho uno dependet, in unumcp oftium excremeti finiunt. 
caro^ut dictum eft,nulla eft circa uentrem : kd quac oua appellantur numerofiora 
. teft£eadh^rent3membranuIisfinguIaobuoIuta,6;:panbusdiftindainterua!lis,m;: 
gra etiam quxdam drcum ab ore fufim fparguntur. nomine adhuc nuilo appella* 
tafed cum non unum, fed plura genera echinorum imt, omnium partes quidem 
eas omnes fortiuntur.fed oua appellata^nec omnes dbo idonez^dC parua admodti 
continentjexceptis ijs qui uada incolunt. omnino id ipfum csteris quoque teftatis 
euenitcaro enim non xque omnium efculenta eft* dC exaementiisquod papauer 
50 uocatur, quibufdam cibo idoneum, quibufdam non idoneum eft ♦ continent hoc 
turbinata omnia fua clauicula:uniualuia fuo fundo^ut patelte : biualuia qua nodo 
ligantun quodautemouumuocatur^latere dextro biualuia habent,aIteroIatere 
oftium excrementf continent , Sed errore ouum id uocitatur, quippe quod tale fir, 
quale eft pingue in fanguineo genere>ciJ uiget»quam ob rem fieri folet per id lem^ 
pus anni quo uigent/cilicet uere dC autumnojaborant enim teftata onmia per fri 
gus dC xftum^atque exuperantiam temporis patinequeunt^argumento eft^quod 
echinis euenit» habet enim id iam inde ab ortu natur^jS^ plenilunifs uberius : non 
quia per id tempus copiofius pafcuntur, ut quidamputant, (ed quod nodes tepiis 
^o dioresfintpropterlucempIeniorem.Calorem enim defiderant^quoniamfrigorl 
patentjUtpote qnx fanguine careant * ex quo fit, ut ^ftate potius ubique uigeant, 
prxterquam in Pyrenfi Euripo^nam ibi non minus tempore hyberno probantur* 
Cuius rei caufa eft^quod tunc uberius pabulenturjcum pikcs per id tempus ealo^ 
ca relinquant* Habet echini omnes oua eodem numero^at^^ impari omnes«quina 
enim^dentesetiamjUentres^totidem.RariOjquod nonouum eft^quodouum uo 
catur^ut modo dixi^ fed quod bona animalis enutritione alfmoniaq^ proueniat*Fit 
oftreis quidem in altero tantumodo latere^id quod oui nomine appellatur:idem^ 
eft^quod echinos habere dicimus» fed cum tefta echini non modo csterorii oftreoss 
rum orbem colligat unum,fed in globum drcumagaturj ut no parcm talisjpartim 

S i 



IQG ARISTOT. DE PART* ANIMALIVM 

non talis formetur/ed ufquequa<^ fimilis fit(und{cp enim in fe nutibus fuis conglo 
batur) idcirco ouum quoc^ fimili modo habeat neceile eft no enim ambitu, ui cx^ 
tera, ditlimili conftat echmus ♦ nancp ijs omnibus caput in medio {ti\im eit quam 
quidem corporis partem fitum tenerc fuperiorem certum eft*Nec u^ro ouum ha^ 
bere concinuum poteft, quando nec^ caetera generis eiufdem fic habent, fed altero 
latere tantum fui orbis, Ergo cum id commune omnium Cit^ propriif m aute illius, 
utglobi fpedemgeratjouanumeroimpari fint^necefleeft^namfi parieflentjper 
diametrum difpofita haberentur, cum fimilem hinc atc^ inde feruarirationem in^s 
terualliconueniat.Sicautem difpofitis utrocp latere orbis ouum hajberetur^quod 
in c^teris oftreis non eft^altero enim latere fuac or^ id habetjS^ oftreac 6C p ecfiines* lo 
itac^ terna,aut quina, aut quolibet alio numero impari efl!e necefle eft» At fi terna 
eflentjdiducSainter fe laxo admodum interuallo haberetunfi plura quam quina, 
continuum prope ouum redderetur* quorum alterum no melius eff ,alterum fieri 
non poteft* Quina igitur c5ua echinos habere ncceffc eft* quam ob caufam uenter 
quoq^ quinquepartitus eft, SC dentes totide habetur. fingula enim oua^cum quali 
corpora quaedam animalis finr, modum quoc^ uiuendi fimilem habeat ncccffe eft* 
hinc enim capitur incrementum ♦ nam fi uenter unus tantummodp eifetj oua aut 
longe diftarenrjaut totum alueum occuparent, ut echinus, BC difficife moueretur, 
dC cibi minus impIeretur*Cum autem quinque numero interualla fini^uentre fin:= .. 
gulis adiunclum quinquepartitum eife neceife eft ♦ eadem^ de caufa detes etiam 2,0 
totidem habetur*ita enim natura fimilem rationem pr^dicftis membris reddiderit^ 
Sed quam ob cauiam oua numero impari, tot^ numero echinus habeatjdic^tij eft, 
Cur autem alij parua admodum, alij magna, caufa eft, quod natura conftant altf 
alijs calidiore+calor enim cibum concoquere plenius poteft,quam ob rem qui cibo 
inutiles fam. in i}s excrementi pl us eft. mobiliores etiam facit natura caloris ut pais • 
fcantur,nec ftabiles maneatxuius rei indicium eftjquod eorum fpin^s aliquid fem^ 
per adhxreatjtanquam crebro moueantun fpinis enim ut pedibus utuntur* Veris 
tibula autemparum fua natura a plantis differunt/unt ramen fpongrjs uiuaciora: 
quippe cum fpongix uires habeatplants. natura enim continue ab inanimatis ad 
animalia tranfitper ea quae uiuant quidem, fed non fint animaiia, ita ut parum ad? p 
modum difFerre alterum ab altero uideatur, propter fuam propinquicatemjpon^ 
gia igiturjUt dicftum eft, cum adhaerendo tantum uiuere pofllr-abfolpta autem ne*: 
queat uiuere, fimilis plantis omnino eft^Qua^ autem tubera uocant dC puimones, 
atque etiam plura eiufmodi aliain mari, parum ab ijs difFeriit fua ipfa abfolutione* 
uiuunt enimfine ullo fenfu^perinde ac plat^ abfolut^.nam. d^in terreftribus plan 
tis funtnonnulla eiufmodi.quas dC uiuant dC gignantur^aut in alfjs planns.aut ab^ 
foIuta,cjuaIeeriameft quod modoParnafusfert^uocatuma quibufdaepipeirum* 
hoc enim diu uiuere poteft fufpenfum* Et uertibulum igitur, &C quicquid generis 
eiufdem fimile plant^ eft, quia adh^rendo tantummodo uiuit, fed cum aliquid ha 
beat carn^, fenfum aliquem habere uideri poteft* itaque utro nam modo ftatuen^. 4-0 
dum fitjincertum eft*habet hocanimalis genus duo foraminajrimam^ unam.qua 
recipiat humorem cibo accommodatum,a<: qua rurfus emittat quantum humoris 
remaneat* nihil enim excrementi ut c^tera cruftata hocfe habere oftendit^ex quo 
fitpotiflimum, ut&^hoc, &:quicquidfimile in animalium genere eit, plantainre 
appellari pofl[it.Nec enim planta ulla habet excrementum.prxcingi" uero per me^. 
dium tenui quadam membrana in qua uitx prindpatus fit, rario cogrua eft Quas 
autem urricas appellant, non tefta operiuntur, fed exdufx omnino funt ijs,qu^ 
m genera diuifimus,andpiri natura hoc genus eft,ambigens 8C plantx,& animali.^ 
aKolwf eiiim, 5«: eicam petere xionnullasj^ fentire occurrentiappflI'5atque.et!am. 

afperitate 



ET EARVM CAVSIS, LIBER MH 207 

afpcritate corporis uti,ad fe tuendiianimalisea At uero quod imperfedum fit, dC 
faxisce!eriteradhxreat,nec aliquid excremendemittat manifefte, quanquam os 
habeat,plantarum generi fimile eft^Stellarum eoam genus fimile eftquippe qu od 
concharum complures aggrediens exugat.Ratio eorum,qux inter exanguia ab^ 
(bluta uiuant^ut mollium cr uftatorum^ eadem atqueteftacorum eft^partes ^tur 
adcibum accommodatas,quasomnibus inelTe neceiTe eftjeoquoexplicauimus 
modo ick habent. Sed habeant certe iilud quoque oporter, quod ei parti propor^ 
tionetur^cui fentiendi prindpatus in fangumeo genere mandatus eft* hoc enim in 
omnibus animalibus ineiTe necefte eft- Ergo mollxbus, id membrana cotinetur ha 
10 midum^per quod gula in uentrem perteditjadmota porius tergo. mutis id a non:* 
nullis uocatur. Cruftaris etiam tale quid alterum adiundum eft, quod &C ipfum 
muus nomine appellatunhumida^corpuleta^ ea pars Atcndit per eam meaiam, 
ut modo diximus, ftomachus fiue gula. Nam fi inter eam 5C tergum pofitus eiiet, 
diftendi xque no pofTet cibo ingrediente. propter dorfi duririem^inteftmum a mu 
te natura femouit^extra^ pofuit,&: atramentum inteftino annexuit, ut quamplu 
rimum diftaret ab aditUj^: pars fordida a nobih;&: principe procul haberetunpar^ 
tem hanc cordi proporrionari dC fitus ipfe oftendit^cum idem (it dC dulcedo humo* 
risjtanquam concodz, dC fanguinea quaedam* In cruftaris etiam eodem modo kn 
tiendi principatus habetur,fedminus patet^attamen in medio femper qu^ren^ 
* dum hoc principium eft, aut kHicct inter partes,qua cibum recipiunt3&: qua exae 
lo mentum emittat, (i fixa degunt : aut inter dextram partem dC finiftram^fi inceiTilia 
funt* Infedis principi] eiufmodi parsj ut ante diximus, inter caput dC alueum eft* 
qu^etfimagna ex parte fimplex eftjtamennonnullismultiplexeft^utiulisj&fitf 
milibus pr^Tongis* quo fit, ut praccifa uiuere poflSnt,natura enim partem hanc fim 
plicem^unamc^ tantum facere in omnibus uult* itaque ubipoteft fimplicem fadt; 
ubi non poteft^multiplicem* idc^ in alrjs minus, in alijs magis apertum eft* partes 
aute qu;^ cibum adminiftrant,non pari ratione datae omnibus funt^fed plurimum 
differunt*quibufdam enim in ore eft,quod aculeus appeilaturjquafi compofitum, 
dC una lingux ac labiorum obrinens poteftatem* quibus autem aculeus non pane 
priore habetur,ijsintradentes tale ienforiumconrineturjid^excipitinteftinum 
50 redum, fimplex ad oftium ufqueexcremenri porrectum . quibufdam hoc retor:* 
tum in anfradum eft* Sunt etia qu^ uentremoriadiundum,inte{nnum^ a uen^ 
tre reuolutum habeant, ut quaj edaciora maiora^ funt, conceptaculum abi obri^ 
neant copiofioris * Genus cicadarum peculiarem maxime omnium iftorum na^: 
turam forritum eft ♦ quippe quod partem eandem in ufum tum oris, tum linguae 
conftitutam aptiflime habeat, qua ueluti radice cibum ex humoribus rrahat.nemtf 
pe omne infedorum genus minimo alimento contentum eft,5;: prope fibiipfa 
fufficiunt, non tam corporis exiguitate, quam fi*igiditate» quodenim calidum eft, 
cibum dC defiderat, dC concoquit cito ♦ contra quod fi-igidum eCt, cibo carere fadle 
4.0 patitur* fed omnium maxime cicadarum genus ieiunum eft fatis enim ifs alimen^ 
to eft humor, qui in corpore remanet : ficut animalibus Ponricis,qu^ non diutius 
quam diem unum uiuere queunt,quanquam illis uita die uno perquam breui tem 
porisfpacio defcribitur , ijs plustemporis datur,tamenidquoque breueeft*Sed 
cum departibus animaliuminterioribusdictumiamfit^ad reliquasexterioresre* 
deundum eft, incipiendumq^ non urjde digrefti fumus, fcd ab fjs ipfis, qux modo 
expofui, ut ijs expeditis quae moram exigunt breuiorem, amplius in genereants 
malium perfedo,8^ fanguine praedito immoremur* 




205 ARISTOT* DE PART. ANtmALlY-M 

j:)c^irtihiiiexmonhm$cmnm(sBhemmqiinteTfedij^^^^ Ca^ut Vt 

I Rgo inkctz aniraalia quanquam non partibus numeroffs conflantj 
I taraen ipfainter fe diffidet. quippe quae cum omnia multo^ babeant 
pedeSjquomam contra tarditatemrrigiditaiemc^naturxeoTUmnii 
merusexaudus pedum motione etFiciat faciliorem,tamenuarienii 
merum hunc fortiantun qu^ enim plurimum pro fui corporis lort:* 
gitudme trigentjnumero praecipue fuperant^ut iulorum genus^Quinetiam quod 
principia plura habeantjhinc & infectiones funt^Si^ numerus pedum proinde au^ 
getur.quibus aute pedes paudores^hasc uoluaes funt. ut pedum inopiaadiumcn i® 
to penoarum compenfetun Ipfarum autem uoluaum quae pafcuis uiuantjS^ pa^- 
huli caufa necefle habeant euagarijhae quadripennes funt, SC corpulentiam habes 
kuioremjU t apes, dC reliqua gmeris eiufdem* binas utrocp fui corporis latere pen^s 
nasgerunuAtueroqua? corpore exiguo funt, bipennes conftant, utgenusmuss 
fcarum.Qu^autem parua funt, dC uicam ftabilem agunt, mukfs fulciuntur pen^: 
niSjUc apes : dC crufta pennas obtectas gerunt^ uelut gallerucae dC caetera id genus 
Infedaj falicet m pennarum uires integras tueantur* Cum enfm ftabiliafint^coris 
rumpi facilius poffuntjquam qux motu citancur agiliori. itac^ fepto propofito ma 
niuntur.Q_uinetiam penna eorum caret dC fifruraj&fcaule.ncnenimpenna/ed 
membrana cutis xmula efl:, quapr^ flccitate neceflarid abfoluatur corpore eorijj lo 
cum carnis portio frigeat. infeda aucem funt^ tum ob caufas praedicias^tum etiam 
m (eCc tuto inflexu feruare pofliht. conglomerantur enim quxcuncue ex ijs proi: ' 
lixocorpore funt* quod elFici nid infedis non pofTet* Quaautem glomerarine^ 
queantjcontrahunt fe inincifuras. qaodpatetjcum tangunturjUeluteaqu^canrf 
thari uocantur^ubi enim metuerint, mo£U ceiranc, totocp corpore indurefcuntjn:» 
feda uero h^c eile neceflarii! propterea efi^quodin eorum effentia ineft, ut multa 
principia habeant. ea^ rarione fane plantis afiimilatun ut enim plant^ ipfa quoc^ 
pr^cifa uiuerepoilimt, fedhxcaliquandiu.iilae uel perfici pofTunt, acduxex una 
atqueeaam pluresnumeroprocreatur^aculeiseriam armantur nonnulla infeda 
concra ariimalia noxia. geritur aculeus alijs parte priore, alrjs pofteriore* aut enim |© 
ore^autaluoextremamamut elephantis parsdelegata odoribus commoda etiam 
tum ad pugnandum^tum ad cibi ufum habetur^iic infedorum quibufdam lingua 
pluribus ofFicrjs fun^tur/cjuippequ^ 8C cibumfentiat/ufdpiat.admoueatCB,^ 
defendat contra aiiorum iniurias* Quibus autem non in ore aculeus, hac dentes 
habentjcibi fdlicet aut confidendi, aut capiendi,admouendiq^gratia,utformici?5 
tit apesvAt uero quae aculeo in aluo armata funt, haec ut animofa aculeum pro ar^ 
mis obtinuere.qui intra aluum conditus efl^ut in apibus,8<: uefpfs.quoniam uo- ii^ 
eres (unt^nMn fi praetenuis fragilis^ aculeus extra pateret, hcik corrumperetur, 
Sed (i m fn fcorpioriediftarer^onus ita afferret* fcorpio profecio qucd nonuoiata* 
fedgrefrufemoueatjcaudam^fbrtitus fit,aculeum caud^eadiunc^tumoerat uef 4.0 
mutiiem ad pugna habeatvnecefTe eft,NuIIi aculeus in aluo cui penn^ biri^.quod ' 
enim imbecilla parua^ runr^ideo binas habeht. qiiippe cum uel a paucioribus e& 
ferripofrintquae parua funt.quodidemcaufxefl etiamcur aculeus parteprfore 
geratuncum enim imbecilla fint^uix parte priore ferire pofTunt, At uero qu^ plu* 
ribuspennispr«ditafunt,quia^audfora funt,merito penas plures obtinuere.oar* 
te^pofteriore ualent.infirumentumautem non idemadufusdifTimaeshaberifi 
fieri potefl/ed ad defendendii acuttfHmum^ad gufbndum fungofum^^ cibi attra 
hens melius efi. Vbienim licet claobus uri ad duo opera,nec altud impeditur,nihil 
laknawra&cerefoIet^qualeperinopiamarsexcuforiaobelifcoJychmumexueru 

iucerna^ 



E "F E A R V M-, C.A V S IS^ L I B E R 11 11 20s> 

!^cf lia^ coppnit^attamen id fifieri no poreft^eodem ad plura opera abutftunPe* 
des priores nonnulla ex ijs longiores ideo habet, ut quonia propter oculorum du 
ritiam non exquifite cernant, cruribus ijs longioribus abftergant incidentem mo^ 
Ieltiam,atque arceant* quod dC facere mufcas uidemus, 6C apes,&: reliqua gencris 
eiufdem. femperenim prioribus cruribus uallant dC protegunt . pofienora medfjs 
Ipngiora funt, ut ambulet mclkis.dC atollantur facilius de terra, cum auolare libcft 
quod planius ea oftendut qus faliuntj ut Iocuft^,utcuIices* cum enim infiexa rur^* 
fus connixa extendunt^attolli de terra neceffe eft. Locuftx no parte prxore,fed po 
fteriore habent crura illa ad gubernacul or um effigiem conditaXufFraginem eniin 
10 intus fledi necefle eft* quod nullicrurum pr iorum datum eft. omnibus his feni pe 
desjijs etiam^quorum enixu faliuntjConnum eratis* 

Bepdnihmte^iitommexterioYibm Caput VII 

Eftatorum corpus non multiplex eft.cuius rei caufa eft^quod eorum 
natura ftabilis eft* Quae enim mobiliora funt, hacc pl ures habeat par# 
I ces necefle eft.quonia adtiones eora fint, 8^ officia. plura enim defide 
f^^M W^i rantinftrumetaea5quaepIuresmotionesexercet.Ad hs^c^zmomni^ 
kJ,^-^^! noimmobilia funt^autparummotusadipifcutur. uerumnatura con 




fulens eorumfalutijduritiam teftae obduxit.Suntalia uniualuia, alia biualuiajalia 
turbinata3Utdidumiameft.turbinatietiageneris5 alia in anfracftum intorta lunt, 
» utbuccina.aliainglobumtantumcircumaclajUtechinorumgenuSjnecnonbiual 
uium.alia referatilia funt^utpedines^S^: mituli. ab altero enim latere nodo li^tur^ 
qu^dam utroc^ latere connexa funt,ut unguium genus.Habent omnia teltata ca 
put infr^^ plantarum modo.cuius rei caufa eft^quod cibum de imo capiantjUt plaa. 
tx radicibus fuis hauriunt.itac^ i]s ufu euenit^ut mferiora habeant fupra/uperiora 
infra.membrana obducit,quaportio potulenta humoris tranfmiiTa liquata^ dbo 
aOTumitur.nulIum ex i|s eft quod capite careat*C^ter^ corporis partes nomme ua 
canCjprseter eam quae cibum recipit. 

lieexterioribuspartihuicriiflamte^.amm. Caput VIII 

Ruftata omnia ingredi poiTunttita^^ pedes complures obtinuerunr* 
I Summa eoru genera quatuor numero funtsIocuftaejgnmari^fqLiiilafj 
i cancri.quac: iingula in plures ipecies diftingu3tur.quae r^ modo tor^ 
ll ma. uerii magnijjudine etia m uira inter fe difrerant.alia enim msgna, 
il aliaparua admodufunt. Genus igiturcancrariuS^IocuftarraiimJia 
inter fefuntjCoquod utrunc^ brachia forcipibusdenticulatis habeat.fedhscnoa 
ingrediedi caufa habetur, kd m rjs quafi manibus capiat ^ retinear* quam ob rem 
contra quam pedes ea fledere folent* hos enim in cauumjilla in orbem flectunr 5^ 
circumagut.fic enim ad cibum capiendum admouendumi^ comodtusagitur.Sed 
intcreftjquod locuftser caudam habent^cancri no habent.Iocuftis enim utnantibus 
40 cauda utilis eft.natat enim cauda^ quaii remo innitedo* A t cancris inutilis ett^quo* 
niam uita agere terrenam.cauernas^ fubire foleant* qui tamen ex j)s pelagij funt, 
ij pedes habet longe retardiores ad ambulandum, funt enim c^texis ipfi nanaores, 
ut mai^s&^ qui heracleotici appellantur.crura i)s breuia, quia parum mouetur.fed 
falus eorum beneficio cruft^firmioris contingit, itac^ marjs crura tenuiora, herass 
cleoticis breuiora^Cancelliaute, quiperquam exiguiin pifciculis reperiunturjpeiJ 
dts nouiilimos latiufculos habent^ut ad nandum utiles fintjquafi pro pinnulis^aut 
remis pedes haberetur.Squillae a cancrariogeneredifferut,eo quod cauda habear* 
a cruftario uero^quod forcipe careantad^^quonia plures habeantpedes.eo nan<^ 
sredundantiailia abfumiturtpedes obunet plureSjquod no magis adnandiisqua^m 

S ^ 



aio A R I S T O f ♦ D' E P A l^ t/ A N I H A L I ^ H 

ad ingtedienda Cmt fuapre natura propefiores*partcs fupinas dC captrfs ^iEa habw, 
m akera? ad acdpienda reddendanK^ aquam branchiani fpecie codtm ftnt : akerse 
planiores cabeliatioresq^ in fceminis cruiiari generis omnibus,quam inmaribus 
confter.6: interiora uero operculi applicariha-riorayampliora^fcemin^cancriha 
benrjquam mareSjquoniam oua in ea xdunt no procul ut p^es^ catera qux pa 
rere folent.quo enim ampliora fint, eo locum oui&pr^ftare poterumcapadorem*. 
Locuftae cancri^ omnesforcipem dextragr^idioresUalentiorem^habent^Parte 
enim dextra efficadora fuapte natura funtanamlm omnia. reddif aot fcmpcr a na 
turacuic^^uel folijuelpraecipue^id quouripoieftiut denteSjCosqp aui: exertos^aut 
ferratos^aut c6rinuos3&: cornaa:& calcaria,^ reliquas eiufmodipartesjquarij ufus lo 
ad defendendu aut dimicandum.Gammartfolmon certu/ed akertttrum ^que^ut 
fors tulerir,forcipe habentgrandiore^tam mare5 quam fo2tnin«e.caufa aute cur for 
cipemhabeaCjquodexeogenerefinr, quodforcipemhabet«curaIterumgrandio* 
rem incert e, quod no integram fuigeneris natura tenet, {editd. degeneratjUt quod 
ad aliud defimatu ef!,eo no eodem, fed adgrefTum utatur.Qui^amfitus partium 
frnguIarS fir, dC qua df fFerentia inrer fe difcrepem, 8C quo mares cum fceminis diiil 
deant^ex commentatione diffedionei^ animalium perendum efi/ 

De pnrUhm exteriotihm moUium animaUumiO- fntguine cmntium. caput I X 

£^c Ollium partes interiores antCjCum cxterorii expofui* nunc exterio;» lo 
f^ rum ordinem perfequemur.habent haec foris alueii corporis indifcre 
|| tum, dC pedes parti priori iundos circum caput, mfra oculos drca os 






%rM i fi ^<^^^t^s.fedcumcxteraanimaIiaquJbuspedes,autpartepriorepo 
1^^^' fieriore^ eos habeant, aut latere, ut ea qux mukis pedibus mnitun^ 
turjSi: fanguine carentjhoc unum genus pedes parte, quam priore ineo capimus, 
omnescontiner.cuiusreicauraeft,quodparseiuspofierioradprioreaddudaeft* 
extrema^ coeunt 8C confundunturrquomodo turbinatis inter reftata acc{dir,GeI 
nus enim reftarum omnino parrim cruftaris, parrim mollibus fimile eft, qua enim 
foris terrenam portfonem,intus carneam habet, cruftatis aflimilantur. qua autem 
forma dufmodi corporis conftat, cum mollibus couenit omne quodammodOjfed 50 
praecipue quae ex turbinatis cuniculo in anfradum contorquentur . natura enim 
eorum utrorunc^ perinde fe habet^quafi quis dire<fta Unea(ut'in quadrupedum &: 

hominiigenereeft)primuextremaIine^partefuperforeosiltumintelIigat,qua,a: 
mox ftomachu,qaa,b:tum uentrem,qua,c.deinde inreftinu ufq; in oftium exae^ 

menriqua,d.haecitainfanguineogeneredifpofirafunt.a:capur,pe(ftus^Iocum 
obtinentpnmum.rehquaeorumipforumgraria,aurmorus caufa a natJraadie^ 
fefunt,utpriorapofterioramcrura.Incruftatiseriaminfec'tis^ordoinreriorum 
codem modo conftare uult, fed offictfs exteriorum motionum differt a fangui^ 

neogenere.AtueromoIliaa:turbinatainter fe quidemproximeconftant,fediis 
cconuerfo.finisenimad prindpmmfleditur^quafiquis ]ineamef€ectendoaddu 4^ 

catd,ad a.Gumemmitaparresinteriores fjscoIIocentur,ambitalueus, quiinpo:^ 

lypistantumcaput uocatur qualis in teftato genereturboeft.necaliudintereft, 

mfiquodaItensmoIlequodambic,eft:aIterisdurotegmfnecarnemnaturacom^ 

plexaeft, utferuentur,cum difficulter moueantunhincfit, utexcremenrum ram 

mollibusquamrurbmatismearuoriui^^^^^^ 

turbmansalarere.hacd^ 

lolligmes pedes fupradentesfenos exiguos, eorum^ nouiflimos duosmaiores. 

reliquos 



ET EARVH CAVSIS, L I B E R "M I.I zit 

^-eliquos autemodtonorumduos infraomnitim maximos^utenim qiiadrapcdi* 
bus crura pofteriora firmiora ualidforaq^ funt, ita ijs quoque maximi qui infira ha^ 
bentur. his enim onus fufiinetur, motus^ potiffimum agitunduo etiam illi nouif^ 
fjmi maiores fuismedijs funt, quia illis mmiftrent* polypus medios quatuor habet 
maximos.Omnibus igitur his pedes odoni» fcd feptjs dC lolligimbus breuesjpolyss 
pis magni.alueu enim corporis fepiae SC lolligines habent magniijpolypiparuum* 
itai^ quod natura polypis ex corpore dempieratjid in pedum longitudinem addi^ 
dit*quodfeprjs8^ lolliginibus de pedibus abfiuleratjeocorporis magnitudinem 
auxit*quam ob rem polypis pedes non folum ad nandum utiles funt/ed etiam ad 

lo ambulandum^fepijsautem dC lolliginibus inutiles funt* parui funt enimjCum aU 
ueum habeant magnum*cum itaque pedes habeant breues atque inutiles^ne xftu 
maris tempeiiatec^ exturbetur faxis^ut^ de longinquo admoueant, ideo promu^ 
fcides binas prxlongas habetj quibus ueluti anchoris innitantur/e^ ftabiiiant mo 

' do nauigij tempeftate urgente* uenentur etiam procuIjOriq^ e longinquo admo^ 
ueant^PoIypi promufcide carent, quonia pedes ad ufum eundem commodos ha^ 
beant^QuorS aute pedibusacetabula cirrametaqp adfuntjhxc uim contextum<^ 
talem habentjqualem implicamenta illa quibus digitos antiqui medici indere fole^ 
bant»ita enim fibris implexa funt^ quibuscarunculas, c^tera^ cedentia trahanr*. 
quippe quae lapfa prehendant, intenta premant St^retineant, cum pars interior to 

20 ta contingat atc^ amplectatur ♦ itac^ cum aliud non habeant^quo capere admouej» 
re^ pofTintjnifi aut pedes aut promufcides, h^c pro manibus obtinet ad uim tum 
inferendam^tum propulfandamj at<^ etiam ad cstera uits munera neceilaria.fed 
cum cxtera omnia geminis acetabulis feriem acapite in extremos ufque cirros ha=s 
beant ordinatamjgenusunum polypi quoddam fimplici infpergitur acetabulo» 
cuius rei caufa ad longitudinem tenuitatem^ brachrj referenda eit*cum enim an^ 
guftum fitjfimplicis acetabuli ordinem tantii capiat neceile eft. non igitur ita con=s 
Sant,quia id optimu^fed quia necefle fit propriafubftantis ratione.PinnuIam h^c 
omnia habet circundantem alueum* qus cum in caeteris^tum in grandium lolligiit 
num genere iuncta^perpetuacp gefiatur. minores uero quas lolligines uocanr,]a== 

3.0 tiorem hanc habentjnec anguftam ut polypi dC fepi^^neque circumaciam per to* 
tum a!ue5/ed de medip orfam^caufa cur eam habeant eft^ut natentjS^: fe diriganr, 
Ut uolucres cauda pennis condita* pifces pene cartilaginata reguntur* poiypis hoc 
minimum eftjminime^ confpicuum, quonia paruum habeant alueum,quem fa=5 
tis fuis pedibus dirigere poffint. atc^ de infectis^de teftatiSjde moIIibuSjdic^tum iam . 
eftjtamdeinterioribusquamdeexterioribuspartibus* .' 

Tieexteriorihu^animmtm uiui^drorumofmguimciipr£ditorumpiYtihm:,a